Σημαντική πολιτική πράξη, απαραίτητη για την προώθηση του διαλόγου. Του Ζήση Δ. Παπαδημητρίου

zisis_papadimitriou_i ereyna gia tin krisi

[…] Αυτή η ακτιβιστική πρωτοβουλία της κ. Πατούλη, να συγκεντρώσει υπό τη μορφή συνεντεύξεων και άρθρων, τις απόψεις ανθρώπων του πνεύματος σχετικά με την κρίση και να τις εκδώσει, αποτελεί, χωρίς τις όποιες περιστροφές, σημαντική πολιτική πράξη, απαραίτητη για την προώθηση του διαλόγου στους κόλπους της ελληνικής διανόησης αλλά και ευρύτερα […]

Μεταφέρω, πραγματικά, «γλαύκαν εις Αθήνας» επισημαίνοντας πως ο διάλογος, στην υπηρεσία της αλήθειας, αποτελεί ιστορικά κατάκτηση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.

Στις μέρες μας, ωστόσο, φαίνεται πως εμείς οι Νεοέλληνες, με εξαιρέσεις, βέβαια, που επιβεβαιώνουν τον κανόνα, δεν διαλεγόμαστε, δίνοντας την εντύπωση πως ο καθένας από μας έχει τη δική του ξεχωριστή αλήθεια.

Αυτό δείχνει, τουλάχιστον, η εμμονή μας σε κοινοτυπίες, λες και εκείνο που προέχει δεν είναι  η σφαιρική και σε βάθος κατανόηση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η χώρα  αλλά η προσωπική μας προβολή.

Η χώρα μας βρίσκεται στα πρόθυρα της οικονομικής και κοινωνικής καταστροφής.

Ακόμη κι αν ευοδωθούν, όπως διατείνονται οι ασκούντες την εξουσία, οι διαπραγματεύσεις με την Τρόϊκα, τα προβλήματα της Ελλάδας, τουλάχιστον για τις επόμενες δύο έως τρεις δεκαετίες, δεν πρόκειται να λυθούν, εφόσον, βέβαια, δεν θα υπάρξει νωρίτερα πλήρης κατάρρευση του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος, το οποίο κλυδωνίζεται κυριολεκτικά εκ βάθρων, όσο κι αν οι θιασώτες του νεοφιλελευθερισμού θέλουν να μας πείσουν πως η σημερινή κρίση αποτελεί συγκυριακό σύμπτωμα και όχι δομική αδυναμία του καπιταλιστικού συστήματος στο σύνολό του που βρίσκεται πλέον, το αργότερο από τις αρχές της δεκαετίας του ΄90, υπό τον πλήρη έλεγχο του χρηματοπιστωτικού συστήματος με πρωταγωνιστές τις περιώνυμες αγορές, το κερδοσκοπικό κεφάλαιο και τους Οίκους Αξιολόγησης.

Ενόψει της πολιτικής αποπροσανατολισμού που ακολουθούν τόσο οι ασκούντες την εξουσία όσο και τα τηλεκατευθυνόμενα ΜΜΕ, επικοινωνιακή κατάκτηση αποτελεί η εμπεριστατωμένη έρευνα της κ. Κρυσταλίας Πατούλη με αντικείμενο τα αίτια της κρίσης και το τι μέλει γενέσθαι, έρευνα την οποία ξεκίνησε το 2010 με συμμετοχή πάνω από εκατόν εβδομήντα προσώπων από το χώρο των γραμμάτων, των τεχνών και των επιστημών, οι απόψεις των οπoίων και δημοσιεύονται στο tvxs.gr, αλλά και στον παρόντα τον έντυπο τόμο, συμβάλλοντας έτσι στην προώθηση και εμβάθυνση του δημόσιου διαλόγου, βασική προϋπόθεση για την κατανόηση των βαθύτερων αιτίων της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής κρίσης που ταλανίζει από το 2008 και εντεύθεν τη χώρα μας.

Αν και οι θεωρητικές προσεγγίσεις των ερωτηθέντων διαφέρουν μεταξύ τους, κοινό σημείο αναφοράς είναι η διαπίστωση ότι η κρίση δεν είναι αποκλειστικά ελληνικής κοπής αλλά αφορά το σύνολο του καπιταλιστικού συστήματος και πως η χώρα μας αντιμετωπίστηκε ως πειραματόζωο, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν υπήρξαν και συνεχίζουν να υφίστανται ενδογενή δομικής φύσης αίτια, τα οποία, ανεξάρτητα από τη σημερινή κρίση, εμποδίζουν την όποια αναπτυξιακή διαδικασία της οικονομίας.

Η διαπίστωση, ωστόσο, ότι η οικονομική κρίση αφορά το σύνολο του καπιταλιστικού συστήματος, μηδέ εξαιρουμένων των αναδυόμενων οικονομιών (Κίνα, Ινδία και Βραζιλία), δεν μπορεί να αποτελέσει συγχωροχάρτι για την ανικανότητα του ελληνικού πολιτικού συστήματος, το οποίο, επί δεκαετίες, αδιαφόρησε συνειδητά για το μέλλον της χώρας, εξυπηρετώντας πρωτίστως οικία αλλά και αλλότρια οικονομικά και εξουσιαστικά συμφέροντα.

Είναι αλήθεια ότι η πολιτική που ακολούθησαν οι ελληνικές κυβερνήσεις μετά την Μεταπολίτευση, παραπέμποντας τις αναγκαίες δομικές αλλαγές στην οικονομία και στη λειτουργία του κράτους στις λεγόμενες «ελληνικές καλένδες», οδήγησε στα αδιέξοδα που βιώνουμε σήμερα ως χώρα, αντιμέτωποι με τα αρπακτικά της «Τρόϊκας» και τον κίνδυνο πτώχευσης της χώρας, ο οποίος βρίσκεται «ante portas», παρά τις εξ αντιθέτου διαπιστώσεις της κυβέρνησης και της επίκλησης του ανεκδιήγητου έως και γελοίου “succes story” του πρωθυπουργού της χώρας!

Όπως διαπιστώνεται καθημερινά, το σύστημα των πελατειακών σχέσεων, της φοροδιαφυγής και της μίζας «ζει και βασιλεύει», καθώς οι υφιστάμενοι μηχανισμοί ελέγχου του κράτους αδυνατούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά νοοτροπίες και πρακτικές απάτης που τείνουν να εξελιχθούν σε συστατικό στοιχείο κοινωνικοπολιτικής συμπεριφοράς του Νεοέλληνα.

Η κρίση στη χώρα μας δεν είναι μόνον οικονομική. Αφορά το σύνολο της οικονομικής, κοινωνικής, πολιτικής και πολιτιστικής ζωής του τόπου. Έχοντας αναδείξει, ιδιαίτερα τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, το χρήμα και τη βόλεψή μας σε υπέρτατη αξία, υποσκάπτομε εμείς οι ίδιοι καθημερινά τα θεμέλια της κοινωνία μας, ακολουθώντας πρότυπα κοινωνικής συμπεριφοράς που δεν συνάδουν με την ιστορία και τους αγώνες του λαού μας, αλλά, αντίθετα, υποθηκεύουν το μέλλον της χώρας μας.

Είναι καιρός να αντιμετωπίσουμε με αποφασιστικότητα και συνέπεια τα προβλήματα που οδηγούν πλέον τη χώρα στο χείλος του γκρεμού, με την ελπίδα ότι η κρίση και οι συνέπειές της θα μας βοηθήσουν να ξεπεράσουμε τις αδυναμίες και να χαράξουμε συλλογικά μια νέα πορεία, μακριά από εθνοκεντρισμούς, ανέξοδους φασιστοειδείς λεονταρισμούς και συμπλεγματικές συμπεριφορές  που υπονομεύουν αυτό που θα μπορούσαμε να είμαστε, τόσο εντός όσο και εκτός της χώρας μας, αν είχαμε γνώση και επίγνωση της ιστορίας και των αγώνων του πολυδοκιμασμένου λαού μας.

Αυτή η ακτιβιστική πρωτοβουλία της κ. Πατούλη, να συγκεντρώσει υπό τη μορφή συνεντεύξεων και άρθρων, τις απόψεις ανθρώπων του πνεύματος σχετικά με την κρίση και να τις εκδώσει, αποτελεί, χωρίς τις όποιες περιστροφές, σημαντική πολιτική πράξη, απαραίτητη για την προώθηση του διαλόγου στους κόλπους της ελληνικής διανόησης αλλά και ευρύτερα, προκειμένου να υπάρξει και από ελληνικής πλευράς συμμετοχή στον πανευρωπαϊκό διάλογο που δρομολογήθηκε με τη δημοσίευση της Διακήρυξης-Έκκλησης για μια Ευρώπη της Ισότητας[1], η οποία είναι μία απάντηση στην παρούσα έρευνα και κυκλοφορεί σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές γλώσσες. Είναι καιρός να ενώσουμε τις φωνές μας σε πανευρωπαϊκή κλίμακα, με την ελπίδα ότι θα ανοίξει ο δρόμος για συλλογική δράση.

Το παρόν βιβλίο, εστιάζοντας στον χωρίς παρωπίδες διάλογο, δίνει στον αναγνώστη τη δυνατότητα να αξιολογήσει ο ίδιος τα γεγονότα, μακριά από επεμβάσεις χειραγωγικού χαρακτήρα που διαστρεβλώνουν την αλήθεια, εμποδίζοντας τις διαδικασίες συγκρότησης συλλογικής συνείδησης, εκ των ων ουκ άνευ για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των αιτίων αλλά και των συνεπειών της κρίσης. –

Ζήσης Δ. Παπαδημητρίου, Ομότιμος Καθηγητής Γενικής και Πολιτικής Κοινωνιολογίας του Τμήματος Νομικής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

(Από την Εισαγωγή του βιβλίου Η Έρευνα για την κρίση της Κρυσταλίας Πατούλη, που μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Κέδρος.)

*Συζήτηση για τα αποτελέσματα της «Έρευνας για την κρίση (2010-2014)» της Κρυσταλίας Πατούλη

Οι εκδόσεις Κέδρος και το Floral σάς προσκαλούν σε συζήτηση για τα αποτελέσματα της Έρευνας για την κρίση (2010-2014) της Κρυσταλίας Πατούλη με αφορμή το ομώνυμο βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε, τη Δευτέρα 15 Δεκεμβρίου 2014, στις 8 μ.μ. στο Floral Bookstore.

Για το βιβλίο θα μιλήσει η συγγραφέας και συμμετέχοντες στην εν λόγω έρευνα:

Τασούλα Βερβενιώτη, ιστορικός

Σωτήρης Δημητρίου, ανθρωπολόγος

Στέλιος Κούλογλου, δημοσιογράφος – σκηνοθέτης

Γιάννης Μπίλλας, εκπαιδευτικός – βιοκαλλιεργητής

– Floral Bookstore (Θεμιστοκλέους 80, Πλατεία Εξαρχείων, τ. 210 3800070). Είσοδος ελεύθερη. Η πρόσκληση στο φ/β ΕΔΩ

Ποιες αιτίες μας έφεραν ως εδώ και κυρίως τι πρέπει να κάνουμε;
Απαντούν 180 πρόσωπα των Γραμμάτων, των Επιστημών και των Τεχνών.

Από τον Αύγουστο του 2010 μέχρι σήμερα 180 πρόσωπα των Γραμμάτων, των Επιστημών και των Τεχνών, απαντούν στην Κρυσταλία Πατούλη με βάση το ερώτημα «Ποιες αιτίες μας έφεραν ως εδώ και κυρίως τι πρέπει να κάνουμε;» και 19 πρόσωπα από αυτά απαντούν σε υποερωτήματα ανάλογα με την επικαιρότητα, στο πλαίσιο της έρευνας που δημοσιεύτηκε στο Tvxs.gr, δημιουργώντας έναν δημόσιο διάλογο με πάνω από 280 άρθρα και συνεντεύξεις.

(Περισσότερα για την έρευνα και τα αποτελέσματά της: http://wp.me/p1u2LI-4).

Τα συμπεράσματα της έρευνας παρουσιάζονται αναλυτικά στο βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κέδρος.

Τα έσοδα της έκδοσης θα διατεθούν στο ΚΕΘΕΑ, που συμβάλλει καθοριστικά εδώ και δεκαετίες στην επίλυση κρίσεων προς την ανεξαρτητοποίηση και στη ΜΕΡΙΜΝΑ που συμβάλλει στην αντιμετώπιση των απωλειών στη ζωή των παιδιών και των οικογενειών τους.

Δείτε επίσης:

Κριτικές – Παρουσιάσεις
Περικλής Σφυρίδης, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, Περιοδικό «Παρέμβαση», τχ. 175


Χαρίκλεια Δημακοπούλου, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, «Εστία», 21.3.2015


Περικλής Σφυρίδης, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, diastixo.gr, 18.3.2015


Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, «Fractal», Φεβρουάριος 2015


Τασούλα Βερβενιώτη, Μια φυγή προς τα εμπρός…, tvxs.gr, 21.12.2014


Στέλιος Κούλογλου, Σαν λίγο κάρβουνο στο μεγάλο τρένο της αλλαγής, tvxs.gr, 15.12.2014


Ζήσης Παπαδημητρίου, Σημαντική πολιτική πράξη, απαραίτητη για την προώθηση του διαλόγου, tvxs.gr, 15.12.2014


Κρυσταλία Πατούλη, Tο οδοιπορικό της διεξαγωγής της Έρευνας για την κρίση (2010-2014), tvxs.gr, 14.12.2014


[1] Η Διακήρυξη-‘Εκκληση αυτή στηρίζεται σε κείμενο των Karl Heinz Roth και Ζήση Δ. Παπαδημητρίου με τίτλο «Die Katastrophe verhindern. Manifest für ein egalitäres Europa“ ( Να αποφύγουμε την καταστροφή :Μανιφέστο για μια Ευρώπη της  ισότητας) που κυκλοφορεί ήδη στα γερμανικά από τις Εκδόσεις NAUTILUS του Αμβούργου και θα κυκλοφορήσει σύντομα και στα ελληνικά από τις Εκδόσεις  ΝΗΣΙΔΕΣ της Θεσσαλονίκης.

http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/simantiki-politiki-praksi-aparaititi-gia-tin-proothisi-toy-dialogoy

Έγκλημα εναντίον της ανθρωπότητας. Του Ζοζέ Σαραμάγκου

«Αυτό που συμβαίνει είναι από κάθε άποψη ένα έγκλημα εναντίον της ανθρωπότητας και υπ’ αυτή την προοπτική πρέπει να αναλυθεί στα δημόσια φόρα και στις συνειδήσεις.

Δεν είναι υπερβολή. Εγκλήματα εναντίον της ανθρωπότητας δεν είναι μόνο οι γενοκτονίες, οι εθνοκτονίες, τα στρατόπεδα θανάτου, τα βασανιστήρια, οι επιλεκτικές δολοφονίες, οι λιμοί που προκαλούνται εσκεμμένα, οι μαζικές επιμολύνσεις, οι εξευτελισμοί ως μέθοδος καταστολής της ταυτότητας των θυμάτων.

Έγκλημα εναντίον της ανθρωπότητας είναι επίσης αυτό που οι χρηματοπιστωτικές και οικονομικές εξουσίες, με την ενεργή ή σιωπηλή συνενοχή των κυβερνήσεων, εν ψυχρώ διέπραξαν εναντίον εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο, που απειλούνται να χάσουν ό,τι τους έχει απομείνει, το σπίτι και τις οικονομίες τους, αφού έχουν χάσει τη μοναδική και πολύ συχνά ισχνή πηγή εισοδήματος, δηλαδή τη δουλειά τους».

Απόσπασμα από το βιβλίο του Ζοζέ Σαραμάγκου, «Το τελευταίο τετράδιο», εκδ. Καστανιώτης, μετάφραση Αθηνά Ψυλλιά.

Το τελευταίο τετράδιο

 
«Θέλω να φαίνεται στα βιβλία μου πως από αυτό τον κόσμο πέρασε (ό,τι αξία κι αν έχει αυτό, σύμφωνοι;) ένας άνθρωπος που λεγόταν Ζοζέ Σαραμάγκου. Θέλω να το μαθαίνει κανείς αυτό στην ανάγνωση των βιβλίων μου – επιθυμώ η ανάγνωση των βιβλίων μου να μην είναι μερικά ακόμα μυθιστορήματα στη λογοτεχνία, αλλά ο τόπος όπου αντιλαμβάνεται κανείς το σημάδι ενός ανθρώπου», ανέφερε σε μια παλιά του συνέντευξη ο μεγάλος νομπελίστας συγγραφέας.

«Το τελευταίο τετράδιο» περιλαμβάνει όλα τα κείμενα που έγραψε ο Ζοζέ Σαραμάγκου για το blog του, από το Μάρτιο του 2009 ως τον Ιούνιο του 2010.

Είναι η τελευταία καταγραφή, σε καθημερινή σχεδόν βάση, της σκέψης του για την ιβηρική και την παγκόσμια επικαιρότητα, για τους θεσμούς και τα πρόσωπα που μας κυβερνούν, για τις αξίες και τους θεσμούς που λείπουν, για τα προσωπικά του σχέδια και τις ματαιώσεις τους, για το όραμα του κόσμου που θα γεννηθεί μέσα από την κρίση.

Οι γυναίκες ενάντια στον φασισμό. Της ιστορικού Τασούλας Βερβενιώτη

09:03, 28 Οκτ 2013 | tvxsteam tvxs.gr/node/142122
gynaikes stin antistasi

Δεν έγινε ποτέ κανένα μαζικό κίνημα στην Ιστορία, χωρίς τη συμμετοχή των γυναικών. Στην εποχή μας, ανάλογα παραδείγματα μπορούμε να δούμε με τις γυναίκες της Αιγύπτου στην πλατεία Ταχρίρ ή με τις γυναίκες της Κωνσταντινούπολης για το θάρρος που επέδειξαν. Το παρακάτω απόσπασμα από το βιβλίο της ιστορικού Τασούλας Βερβενιώτη, Η γυναίκα της αντίστασης, τονίζει, αυτά ακριβώς που δεν πρέπει να ξεχνάμε: Αφενός τη σημασία της συμμετοχής των γυναικών στον αγώνα ενάντια στο φασισμό και το ναζισμό, κατά τη διάρκεια της Εθνικής Αντίστασης (1941-1944) και  αφετέρου τον απεχθή ρόλο των γερμανοτσολιάδων συνεργατών τους. (Επιμέλεια: Κρυσταλία Πατούλη)

Η γενιά της Αντίστασης έζησε και έδρασε με την προσδοκία μιας μελλοντικής κοινωνικής ευτυχίας. Ανάμεσα στο προσωπικό και το πολιτικό, το ατομικό και το συλλογικό συμφέρον, έδωσε προτεραιότητα στο «γενικότερο καλό»…

Η μαζικότερη και δυναμικότερη εμφάνιση των γυναικών στην Αντίσταση γίνεται ακριβώς στην πιο αιματηρή φάση της Κατοχής.

Είναι η περίοδος που οι οργανώσεις υιοθετούν ως μέσο πάλης κινητοποιήσεις και διαδηλώσεις που γίνονται αποκλειστικά από γυναίκες. Σε αυτή τη φάση σχηματίζονται οι διμοιρίες ανταρτισσών και οι γυναίκες αναλαμβάνουν επικίνδυνα ή «αντρικά» καθήκοντα.

Τα γεγονότα που ακολουθούν έγιναν από Ελληνίδες που εκείνη την εποχή δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα και υφίσταντο αυστηρούς περιορισμούς ακόμα και για την πρόσβασή τους στην πλατεία του χωριού τους!

Αυτές οι γυναίκες στάθηκαν αντιμέτωπες όχι μόνο με τα στρατεύματα κατοχής αλλά και με τους Έλληνες που είχαν οπλιστεί από τους Γερμανούς ενάντια στους συμπατριώτες τους που αντιστέκονταν.

Και αυτοί οι δοσίλογοι των Γερμανών, ή «ταγματαλήτες», ή ράλληδες, ή μπουραντάδες, ή εασαδίτες, ή τριεψιλλίτες, πολλές φορές ξεπερνούσαν σε αγριότητα ακόμα και τους ίδιους τους Ναζί: δεν τους αρκούσε να σκοτώνουν αντιστασιακούς, αλλά απαγόρευαν και την ταφή τους! Σε άκρα αντίθεση, αυτές οι γυναίκες αντιστέκονται στους κατακτητές με αλληλεγγύη, σύμπνοια, και πίστη στους σκοπούς του αγωνα τους: «Καμιά δε μαρτυράει!»

Απόσπασμα από το βιβλίο Η γυναίκα της αντίστασης:

«Στην αρχή της κατοχής, πολλές γυναικείες κινητοποιήσεις δεν καθοδηγούνται από τις οργανώσεις, αλλά αποτελούν ένα αυθόρμητο ξέσπασμα.

Οι γυναίκες δρουν συλλογικά κινημένες από το δίκιο τους για θέματα που αφορούν την επιβίωση, την υγεία και την καθαριότητα.

Ελάχιστες πληροφορίες όμως μπορούμε να έχουμε για τέτοιου είδους ενέργειες. Οι γυναίκες δε γράφουν, δεν εκδίδουν εφημερίδες και το κυριότερο -και οι ίδιες και το υπόλοιπο κοινωνικό σώμα- δε θεωρούν σημαντικές αυτές τις πράξεις.

Η «θέση» των γυναικών βρίσκεται στον ιδιωτικό χώρο και η παρουσία τους στο δημόσιο χώρο βιώνεται ως «στιγμιαία» και «συμπτωματική». Αφορά μόνο το συγκεκριμένο γεγονός. Μετά από αυτό αποχωρούν από τη σκηνή και ξαναγυρίζουν στα «έργα» τους.

Πάντως οι περισσότερες γυναικείες κινητοποιήσεις -μαζικές ή με επιτροπές- μέχρι την ‘Ανοιξη του 1943, φαίνεται ότι έγιναν στην Αθήνα. Οι προφανείς αιτίες είναι η ένταση και η οξύτητα των προβλημάτων, αλλά και ο βαθμός ανάπτυξης του κινήματος.

Και αν οι κινητοποιήσεις των γυναικών της Αθήνας μπορούν να θεωρηθούν «φυσικές», εκείνο που πραγματικά προκαλεί έκπληξη είναι οι κινητοποιήσεις των γυναικών στις αγροτικές περιοχές και ιδίως οι μαζικές διαδηλώσεις και η κάθοδος των γυναικών από τα χωριά στις πόλεις -πρωτεύουσες των νομών.

Χρονικά οριοθετούνται από το Φθινόπωρο του 1943 και μετά και απηχούν τις συνθήκες κατάκτησης όπως αυτές διαμορφώθηκαν μετά τη συνθηκολόγηση των Ιταλών, τη δημιουργία ομάδων ελλήνων οπλισμένων από τους γερμανούς, τα γεγονότα στα πολεμικά μέτωπα, τις ανάγκες των γερμανών σε εργατικά χέρια, καθώς και την αλματώδη ανάπτυξη του αντιστασιακού κινήματος -ένοπλου και πολιτικού- μετά το καλοκαίρι του 1943.

Μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες: τις «μικρές» (όσες δηλ. γίνονται για κάποιο συγκεκριμένο λόγο που αφορά ένα χωριό ή μια περιοχή και στις οποίες μετέχουν λιγότερες γυναίκες) ή τις «μεγάλες» (που σχετίζονται με γενικότερα ή πολιτικά ζητήματα).

Η έμπνευση, η οργάνωση και η ευθύνη των γυναικείων αυτών κινητοποιήσεων ανήκει στο ΕΑΜ/ΚΚΕ. Ηγούνται γυναίκες στελέχη του Κόμματος. Καταγράφονται στις αντιστασιακές εφημερίδες -ως παράδειγμα προς μίμηση, ίσως και φόρος τιμής- και γι αυτό διαθέτουμε περισσότερα στοιχεία. Και στις «μικρές» και στις «μεγάλες» κινητοποιήσεις οι γυναίκες δείχνουν την ίδια τόλμη και αποφασιστικότητα, το ίδιο θάρρος και πάθος.[…]

Το 1944 το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η αντίσταση είναι η τρομοκρατία που ασκούν οι έλληνες συνεργάτες των γερμανών.

Με τις συλλήψεις, τα βασανιστήρια, τις εκτελέσεις, δημιουργούν μια ασφυκτική ατμόσφαιρα, μια αφόρητη ψυχολογική πίεση τόσο στους αγρότες όσο και στους κατοίκους των πόλεων.

Οι οργανώσεις της αντίστασης για να σπάσουν αυτό το κλίμα και να τονώσουν το φρόνημα, θα απαντήσουν ένοπλα αλλά και με διαδηλώσεις ειρηνικές. […]

Στη Θεσσαλία, η πρώτη μεγάλη κινητοποίηση γυναικών έγινε το Δεκέμβρη του 1943 στα κατεχόμενα από τους γερμανούς Τρίκαλα. Πήραν μέρος 300 γυναίκες από τα χωριά της περιοχής Παραληθαίων Φαρκαδόνας.[1]

«Υπεύθυνη» για τη γυναικεία δουλειά στην περιοχή -και για την κινητοποίηση- ήταν η δασκάλα Βάγια Παπακόγκου που διέθετε «μια μοναδική δύναμη να επικοινωνεί με τις αγρότισσες».[2]

Για να μπορέσουν να μπουν στην πόλη επέλεξαν τη μέρα που γινόταν το παζάρι. Οι γυναίκες ντυμένες καραγκούνικα, παρέες παρέες πάνω στα κάρα έφτασαν τις πρώτες πρωινές ώρες στην πόλη και συγκεντρώθηκαν έξω από τη Νομαρχία.

Η Βάγια Παπακόγκου, η Ευγενία Γουβρή, η γυναίκα του γραμματέα της ΚΟ του Κουρμπαλί και άλλες ανέβηκαν στη Νομαρχία και συναντήθηκαν με το Νομάρχη. Ζήτησαν να διανεμηθούν τα τρόφιμα του ΕΣ, είδη του μονωπωλίου και να σταματήσει το πλιάστικο και η φυγάδευση τροφίμων για την Αθήνα. Πιο μαχητική αποδείχτηκε η γυναίκα από το Κουρμπαλί.

Η κινητοποίηση έληξε ειρηνικά. Οι Γερμανοί δεν επενέβησαν και οι γυναίκες διαλύθηκαν μέσα στο παζάρι.[3]

Πρόβλημα αποκλεισμού από τις διανομές τροφίμων όμως αντιμετώπιζε και η Καρδίτσα.

Το Γενάρη του 1944 το ΕΑΜ/ΚΚΕ καταγγέλλει ότι ενώ ο Νομάρχης δήλωσε στον τύπο ότι θα μοιραστούν τρόφιμα στην περιφέρεια και στην πόλη των Τρικάλων «ούτε μια κουβέντα δεν είπε για τις επαρχίες Καρδίτσας και Καλαμπάκας» τη στιγμή που στην Καρδίτσα υπάρχουν 8.000 άποροι, το ψωμί έχει 60.000, το λάδι 400.000, τα κάρβουνα 15.000, οι εργάτες δεν έχουν δουλειά, οι υπάλληλοι παίρνουν 500.000 το μήνα, οι επαγγελματίες έχουν «αδειανά ράφια» και οι αγρότες δεν έχουν ούτε σπόρο για να σπείρουν. «Οι κατακτητές αποφάσισαν να καταδικάσουν το λαό της Καρδίτσας σε θάνατο με αποκλεισμό».

Ο ΕΣ Καρδίτσας «κινείται σα χελώνα ή βρίσκεται σε χειμέρια νάρκη» και οι υπεύθυνοι του «ρεκλαμάρονται προσωπικά για δραστηριότητα που δεν έδειξαν απ’ τη γερμανόδουλη λαχανοφυλλάδα «Ηχώ των Τρικκάλων». ‘

Εχουν κάνει μόνο μια διανομή, ενώ στο Βόλο μοιράστηκαν 110.000 οκ. στάρι που προρίζονταν για την περιφέρεια Καρδίτσας.

«Οι πυροπαθείς και οι άποροι των χωριών μαζί με τους άνεργους της πόλης πρέπει ν’ αρχίσουν ένα σκληρό αγώνα».[4] Αντί γι αυτούς, την Τετάρτη στις 2-2-44, οι οργανώσεις κινητοποιούν τις γυναίκες.

Πάνω από 200σες συγκεντρώνονται έξω από το Δημαρχείο. Επιτροπές παρουσιάζονται στο Δήμαρχο και τον αντιπρόσωπο του Νομάρχη ζητώντας «άμεση διανομή αλεύρων και τροφίμων».

Από κει οι επιτροπές και οι συγκεντρωμένες γυναίκες κατευθύνονται προς τον Ερυθρό Σταυρό απαιτώντας «τη δραστηριοποίηση των ενεργειών του τμήματος Καρδίτσας». Η κινητοποίηση πέτυχε. Διανεμήθηκαν τρόφιμα στον πληθυσμό και δόθηκαν διαβεβαιώσεις ότι οι διανομές θα διενεργούνται πιο τακτικά.[5]

Δεν εξελίχτηκαν όμως όλες οι κινητοποιήσεις ομαλά. Μια από τις πιο δραματικές συνέβη στα Τρίκαλα στις 11 Μάρτη 1944.[6]

Υπεύθυνη ήταν πάλι η Βάγια Παπακόγκου. Πήραν μέρος 700 γυναίκες από τα χωριά της περιφέρειας.[7]

Ο στόχος ήταν να διαμαρτυρηθούν στο Νομάρχη για την ακρίβεια, τις αγγαρίες, το πλιάτσικο, την τρομοκρατία...[8]

Το Σάββατο τα ξημερώματα συγκεντρώθηκαν φορώντας τα καραγκούνικα στην πλατεία του χωριού Ζούλιανη, κοντά στα Τρίκαλα. Τους μίλησε η Βάγια. Ξεκίνησαν για την πόλη χωρισμένες σε δεκαρχίες.

Σε κάθε δεκαρχία υπήρχε μια υπεύθυνη. Είχε οριστεί και μια επιτροπή από 24 γυναίκες, με επικεφαλής τη Μαρία Κανδύλη, πλουσιοκόρη από το Κριτσίνι. Μπήκαν στην πόλη από διάφορα σημεία και έφτασαν στη Νομαρχία την ώρα που άνοιγαν τα γραφεία.

Ο διευθυντής προσπαθώντας να διαφύγει από την πίσω πόρτα βρέθηκε αντιμέτωπος με τις γυναίκες, οι οποίες τον περιγελούν και τον «στολίζουν με διάφορα επίθετα». Τότε κάλεσαν σε βοήθεια τους γερμανούς και τη χωροφυλακή που περικύκλωσαν τις γυναίκες που ήδη βρίσκονταν στο προαύλιο.

Αρχίζουν ανακρίσεις. Καταγράφουν τα ονόματα των γυναικών. Η Βάγια δίνει το όνομα Παρασκευή Μπλέτσα -υπαρκτό πρόσωπο- που η οργάνωση είχε φροντίσει να λείπει στο Βουνό.

Προσπαθούν να μάθουν ποιός τις οργάνωσε: κανένας, απαντούν οι γυναίκες. ‘Ηρθαμε γιατί «ταίριασαν τα μυαλά μας». Μια γριά συμβουλεύει το γερμανό Διοικητή να φύγει να πάει στη μανούλα του, γιατί τα βουνά είναι γεμάτα αντάρτες και κινδυνεύει να τον σκοτώσουν.

Μετά τις ανακρίσεις οδηγούν τις 24 γυναίκες που δήλωσαν ότι είναι μέλη της επιτροπής στη Γερμανική διοίκηση. 250 τις κλείνουν στις φυλακές της πόλης. Τις υπόλοιπες τις απελευθέρωσαν. Πού άλλωστε να τις βάλουν; Μέσα στη φυλακή άρχισαν να ρίχνουν νερό από μια τρύπα του μεσότοιχου.

Οι γυναίκες φοβούνται ότι θα τις πνίξουν, αλλά είναι αποφασισμένες. Περνούν τη νύχτα όρθιες και το νερό όλο και ανεβαίνει.

Οι αρχές θέλουν να μάθουν την «υπεύθυνη». Γνωρίζουν το όνομά της αλλά δεν ξέρουν ποιά από όλες είναι.

Χρησιμοποιούν τέχνασμα για να το μάθουν. Λένε ότι κάποιος έστειλε τρόφιμα στη Βάγια και να παρουσιαστεί να τα πάρει. Οι γυναίκες δεν ξέρουν καμιά Βάγια.

Ούτε από τις 24 της Επιτροπής δε μπόρεσαν να πάρουν πληροφορίες και τις μεταφέρουν και αυτές στη φυλακή.[9]

Περνούν άλλη μια νύχτα πιο φρικτή από την πρώτη. Το νερό είχε φτάσει μέχρι το γόνατο και ήταν πια βόθρος.

Οι γυναίκες βρίσκονται σε δύσκολη θέση δυο μερόνυχτα άυπνες -κυρίως οι ηλικιωμένες και οι μωρομάνες. Φοβούνται μήπως τις πάρουν από τις φυλακές και τις πάνε στο στρατόπεδο, μήπως τις εκτελέσουν… Καμιά όμως δε λιποψύχησε. 

Οι άντρες τους κατεβαίνουν και αυτοί στην πόλη, επισκέπτονται το Νομάρχη και στις «κεφαλές» και ζητούν να αφήσουν ελεύθερες τις γυναίκες τους.

Η πίεση που ασκείται από τη μια και η αδυναμία να «βγάλουν» κάτι τους ανάγκασε να τις απελευθέρωσαν. Βγήκαν κατάχλωμες από την κλεισούρα, την ορθοστασία, την αϋπνία και την αδυναμία. Πορεύτηκαν μέσα από το κέντρο της πόλης και όταν έφτασαν στη Ζούλιανη ήταν διπλάσιες σε αριθμό.[10]

‘Οσο προχωρά το 1944 η τρομοκρατία εντείνεται στη Θεσαλία. Γερμανοί, τριεψιλίτες και εασαδίτες πλιαστικολογούν, δέρνουν, ατιμάζουν, καίνε, σκοτώνουν.

Στη Λάρισα διενεργούν μπλόκα στις εισόδους της πόλης ή περικυκλώνουν ολόκληρα τετράγωνα και κάνουν έρευνες και συλλήψεις.

Μέσα στην πόλη δολοφονούν και δεν επιτρέπουν να πάρουν τα πτώματα για ταφή παρά την άλλη μέρα το μεσημέρι. Στα γύρω χωριά συλλαμβάνουν «με καταστάσεις» όσους βρουν, καίνε τα σπίτια των οργανωμένων στο ΕΑΜ και πλιαστικολογούν τα υπόλοιπα.[11]

Τα χωριά που βρίσκονται κατά μήκος του δρόμου Καλαμπάκας Μετσόβου δέχονται καθημερινά επιθέσεις τον Απρίλη του 1944. Οι «συνεργάτες» πλιατσικολογούν τους κατοίκους, κάνουν έρευνες, συλλαμβάνουν και σκοτώνουν.

Στο χωριό Περιστέρα «έπιασαν τον Δημ. Καλύβα και άλλους 11 και τους πήγαν στη Λάρισα και τους εκτέλεσαν».[12]

Στα Τρίκαλα η κυκλοφορία σταματά στις 6 το απόγευμα και απαγορεύονται τα «οχήματα» ακόμα και τα ποδήλατα.[13]

Στο Βόλο στις 22-4-44 βρέθηκαν στα σταυροδρόμια 19 Βολιώτες δολοφονημένοι από Γερμανούς και Εασαδίτες. Μεταξύ αυτών και η Ελένη Καλυβοπούλου, δασκάλα, διευθύντρια της Λέσχης Εργαζομένου Κοριτσιού με «πλατειά κοινωνική δράση».

Στις 27-4-44 γίνεται το φοβερό μπλόκο του ‘Ανω Βόλου. Το Μάη στήνουν και αγχόνες στο κέντρο της πόλης.[14] Η ΕΠΟΝ Θεσαλίας στη Β’ Συνδιάσκεψή της θεωρεί το θέμα της τρομοκρατίας το βασικότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο λαός.[15]

Οι οργανώσεις ενάντια στην τρομοκρατία που έχουν εξαπολύσει οι γερμανοί και οι συνεργάτες τους κινητοποιούν τις γυναίκες. Στη Λάρισα οργανώνουν στις 19-4-44 μια από τις πιο πολυάριθμες διαδηλώσεις.

Πήραν μέρος 1.500 γυναίκες από τα γύρω χωριά -«όλοι οι δρόμοι που οδηγούσαν στην πόλη είχαν γεμίσει από δεκάδες κάρα με γυναίκες»– και από την πόλη.

Οι δρόμοι της πόλης «πήραν μια ξεχωριστή, επαναστατημένη όψη. ‘Εβλεπες γυναίκες μαυροφορεμένες ή με μαύρα μαντήλια, μικρομάννες με παιδιά στην αγκαλιά και κορίτσια σε μια ατέλειωτη ηρωική φάλαγγα να κατευθύνονται αποφασιστικά στη Νομαρχία, ύστερα στο Διεθνή Ερυθρό Σταυρό, στο γερμανό Διοικητή, στο Μητροπολίτη, στο Δήμαρχο. Η τεράστια αυτή ανθρωποθάλασσα είχε κάτι το μεγαλειώδικο που σκόρπιζε ρίγη συγκίνησης στους συμπολίτες μας».

Απαίτησαν να σταματήσει η τρομοκρατία, να αφήσουν ελεύθερους τους κρατούμενους του στρατοπέδου και όσους είχαν συλλάβει οι γερμανοί και οι Τριεψιλίτες.

Οι «συνεργάτες» προσπάθησαν να σκορπίσουν τον πανικό στις γυναίκες για να διαλύσουν τη διαδήλωση. Αυτές όμως τους έβρισαν και συνέχισαν ακλόνητες. Πήραν υποσχέσεις από το Δήμαρχο, το Διευθυντή του ΔΕΣ και το Μητροπολίτη ότι θα υποβάλουν διαβήματα στους γερμανούς για να σταματήσει η τρομοκρατία.

Επειδή ο Νομάρχης απουσίαζε και ο γερμανός διοικητής δεν τις δέχτηκε, παρέμεινε στην πόλη μια πολυμελής επιτροπή και την επομένη μέρα 200 περίπου γυναίκες -από τα γύρω χωριά και την πόλη- πήγαν στις Γερμανικές αρχές.

Οι γερμανοί υποσχέθηκαν ότι θα αφήσουν ελεύθερους τους κρατούμενους και θα σταματήσει η τρομοκρατία. «Μα οι γυναίκες είναι αποφασισμένες αν δεν πραγματοποιηθούν οι υποσχέσεις τους να συνεχίσουν πιο μαζικά και πιο επίμονα τους αγώνες τους».[16] Η τρομοκρατία όμως δε σταματά και οι κινητοποιήσεις των γυναικών συνεχίζονται.

Στις 17-5-44 γερμανοί και εασαδίτες κύκλωσαν το χωριό Καζακλάρ, έσφαξαν 11 πατριώτες και απαγόρεψαν στους χωρικούς να τους θάψουν. 500 περίπου γυναίκες κατέβηκαν στη Λάρισα και πέτυχαν την απελευθέρωση των ομήρων.[17]

Στις 31-5-44 1.200 γυναίκες -εξακόσιες από τις οργανώσεις της Αγυιάς και άλλες τόσες από την περιοχή του Τυρνάβου- κατεβαίνουν στη Λάρισα. Ζητούν να σταματήσει η τρομοκρατία και να διαλυθούν οι προδοτικές οργανώσεις. Η ορμητικότητά τους είναι μεγάλη. Τα «βάζουν» με τους Γερμανούς, πιάνονται στα χέρια με τους Εασαδίτες και τους ξηλώνουν τα σήματα.[18]

Αυτοί τις στήνουν στον τοίχο μπρος σε εκτλεστικό απόσπασμα για να τις τρομάξουν και κάνουν συλλήψεις. Δεν έφυγαν παρά την άλλη μέρα αφού απελευθέρωσαν όλες όσες είχαν συλληφθεί.[19]…»

Τασούλα Βερβενιώτη, Η γυναίκα της αντίστασης, Κουκκίδα, 2013

Παραπομπές

[1] Βραχνιάρης σσ. 185,202-203/ Γκόντζος, Αναστασάκος σ. 504/ Στο Αρ. Ρ. Ι.

Κινητοποιήσεις γυναικών στη Θεσσαλία: την Κατοχή αναφέρονται δυο κινητοποιήσεις το Δεκέμβρη του 1943 στα Τρίκαλα.

Η μία από 600 γυναίκες που διαμαρτυρήθηκαν για την πολιτική επιστράτευση και τις αγγαρίες και μία άλλη από 300 γυναίκες της περιοχής Παραλιθαίων που πέτυχαν με τη διαμαρτυρία τους να αναιρέσουν οι Γερμανοί το διάταγμα της πολιτικής επιστράτευσης που είχαν δημοσιεύσει.

Η τελευταία συμπίπτει με αυτήν που περιγράφει ο Βραχνιάρης και η Βάγια Παπακόγκου.

Η πρώτη δεν επιβεβαιώνεται από άλλα στοιχεία. Ούτε ο Βραχνιάρης που ήταν γραμματέας της ΠΕ ούτε η Βάγια θυμούνται κάτι τέτοιο. Η Βάγια δεν αποκλείει να έγινε μια τέτοια κινητοποίηση από άλλη περιφερειακή επιτροπή μια και αυτή την εποχή ο νομός Τρικάλων ήταν χωρισμένος σε τρεις περιφερειακές επιτροπές. Βλ. Βραχνιάρης σ. 187.
[2] Βραχνιάρης σ. 184.
[3] Βραχνιάρης σσ. 185,203-4/ Γκόντζος, Αναστασάκος σ. 504/ Η Βάγια Παπακόγκου θυμάται ότι το αποτέλεσμα ήταν θετικό. ‘Εστειλαν σαπούνι στα χωριά και μετριάσαν τις αγγαρίες και το πλιάτσικο. Τα κορίτσια επίσης, σύμφωνα με τη συνήθεια της εποχής είχαν φτιάξει και τραγούδι, του οποίου τα λόγια δε θυμάται ακριβώς. «Ο Διευθυντής ο δεύτερος Νομάρχης που πίτουρο δεν άφησε μέσα στη Θεσαλία» και τα κουβάλησε όλα στην Αθήνα κλπ.
[4] «Να σταματήσει ο αποκλεισμός της Καρδίτσας και νάρθουν τα τρόφιμα του Ερυθρού Σταυρού» Η Φωνή του ΕΑΜ, ΕΑΜ Καρδίτσας, φ. 80,15-1-44/ «Ο Ερυθρός Σταυρός» Η Φωνή του ΕΑΜ, ΕΑΜ Καρδίτσας, φ. 82,7-2-44.
[5] Βλ. στο Παράρτημα «Κινητοποίηση Γυναικών» Η Φωνή του ΕΑΜ, ΕΑΜ Καρδίτσας, φ. 82,7-2-44/ «Κινητοποιήσεις στην Καρδίτσα. Οι γυναίκες στην πρώτη γραμμή» Αλληλεγγύη, ΕΑ Θεσαλίας, φ. 9,25-3-44.
[6] Βλ. στο Παράρτημα «Μεγαλειώδικη κινητοποίηση των γυναικών του Κάμπου» Αγώνας, ΚΚΕ Τρικάλων, φ. 7,25-3-44/ Η κινητοποίηση αυτή περιγράφεται από τους Βραχνιάρη σσ. 204-205/ Παπακόγκου σσ. 748-9/ Γκόντζος, Αναστασάκος σσ. 451-452/ Τα δύο τελευταία κείμενα είναι αναδημοσίευση από την εφημερίδα «Νέος Δρόμος» όργανο των Ελλήνων Πολιτικών Προσφύγων στη Σοβ. ‘Ενωση, άρθρο γραμμένο από τη Βάγια Παπακόγκου. Οι περικοπές στο Παπακόγκου σσ. 748-9 είναι λιγότερες/ Αναφέρεται επίσης στο άρθρο του Καραγιώργη στην ΚΟΜΕΠ τχ. 29 ό.π. και στο ΑΡ. Ρ.Ι./ Τις λεπτομέρεις, τα στιγμιότυπα καθώς και το τραγούδι που έφτιαξαν τα μέλη της επιτροπής και τα οποία δεν υπάρχουν στα δημοσιεύματα μου τα διηγήθηκε η Βάγια Παπακόγκου. Σε περίπτωση που υπάρχουν κάποιες διαφοροποιήσεις στις πηγές αυτές αναφέρονται συγκεκριμένα.
[7] Στην ΚΟΜΕΠ τχ. 29 ό.π. αναφέρονται 800 Καραγκούνες/ Στο Αρ. Ρ.Ι. 1.200, αριθμός υπερβολικός που μόνο τη μέρα που τις απελευθέρωσαν μπορούσε να συγκεντρωθεί/ Στο «Μεγαλειώδικη κινητοποίηση των γυναικών του Κάμπου» Αγώνας, ΚΚΕ Τρικάλων, φ. 7,25-3-44 αναφέρεται ότι πήραν μέρος «πάνω από 500 καραγκούνισσες». Βλ. στο Παράρτημα.
[8] Στο Βραχνιάρης ό.π. υποστηρίζεται ότι η συγκέντρωση «είχε αντιτρομοκρατικό κυρίως χαρακτήρα»/ Η Παπακόγκου ό.π. ότι είχε συνδεθεί τη ματαίωση της επιστάτευσης. Στη συνέντευξη επέμεινε ότι το περιεχόμενο αυτής κινητοποίησης ήταν πολιτικό, σε αντίθεση με την πρώτη που αφορούσε την επιβίωση/ Στο Αρ. Ρ.Ι. ότι έγινε ενάντια στην τρομοκρατία, το πλιάτσικο, τις αγγαρείες και τη Βουλγάρικη επέκταση/ Ενάντια στις αγγαρείες, την ακρίβεια, την κάθοδο των Βουλγάρων και την ενίσχυση των φτωχών χωρικών με υφάσματα και τρόφιμα. «Μεγαλειώδικη κινητοποίηση των γυναικών του Κάμπου» Αγώνας, ΚΚΕ Τρικάλων, φ. 7,25-3-44. Βλ. στο Παράρτημα/ Στο τραγούδι των γυναικών ως αιτίες αναφέρονται η ακρίβεια, η αγγαρία και η κάθοδος των Βουλγάρων. Βλ. κεφ. «Γενικά».
[9] Για το πώς πέρασαν οι γυναίκες της επιτροπής στη γερμανική διοίκηση και στιγμιότυπα από τις φυλακές βλ. στο κεφ. «Γενικά».
[10] Μαρτυρία Βάγιας Παπακόγκου.
[11] Βλ. στο Παράρτημα «Ράλληδες και Γερμανοί στον κάμπο της Λάρισας. Αλληλεγγύη, ΕΑ Θεσαλίας, φ. 11,20-5-44.
[12] «Οι γυναίκες της Καλαμπάκας απελευθερώνουν πατριώτες» Αλληλεγγύη, ΕΑ Θεσαλίας, φ. 10,22-4-44.
[13] Ελληνικόν Αίμα, φ. 45,5-5-44.
[14] Για την τρομοκρατία στη Μαγνησία την ‘Ανοιξη του 1944 βλ. Κολιού τόμ. Β σσ. 1137-1143/ Για την Ελένη Καλυβοπούλου βλ. Αλληλεγγύη, ΕΑ Θεσαλίας, φ. 11,20-5-44.
[15] Ο Ρήγας, ΕΑΜ Θεσαλίας, φ. 42,20-7-44.
[16] Βλ. στο Παράρτημα «Κάτω η Τρομοκρατία. 1500 γυναίκες του κάμπου και της Λάρισσας απαιτούν το σταμάτημα της τρομοκρατίας. Η μεγαλειώδικη διαδήλωση». Λαική Φωνή, ΚΚΕ Λάρισας, φ. 7,30-4-44/ «Γερμανοί και Ράλληδες στον Κάμπο της Λάρισας» Αλληλεγγύη, ΕΑ Θεσαλίας, φ. 11,20-5-44/ Στην ΚΟΜΕΠ τχ. 29 ό.π. αναφέρεται χωρίς ημερομηνία ότι 1.400 γυναίκες με μαύρα μαντήλια από τον κάμπο της Λάρισας πλημμύρισαν την πόλη και ζήτησαν από τους γερμανούς να σταματήσει η τρομοκρατία των ράλληδων και να αφεθούν ελεύθεροι οι όμηροι/ Στο Αρ. Ρ. Ι. ό.π. σημειώνεται ότι στις 24-4-44 χιλιάδες γυναίκες διαδήλωσαν για το σταμάτημα της τρομοκρατίας.
[17] ΚΚΕ «Επίσημα Κείμενα 1940-44» σ. 496/ Κινητοποίηση γυναικών στη Λάρισα με την ίδια ημερομηνία αναφέρεται και στο Αρ. Ρ. Ι.
[18] Βραχνιάρης σ. 239/ ΚΟΜΕΠ τχ. 29 ό.π./ Στο Αρ. Ρ. Ι. αναφέρεται ότι 800 γυναίκες κατέβηκαν στη Λάρισα και ζήτησαν τη διάλυση του ΕΑΣΑΔ.
[19] Τα συγκεκριμένα περιστατικά από την ΚΟΜΕΠ τχ. 29 ό.π.
Δημοσιεύεται επίσης η είδηση ότι 1.400 γυναίκες διαδήλωσαν στη Λάρισα, 700 στον Τύρναβο, 200 στο Καζακλάρ. Στην Καρδίτσα πιάσανε και κακοποίησαν 15 μαθήτριες. «Θεσαλία. Ενάντια την τρομοκρατία των ΕΑΣΑΔ, ΠΕΝ, ΕΕΕ» Νέα Γενιά, ΚΣ ΕΠΟΝ, φ. 31,1-6-44.

Σχετικά Άρθρα

15/12/2012
10/10/2013
12/10/2013

Από την ιδέα μέχρι το τυπογραφείο

Σε πρώτο πρόσωπο, έλληνες και ξένοι συγγραφείς αφηγούνται στην Κρυσταλία Πατούλη τη δημιουργική πορεία της συγγραφής – από την ιδέα μέχρι το τυπογραφείο- ενός από τα βιβλία τους:

Φωτεινή Τσαλίκογλου: Είμαστε πλάσματα υπό μετακόμιση

Γιώργος Κολέμπας: Επιστροφή προς τα… μπρος!

Ηλίας Γκότσης: Η γραμματική των αποθεμάτων

Κώστας Νασίκας για Εξορίες Γλώσσας: Η μαρτυρία ως επιβίωση

Ελεωνόρα Σταθοπούλου: Ζούμε μια εποχή νομοτελειακά αποκαλυπτική

08:45 | 03 Ιουν. 2016
[…] Ήθελα να φτιάξω μια ιστορία που να μιλάει για τη δύναμη των ανθρώπινων σχέσεων που σφυρηλατούνται κι ανθίζουν μέσα σε αντίξοες συνθήκες.  Για τη δύναμη που πηγάζει από τη θέληση του…
***
***
12:07 | 04 Απρ. 2015
[…] Το γιατρικό της αλήθειας και της μη συγκάλυψης του πόνου που κυριαρχεί στο «Ευτυχισμένο νησί» είναι, έτσι τουλάχιστον πιστεύω εγώ, ένα χρήσιμο μάθημα ψυχολογίας […] Η συγγραφέας και καθηγήτρια…
***
23:14 | 18 Δεκ. 2015
Γιατί δεν επαναστατούν οι άνθρωποι; Ποιός είναι ο ορισμός της πορνείας; Γιατί οι φονιάδες είναι ιεροφάντες; Γιατί η ευχή «καλή ανάσταση!» είναι ανήθικη; Γιατί είναι καλύτερα να μας βομβαρδίζουν παρά…
***

Στο στίβο της κριτικής

[…] Με τον παρόντα τρίτο τόμο ολοκληρώνω, ύστερα από τριάντα πέντε συνολικά έτη, τη θητεία μου στον στίβο της κριτικής και βγαίνω στη σύνταξη […] Μόνο με την εντιμότητά του ο κριτικός μπορεί να…
***
11:02 | 29 Ιαν. 2016
[…] Άγνωστο γιατί, τόσο απλά, μ’ ένα άγγιγμα και δυο σκέψεις, τριάντα επτά χρόνια μετά από εκείνη τη μέρα στο σχολείο, η βροχή είχε αλλάξει τη διάθεσή μου, αυξάνοντας τις όποιες αντοχές μου. Ήταν…
***
14:31 | 26 Φεβ. 2015
[…] Το κυριότερο είναι ότι έκανα και το χρέος μου. Να τιμήσω με αυτό τον τρόπο την μνήμη όλων αυτών των ανώνυμων άγνωστων που έγραψαν την ιστορία αλλά και τον θείο μου που χάθηκε και δεν πέρασε την…
***
18:18 | 25 Δεκ. 2014
Η ζήλια είναι μαχαιριά είναι η πρώτη από μιας σειράς μαύρων κωμωδιών, στην οποία κινητήρια δύναμη και καταλύτης των ανθρώπινων πράξεων είναι κάθε φορά ένα από τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα […] …
***
14:54 | 23 Δεκ. 2014
Είναι  η ιστορία της πτώσης  ενός ανθρώπου. Συγκεκριμένα ενός  ηλεκτρολόγου–μηχανικού, πρώην μετόχου εταιρείας, πρώην πανεπιστημιακού, πρώην οικογενειάρχη που χάνει όλα όσα έδιναν…
***
23:33 | 25 Νοε. 2014
[…] Πάντα ήταν ο θάνατος. Η υπέροχη κοσιά, που από τη γέννησή μας επιχειρεί γύρω από τον λαιμό μας, δίνει στα μάτια μας βάθος, στη φωνή μας στίξεις, στα έργα μας κίνηση, στις ημέρες μας εκτάσεις…
***
10:42 | 11 Νοε. 2014
[…] Το νομαδικόν είναι ο καρπός της μεγάλης μου επιθυμίας να σταθώ δίπλα σε εκείνην ή εκείνον που ζει την ασφυξία των αδιεξόδων και να τους πω: “Είναι μόνο ένα όνειρο. Δεν έχει ο κόσμος αδιέξοδα….
***
09:30 | 08 Νοε. 2014
  […] Πιστέψαμε ότι μπορούμε να διάγουμε ελεύθερη και πλούσια ζωή χωρίς χειρωνακτική ή άλλη εργασία – μόνο με εμβάσματα, επιδοτήσεις, ευρωπαϊκά προγράμματα και ολίγο τουρισμό. Είναι απίστευτη…
***
14:58 | 01 Νοε. 2014
[…] Η ίδια η ζωή ακολουθεί δρόμους επανάληψης. Η Άνοιξη έρχεται και επανέρχεται… Και τελικά ποιος είναι αυτός που θα αξιωθεί να ζήσει… «Δυο φορές Άνοιξη»; […] Ο συγγραφέας Μάνος Κοντολέων,…
***
09:39 | 27 Σεπ. 2014
«Η φτώχεια είναι πιο φρόνιμη αν νιώθει ότι φταίει». Γιάννης Αγγελάκας   «Ριζώστε βαθιά στο μυαλό σας ότι η περίοδος της ευκολίας και των κεκτημένων συνηθειών έκλεισε απότομα… αλίμονο εάν δεν…
***
08:05 | 01 Αυγ. 2014
«[…] Νομίζω ότι οι αναγνώστες έχουν τρομερό ένστικτο. Πάντα καταλαβαίνουν τι είναι αυθεντικό και τι όχι. Και για μένα οι πληγές, τα μυστικά, οι σκοτεινές πτυχές που απελευθερώνονται και…
08:02 | 17 Ιουλ. 2014
Πρέπει να ήταν το καλοκαίρι του 1994, πάνε κιόλας είκοσι χρόνια από τότε, που έλαβα ένα ανώνυμο γράμμα. Τότε σπούδαζα Ξένες Γλώσσες και Λογοτεχνίες στην Μπολόνια, στην Ιταλία, και ζούσα στο κέντρο…
06:29 | 01 Ιουλ. 2014
[…] Ήταν Οκτώβριος του 2011 όταν πρωτοεμφανίστηκε στο μυαλό μου η ιδέα να γράψω ένα διήγημα. Ήθελα να μιλήσω για τον τρόπο που οι πράξεις του παρελθόντος διαμορφώνουν το παρόν και το μέλλον μας….
08:57 | 10 Ιουν. 2014
[…] Οι άνεργοι είναι ο αδύναμος κρίκος. Οι άνεργοι μπορούν να γίνουν, αν οργανωθούν, ο πιο δυνατός κρίκος. Μόνο αν αναλάβουν την πρωτοβουλία των κινήσεων θ’ αλλάξουν οι προτεραιότητες αυτής της…
11:47 | 07 Ιουν. 2014
[…] τα ζώα υπήρξαν από παλιά  μέρος της ζωής μου, και όχι μόνο είχαν σημαντικό ρόλο στη θεματολογία του έργου μου, αλλά, κατά κάποιο τρόπο, συμμετείχαν και στη διαμόρφωση του χαρακτήρα μου […] Ο…
06:18 | 04 Ιουν. 2014
Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο «Ημερολόγιο ενός ανέργου». Έχει και τη δική μου ιστορία μέσα… και γι’ αυτό ευχαριστώ την Κρυσταλία Πατούλη που με δίδαξε να μη φοβάμαι να γράφω όσα αισθάνομαι, πόσο…
06:03 | 02 Μάιος. 2014
«Ξεκίνησα να γράφω ιστορίες από την εφηβεία μου, αλλά η παρατήρηση, που είναι και η αρχή για να διαμορφωθεί μια ιστορία στο χαρτί, ξεκίνησε σίγουρα από πολύ νωρίτερα και ίσως έχει να κάνει και με το…
07:47 | 19 Μαρ. 2014
[…]  Ένας εξελιγμένος Παράδεισος σε μία ιδιόμορφη ουτοπία. Η αποθέωση της υλικής αιχμαλωσίας, με προπαρασκευασμένες ανάγκες που ηδόνιζαν καλοκουρδισμένους καταναλωτές.» Ο δημοσιογράφος και…
09:53 | 08 Φεβ. 2014
Αφορμή γι’ αυτό το διήγημα στάθηκε μια αλαφροΐσκιωτη γυναίκα που συνάντησα στο Ζάππειο. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα απ’ την αρχή. Ως νέος δεν είχα καθόλου τον νου μου στον γάμο και στην τεκνοποιία…
09:26 | 09 Ιαν. 2014
[…] πρέπει πλέον, χωρίς φόβο ή χωρίς πάθος, να αναπτύξουμε στάσεις και συμπεριφορές οι οποίες μπορούν να υπερβούν την κρίση. Στο πλαίσιο αυτό είναι ανάγκη να αναπτυχθούν τρόποι και είδη λόγων με…
07:20 | 23 Δεκ. 2013
[…] Ένα χειμωνιάτικο πρωινό, σε απευθείας μετάδοση από την τηλεόραση, ο εισαγγελέας Ιούλιος Σύλλας συνοδευόμενος από δύο δικαστικούς επιμελητές και μια οικογένεια αστέγων, χτυπά την πόρτα ενός…
07:20 | 13 Δεκ. 2013
[…] Το «Κάντε κάτι επιτέλους!» καταδεικνύει τον εκμαυλισμό και το αδιέξοδο της κοινωνικής ζωής. Οι ήρωες παλεύουν με το τέλος της εφηβείας και με την κατάρα που βαραίνει την εποχή τους….
07:17 | 04 Δεκ. 2013
[…] Νιώθω λες και επί σαράντα χρόνια «ζωγραφίζαμε» ένα πορτραίτο που –δυστυχώς- τα αποκαλυπτήριά του έγιναν το 2010 όταν ξέσπασε η κρίση. Από κείνη  τη χρονιά  άρχισε να ξεδιπλώνεται…
07:16 | 25 Νοε. 2013
«Αν ψάξω να βρω ποια είναι η αφορμή που με ώθησε να γράψω το βιβλίο, πρέπει να εξομολογηθώ μια αλήθεια: η πρώτη σκηνή από το μυθιστόρημα είναι απολύτως αληθινή ΄ ένας έλληνας συγγραφέας δέχεται (ή…
08:04 | 05 Νοε. 2013
[…] Εάν κάτι με λυπεί στην όλη υπόθεση, η οποία κατά τα άλλα μου έφερε τόσες χαρές, δεν είναι ούτε οι αρνητικές κριτικές ούτε οι φανατικοί εχθροί που απέκτησα χάρη σ’ αυτό το μυθιστόρημα. Δυστυχώς…
06:20 | 20 Σεπ. 2013
[…] Ήταν μάλλον κάποιο συνθηματικό των κομμουνιστών, σκέφτηκε το όργανο, προκειμένου να ξεγελούν τις Αρχές ως πιστοί του Κυρίου και να αναγνωρίζονται μεταξύ τους. Το χαρακτήρισε ως «σφυροδρέπανο»…
06:40 | 30 Ιουλ. 2013
[…] τι συνέβη και ενώ, από τα σπλάχνα των πανανθρώπινων οραμάτων της Επανάστασης, πρόεκυψε ένα κοινωνικό σύστημα που εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο το υποδέχτηκαν ως τον ελπιδοφόρο προάγγελο…
06:28 | 04 Ιουν. 2013
[…] Η γνώση και η συγχώρεση πάνε μαζί. Η γνώση και η πρόοδος πάνε μαζί. Είναι καιρός να καταλάβουμε ότι οι ιδεολόγοι και οι σταμπαρισμένοι που κυνηγήθηκαν ανελέητα, απλά αποτέλεσαν το προκάλυμμα…
08:52 | 07 Μάιος. 2013
[…] Στα βιβλία, όπως και στη ζωή, στην αρχή σε απασχολούν η ομορφιά και η επιφάνεια (επίφαση), όσο περνούν τα χρόνια και τα νιάτα ξεθωριάζουν ψάχνεις πίσω από τις γραμμές για τις αιτίες των…
13:40 | 03 Μάιος. 2013
Ένα παιδί με ρώτησε κάποτε πώς μυρίζει ο Θεός. Μου το ρώτησε, εκείνο το περιορισμένο ανοιξιάτικο διάστημα που το άρωμα απ’ τις νεραντζιές θριαμβεύει πάνω στο καυσαέριο και τα σκουπίδια, χαρίζοντας…
20:41 | 30 Απρ. 2013
Νομίζω ότι γεννήθηκα αριστερός. Φρόντισε η Ασφάλεια της δεκαετίας του εξήντα την πολιτική μου αγωγή με το κυνηγητό του πατέρα μου, που είχε την ατυχή έμπνευση να πολεμήσει όχι μόνο στο αλβανικό…
06:26 | 12 Απρ. 2013
[…] Θέλησα να αναδείξω τη ρωγμή που δίχασε την ελληνική κοινωνία στον Εμφύλιο και της οποίας τις καταστροφικές συνέπειες εξακολουθούμε να πληρώνουμε μέχρι σήμερα. Η ΡΩΓΜΗ δηλαδή συνεχίζεται ατάραχη…
06:45 | 03 Απρ. 2013
[…] στη λογοτεχνία με οδήγησε μια ερωτική τραυματική εμπειρία στην ηλικία των σαράντα μου χρόνων. Αυθόρμητα ένιωσα την ανάγκη να αφηγηθώ τις δραματικές όψεις και την κατάληξη του δεσμού. Έτσι, μέσα…
09:30 | 23 Μαρ. 2013
«Μήπως…» αναρωτιέται ο κεντρικός ήρωας «λησμονώντας τούς προγόνους αποκόβεσαι απ’ τη ρίζα σου κι αντί για δεντρί είσαι κισσός, που ψάχνει αλλού στηρίγματα; […] πέρα όμως από τους λόγους που…
07:43 | 19 Μαρ. 2013
«Πριν να αρχίσω να γράφω «Το Δείπνο», με περιέβαλλε όλο και πιο έντονα ένα αίσθημα ματαίωσης, προϊόν ίσως τόσο της ηλικίας όσο και μιας πάσχουσας κοινωνίας γύρω μου…» Η συγγραφέας Λίλα Κονομάρα…
09:58 | 24 Φεβ. 2013
«Η έκδοση αυτή, χωρίς να το έχω αντιληφθεί νωρίτερα, συμπίπτει με τα 70 χρόνια από την ίδρυση της ΕΠΟΝ τον Φεβρουάριο του 1943. Και είναι μια ευκαιρία να σκεφτούμε όλους αυτούς τους νέους ανθρώπους…
07:20 | 07 Δεκ. 2012
“Όλοι οι απατεώνες στην Ελλάδα είναι στην κυβέρνηση”, λέει ένας χωρικός. Μόνο που δεν είναι σημερινή φράση, την ανέσυρα από συνέντευξη που έδωσε Έλληνας πολίτης σε ξένο δημοσιογράφο το 1948. Την…
05:23 | 16 Οκτ. 2012
Τα τελευταία χρόνια, χρόνια της παγκοσμιοποίησης του θεάματος και του σταδιακού εκχρηματισμού της ζωής, με απασχολεί σοβαρά, πολύ σοβαρά το θέμα της πολιτικής απείθειας, της συλλογικής πολιτικής…
18:15 | 01 Οκτ. 2012
[…] Σκοπός μου ήταν να μοιραστώ με τους αναγνώστες την αισιοδοξία της ιστορίας που προχωράει, με αγώνες και πολλές θυσίες, αργά και βασανιστικά, αλλά προχωράει από το χθες προς το αύριο, από το απλό…
08:40 | 29 Αυγ. 2012
[…] το ερώτημα συνέχιζε να με βασανίζει. Πώς φτάσαμε ώς εδώ από το 1990 και μετά; Μέσα σε λίγα μόλις χρόνια; Και Ελλάδα είναι μόνο οι Έλληνες ή και οι ξένοι που θέλουν ή αναγκάζονται να ζούνε σ’…
23:30 | 25 Αυγ. 2012
[…] Έτσι ξεκίνησε το Πάσπορτ. Από φόβο μην πεθάνω και δεν προλάβω. Από την προκαταβολική πίκρα που ένιωθα στην ιδέα ότι δεν θα είχα τολμήσει ποτέ να δοκιμάσω να κάνω αυτό που πάντα «μ’έκαιγε…
06:55 | 13 Αυγ. 2012
Το βιβλίο με  τίτλο «ΠΡΟΣΕυΧΕ», άρχισε να «γράφεται» μέσα μου, πολλά χρόνια πριν οι εμπειρίες και οι αγωνίες που το προκάλεσαν, γίνουν συγκεκριμένες λέξεις στο νου μου και κατόπιν, ανάγκη τόσο…
06:42 | 10 Αυγ. 2012
Μου ζητήσατε να σας μιλήσω για «τη δημιουργική εμπειρία της γραφής από την ιδέα μέχρι το τυπογραφείο»…» ο πεζογράφος, ποιητής, κριτικός της λογοτεχνίας, τεχνοκριτικός και ανθολόγος Περικλής…
06:40 | 09 Αυγ. 2012
Το βιβλίο είναι αφιερωμένο σε όλους τους μικρούς αγγέλους που γνωρίσαμε μέσα από αυτή την περιπέτεια και έχασαν την μάχη με τον καρκίνο, αλλά και σε όλους τους μικρούς ήρωες που αγωνίστηκαν και…
00:33 | 03 Ιουλ. 2012
Ήταν ένα ρεπορτάζ που πολύ ήθελα να κάνω αλλά ποτέ δεν έγινε. Για την ακρίβεια, δούλευα ως δημοσιογράφος σε περιφερειακό κανάλι της Θράκης και ήμουν υπεύθυνη για τη Ροδόπη. Ήξερα ότι κάθε βράδυ…
08:32 | 01 Ιουν. 2012
Τα διηγήματά μου, αν μη τι άλλο, είναι η απόδειξη του βιωμένου χρόνου. Τα γράφω και τα ξεχνάω. Κι εκείνα αυξάνονται και κατακυριεύουν τη μνήμη του υπολογιστή» η συγγραφέας Αμάντα Μιχαλοπούλου…
15:00 | 09 Μάιος. 2012
Είχα τα ζόρια μου βέβαια. Τις σχέσεις, τα παιδιά μου, το γιόκα μου που περνάει (ακόμα) κωλο-εφηβεία… σε γενικό κλίμα απολύσεων, ανεργίας, λαμογιάς, καταστροφολογίας και τρομολαγνείας – δηλαδή με…
06:23 | 11 Απρ. 2012
Ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Χριστόφορος Κάσδαγλης μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη με αφορμή τους «Ανώνυμους Χρεωκοπημένους»… «Aνώνυμοι Χρεωκοπημένοι» λέγεται το νέο βιβλίο σου που μόλις κυκλοφόρησε…
07:55 | 20 Φεβ. 2012
Η ιδέα να γράψω ένα σατιρικό δοκίμιο εστιασμένο στην προσπάθεια αποκάλυψης του ψευδεπίγραφου χαρακτήρα του εμμέσως αντιπροσωπευτικού πολιτεύματος, του αποκαλούμενου «δημοκρατία», μου ήρθε αρκετά…
08:31 | 10 Φεβ. 2012
Από μικρό παιδί είχα αδυναμία στο επονομαζόμενο pulp fiction, στην αστυνομική λογοτεχνία που κυκλοφορούσε κάποτε μόνο σε βιβλία τσέπης και φτηνά περιοδικά. Μου άρεσε η περιγραφή των μεγαλουπόλεων τη…
11:08 | 07 Φεβ. 2012
Το μυθιστόρημά μου Ο Θεός αυτοπροσώπως αφορμάται από την διαβόητη ιστορία του «δράκου του Σέιχ Σου» η οποία συνδέεται με το πρόσωπο και την εκτέλεση του Αρ. Παγκρατίδη, ως προς την ενοχή του οποίου…
07:20 | 06 Φεβ. 2012
O συγγραφέας Δημήτρης Πετσετίδης αφηγείται στην Κρυσταλία Πατούλη τη δημιουργική εμπειρία της συγγραφής –από την ιδέα μέχρι το τυπογραφείο- του βιβλίου Eν οίκω, που πρόκειται να κυκλοφορήσει τον…
14:29 | 04 Φεβ. 2012
Ίσως ήρθε ο καιρός να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε την ιστορική μνήμη με την ίδια ευκολία και ελαφρότητα…» ο συγγραφέας Γιώργος Λίλλης αφηγείται στην Κρυσταλία Πατούλη τη δημιουργική εμπειρία…
08:08 | 31 Ιαν. 2012
Εδώ και κάποιες δεκαετίες μεθοδικά και συστηματικά, με την κατεδάφιση της παιδείας και την αμέριστη αρωγή των Μέσων Μαζικής Αποβλάκωσης, επετεύχθη η αλλοίωση της φυσιογνωμίας του ελληνικού λαού…
01:30 | 11 Ιαν. 2012
Ως νοσταλγία ορίζεται ο πόνος ή o ανικανοποίητος πόθος για επιστροφή στον οίκο (την εστία). Η Επιστροφή περιγράφει την επάνοδο στην προγονική εστία ενός βετεράνου, μοναχικού αρχαιολόγου, διωκόμενου…
***
06:05 | 03 Ιαν. 2012
«Η μουσική είναι η εμπειρία σου, οι σκέψεις σου, η σοφία σου, αν δεν τη ζήσεις, δεν θα βγει από το κόρνο σου», έλεγε ο Τσάρλι Πάρκερ. Δεν ξέρω πώς μου προέκυψε, αλλά οι περισσότερες ιστορίες σε αυτό…
06:53 | 27 Δεκ. 2011
Η «Μαύρη πέτρα» είναι το αγαπημένο μου βιβλίο όχι επειδή είναι το τελευταίο μου αλλά επειδή περιέχει κάποιες πρωτογενείς απέχθειες. Ονομάζω πρωτογενείς τις συγκινήσεις της πρώιμης ηλικίας, αυτές που…
02:06 | 24 Δεκ. 2011
«Το καινούριο μου βιβλίο που πρόκειται να κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Σύγχρονοι Oρίζοντες, έχει τίτλο «ΕΑΜ», όπου βέβαια αναλύεται από κάτω τι σημαίνει: Έρως Ανίκατε Μάχαν…» ο συγγραφέας Βασίλης…
07:10 | 27 Δεκ. 2011
Το Μακάρι να ήσουν εδώ δανείζεται τον τίτλο του από το γνωστό  Wish you were here  των Pink Floyd, κάθε άλλο παρά τυχαία. Το βιβλίο μιλά κυρίως για τις χαμένες ευκαιρίες επικοινωνίας, πρώτα…
08:00 | 21 Δεκ. 2011
Η συγγραφέας Ιωάννα Μπουραζοπούλου, αφηγείται στην Κρυσταλία Πατούλη τη δημιουργική πορεία της συγγραφής -από την ιδέα μέχρι το τυπογραφείο- του βιβλίου της «Η ενοχή της αθωότητας» των εκδόσεων…
11:18 | 09 Δεκ. 2011
Το μυθιστόρημα: « Η ζωή και τίποτ’ άλλο» είναι το πρώτο μου πεζό μέσα σε Τριάντα χρόνια  συγγραφικής δραστηριότητας που περιλαμβάνει  επτά  βιβλία Ποίησης. Ξεκινά το 1981 με τα «Τοπία…
12:01 | 07 Δεκ. 2011
Αρχικά ο τίτλος των ιστοριών αυτών, ήταν «Χαμηλή βλάστηση» γιατί οι ήρωες ήταν κοντύτεροι από τον αντίπαλο ή απ’ τις περιστάσεις…» η συγγραφέας Ελεωνόρα Σταθοπούλου, μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη για…
10:48 | 06 Δεκ. 2011
Η συγγραφέας Μαρία Στεφανοπούλου μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη για το «Tο Θέατρο των Πηγών και η νοσταλγία της καταγωγής. Γέρζυ Γκροτόφσκι – Εουτζένιο Μπάρμπα: στο δρόμο της ουτοπίας», των εκδόσεων της…
22:18 | 05 Δεκ. 2011
«Κάθε εμπόδιο για καλό», έλεγαν οι παλιότεροι (των γονιών μου συμπεριλαμβανομένων). Οι νεότεροι αγανακτούσαμε ή κοροϊδεύαμε –και ορθώς κάναμε τότε, όπως ορθώς κάνουν και οι νυν νεότεροι, όποτε ακούν…
18:46 | 05 Δεκ. 2011
Το πρώτο μισό του 20ου αιώνα είναι γεμάτο από συγκλονιστικά ιστορικά γεγονότα τα οποία συναντάμε συχνά, μετουσιωμένα σε λογοτεχνία, μέσα στις σελίδες μυθιστορημάτων ή διηγημάτων…» o συγγραφέας…
07:10 | 05 Δεκ. 2011
Το τρένο των νεφών», το χρωστούσα στον ήρωα του προηγούμενου βιβλίου μου «Οδυσσέας και Μπλουζ», ο οποίος  προσπαθούσε εναγωνίως να το τελειώσει…..
06:04 | 03 Δεκ. 2011
«Μερικά δημιουργήματα βγαίνουν από μία ανάγκη βαθύτατου χρέους…» ο συγγραφέας Θωμάς Κοροβίνης, μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη για την βιωματική – δημιουργική πορεία -από την έμπνευση έως το…
07:36 | 25 Νοε. 2011
Είναι μια φράση που με στοιχειώνει, δεν είναι δική μου (πρέπει να ανήκει στον Ντελίλο, από μία συνέντευξή του στην «Καθημερινή», πριν από καμιά δεκαπενταριά χρόνια και τη μεταφέρω εδώ με δικά μου…
17:53 | 18 Νοε. 2011
Καλοκαίρι ήτανε, θυμάμαι. Καθόμασταν με τον πατέρα μου στη βεράντα. Αυτός έπινε τον απογευματινό καφέ του κι εγώ διάβαζα ένα κόμικ. Άξαφνα και χωρίς να θυμάμαι το λόγο – ίσως εκείνη την περίοδο να…
07:39 | 18 Νοε. 2011
Διάφοροι φίλοι με ρωτούν αν ο «Άχρηστος Δημήτρης» είναι ένα αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα και πιο συγκεκριμένα αν ο Γιώργος που αφηγείται στο βιβλίο την ιστορία του Δημήτρη είμαι εγώ. «Δεν είναι μόνο…
18:04 | 16 Νοε. 2011
Η σχέση μου με το χρόνο πάντα ήταν και εξακολουθεί να είναι παράξενη. Δεν τον κατανοώ. Μας προσπερνά με πολύ γρήγορα βήματα. Δεν κοιτάζει πίσω ποτέ. Και είναι ελάχιστες οι κινήσεις που μπορεί ο…
21:43 | 13 Νοε. 2011
Οι συγγραφείς συνήθως ψάχνουν ένα θέμα. Στην Επιστροφή στη Σμύρνη τα πράγματα συνέβησαν ανάποδα: το θέμα ξύπνησε στο συγγραφέα τη διάθεση της συγγραφής. Μια διάθεση που βρισκόταν σε ύπνωση…
20:53 | 11 Νοε. 2011
Όλα ξεκίνησαν από ένα τηλεφώνημα: «Έχω μια ιδέα» μου είπε ο συνομιλητής μου. «Διάλεξε μερικά από τα πιο αγαπημένα σου τραγούδια, ταίριαξέ τα μέσα σε μια ιστορία και φέρτη να την κάνουμε ραδιοφωνική…
07:10 | 11 Νοε. 2011
Η γενιά μου, όσοι δηλαδή είχαν την τύχη να ζήσουν τα παιδικά τους χρόνια στη δεκαετία του ’60, έκανε τα πιο μακρινά και ωραία ταξίδια μέσ’ από τα βιβλία. Κατεβήκαμε στους βυθούς και φτάσαμε ως το…
21:54 | 09 Νοε. 2011
Σαν παιδί, παρατηρούσα με τις ώρες τα μυρμήγκια. Κυρίως με εντυπωσίαζαν τα συναπαντήματά τους και τα διαδοχικά αγγίγματα από κεραία σε κεραία. Ίσως αυτές οι παιδικές παρατηρήσεις να αποτέλεσαν μια…
12:40 | 06 Νοε. 2011
Οι «Σκοτεινές επιγραφές» έρχονται μετά από μια περίοδο σιωπής επτά χρόνων. Ήταν μία σιωπή που μου επιβλήθηκε από τα πράγματα της ζωής αλλά στο διάστημα αυτό δεν αισθάνθηκα καμιά στιγμή την ανάγκη να…
11:22 | 02 Νοε. 2011
Αν παρομοίαζα το βιβλίο με δέντρο, τι φυσικότερο ξεκινώντας απ’ τη ρίζα ν’ ανηφορίσω προς τα κλαριά; Στον Μυ της καρδιάς, όμως, πήγα ανάστροφα, σαν το ποτάμι της μνήμης σε μια από τις ιστορίες του…
15:05 | 31 Οκτ. 2011
Εδώ και 15 περίπου χρόνια, ένας επισκέπτης ήρθε κι εγκαταστάθηκε για τα καλά στα τοπία του βίου, για μένα: Ο καρκίνος. Έφτασε με όχημα συγγενείς, φίλους, γνωστούς και ασθενείς μου – ήτοι, σχεδόν από…
07:19 | 27 Οκτ. 2011
To δάσος των παιδιών» είναι ένα αφήγημα όπου το παρελθόν τρέχει παράλληλα με το παρόν, σ’ έναν τόπο που προορίζεται να χαθεί.» o συγγραφέας Χρήστος Αγγελάκος, μιλά για το τελευταίο του βιβλιο στην…
22:12 | 24 Οκτ. 2011
Όταν το 2005 ξεκίνησα να γράφω το μυθιστόρημα έγραψα ως πρόχειρο τίτλο: «Το μυθιστόρημα της μεταπολίτευσης». Ήθελα να περιγράψω την Ελλάδα αυτής της περιόδου, γιατί μέσα μου είχε κατασταλάξει ένα…
Επιπλέον:
  1. Μιχάλης Μοδινός: Είναι απίστευτη η απληστία που εκδηλώσαμε
  2. Tέταρτος κόσμος. Tου Γιάννη Γρηγοράκη
  3. Η ακροδεξιά στην Ελλάδα δεν έπεσε από τον ουρανό. Της Άννας Φραγκουδάκη
  4. Μάθε για το υδρογόνο! Του Κώστα Λάμπου
  5. Οι αισιόδοξοι. Του Βαγγέλη Μπέκα
  6. Ο συγγραφέας Θωμάς Κοροβίνης για το ’55
  7. Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος στον Γ. Συμπάρδη για την «Υπόσχεση γάμου»
  8. Αλίμονο αν πάψουμε να ονειρευόμαστε _ Της Ελένης Ρουφάνη (1)
  9. Για τα ιδανικά και το νόημα του κάθε αγώνα. Toυ Βασίλη Χριστόπουλου (1)
  10. Η συλλογική πολιτική απείθεια ως έσχατη πολιτική στάση. Του Άρη Μαραγκόπουλου (1)
  11. Η τύχη των λαών είναι σε χέρια επικίνδυνων.Του Γιάννη Γρηγοράκη (1)
  12. Η υψηλή τέχνη της αποτυχίας _ του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (1)
  13. Η κοινωνία πριν αποκτηνωθεί αδιαφορεί. Του Βασίλη Παπαθεοδώρου (1)
  14. Τότε ξεκίνησα να μαθαίνω την Ελληνική Ιστορία… Της Σόφκα Ζινοβιέφ (1)
  15. Nα προσπαθεί κανείς να ζήσει σαν «αληθινός άνθρωπος». Tης Ανθούλας Αθανασιάδου (1)
  16. Ανώνυμοι Χρεωκοπημένοι. Του Χριστόφορου Κάσδαγλη
  17. Ημερολόγιο 2012: Θεσσαλονίκη. Από τον Θωμά Κοροβίνη
  18. «Να νιώθεις μπλε, να ντύνεσαι κόκκινα» Έρση Σωτηροπούλου
  19. Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος για «Τα παιδιά του Κάιν»
  20. Ένας γραφιάς μπορεί να πει… Γιώργος Συμπάρδης

Κριτικές – Παρουσιάσεις -Συνεντεύξεις για βιβλία:

06:14 | 02 Ιουλ. 2014
[…] οι αλαζονικά θεωρούμενοι και αυτοανακηρυγμένοι νικητές θα είναι οι πραγματικοί ηττημένοι! Κι αυτούς που σήμερα τους λένε χαμένους και ηττημένους, αυτοί θα είναι οι νικητές, σύμφωνα με όλα τα…
08:35 | 22 Ιουν. 2014
[…] Άλλη δικαιοσύνη σήμερα δεν υπάρχει στην οποία μπορούν οι λαοί να προσφύγουν:  σε τέτοιες στιγμές το επαναστατικό δίκαιο έχει τον λόγο. Το δυστύχημα είναι όμως ότι οι άνθρωποι δεν στρέφουν…

07:18 | 22 Δεκ. 2014
[…] Ας είναι αυτό το βιβλίο κατευόδιο και ευχή για την ανάπαυση του αδικοθανατισμένου αδερφού Μένη Κουμανταρέα, ενός εμβληματικού συγγραφέα για την εποχή μας που το έργο του, αν δεν ήμασταν σήμερα…

[περισσότερα]

09:59 | 14 Φεβ. 2015
Μία κωμική όσο και σοκαριστική νουβέλα «πολιτισμικής φαντασίας», από τον φυσικό καλλιεργητή – ερευνητή – συγγραφέα Γιάννη Μακριδάκη και τις εκδόσεις Εστία, που εισάγει τη νεοελληνική λογοτεχνία στη…

[περισσότερα]

07:12 | 12 Νοε. 2014
Όπως και στην Κατοχή, σήμερα οι άνθρωποι φοβούνται. Και εκείνοι που τώρα είναι κλεισμένοι και άπραγοι στα σπίτια τους γιατί αισθάνονται ότι δεν υπάρχει διέξοδος, μοιάζουν με τους ανθρώπους που ήταν…

11:17 | 09 Νοε. 2014
[…] Tο ασυνείδητο διαθέτει τέτοια δύναμη, από την οποία δεν μπορεί εν συνεχεία να ξεφύγει καμία συνειδητή απόπειρα αναχαίτισης ή περιορισμού του. Όσο και να προσπαθεί κάποιος να ξεγελάσει το…
16:35 | 19 Οκτ. 2014
[…] Δεν λύνεται από σωτήρες το πρόβλημα. Πρέπει εμείς να κινητοποιηθούμε, ο λαϊκός κόσμος, οι άνθρωποι που είναι χτυπημένοι από την κρίση, οι άνεργοι, οι ανασφάλιστοι, τα θύματα της κρίσης πρέπει…
09:47 | 25 Μαρ. 2014
Από τα μικρά μου χρόνια ως σήμερα, ας μην πω με ακρίβεια πόσα είναι γιατί θα τρομάξω κι εγώ η ίδια, έζησα έναν πόλεμο, δύο εμφύλιους πολέμους, δύο δικτατορίες και δύο προσφυγιές […] Κάθε εποχή έχει…

[περισσότερα]

08:16 | 23 Ιουν. 2013
Το 8 ώρες και 35 λεπτά αναφέρεται στην τελευταία πτήση της Delta Airlines στην Αθήνα. Ενας νέος άνδρας, ο Τζόναθαν, αδελφός της Αμαλίας, εγγονός της Ερασμίας και του Μενέλαου Αργυρίου ταξιδεύει για…
20:30 | 12 Νοε. 2011
Έκανα ένα ταξίδι που διήρκεσε τρία χρόνια. Άρχισε κατά λάθος σχεδόν. Είχα ξεκινήσει για την Αμερική για να παρακολουθήσω τις πρώτες μέρες της προεκλογικής μάχης Ομπάμα-Μακέιν, τον Σεπτέμβριο του 2008…

[περισσότερα]

06:13 | 06 Ιουν. 2013
[…] σε τελική ανάλυση είναι ένας μύθος ότι είναι δημοκρατία. Απλά, στήνουνε μια τεράστια θεατρική παράσταση στη βουλή με 300 ηθοποιούς και παίζουνε ρόλους για να περνάει η ώρα. Όμως, όλα τα…
08:00 | 21 Μάιος. 2013
Ο Γιουνγκ, που ασχολήθηκε με το δεύτερο μισό της ζωής, σε αντίθεση με τον Φρόυντ(ο οποίος ερεύνησε τον άνθρωπο κυρίως στο πρώτο μισό της ζωής του), λέει ότι: «Ο άνθρωπος στο πρώτο μισό της ζωής…

06:45 | 20 Μάιος. 2013
Ζω, σημαίνει αναζητώ μια αλήθεια και η μόνη αλήθεια, ίσως είναι αυτή που σε φέρνει κοντά στις ρωγμές της ιστορίας σου… που σου επιτρέπει  να μην λογοκρίνεις, ούτε να κοροϊδεύεις, ούτε να…
15:01 | 26 Οκτ. 2012
Ήταν 1η του Απρίλη του 1948. Γίνονταν τρομεροί βομβαρδισμοί. Είχα βγάλει τα πρόβατά μου πάνω σ’ ένα σιάδι, κι ο ήλιος δεν είχε βγει ολόκληρος και ήρθε ο «γαλατάς». *Μαρτυρία της Αρετής Μπακιρτζή-…
03:08 | 14 Ιουλ. 2012
*Η ταινία έτρεχε μ’ όση δύναμη είχαν κανονίσει αυτοί που έφτιαξαν τη μηχανή. Τώρα θα σπάσει, σκέφτηκα και δεν έκανα τίποτα να τη σταματήσω.    […] Και ήμουν εγώ αυτός που έπαιζε με τα…
13:10 | 27 Απρ. 2012
Γεννήθηκα στον Πειραιά και έζησα μέχρι τα 6 μου χρόνια σε νοικιασμένες μονοκατοικίες με μικρές ασβεστωμένες αυλές. Στη Νίκαια θυμάμαι και μετά στο Δάσος Χαϊδαρίου, μέσα στα πεύκα. Όμως σε όλα αυτά τα…
07:31 | 24 Φεβ. 2012
*Δεν γίνεται να συνεχίσουμε έτσι, Μωάμεθ. Τέρμα μ’ αυτή τη μαλθακή στάση. Δεν είσαι ο Ιησούς, που όταν του ‘διναν χαστούκι γύριζε την άλλη μεριά του προσώπου του. Πάρε την απόφαση. Βγάλε ένα…
04:58 | 28 Δεκ. 2011
Για το «Ζ» έχω πει τόσα πολλά, που δεν έχω τίποτα καινούργιο να προσθέσω. Άλλωστε και στο διαδίκτυο θα πρέπει να υπάρχουν μερικά από αυτά που έχω πει κατά καιρούς. Αλλά θα σου διηγηθώ ένα περιστατικό…
09:05 | 23 Δεκ. 2011
Σ’ αυτό το βιβλίο καταθέτω μια εναγώνια αναζήτηση των βαθύτερων αιτίων της οδυνηρά βιούμενης απ’ το λαό μας μεταπολιτευτικής χρεοκοπίας… » ο φιλόλογος και συγγραφέας Λαοκράτης Βάσσης μιλά στην…
19:02 | 16 Σεπ. 2011
Ο συγγραφέας Γιάννης Μακριδάκης, μιλά στο tvxs.gr και την Κρυσταλία Πατούλη για το ταξίδι του στις 20 Σεπτεμβρίου στο Βερολίνο, όπου είναι καλεσμένος για να εκπροσωπήσει την Ελλάδα με αφορμή το…
13:04 | 08 Σεπ. 2011
Στο πλαίσιο του 11ου Διεθνούς Φεστιβάλ Λογοτεχνίας Βερολίνου, ενός από τους σημαντικότερους θεσμούς παγκοσμίως, ο συγγραφέας Μάνος Κοντολέων, συμμετέχει στο Διεθνές Φεστιβάλ Παιδικής και Εφηβικής…
07:15 | 21 Νοε. 2013
[…] έναν χρόνο μετά το θάνατό του, βλέπω όσα μας άφησε ως παρακαταθήκη, αυτός ο Έλληνας φιλόσοφος και ποιητής της ζωής, σαν ένα ανεκτίμητο θησαυρό, που κρύβει όχι μόνο τη μοναδική διέξοδο από την…
13:26 | 03 Οκτ. 2011
Πῶς ἐπιζεῖ κανείς σέ μιά δύσκολη ἐποχή;  Τό ἐρώτημα εἶναι ἐπίκαιρο γιατί ἀναμφίβολα ἀντιμετωπίζουμε δύσκολες ἐποχές, πού δέν πρόκειται νά παρέλθουν ὡς διά μαγείας.». Η συγγραφέας Αθηνά Κακούρη…

[περισσότερα]

 

Βιβλίο

Γράφω για να καταλάβω τον εαυτό μου

Η συγγραφέας Ειρήνη Δερμιτζάκη αφηγείται στην Κρυσταλία Πατούλη και το Tvxs.gr τη δημιουργική εμπειρία της συγγραφής -από την ιδέα μέχρι το τυπογραφείο- του τελευταίου βιβλίου της Γεννημένος λούζερ …

 

Γιατί λέω και γράφω ιστορίες

Από μικρό παιδί έψαχνα να βρω την αλήθεια μέσα στο ψέμα. Όχι την πραγματικότητα, μα την αλήθεια, τη …

 

Βιβλία / Παρουσιάσεις / Αποσπάσματα:

15:45 | 05 Μάιος. 2016
Ο φυσικός καλλιεργητής και συγγραφέας Γιάννης Μακριδάκης στο νέο του βιβλίο Η Πρώτη Φλέβα, εισχωρεί στο μυαλό ενός ναυτικού και μίας ιερόδουλης, ψυχογραφώντας δύο διαφορετικούς χαρακτήρες: Τη Λόλα…
***
09:16 | 05 Δεκ. 2014
Απόσπασμα από το «Αμφιθέατρο», το νέο βιβλίο του Δημήτρη Ποταμιάνου, δημοσιευμένο με αφορμή την πρώτη παρουσίασή του* στην Αίγινα την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου, στις 07.00 το απόγευμα, στο ξενοδοχείο «…
09:59 | 03 Δεκ. 2014
Αποκλειστική προδημοσίευση από το νέο βιβλίο της ψυχολόγου – ψυχοθεραπεύτριας Χάρις Κατάκη, που η κυκλοφορία του από τις Εκδόσεις Πατάκη συμπίπτει με την επέτειο των 30 χρόνων του Εργαστηρίου…
07:22 | 02 Δεκ. 2014
Ως σπάνιο ντοκουμέντο μπορεί να χαρακτηριστεί η Νεανική αλληλογραφία του Βασίλη Βασιλικού και του Μένη Κουμανταρέα, όπως αναπτύχθηκε ανάμεσά τους από το 1954 έως το 1960. Γράμματα εξομολογητικά,…

07:30 | 14 Νοε. 2014
[…] Μέσα από τον ελεύθερο διάλογο, τη συλλογικότητα και τον σεβασμό της προσωπικότητας του συνομιλητή, είναι δυνατό να υλοποιηθεί το κοινό συμφέρον των ανθρώπων […] Ζ. Παπαδημητρίου – Γ….

[περισσότερα]

13:43 | 18 Οκτ. 2014
Λένε πως η σφραγίδα της προσωπικότητας  μπαίνει στα πρώτα πέντε – δέκα  χρόνια του ανθρώπου… Ήμουν  παράξενα ανήσυχο και ξεσηκωμένο παιδί. Ζήτημα ίσως ιδιοσυγκρασίας, σίγουρα και…

[περισσότερα]

07:02 | 07 Ιουλ. 2014
[…] – Εμείς, της έλεγε, και στην απομόνωση και στα ξερονήσια, παντού βρίσκουμε τρόπο να γεμίζουμε τη ζωή μας και να δημιουργούμε όχι μονάχα παρόν, μα και μέλλον. Να, πάρε παράδειγμα τα σχέδια που…
09:02 | 10 Ιουν. 2014
[…] Οι εναλλακτικές, οι ήπιες, οι ανανεώσιμες πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές ενέργειας μπορούν συνδυαζόμενες να απαλλάξουν την ανθρωπότητα από το εξουσιαστικό ενεργειακό σύστημα των ορυκτών…
06:21 | 04 Ιουν. 2014
[…] κυριάρχησε, τόσο από τα δεξιά, όσο και από τα αριστερά, μια εκκωφαντική σιωπή γύρω από την ΟΠΛΑ […] Σύμφωνα μάλιστα με την άποψη πολλών ιστορικών, η σιωπή αυτή έκανε ακόμα πιο έντονα τα πάθη…
06:55 | 25 Απρ. 2014
[…]Μπορεί, λοιπόν, μια συζήτηση για την ουτοπία να μοιάζει θεολογική, αλλά πρέπει να αντιληφθούμε ότι ο «Μεσσίας είναι συλλογικός, είναι η ίδια η ανθρωπότητα[…] η καταπιεσμένη ανθρωπότητα»* και…
11:13 | 20 Απρ. 2014
[…] Εμείς μιλάμε για μια εντελώς διαφορετική επανάσταση. Μιλάμε για μια επανάσταση η οποία μεταμορφώνει ριζικά, βαθιά, την ψυχολογική δομή του ανθρώπου […] […] Ένα σοβαρό πείραμα βαθιάς αλλαγής…

09:59 | 19 Απρ. 2014
Σε όλα μου τα βιβλία προσπάθησα να δείξω ότι η βία που ασκείται στα παιδιά γίνεται μπούμεργανγκ για την κοινωνία. Στο συμπέρασμα αυτό κατέληξα όταν έθεσα το ερώτημα τού από πού προέρχεται το μίσος,…
06:41 | 03 Απρ. 2014
Flectere si nequeo Superos, Acheronta movebo. Κι αν δεν μπορέσω να κινήσω τις ουράνιες δυνάμεις, θα κινήσω τον Αχέροντα. (Με αυτό το μότο του Βιργίλιου από την Αινειάδα ξεκινά ο Φρόυντ το έργο του Η…
19:02 | 16 Μαρ. 2014
Η αμάθεια υποβιβάζει τον άνθρωπο μόνο όταν συνοδεύεται από υλικά πλούτη. Η ένδεια και η ανέχεια καθυποτάσσουν τους φτωχούς. Η εργασία υποκαθιστά στη ζωή τους τη μάθηση και απασχολεί τη σκέψη τους….
08:57 | 13 Μαρ. 2014
[…] Ένα μυθιστόρημα για τα χρόνια που οι άρχοντες δε χτίζουν πια ανθρώπους στα κατώγια τους, μα αρνούνται ακόμα σθεναρά το ξύπνημα των σέμπρων. Μια εποχή στην κόψη, ανάμεσα στο παρελθόν που φεύγει…
08:20 | 02 Δεκ. 2013
[…] «Κατασκεύασε το μέλλον σου». Αυτή την προσταγή που γονείς και κοινωνικό σύνολο «σιγοψιθυρίζουν» στο αυτί του εφήβου, ο αναλυτής την υποκαθιστά με μια ευχή: «Κατασκεύασε το παρελθόν σου». Ευχή και…
07:12 | 22 Νοε. 2013
Η στιγμή του τελικού απολογισμού φτάνει κάποτε σε όλους, ξάδελφε. Θα φτάσει και σε μας. Δε θα φτάσει; Όσο και να τη σπρώχνεις προς το απώτερο μέλλον, όσο κι αν κάνεις πως δε σε αφορά, όσο κι αν λες «…
08:29 | 16 Νοε. 2013
[…] Όχι, δεν αγαπώ εύκολα αυτούς τους ανθρώπους, αν και αυτοί παραμένουν η τροφή μου. Θα τους αγαπήσω όμως ως ήρωές μου και είναι τότε που θα τους καταλάβω καλύτερα, και αυτή είναι και η μαγική…
07:13 | 14 Νοε. 2013
[…] Η ιστορία των γεγονότων διηγείται πώς αυτή η τύποις δημοκρατία που υπήρξε η Ελλάδα καθ’ όλο τον 20ό αιώνα (με τα περιστασιακά της ολισθήματα προς τη δικτατορία) κατόρθωσε, μέσω συστηματικών…
07:16 | 08 Νοε. 2013
Η πρώτη ηδονή, και μάλιστα στον κρόταφο, είναι μια φράση που με ακολουθεί από χρόνια, που την βρίσκω σε διάφορα παλιά μου σημειωματάρια –κυκλωμένη συνήθως από κόκκινα τοξάκια: μην ξεχαστεί! Μην…
08:39 | 13 Απρ. 2013
– Ο φασισμός δεν μπορεί να γίνει κατανοητός μόνο μέσα από την ιδεολογία του. Πρέπει να εξεταστεί και στην πράξη. – Η πρακτική του φασισμού απαιτεί τη συνεργασία και την υποστήριξη των πλέον ισχυρών…

[περισσότερα]

13:11 | 02 Απρ. 2013
[…] Σήμερα αυτό που καταρρέει (μαζί με τις ψευδαισθήσεις μας) είναι επίσης το κεντρικό φαντασιακό του καπιταλισμού που είναι η διαρκής ανάπτυξη της παραγωγής και της κατανάλωσης, γιατί προσκρούει…
09:01 | 12 Μαρ. 2013
Όταν είναι ξεκάθαρος ο σκοπός της συνομιλίας και το κριτήριο για τη στιγμή που θα κάνουμε αυτή τη συζήτηση, το επόμενο ερώτημα είναι το εξής: Τι λέμε στο παιδί για την κρίση; Η απάντηση έχει δύο…
08:14 | 09 Μαρ. 2013
Λιγάκι παρακεί πάνε, απάνω στα ξινά κάθουνται και μας λοξοκοιτάζουνε. Εγώ που τους ξέρω, τους αντιλαμβάνομαι. Νιώθω το μάτι τους όση ώρα τρωγοπίνω και είναι καρφωμένο απάνω μου. Οι μουσαφιραίοι όμως…

07:29 | 07 Μαρ. 2013
Εγώ γυναίκα, η άνθρωπος, ζητούσα το πρόσωπό Σου πάντοτε, ήταν ως τώρα του ανδρός και δεν μπορώ αλλιώς να το γνωρίσω. Ποιος είναι και πώς πιο πολύ μονάχος, παράφορα, απελπισμένα μονάχος,…
08:36 | 22 Ιαν. 2013
Κάθε πρωί σε περπατώ στην παλιά παραλία σου, αγαπημένη, εκεί που στέκονταν τα τείχη σου μέχρι το 1875, εκεί όπου  ο ευφυής Εμπράρ είχε σχεδιάσει μια προκυμαία είκοσι πέντε μέτρα πιο μπροστά απ’…
10:05 | 10 Νοε. 2012
«Για μένα το δίκιο ήταν με το μέρος των ανταρτών του Δημοκρατικού Στρατού, ενώ έτρεμε το φυλλοκάρδι μου για την τύχη του θείου Αντώνη και του ξαδέρφου μου του Αντρέα, που, αξιωματικοί του Εθνικού…
06:58 | 31 Ιουλ. 2012
Οι άνθρωποι είμαστε κατ’ εξοχήν «αφηγηματικά όντα» (Maclntyre, 1961), που σημαίνει πως «ονειρευόμαστε με αφηγήματα, ονειροπολούμε με αφηγήματα, θυμόμαστε, προσδοκούμε, ελπίζουμε, απογοητευόμαστε,…

23:55 | 29 Ιουν. 2012
Αγάπα το Θεό και αγάπα τον πλησίον, έλεγε η εντολή. Αλλά ήδη για τον Νίτσε ο Θεός ήταν νεκρός. Και ο πλησίον; Στον προτεχνολογικό κόσμο, η γειτνίαση των ανθρώπων ήταν ουσιαστική. Τώρα δεσπόζει η…

[περισσότερα]

15:04 | 19 Ιουν. 2012
Για την Ελλάδα, η ιστορία του ξένου κεφαλαίου είναι στενά δεμένη με την πολιτική ιστορία των 120 χρόνων της ελεύθερης ύπαρξης του έθνους μας. Όποιος θελήσει ν’ ανιστορήσει τούτη την περίοδο, πολλές…

06:27 | 15 Ιουν. 2012
[…] Μισώ αυτή τη χώρα. Μου έφαγε τα σπλάχνα. Γράφω σ’ εσένα γιατί μαζί ποθήσαμε να είναι γόνιμα αυτά τα σπλάχνα, κι αυτός ο πόθος μάς ένωσε νύχτες και νύχτες… και σ’ άλλες ώρες της μέρας, όταν…
03:36 | 03 Ιουν. 2012
Ποιός από μας δεν έχει γνωρίσει κάποιον άνθρωπο (ίσως τον ίδιο μας τον εαυτό) που να είναι τόσο στραμμένος προς τα έξω, τόσο απορροφημένος στη συσσώρευση αγαθών ή στο τι σκέφτονται οι άλλοι, ώστε…
19:53 | 11 Μάιος. 2012
Ας μάθουμε επιτέλους να λέμε τα πράγματα με τ’ όνομά τους και να μην παραποιούμε την ιστορία μας. Ο ελληνικός λαός, στην πλειοψηφία του, αγάπησε το Μεταξά. Όπως και οι Ιταλοί που αγάπησαν το…
14:43 | 10 Μάιος. 2012
«Ας του δώσουμε το απολυτήριο να τον ξεφορτωθούμε. Έχει μια έλλειψη περιέργειας μάλλον αθεράπευτη. Όπου και να σκάψει κανείς στο μυαλό του, συναντάει ένα υπόστρωμα πετρωμένων πεποιθήσεων χωρίς…
17:12 | 08 Απρ. 2012
Στην καρδιά της ορθολογικότητας της δικιάς μας κουλτούρας βρίσκεται ένας αποκλεισμός, που προηγείται οποιουδήποτε άλλου, πιο ριζικός από τον αποκλεισμό των τρελών, των παιδιών ή των κατώτερων φυλών,…
12:01 | 05 Απρ. 2012
Η σοβαρή και αναπόφευκτη ερώτηση πώς να ζήσουμε; απευθύνεται σε μας και μας αφορά ζωτικά, την ίδια στιγμή που μας διαφεύγει, όπως διαφεύγει κι από τον ίδιο τον εαυτό της. Οι διάφορες απαντήσεις που…

06:00 | 04 Απρ. 2012
Η παραβολή του υιού που δεν ήθελε να αγαπηθεί: Τα παιδιά σας δεν είναι δικά σας παιδιά. Είναι γιοι και κόρες της λαχτάρας της ζωής για τη ζωή. Έρχονται στη ζωή με την βοήθειά σας αλλά όχι από…
06:50 | 12 Μαρ. 2012
Ο καθένας έχει τη δική του «προσωπική αντίληψη για τη ζωή», αλλά υπάρχουν κοινοί παρανομαστές που διαμορφώνουν ομοιότητες στις ανάγκες και στις απαιτήσεις. Δεν χωρά αμφιβολία πως η ζωή είναι γεμάτη…

07:25 | 08 Μαρ. 2012
Τόσο η ελληνική λέξη «μοίρα», δηλαδή μερίδιο, τμήμα του κύκλου και κάθε ανάπτυξης, όσο και οι αποδόσεις της έννοιας αυτής σε άλλες γλώσσες (γερμ. Los, αγγλ. Lot κλπ) , υποδηλώνουν ότι δεσμευόμαστε…
12:11 | 08 Φεβ. 2012
Δηλαδή; Δηλαδή η μαγειρική των δύσκολων αυτών καιρών, η σύγχρονη, η πολεμική μαγειρική, μια μαγειρική ιδιότυπη, πρωτότυπη, εκκεντρική, μια κουζίνα που δεν συγγενεύει με καμιά από τις γνωστές κουζίνες…
00:26 | 21 Ιαν. 2012
Χωρίς συναίσθημα δεν υπάρχει τέχνη. Η συγκίνηση του δημιουργού, αυτό που εγώ τουλάχιστον αποκαλώ συναίσθημα, είναι προϋπόθεση της τέχνης. Η λειτουργία, ωστόσο, του συναισθήματος είναι διπλή. Από…
00:59 | 12 Ιαν. 2012
Δεν πουλώ ύφος, στυλ, λογοτεχνία. Δεν γράφω διηγήματα. Καταθέτω γεγονότα και συμπτώματα της εποχής που ζω. Όλα όσα γράφω συνέβησαν. Σε μένα ή σε άλλους. Χρόνια τώρα σπαταλιέμαι, παρακολουθώντας όλα…
00:44 | 07 Ιαν. 2012
(5.6.1962) – Τι είναι αυτός ο μακρύς μονόλογος, που νοιώθω μέσα μου σήμερα το πρωί και που φαντάζομαι πως θάπιανε πολλά φύλλα χαρτιού αν τον έγραφα; Αλήθεια, είναι στιγμές που νοιώθω μια περίεργη…
04:06 | 02 Ιαν. 2012
Όταν κάποτε η άγνοια που προέκυψε από την απώθηση της παιδικής ηλικίας εξαλειφθεί και η ανθρωπότητα ξυπνήσει από το λήθαργό της, θα μπορέσει να αναστείλει αυτή την παραγωγή του κακού». Μια προσπάθεια…
06:15 | 01 Ιαν. 2012
Δεν ξέρω γιατί έγραψα αυτά τα κείμενα. Ίσως νόμιζα ότι η αδύνατή μου φωνή θα υπερνικήσει το θορυβώδες τραίνο που περνάει χωρίς να σταματά…» Γιάννης Τσαρούχης (1910-1989)   «… Έχοντας…

07:14 | 31 Δεκ. 2011
Ήθελα να βγω στον καθαρό αέρα. Πρέπει να ήταν έντεκα όταν έκλεισα την πόρτα πίσω μου. Κατέβηκα στο ισόγειο. Κατηφόρισα προς τη Φωκίωνος Νέγρη. Προσπέρασα το δημοτικό μου σχολείο. Στο ύψος της…
16:57 | 25 Δεκ. 2011
Κι η τέχνη πρέπει, σ’ αυτούς τους καιρούς των αποφάσεων ν’ αποφασίσει. Μπορεί να κάνει τον εαυτό της όργανο µιας µικρής µερίδας ορισµένων που παίζουν τις θεότητες της µοίρας για τους πολλούς και που…
00:45 | 22 Δεκ. 2011
Ότι ο Δημήτρης Μπάτσης εκτελέστηκε πλάι στο Νίκο Μπελογιάννη δεν ήταν τυχαίο. Ότι μια γενιά Ελλήνων αγνόησε την ύπαρξη του βιβλίου και του συγγραφέα του, κι αυτό δεν ήταν τυχαίο: Το «Κατεστημένο…
08:19 | 20 Δεκ. 2011
Τούτη είναι η εποχή μας, καλή ή κακή, ωραία ή άσκημη, πλούσια ή φτωχή, δεν τη διαλέξαμε.» Απόσπασμα από την Ασκητική, του Νίκου Καζαντζάκη, Εκδόσεις Καζαντζάκη. […] Δυο φωνές μέσα μου παλεύουν. O…

[περισσότερα]

09:11 | 01 Απρ. 2015
Ο Πασκουάλ Σεράνο στο βιβλίο του «Δημοσιογραφική Συμμορία» αναρωτιόταν ποιος επιλέγει τους προέδρους, οι πολίτες ή τα μέσα ενημέρωσης. Στην Ιταλία, ο μεγιστάνας των μέσων Σίλβιο Μπερλουσκόνι, που…

Επιπλέον:

Η εύρεση λύσεων είναι απειλητική. Μπερτ Χέλινγκερ

***

08:49 | 15 Μάιος. 2016
[…] Η φυσική φιλοσοφία του καιρού μας διαμορφώνει μια κοσμοθεωρία που είναι ουσιαστικά ολιστική και αρνείται του διαχωρισμούς. Η Δυτική Επιστήμη  δείχνει να επιστρέφει, σύμφωνα με τη σπείρα…
***
12:00 | 05 Μαρ. 2016
[…] Ο προφιλοσοφικός στοχασμός των σοφών και ποιητών της Ιωνίας αναδύεται σε ένα αρχαϊκό ανατολικό και ασιατικό πλαίσιο σκέψης και ομιλίας, το οποίο αφομοιώνει και γονιμοποιεί ριζικά με τον Λόγο…
***
10:54 | 03 Μαρ. 2016
[…] Η σκέψη της κλασικής ελληνικής αρχαιότητας δομείται από δύο ανταγωνιστικές όσο και συμπληρωματικές οντολογικές, μεταφυσικές και γνωσιοθεωρητικές προκείμενες. Από τη μια η ορθολογιστική-…

Υπόθεση ΕΚΕΒΙ: Πονάει κεφάλι κόβει κεφάλι. Τoυ Γ. Παναγιωτάκη

08:53, 14 Ιαν 2013 | Κρυσταλία Πατούλη tvxs.gr/node/116609
ekebidpfhapdfguyih

«[…] δυσκολεύομαι να πιστέψω ότι τα αρνητικά φαινόμενα που εμφανίστηκαν στους ορόφους του ΕΚΕΒΙ, θα διστάσουν να μαγαρίσουν τους ιερούς διαδρόμους του υπουργείου ή ότι η ικανότητα κάποιων να εκμεταλλεύονται γνωριμίες και καταστάσεις, θα εξατμιστεί αυτομάτως μέσα σε ένα πνεύμα δικαιοσύνης και αξιοκρατίας […]» Ο συγγραφέας Γιώργος Παναγιωτάκης, σχολιάζει τους «τίτλους τέλους» του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ), στην Κρυσταλία Πατούλη για το tvxs.gr:

«Παρότι δεν διαθέτω κάποια βαθιά γνώση σχετικά με τα πεπραγμένα του ΕΚΕΒΙ, είχα πάντα μια μάλλον θετική άποψη για αυτό. Μου φαινόταν ότι οι άνθρωποί του, αν μη τι άλλο, δεν τεμπέλιαζαν. Προσπαθούσαν να κάνουν πράγματα για το βιβλίο και ενίοτε τα κατάφερναν.

Ας δεχτούμε όμως ότι υπήρχαν κάποια προβλήματα στη λειτουργία του.

Ας δεχτούμε, για παράδειγμα, ότι κάποιοι είχαν προνομιακή μεταχείριση στα διάφορα προγράμματα και τις δράσεις του ΕΚΕΒΙ ή ότι εμφανίστηκαν ορισμένα κωμικοτραγικά φαινόμενα -όπως η υπόθεση της περιβόητης «λίστας για τη φιλαναγνωσία».

Ας δεχτούμε, με λίγα λόγια, ότι αυτός ο ανεξάρτητος φορέας θα μπορούσε να τα είχε πάει και καλύτερα.

Στο σημείο αυτό μπαίνει φουριόζος στο κάδρο ο υφυπουργός πολιτισμού και, αντί να επιχειρήσει να διορθώσει τα κακώς κείμενα, προκρίνει την τελική λύση. Καταργεί με συνοπτικές διαδικασίες το ΕΚΕΒΙ και αναθέτει τις αρμοδιότητές του στη διεύθυνση της Γενικής Γραμματείας Πολιτισμού.

Δεν ξέρω… Ίσως ο υφυπουργός να έχει κάποιο μυστικό σχέδιο στο μυαλό του και αυτή του η απόφαση να είναι το έναυσμα για να μετατραπεί η Ελλάδα σε μια χώρα φανατικών βιβλιόφιλων.

Προσωπικά, πάντως, δυσκολεύομαι να πιστέψω ότι τα αρνητικά φαινόμενα που εμφανίστηκαν στους ορόφους του ΕΚΕΒΙ, θα διστάσουν να μαγαρίσουν τους ιερούς διαδρόμους του υπουργείου ή ότι η ικανότητα κάποιων να εκμεταλλεύονται γνωριμίες και καταστάσεις, θα εξατμιστεί αυτομάτως μέσα σε ένα πνεύμα δικαιοσύνης και αξιοκρατίας.

Κυρίως, δυσκολεύομαι να πιστέψω ότι ένα τμήμα με ποικίλες αρμοδιότητες, θα μπορέσει να διαχειριστεί καλύτερα τις τύχες του βιβλίου από έναν ολόκληρο οργανισμό αφιερωμένο αποκλειστικά σ’ αυτό.

Ίσως κάποιοι να πουν ότι, στην κατάσταση που βρίσκεται η χώρα, είναι πολυτέλεια να ξοδεύονται χρήματα για κάτι που δεν τρώγεται, όπως είναι το βιβλίο. Όταν όμως επιβιώνουν μια χαρά διάφοροι οργανισμοί οι οποίοι λειτουργούν ολοφάνερα σαν τόποι βολέματος πιστών ψηφοφόρων, είναι μάλλον σκανδαλώδες να καταργείται ένας φορέας που έχει να επιδείξει χειροπιαστό έργο.

Απ’ ότι φαίνεται ο κ. Τζαβάρας είναι θαυμαστής κάποιων διάσημων μεταρρυθμιστών του παρελθόντος όπως ο Αττίλας ή ο Τζένγκις Χαν και προτιμάει να ξεθεμελιώνει από το να επισκευάζει.

Ας ελπίσουμε τουλάχιστον ότι, αν ποτέ τον πιάσει πονοκέφαλος, θα βρεθεί ένας άνθρωπος να τον συμβουλέψει να πάρει απλώς μια ασπιρίνη. Γιατί, αν ακολουθήσει το ένστικτό του, οι συνέπειες θα είναι τραγικές…-«

***
Διαβάστε επίσης:
«Υπήρχε ειλημμένη απόφαση για την κατάργηση του ΕΚΕΒΙ»: Ο Πρόεδρος της Εταιρείας συγγραφέων και κριτικός λογοτεχνίας με αφορμή την πρόσφατη είδηση για τους «τίτλους τέλους» του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ), μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη και το tvxs.gr:

The European Tragedy… Tου Κωνσταντίνου Τσουκαλά

11:12, 16 Δεκ 2012 | Κρυσταλία Πατούλη tvxs.gr/node/114143
tsoukalas

«Αυτά που συμβαίνουν στην Ελλάδα, μιλάνε, ίσως, για την μελλοντική ιστορία της Ευρώπης. Δεν είναι δυνατόν να απομονωθεί το θέμα των ριζικών, των δομικών συμπτωμάτων που οδηγούν την Ελλάδα σε κατάρρευση, απ’ ότι θα συμβεί, αύριο, αλλού…». Ο Ομότιμος καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη, με αφορμή το νέο του βιβλίο «Ελλάδα της λήθης και της αλήθειας», συμμετέχοντας στον δημόσιο διάλογο που δημοσιεύεται από το 2010 στο tvxs.gr.

Κρ.Π.: Η «Ελλάδα της λήθης και της αλήθειας», πόσο συνδέεται ή αποτελεί συνέχεια του πρώτου σας βιβλίου «The Greek Tragedy» – «Η ελληνική τραγωδία» (εκδόσεις Ολκός 1974) το οποίο είχε κυκλοφορήσει αρχικά στην Αγγλία, το 1969, από τις εκδόσεις Penguin και μεταφράστηκε σε πολλές άλλες γλώσσες; 

Κ.Τσ: Όλα τα πράγματα γεννιούνται πάντοτε μέσα από τη σύμπτωση και τη συγκυρία. Η Ελληνική Τραγωδία γράφτηκε εν θερμώ μετά τη χούντα.

Με την κατάλυση της δημοκρατίας, βρισκόμουν και εγώ όπως και άλλοι τότε άνθρωποι,  σε μία κατάσταση περίπου αλλοφροσύνης και με την περίεργη αμηχανία για το τι θα έπρεπε να κάνουμε.

Ένα από τα πράγματα που αναγκάστηκα – ψυχαναγκαστικά αν θέλετε- να κάνω και εγώ, ήταν να γράψω εκείνο το βιβλίο για το πώς έβλεπα τα πράγματα σχετικά με το πώς φτάσαμε στη χούντα.

Αντίστοιχα πράγματα συμβαίνουν τώρα. Αντίστοιχα με την εξής έννοια:

Ότι η συγκυρία είναι αποπνικτική, ότι όλοι αισθανόμαστε αιχμάλωτοι μέσα σε ένα σύστημα όπου δεν ξέρουμε ακριβώς τί πρέπει να κάνουμε, από οργή από αγανάκτηση, από αμηχανία, και ενώ ταυτόχρονα, δεν ξέρουμε καν τι πρέπει να θέλουμε. Το βιβλίο «Ελλάδα της λήθης και της Αλήθειας», είναι και αυτό μια προσπάθεια ανάλυσης της συγκυρίας που μας οδήγησε εδώ. Δηλαδή, σε αυτό το χάος που βρισκόμαστε όλοι, και σε αυτή την πλήρη αμηχανία μπροστά στα τεκταινόμενα.

Με αυτή την έννοια υπάρχει μία σαφής αναλογία ανάμεσα στην συγκυρία που οδήγησε στη γραφή της «Ελληνικής τραγωδίας», και στη συγκυρία που οδήγησε στη γραφή του «Ελλάδα της λήθης και της Αλήθειας».

Και στις δύο περιπτώσεις βρισκόμαστε σε μια κρίση γενικότερη, μια κρίση της αναπαραγωγής του συστήματος μέσα στο οποίο βρισκόμαστε, μια κρίση η οποία ξεπερνάει κατά πολύ το ζήτημα της οικονομίας και επεκτείνεται σε όλα –αν θέλετε- τα πεδία του κοινωνικού και του πολιτικού γίγνεσθαι καθηλώνοντάς μας –να επαναλάβω- σε μία πλήρη –θα έλεγα- υπαρξιακή αμηχανία.

Δεν χρειάζεται να επεκταθώ στα συμπτώματα. Όλοι τα ξέρουμε:

Ανεργία, φτώχεια, άστεγοι… φαινόμενα, από τα οποία νομίζαμε ότι η κοινωνία μας είχε γλυτώσει εδώ και 30 – 40 χρόνια, επανέρχονται στο προσκήνιο καθιστώντας την επιβίωση πάρα πολλών ανθρώπων, όχι μόνο προβληματική αλλά πραγματικά έωλη.

Στα πλαίσια αυτά γράφτηκε αυτό το βιβλίο, το οποίο επιχειρεί να δώσει ορισμένες απαντήσεις σε ότι αφορά τα αίτια της σημερινή κρίσης, και σε σχέση, βέβαια, με το Ευρωπαϊκό σύστημα, μέσα στο οποίο είμαστε ενταγμένοι.

Κρ.Π.: Θα θέλατε να αναπτύξετε επιγραμματικά αυτές τις βασικές αιτίες;

Κ.Τσ.: Το ζητήματα των αιτίων και των αιτιατών στην ιστορία, είναι πολυσύνθετο, αλλά σχηματικά θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για δύο συστήματα αιτιών: 

Το ένα είναι εσωτερικό: Πώς, δηλαδή, η ελληνική κοινωνία αναπτύχθηκε τα τελευταία χρόνια, σε σημείο να οδηγηθεί στα συμπτώματα που όλοι γνωρίζουμε, τα οποία θεωρούνται νοσηρά και δύσκολα στο να αντιμετωπιστούν.

Δεν χρειάζεται να μπούμε σε λεπτομέρειες. Ξέρουμε όλοι, ότι όλα αυτά οφείλονται:

  • Στην μη αποτελεσματικότητα της ελληνικής κοινωνίας
  • Στην διαφθορά που επικρατεί στον δημόσιο τομέα
  • Στον ανεπαρκή χωρισμό ανάμεσα στο δημόσιο και στο ιδιωτικό
  • Στο πελατειακό σύστημα το οποίο μας καθηλώνει σε ορισμένου τύπου σχέσεις με το κράτος και το δημόσιο
  • Στην φοροδιαφυγή η οποία μαστίζει την ελληνική κοινωνία
  • Και όλα αυτά τα φαινόμενα, τα οποία θεωρούνται ότι μας οδηγούν σε μόνιμη απόκλιση από τα παγκοσμίως τεκταινόμενα.

Αυτή είναι η μία σειρά ιδεών την οποία προσπαθώ να αναπτύξω, για να καταλήξω στο τέλος, ότι υπάρχει και μία δεύτερη σειρά ιδεών, η οποία αναφέρεται στην εξέλιξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσα στην οποία βρισκόμαστε:

Της ΕΕ και της Ευρωζώνης, που έχει απομακρυνθεί αποφασιστικά  από το ευρωπαϊκό ιδεώδες, το ευρωπαϊκό σχέδιο, όπως είχε διατυπωθεί μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, με στόχο τη δημιουργία ενός ευρύτερου Ευρωπαϊκού, αλληλέγγυου συστήματος, όπου η Ευρώπη θα μπορούσε τελικώς να μεταμορφωθεί σε μία ενιαία, αλληλέγγυα και ομοιογενή κοινωνία η οποία θα αντιμετώπιζε από κοινού την πρόοδο.

Οι δύο αυτές συγκυρίες συναντώνται. Συναντώνται μέσα από την κρίση, μέσα από το γεγονός ότι η ελληνική κοινωνία είναι πάρα πολύ δύσκολο να αναστρέψει μία σειρά από πρακτικές τις οποίες έχει ενσωματώσει εδώ και πάρα πολλά χρόνια μετά τον πόλεμο. Και από την άλλη μεριά, είναι εξίσου δύσκολο –αν θέλετε- να αναστραφεί μία ευρωπαϊκή πολιτική, η οποία εδώ και αρκετά χρόνια –  κυρίως μετά τη Συνθήκη του Μάαστριχτ-  έχει πια μεταμορφωθεί σε μία εντελώς νεοφιλελεύθερη μεγιστοποίηση των κερδών των μεγάλων εταιρειών και κυρίως του χρηματοπιστωτικών κεφαλαίων, που εδώ και πολλά χρόνια κάνουν κουμάντο σε όλο τον κόσμο.

Πιστεύω, λοιπόν, ότι αυτά τα δύο στοιχεία, όπως εξήγησα, συναντώνται, και η ιδιαιτερότητα –αν θέλετε- αυτής της συγκυρίας είναι ότι έχουμε να κάνουμε με μία κοινωνία άτυπη και παρεκκλίνουσα, η οποία αναγκάζεται να υποστεί ξαφνικά, τις συνέπειες μιας νέας Ευρωπαϊκής πραγματικότητας, που βρίσκεται πάρα πολύ μακριά από την αλληλέγγυα Ευρώπη του ’50, ’60, και ’70.

Όσον αφορά το πρώτο σκέλος, πιστεύω ότι η ελληνική κοινωνία αναπτύχθηκε και αποκρυσταλλώθηκε, κυρίως μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Και μέσα στο πλαίσιο του μετεμφυλιακού συστήματος που εγκαθιδρύθηκε κατά τη διάρκεια, και αμέσως μετά τον εμφύλιο.

Όλοι ξέρουμε τις πολιτικές προεκτάσεις αυτού του ειδικού συστήματος που εγκαθιδρύθηκε, δηλαδή, με την ψευδοδημοκρατία και την αυταρχική κυβέρνηση μιας χώρας, που με τα Ανάκτορα στο στρατό και τις παρεμβάσεις των Αμερικανών, οδήγησε τελικώς στη χούντα, και ενός συστήματος το οποίον τελικά δεν κατέρρευσε παρά μόνον με τη Μεταπολίτευση το ’74.

Στο πλαίσιο αυτό, όμως, ευημερούσαν οι προϋποθέσεις για μία αλλαγή ριζική –πιστεύω- της ελληνικής κοινωνίας. Τι συνέβη;

Το ’50 η Ελλάδα ήταν μία χώρα εντελώς ασταθής. Ήταν μία χώρα η οποία ήταν ταυτόχρονα  προπύργιο του λεγόμενου ελεύθερου κόσμου, κατεστραμμένη και πάμπτωχη δίχως και να μπορεί να αναπτύξει αυτόνομες  άρχουσες τάξεις, οι οποίες θα μπορούσαν να σταθεροποιήσουν το καθεστώς.

Έτσι, η πρώτη δουλειά του κράτους, την εποχή εκείνη, με τα λεφτά τα οποία έπαιρνε από το σχέδιο Μάρσαλ, ήταν να αποκαταστήσει τις εσωτερικές, ταξικές και κοινωνικές ισορροπίες. Τι έκανε δηλαδή;

Από τη μια μεριά, χρηματοδοτούσε αφειδώς τους ημετέρους, οι οποίοι αποτελούσαν την σπονδυλική στήλη του νέου κυρίαρχου  συστήματος, και αυτοί δεν ήταν άλλοι από τους εφοπλιστές, και δεύτερον και κυρίως, αποκατέστησε όλα τα νέα στρώματα που είχαν αναπτυχθεί εκείνη την εποχή, δηλαδή τους μαυραγορίτες, τους δοσίλογους, για να τους καταστήσει συμμέτοχους του νέου συστήματος.

Από τη μία μεριά, λοιπόν, η άρχουσα τάξη δέχθηκε να έχει καθαρά συμβιωτικές σχέσεις με το μετεμφυλιακό  καθεστώς, που είχε αναπτυχθεί ως δορυφόρος του αμερικανικού συστήματος. Από την άλλη μεριά, πολύ σημαντικότερο ίσως, ήταν το γεγονός ότι και η μικρή αστική τάξη που είχε διαλυθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου και κατά τη διάρκεια της Εθνικής Αντίστασης, ανασυγκροτήθηκε με άμεση παρέμβασης του κράτους, είτε μέσα από τη δημιουργία πελατειακών πλεγμάτων που οδηγούσαν ένα πολύ μεγάλο κομμάτι της παλιάς  Δεξιάς, μέσα στο κοινωνικό σύστημα, είτε με την παροχή μικροπιστώσεων ή ευνοιών σε ένα ευρύτερο σύστημα μικρομεσαίων που και αυτό καλούνταν να υπηρετήσει την σπονδυλική μικροαστική στήλη του νέου συστήματος.

Αυτά έγιναν λοιπόν, στη δεκαετία του ‘50, και αυτά είναι τα χαρακτηριστικά που ενοχοποιούνται, για όλα τα νοσηρά και παρεκκλίνοντα  χαρακτηριστικά της κοινωνίας σήμερα:

Μιλάμε για πελατειακές σχέσεις, μιλάμε για διαφθορά, μιλάμε για περίεργη και άτυπη σχέση ανάμεσα στους πολίτες και το κράτος, μιλάμε για ανεπαρκή χωρισμού μεταξύ κοινωνίας και κράτους.

Όλα αυτά τα οποία υποτίθεται συγκροτούν τα αίτια και τις δυσκολίες προσαρμογής της ελληνικής πραγματικότητας στο παγκόσμιο σύστημα, βρίσκονται εκεί, και είναι δύσκολο να ανατραπούν, ήδη από τη δεκαετία του ’50.

Τώρα, το ζήτημα που τίθεται είναι, ότι όλα αυτά καθώς φαίνεται, δεν οδηγούν σε πιθανότητα εσωτερικής ανάπτυξης.

Το γεγονός ότι ο ελληνικός καπιταλισμός, μεταπολεμικά, δεν στηρίχτηκε σε μία εσωτερική συσσώρευση κεφαλαίου πάνω στη βάση της μισθωτής εργασίας, οδηγεί σε πρόβλημα.

Είναι, δε, γεγονός, ότι ακόμα και σήμερα, εκείνοι που δουλεύουν για δικό τους λογαριασμό, είναι ακόμα απείρως περισσότεροι, αναλογικά με ότι συμβαίνει σε οποιαδήποτε άλλη Ευρωπαϊκή χώρα.

Οι μισθωτοί δεν ξεπερνάνε τα δύο τρία του πληθυσμού, την ίδια στιγμή που το 1/3 είναι ακόμα αυτοαπασχολούμενοι. Αντίθετα στην Ευρώπη, οι μισθωτοί είναι 85 με 90%  του πληθυσμού.

Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει ένα πολύ μεγάλο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας που επιμένει να λειτουργεί αυτόνομα.

Κάτι τέτοιο, εκ πρώτης όψεως, θα έπρεπε να οδηγεί σε αναπτυξιακές δυσκολίες. Δεν συνέβη, όμως. Από το 1955 και πέρα, η ανάπτυξη στην Ελλάδα, υπήρξε ταχύτατη από πολλές απόψεις, και κυρίως σε ότι αφορά τις μορφές κατανάλωσεις των νοικοκυριών. Για 20 χρόνια ήταν η ταχύτερη, στην Ευρώπη του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (Ο.Ο.Σ.Α.).

Κι αυτό συμβαίνει, ουσιαστικά, μέχρι σχεδόν το 2008, όπου η ανάπτυξη συνεχίζεται ακάθεκτη.

Με αυτή την έννοια, λοιπόν, έχουμε ένα παράδοξο κοινωνικό υβρίδιο. Ένα σύστημα που δεν λειτουργεί όπως θα «όφειλε», και το οποίον μπορεί να αναπαράγεται πάνω στη βάση μιας εντελώς άτυπης μορφής καταμερισμού της εργασίας, το οποίο με τη σειρά του οδηγεί σε συμπεριφορές, στρατηγικές και αξίες, οι οποίες δεν είναι εκείνες που τυπικά ισχύουν σε άλλες καπιταλιστικές χώρες του Καπιταλιστικού Κέντρου.

Εδώ, πιστεύω, βρίσκεται το μυστικό, ότι την ίδια στιγμή που η Ελλάδα επιμένει να μπορεί να αναπτύσσεται άτυπα, με βάση τις δικές της ειδικές ιστορικές προδιαγραφές, την ίδια αυτή στιγμή, γίνεται η κρίση, και η Ευρώπη έχει ήδη αλλάξει προς την κατεύθυνση μιας μη αλληλέγγυας Ευρώπης, η οποία δεν κάνει τίποτε άλλο από το να υπακούει στα κελεύσματα των ελεύθερων αγορών της παγκόσμιας κλίμακας.

Σε αυτό το σημείο πιστεύω ότι βρίσκεται η αντινομία και η συγκεκριμένη ιστορική αιτία που οδηγεί την Ελλάδα στο να υφίσταται τις συνέπειες της κρίσης πολύ περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη χώρα της Ευρώπης.

Αυτό λίγο πολύ είναι το περίγραμμα μέσα στο οποίο αναπτύσσω τις θέσεις μου, και στα πλαίσια αυτά επιχειρώ επίσης να καταγγείλω όλες τις ιδεολογικές στρεβλώσεις στην Ελλάδα και εκτός Ελλάδας, που τείνουν να ερμηνεύουν αυτή την πραγματικότητα με βάση μια ρατσιστική, ή εν πάση περιπτώσει, μία κουλτουραλιστική ερμηνεία των Ελλήνων, ως εάν οι Έλληνες φταίνε, ως εάν οι Έλληνες υποφέρουν από εντελώς διαφορετικά σύνδρομα σε σχέση με την Ευρώπη, και ως εάν οι Έλληνες, πρέπει να μάθουν επιτέλους να συμπεριφέρονται, όπως συμπεριφέρονται και όλοι οι άλλοι.

Αυτή η δογματική – μοραλιστική τοποθέτηση, είναι για μένα εντελώς εσφαλμένη αλλά και επικίνδυνη, και επίσης αποπροσανατολιστική.

Ο τρόπος με τον οποίον θα πρέπει να αντιμετωπιστεί η κρίση από τους Έλληνες και από την Ελλάδα, πρέπει να λάβει υπόψιν ταυτόχρονα, τις ειδικές μορφές με τις οποίες αναπτύχθηκε η Ελληνική κοινωνία, αλλά και τις ειδικές εξελίξεις της Ευρωπαϊκής ένωσης.

Το πάντρεμα των δύο αυτών –αν θέλετε- ασύμβατων εξελίξεων, είναι εκείνο το οποίο θα πρέπει να μπορεί να ξεπεραστεί. Δεν ξέρω πώς, δεν έχω την πρόθεση να υποδείξω λύσεις, απλώς, αναλύοντας ή επιχειρώντας να αναλύσω τις συνιστώσες της κρίσης, πιστεύω, ότι είναι δυνατόν να βρεθούμε όλοι κοντύτερα μπροστά στη συνείδηση των ορίων μέσα στα οποία πρέπει να κινηθούμε.

Κρ.Π.: Μέσα από αυτή την ανάλυση, τα δικά σας συμπεράσματά σχετικά με το πώς θα πρέπει να κινηθούμε, ποιά είναι;

Κ.Τσ.: Δεν πιστεύω ότι είναι δυνατόν να υπάρξουνε λύσεις με απομόνωση. Μέσα σε ένα παγκοσμιοποιημένο σύστημα που ο καταμερισμός εργασίας είναι πλέον δεδομένος παγκοσμίως, η οποιαδήποτε επιλογή πλήρους απομόνωσης είναι καταλυτική. Δεν μπορεί να πάει κανείς μόνος του να βρει έναν δρόμο, ο οποίος θα αποσπά την Ελλάδα από το παγκόσμιο σύστημα.

Αυτό δεν γίνεται. Δεν γίνεται εκ των πραγμάτων. Ούτε είναι δυνατόν να σκεφτούμε ότι μπορούμε να συμμαχήσουμε π.χ. με το Μπαγκλαντές, ή με άλλες χώρες της Νοτίου Αφρικής.

Υπάρχει αυτή τη στιγμή, μία δεδομένη γεωπολιτική και γεωπολιτιστική κοινότητα στην Ευρώπη, στην οποία εδώ και πολλά χρόνια μετέχουμε, και η οποία αποτελεί και το μόνο –πιστεύω- σύστημα συλλογικών αναφορών, μέσα στο οποίο μπορούμε να κινηθούμε.

Γι’ αυτό ακριβώς, πιστεύω, ότι το μέλλον της Ελλάδας, συναντάται από την συνάντηση της μεταβολής των εν Ελλάδι ισχυόντων και της μεταβολής των Ευρωπαϊκών πρακτικών.

Δεν ξέρω αν μπορεί να γίνει αυτό το πράγμα, αλλά μόνο μέσα στην Ευρώπη μπορούμε να ελπίζουμε ότι τα πράγματα θα αλλάξουν. Διότι, η Ευρώπη είναι και η μόνη περιοχή παγκοσμίως, όπου εξακολουθούν να ισχύουν –τουλάχιστον εκ πρώτης όψεως- οι μεγάλες αρχές του Διαφωτισμού, με τις οποίες είμαστε και εμείς διαποτισμένοι.

Κι όταν λέω «αρχές του Διαφωτισμού» δεν εννοώ μόνο την ελευθερία και τη δημοκρατία, αλλά εννοώ επίσης και την κοινωνική δικαιοσύνη, όπως και την κοινωνική αλληλεγγύη, όπως και το μέλημα να προτάσσεται αυτής καθ’ εαυτής της οικονομικής ανάπτυξης ή διόγκωσης, το αίτημα της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ανακατανομής του πλούτου υπέρ των αδυνάτων. Αυτό, εάν δεν συμβεί και στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, δεν μπορούμε να ελπίζουμε, ότι τα πράγματα θα πάνε προς το καλύτερο.

Και εδώ, τίθεται και το θέμα, των φόβων που υπάρχουν για κοινωνικές εκρήξεις. Είναι τέτοια η καταλυτική κατάρρευση του ελληνικού κοινωνικού συστήματος, που τίποτα δεν μπορεί να αποκλειστεί.

Για πρώτη φορά μετά το 1950, φτάνουμε σε ανεργία του 30%, και όπως διάβαζα χτές, οι άστεγοι έχουν φτάσει στις 24000, και οι οποίοι δεν είναι ξένοι, είναι Έλληνες που έχουν χάσει τη δουλειά τους και έχουν χάσει τη δυνατότητα να διατηρούν ένα σπίτι, μέσα στο οποίο να μπορούν να επιζούν, συγχρόνως το εθνικό εισόδημα πέφτει με ραγδαίους ρυθμούς, και αμφιβάλλω πάρα πολύ εάν τα χρήματα τα οποία ήρθαν από το εξωτερικό αυτή τη στιγμή, θα επισπεύσουν την τόνωση της οικονομίας ώστε να επιστρέψουνε στο δρόμο της ανάπτυξης και της προόδου.

Όλα αυτά, δείχνουν ότι τα κοινωνικά αδιέξοδα είναι τόσο μεγάλα ώστε να επίκεινται –ίσως- κοινωνικές εκρήξεις των οποίων ο έλεγχος είναι, αν όχι αδύνατος, τουλάχιστον δύσκολο να προσδιοριστεί, όσον αφορά την κατεύθυνσή του. Εδώ ακριβώς είναι και το δίλλημα και το πρόβλημα. Κανένας δεν μπορεί να ξέρει τι θα γίνει, επίσης δεν μπορούμε να προτείνουμε λύσεις, και κυρίως, δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι για το τι πρέπει να γίνει, ακόμα και για το τι θα έπρεπε να θέλουμε…

Στο πλαίσιο αυτό, βρισκόμαστε και πάλι στο σημείο μηδέν, και πιστεύω ότι μονάχα με ριζικές ανατροπές στον τρόπο με τον οποίον οργανωνόμαστε και στον τρόπο με τον οποίον σκεφτόμαστε, είναι δυνατόν να μιλήσουμε.

Κρ.Π.: Η ΕΕ, δεν αντιμετωπίζει την ελληνική κρίση σαν σύμπτωμα μιας γενικευμένης κρίσης που την αφορά, ώστε να προσπαθεί να αλλάξει και η ίδια. Πώς η Ελλάδα έχει μέλλον, ως μέλος ενός νοσηρού συστήματος, εάν και το ίδιο αυτό σύστημα (η ΕΕ), δεν αποδεχτεί την νοσηρότητά του, ώστε να προσανατολιστεί να το αλλάξει; Μήπως, λοιπόν, η λύση για εμάς, θα ήταν να απαλλαγούμε από  αυτό;

Κ.Τσ.: Όχι δεν είναι αυτή η λύση. Εάν μιλούσαμε για μία επιλογή εκούσιας απομόνωσης από ολόκληρο το Ευρωπαϊκό σύστημα, τότε θα είχα πολλές αμφιβολίες για το κατά πόσον αυτό το σύστημα ιδεών, πράξεων και πολιτικών θα μπορούσε να οδηγήσει σε μία καλυτέρευση, ή θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω κατολίσθηση μιας ήδη καταπελτώδους αποτυχίας του ελληνικού, πια, συστήματος.

Και για να γυρίσω σε αυτό που λέγαμε πριν, η Ελλάδα, δεν είναι μόνη της κατά τούτο:

Τα συμπτώματα στην Ελλάδα, ακολουθούνται και αλλού. Δεν είναι τυχαίο ότι ήδη, αυτό το οποίο ονομάζουμε «Ευρωπαϊκός νότος», δηλαδή, η Ισπανία, η Ιταλία, η Πορτογαλία, ακόμα ενδεχομένως και το Βέλγιο, ή η Σλοβενία, κλπ., όλοι αυτοί, βρίσκονται υπό το πέλμα μιας συνεχούς κατολίσθησης. Αυτό απειλεί την εσωτερική συνοχή της Ευρώπης. Απειλεί, δε, να διαλύσει την Ευρώπη, πάνω στη βάση πολύ ευρύτερων αναταράξεων από αυτές που έχει σήμερα.

Με αυτή την έννοια, λοιπόν, δεν πιστεύω ότι τα παιχνίδια έχουν παιχτεί. Η ιστορία, πάντα, επιφυλάσσει εκπλήξεις.

Η Ευρώπη δεν μπορεί να σταθεροποιηθεί πάνω στη βάση αυτής της νεοφιλελεύθερης και άκριτα νεοφιλελεύθερης –θα ‘λεγα- δογματικής αντιμετώπισης, του οικονομικού γίγνεσθαι. Είναι υποχρεωμένη ν’ αλλάξει. Δεν ξέρω αν θα αλλάξει με ορισμένους αναστεναγμούς, ή μετά από κραυγές, υπό το κράτος των οποίων θα καταρρεύσει. Εκείνο που φαίνεται, επί του παρόντος τουλάχιστον, είναι ότι τα ελληνικά συμπτώματα μεταφυτεύονται μέρα με τη μέρα αλλού.

Στην Εισαγωγή στο Κεφάλαιο του Μαρξ, ο οποίος αποτείνεται στους Γερμανούς αναγνώστες, ενώ αναφέρεται στη Μεγάλη Βρετανία, τελειώνει λέγοντας:  «Μιλάμε για το δικό σου μέλλον, μιλάμε για την δική σου ιστορία»… Αυτά που συμβαίνουν στην Ελλάδα, μιλάνε, ίσως, για την μελλοντική ιστορία της Ευρώπης.

Δεν είναι δυνατόν να απομονωθεί το θέμα των ριζικών, των δομικών συμπτωμάτων που οδηγούν την Ελλάδα σε κατάρρευση, από ότι θα συμβεί, αύριο, αλλού.
Ο νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός, οδηγείται μηχανικά, και θα έλεγα νομοτελειακά, προς την επαύξηση των εσωτερικών του αντιφάσεων. Και γι’ αυτό ακριβώς, δεν είμαστε μόνοι μας!

Αν δεν είμαστε μόνοι μας, βεβαία, δεν οφείλεται, ότι έχουμε συμμάχους. Οφείλεται στο γεγονός, ότι αυτά που συμβαίνουν εδώ, προοιωνίζουν εκείνα που πολύ πιθανόν θα συμβούν και αλλού. Και εδώ ακριβώς, βρίσκεται η ελπίδα. Ό,τι το σύστημα δεν μπορεί να επιβιώσει έτσι. Το σύστημα είναι υποχρεωμένο να βρει λύσεις, οι οποίες θα αντισταθμίσουν τις σημερινές στάσεις.

Το σύστημα είναι υποχρεωμένο, προκειμένου να επιβιώσει, να συμβιβαστεί με μία νέα μορφή κοινωνικών εκρήξεων, οι οποίες θα ανατρέψουν τις πολιτικές και κοινωνικές συντεταγμένες, σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα.

Κρ.Π.: Tο επόμενο βιβλίο σας, δηλαδή, θα μπορούσε πιθανά να έχει και τον τίτλο: «The European Tragedy»;

K.Tσ.: Εύχομαι όχι. Να μην χρειαστεί.-

Info
Oι Εκδόσεις Θεμέλιο θα παρουσιάσουν το βιβλίο του Κωνσταντίνου Τσουκαλά, «Ελλάδα της λήθης και της αλήθειας» Από τη μακρά εφηβεία στη βιαία ενηλικίωση, την Τρίτη 18 Δεκεμβρίου 2012, στην Στοά του Βιβλίου, Πεσμαζόγλου 5 και Σταδίου, Αρσάκειο Μέγαρο, ώρα 12μμ.

Για το βιβλίο θα μιλήσουν:

Τάκης Καφετζής, πολιτικός επιστήμων, αν. καθηγητής Πανεπιστημίου Πελοποννήσου
Αντώνης Λιάκος, ιστορικός, καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών
Γιώργος Σταθάκης, οικονομολόγος, καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης, βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ
Την εκδήλωση θα συντονίσει ο δημοσιογράφος Παύλος Τσίμας

Ποια θα ‘ναι αλήθεια η ετυμηγορία της ιστορίας… Αλέξης Πάρνης

07:06, 26 Ιουν 2012 | Κρυσταλία Πατούλη tvxs.gr/node/98500

«Αρχή άνδρα δείνκυνι» λέει το ρητό. Όμως και η πτώση από το θώκο της, ο τρόπος που την αντιμετωπίζει είναι ενδεικτικός για τον ηγέτη και την ποιότητά του.
Ό,τι με εντυπωσίασε ιδιαίτερα στη συμπεριφορά του Νίκου Ζαχαριάδη τα χρόνια της δοκιμασίας μετά την καθαίρεση κι εκτόπιση στ’ απόκοσμο, βαλτωμένο Μποροβίτσι ήταν η αξιοπρέπεια και η ακατάβλητη καρτερία του στα πλήγματα της μοίρας.

Η κατοπινή εξορία στο ζοφερό πηγάδι του Σοργκούτ, όσα τράβηξε εκεί, έντεκα μαρτυρικά χρόνια, ως την «προγραμματισμένη» αυτοκτονία του (ήταν το τέλος του κυκλωμένου πολεμιστή που διαλέγει το θάνατο από την παράδοση), επιβεβαίωσαν την εντύπωσή μου.

Αυτά τα δεκαεφτά χρόνια κάθειρξης στη Σοβιετική Ένωση, τη χώρα που λάτρεψε κι υπερασπίστηκε όσο κανείς άλλος Ευρωπαίος κομμουνιστής ηγέτης, η αντίστασή του στην αισχρή συμπεριφορά της έκλυτης σοβιετικής νομενκλατούρας –της θαμμένης τώρα πια στο σκουπιδαριό της ιστορίας-, που δεν μπόρεσε να τον λυγίσει, είναι για μένα ισάξια με τη λεβέντικη, πατριωτική του στάση στον ελληνο-ιταλικό πόλεμο και το ιστορικό «Ανοιχτό γράμμα», το έναυσμα της κατοπινής εαμικής αντίστασης.

Ποια θα ‘ναι αλήθεια η ετυμηγορία της ιστορίας γι’ αυτό τον αλύγιστο Έλληνα επαναστάτη, που διάλεξε να αυτοκτονήσει σαν τον ομηρικό Αίαντα για να διασώσει την τιμή, την αξιοπρέπεια, τα ιδανικά του αγώνα του για μιαν «Ελλάδα της δουλειάς, της λευτεριάς»,, μ’ ένα γνήσιο λαϊκό πολιτισμό, δίχως καμιά ξένη εξάρτηση;

Εγώ προσωπικά έχω τη γνώμη ότι αυτό θα εξαρτηθεί απ’ τη σύνθεση του ειδικού δικαστηρίου: Αν τον κρίνουν ο Σπάρτακος, ο Δαντών, ο Ροβεσπιέρος, οι εξεγερμένοι της παρισινής κομμούνας, η λενινιστική φρουρά του μεγάλου Οκτώβρη του 1917 κι άλλοι ομοϊδεάτες, θα δικαιωθεί πανηγυρικά.

Το αντίθετο θα συμβεί έτσι και ανέβουν στην έδρα κάποιοι εκπρόσωποι τ’ αστικού κοινοβουλίου, αν κι εδώ που τα λέμε θα έπρεπε να δηλώσουν αναρμοδιότητα.

Υπάρχει κι ένα τρίτο δικαστήριο, αυτό της επικής ποίησης, που πετυχαίνει πολύ πιο δίκαια, ανθρώπινα και ουσιαστικά ν’ αποτυπώνει ανεξίτηλα τα πρόσωπα και τα πράγματα κάποιων κοσμογονικών εποχών. […]

Ωραία και καλά όλ’ αυτά, θα μπορούσε να παρατηρήσει ο καλοπροαίρετος αναγνώστης. Αλλά δε νομίζεις ότι θα πρέπει να επισημαίνουμε τους λαθεμένους χειρισμούς κάποιου σεβαστού κατά τα’ άλλα ηγέτη, ώστε να παραδειγματίζονται οι επόμενες αγωνιστικές γενιές;

Εννοείται βέβαια ότι η κριτική είναι δασκάλα της εμπειρίας και της γνώσης, αρκεί να γίνεται δίχως εμπάθεια και ευτελείς προσωπικούς λόγους, αλλά με αίσθημα ιστορικής ευθύνης, με ανάλογο σεβασμό και περίσκεψη –έτσι όπως κάνουν οι άνθρωποι μέσα στην ίδια τους την οικογένεια-, για όσους πρωτοστάτησαν στη δημιουργία μιας μεγάλης ιστορικής εποχής, ανεβάζοντας το επίπεδο των λαϊκών αγώνων μέχρι την ένοπλη σύγκρουση με τους ξένους και ντόπιους δυνάστες κάθε μορφής.

Αυτό, ακόμα κι από μόνο του, ήταν μια μεγάλη ηθική νίκη με τεράστια θετική επίδραση στις επόμενες γενιές –έστω κι αν δεν έφερε το αναμενόμενο θετικό αποτέλεσμα.

Κι όσο για τις στραβοτιμονιές και τα λάθη, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως ήταν οι ηγέτες μιας αδυσώπητης κοινωνικής σύγκρουσης, όπου κι οι δυο αντίπαλες πλευρές έκαναν τα πάντα για να επικρατήσουν, χρησιμοποιώντας τους πιο σκληρούς, ανορθόδοξους τρόπους.

Όσοι είχαν το κουράγιο αλλά και την τύχη –καλή ή κακή- να πάρουν μέρος σε παρόμοιους αγώνες ήξεραν καλά ότι δε θα χόρευαν μαζί με την ιστορία το πράο «κοινοβουλευτικό» ταγκό, αλλά τον πολεμικό «χορό των σπαθιών», που μπορεί να σε φέρει, στο φούντωμα της μάχης, να χτυπήσεις μαζί με τον εχτρό και το δικό σου.

Γιατί π.χ. σκότωσε ο Μέγας Αλέξανδρος το φίλο του Κλείτο, και γιατί έστειλε το Δαντών στην γκιλοτίνα ο Ροβεσπιέρος, που κι αυτός καρατομήθηκε από τον Καμπόν;
Και γιατί ο Γκούρας στραγγάλισε τον Αντρούτσο, κι οι Μαυρομιχάληδες σκότωσαν τον Καποδίστρια, και γιατί χτυπήθηκε τόσο σκληρά ο Ν. Ζαχαριάδης με τον επιστήθιο φίλο της νιότης του Κ. Καραγιώργη, και γιατί…;

Πολλά θα μπορούσε να πει κανείς επί του προκειμένου. Αλλά ίσως θα ‘ταν καλύτερο να σωπάσει, κοιτώντας ψηλά με το δέος και την αμήχανη απορία του αμύητου στο αινιγματικό μυστήριο της ανθρώπινης ύπαρξης –σαν ένα βουβό πρόσωπο απ’ την «Ταφή του κόμητος Οργκάθ».

Ω, πόσο ατελές είναι το ανθρώπινο πλάσμα, και πόσες ακόμα βασανιστικές επεξεργασίες θα πρέπει να γίνουν ως να μπει στη τελική φάση της ολοκλήρωσης!

«Πάντα ρει» κι ο καθένας «χους εστί και εις χουν απελεύσεται». Αλλά, όπως λέει κι ο θαυμάσιος Ισπανός ποιητής Λουίς Θερνούδα (1902-1963), που πέθανε ως πολιτικός εξόριστος μακρία απ’ τη γη του, ο άνθρωπος δε θα πάψει ποτέ να είναι «το χώμα που αγωνίζεται να γίνει φτερούγα».

Κι αυτό είναι το αισιόδοξο μήνυμα κάθε γενιάς στην επόμενη. Αλλά κι ο βασικός λόγος για να θυμόμαστε με στοργική κατανόηση τους τραγικούς ήρωες της αέναης εξελικτικής πορείας […]

Ναι, πρέπει να τους θυμόμαστε, έχοντας ωστόσο κατά νου ότι οι ήρωες μιας επικής ιστορικής εποχής ανήκουν σ’ ένα ιδιόμορφο «οικοσύστημα», με δικούς του νόμους, θέσφατα, κώδικες.

Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τους κατακρεουργημένους απ’ τις αδικίες των καιρών και των περιστάσεων τραγικούς ήρωες της ελληνικής επαναστατικής Αριστεράς. Και το Ζαχαριάδη, και το Βελουχιώτη, και τον Πλουμπίδη, και τον Καραγιώργη, και τους λοιπούς της ατέλειωτης φάλαγγας.

Δεν πρέπει να τους εξωραϊζουμε ή να τους αναπαλαιώνουμε, ερμηνεύοντας τη ζωή, τη δράση και το μαρτύριό τους έξω από την εποχή που τους ανέδειξε, μοιράζοντας ολόχρυσες τιάρες στους μεν κι ακάνθινα στέφανα στους δε…

Είναι όλοι τους ουσιαστικά τμήματα από τον ίδιο θρυμματισμένο και θαμμένο στη γη «αμφορέα».

Όταν με τον καιρό θα τα συναρμολογήσει σωστά ο αντικειμενικός μελετητής, ελευθερώνοντας τις παραστάσεις, τα χρώματα ή τα «παλίμψηστα» από την αιθάλη των πρόσκαιρων παθών και φανατισμών, θα τους δει πάλι μαζί καθισμένους, εμπρός σε μιαν αντάρτικη φωτιά ή μέσα σε ένα παράνομο σπίτι της Αθήνας ή οπουδήποτε στην Ελλάδα (έτσι όπως τους ζωγράφισε η «ομηρική» τους εποχή), να μιλάν για τα παλιά, λύνοντας τις διαφορές σαν παιδιά της ίδιας επαναστατικής οικογένειας… […]

Όπως διδάσκει η κοινωνική εξέλιξη, τα κοινωνικά «άλματα μετά φοράς», δηλαδή οι λαϊκές ένοπλες επαναστάσεις, δεν είναι καθημερινό προσφάι και ψωμοτύρι.
Ποιος ξέρει σε πόσα χρόνια και με ποια μορφή θα γεννηθεί η ανάγκη μιας παρόμοιας εξόρμησης στην ψυχή αυτών που έρχονται! […]

Πρόκειται ουσιαστικά για το αυτοβιογραφικό οδοιπορικό μου στους δύσβατους δρόμους μιας επικής εποχής, ανεξίτητα σφραγισμένης απ’ την ηγετική επαναστατική προσωπικότητα του Νίκου Ζαχαριάδη.

Αλλά ας βάλουμε τα γράμματά του στη σειρά…»

Αλέξης Πάρνης

(Σωτήρης Λεωνιδάκης)

Απόσπασμα από τον Πρόλογο του βιβλίου του, Γεια χαρά – Νίκος, Εκδόσεις Καστανιώτη, 2011.

Αγαπητέ Αλέξη,
Το προηγούμενο γράμα σου που πήρα είνε 20.10.
Είνε αφτό που το αρχίζεις έτσι: «Χτες με διέγραψαν απτό κόμα». Άλλο γράμα σου δεν πήρα. Ώστε λείπουν, τα δυο γράματα που γράφεις ότι μούστειλες. Δεν κάνει ναργάς έτσι, γιατί, όπως ξαίρεις, αποτελείς το μοναδικό κάβο που κρατώ ζωντανή επαφή με τον έξω κόσμο…»

Από γράμμα του Νίκου Χαχαριάδη προς τον Αλέξη Πάρνη, το Δεκέμβρη του 1956

To «Γεια χαρά – Νίκος» έχει ως κεντρικό άξονα την αλληλογραφία του Αλέξη Πάρνη με τον καθαιρεμένο και εκτοπισμένο στο Μποροβίτσι της βόρειας Ρωσίας ηγέτη του ΚΚΕ Νίκο Ζαχαριάδη. Η σχέση τους έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ηθική, πολιτική και λογοτεχνική διαμόρφωση του συγγραφέα. Μέσα από την αλληλογραφία τους αναβιώνει μια συνταρακτική εποχή για τη μετεμφυλιακή Ελλάδα, τη Σοβιετική Ένωση και το ΚΚΕ. Φωτίζονται πρόσωπα και καταστάσεις, και δίνονται νέες ερμηνείες σε γεγονότα που φάνταζαν μέχρι σήμερα ακλόνητα.


Ο Αλέξης Πάρνης (κατά κόσμον Σωτήρης Λεωνιδάκης) γεννιέται το 1924 στον Πειραιά. Αποφοιτά από το Α’ Γυμνάσιο (Ιωνίδειο Σχολή) το 1942, όταν η Ελλάδα βρίσκεται πλέον κάτω απ’ τη ναζιστική κατοχή. Πριν ακόμα οργανωθεί στην Εαμική Aντίσταση, κρύβει και σώζει μαζί με τον πατέρα του μια εβραϊκή οικογένεια. Για την πράξη τους αυτή το Ίδρυμα Γιαν Βάνσεν θα τιμήσει και τους δύο μεταγενέστερα με τον τίτλο «Δίκαιος των Eθνών».

Σε ηλικία είκοσι χρόνων, ο Aλέξης Πάρνης παίρνει μέρος ως καπετάνιος εφεδρικού ελασίτικου λόχου στην τελευταία μάχη εναντίον των Γερμανών στο Περιστέρι (Γέφυρα Kολοκυνθούς, 12/9/1944). Στα Δεκεμβριανά τραυματίζεται σοβαρά, πολεμώντας την αγγλική επέμβαση. Την περίοδο 1945-1948 βρίσκεται πολιτικός πρόσφυγας στο Ρουμπίκ και στο Μπούλγκες. Στη συνέχεια υπηρετεί στο Δημοκρατικό Στρατό ως πολεμικός ανταποκριτής.

Απ’ το 1949 ως το 1962 ζει στην ΕΣΣΔ. Φοιτά στο Λογοτεχνικό Ινστιτούτο Μαξίμ Γκόρκι της Μόσχας.

Το 1954 δημοσιεύει στο λογοτεχνικό περιοδικό «Νόβι Μιρ» το μεγάλο επικό ποίημά του «Μπελογιάννης», για το οποίο τον επόμενο χρόνο τιμάται με το Α’ Βραβείο Ποίησης στο Φεστιβάλ Βαρσοβίας. Η κριτική επιτροπή που τον βραβεύει αποτελείται από τους: Πάμπλο Νερούντα (Πρόεδρος), Ναζίμ Χικμέτ, Νικόλα Γκιλιέν, Ουόρις Ίβενς κ.ά. Το όνομά του περνά στη Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια.

Το 1960 ανεβαίνει στο «Μάλι Τεάτρ» της Μόσχας το θεατρικό έργο του «Το νησί της Αφροδίτης», το οποίο για δύο χρόνια παίζεται σε 175 θέατρα της ΕΣΣΔ και των υπόλοιπων Λαϊκών Δημοκρατιών. Το 1963 παρουσιάζεται και στην Ελλάδα από την Κυβέλη στο ΚΘΒΕ, ενώ το 1969 γίνεται ταινία με πρωταγωνίστρια την Κατίνα Παξινού.

Το 1966, έχοντας πλέον επαναπατριστεί, ο Αλέξης Πάρνης παρουσιάζει το σατιρικό μυθιστόρημα «Ο Διορθωτής». Το έργο μεταφράζεται το 1981 στα αγγλικά και ο κριτικός Τόμας Χάιντ γράφει στη Σάντει Τέλεγκραφ: «Ο «Διορθωτής» πρέπει να γίνει υποχρεωτικό ανάγνωσμα για όλους τους επαναστάτες στη Γη».

Το 1967 ανεβαίνει στο Θέατρο Ο’ Νιλ, στο Πλέι Χάουζ της Μασαχουσέτης, το δράμα του «Λεωφόρος Πάστερνακ». Οι κρίσεις για το έργο, το σκηνοθέτη και τους ηθοποιούς είναι εγκωμιαστικές. Μερικά χρόνια αργότερα, η «Λεωφόρος Πάστερνακ» κυκλοφορεί και σε μυθιστορηματική εκδοχή.
Άλλα έργα: «Μια Πράγα στον καθένα», «Ο Κινηματίας», «Ο Μαφιόζος», «Η οδύσσεια των διδύμων» (μυθιστορήματα), «Σπορά Ελπίδας» (νουβέλες), «Φτερά Ικάρου», «Λευκή Κηλίδα», «Ανοιχτός Λογαριασμός» (θεατρικά) κ.ά.

Απ’ τη γη του Βίτσι και του Γράμμου
μέχρι του Προμηθέα τον ουρανό,
για την Ιθάκη της πολέμησε η γενιά μου
κι όχι για κάποιο
«πουκάμισο αδειανό»