Στις γιορτές για την απελευθέρωση θυμόμαστε και τις γυναίκες. Της Τασούλας Βερβενιώτη

«Λοιπόν, μέσα στη γενική έκρηξη που έγινε, τότε η έκρηξη των γυναικών ήταν πολύ δυνατότερη. Αν -ας πούμε- της Ελλάδας η έκρηξη ήταν 10 μεγατόνων των γυναικών ήταν 100 μεγατόνων. Τέτοιο πράγμα. Τέτοια ανατροπή, πλήρης. Αδιανόητο να το πιάσει το μυαλό του σημερινού ανθρώπου τι μεγάλη αλλαγή έγινε.» 
Μαρτυρία Μαρίας Καραγιώργη, 24 Οκτωβρίου 1988.

Το  κίνημα της Αντίστασης αποτελεί το μαζικότερο πολιτικό κίνημα της ελληνικής ιστορίας και ταυτόχρονα οριακό σημείο για την κοινωνική θέση της γυναίκας. Οι γυναίκες μπόρεσαν να δράσουν στη δημόσια σφαίρα – να βγουν στους δρόμους χωρίς να   θεωρηθούν «του δρόμου» –  αρχικά ως μέλη του έθνους και της οικογένειας: ως ελληνίδες, γυναίκες, αδελφές, κόρες και μάνες αγωνιστών.

Άρχισαν τη δημόσια ζωή τους επεκτείνοντας τις δραστηριότητές τους από το σπίτι προς την κοινωνία. Θεωρήθηκε φυσικό -λόγω της κατοχής που αποτελεί ακόμα και σήμερα  συνώνυμο  της πείνας- να πρωτοστατήσουν στις  κινητοποιήσεις για την επιβίωση και τη δημιουργία συσσιτίων, αφού ως μάνες και νοικοκυρές ήταν επιφορτισμένες με τη διατροφή των μελών της οικογένειας. Η λειτουργία όμως των συσσιτίων χτύπησε το οικιακό ιδεώδες και μετατόπισε το πεδίο δράσης τους  από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα. Το ίδιο συνέβη με όλες σχεδόν τις «γυναικείες» δραστηριότητες που τους ανέθεταν -γιατί  ο φυλετικός καταμερισμός εργασίας που υπήρχε στην κοινωνία αναπαραγόταν και από το κίνημα.

Οι αντιστασιακές οργανώσεις επιδίωξαν να οργανωθούν οι γυναίκες στις  γραμμές τους.  Έτσι οι γυναίκες -μαζί με τους  νέους- αναλαμβάνουν το άνοιγμα των  σχολείων και των Παιδικών  Σταθμών, την περίθαλψη των παράνομων, των καταδιωκόμενων, των φυλακισμένων, των πυροπαθών. Στην Ελεύθερη Ελλάδα  σημαντική ήταν η προσφορά τους στην ίδρυση  και τη λειτουργία  νοσοκομείων, αναρρωτηρίων, ιατρικών κέντρων, σταθμών πρώτων βοηθειών. Πολλά πρόσφεραν επίσης στον τομέα της ψυχαγωγίας και του εκπολιτισμού.

Τη μεγαλύτερη όμως  ανάγκη από την παραδοσιακή εργασία των γυναικών την είχε ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (ΕΛΑΣ). Οι  αντάρτες χρειάζονται καθαρά ρούχα, μάλλινες  κάλτσες,  φανέλες, πουλόβερ αλλά και ηθική  στήριξη, που οι γυναίκες πρόθυμα τους πρόσφεραν. Η προσφορά τους όμως  δε σταματά εκεί. Μετέχουν σε έργα που δε θεωρούνται ταιριαστά με τη «γυναικεία  φύση»: αναλαμβάνουν τη  φρούρηση χωριών, είναι σύνδεσμοι, κρατούν το τηλέφωνο και σε ιδιαίτερα κρίσιμες και δύσκολες στιγμές εμφανίζονται και στο πεδίο της μάχης.

Υπολογίζεται ότι στον τακτικό στρατό η αναλογία ανάμεσα στους μάχιμους και τους  στρατιώτες των υπηρεσιών ήταν ένας προς 7 και στο αντάρτικο ένας προς 13-14.  Αυτοί στην πλειοψηφία τους ήταν γυναίκες.  Επιπλέον, την τελευταία χρονιά της κατοχής θα οργανωθούν οι Διμοιρίες ανταρτισσών στις έδρες των Μεραρχιών και ομάδες ανταρτισσών στα Συντάγματα και τα Τάγματα του ΕΛΑΣ.

Και στο πολιτικό κίνημα ξεφεύγουν από τα «γυναικεία έργα» και προχωρούν προς την αυτονόμησή τους από την οικογένεια. Αρκετές φεύγουν από το  σπίτι και  ζουν στην παρανομία ή βγαίνουν στο Βουνό.  Στις  ελεύθερες  περιοχές ως καθοδηγήτριες γυρνούν τα χωριά, κοιμούνται σε ξένα σπίτια και ταξιδεύουν μέσα από άγρια δάση. Και όταν τα πράγματα δυσκολεύουν και ο θεσμός της ομηρίας και τα αντίποινα επεκτείνονται, θα οργανωθούν κινητοποιήσεις στις οποίες συμμετέχουν αποκλειστικά γυναίκες. Πρόκειται για γυναίκες της ελληνικής επαρχίας και όχι για «χειραφετημένες» γυναίκες των πόλεων.

Στην Αντίσταση συμμετέχουν επίσης πολλά κορίτσια 14-20  χρονών. Ήθελαν να πάρουν μέρος σε έναν αγώνα που τον έκριναν δίκαιο και η συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία τους παρείχε τη δυνατότητα. Η Αντίσταση μπορεί να θεωρηθεί ως ένα κίνημα νεολαίας όχι με  την έννοια ότι οι νέοι και οι νέες έπαιρναν τις  αποφάσεις  -το αντίθετο μάλιστα- αλλά με την έννοια ότι αυτοί έδωσαν τον τόνο.

Ο Β’ Παγκόσμιος  Πόλεμος συνοδευόταν από την ελπίδα των ανθρώπων για μια «καλύτερη»  κοινωνία.  Το  όραμα της Λαοκρατίας που θα  προβάλλει το ΕΑΜ/ΚΚΕ, θα το ενστερνιστεί μια μεγάλη πλειονότητα του ελληνικού λαού. Για τις  γυναίκες η συμμετοχή τους στον αγώνα εμπεριείχε και την «προσωπική» απελευθέρωση.

Χαρακτηριστική είναι η ύπαρξη -στα πλαίσια του ΕΑΜ Νέων- της μοναδικής εαμικής γυναικείας οργάνωσης, της «Λεύτερης  Νέας».  Οι λεύτερες νέες στο ύμνο τους  ζητούν «να λυτρωθούμε από την  τριπλή σκλαβιά, κατακτητή, προϊστάμενου και άντρα».  Η επιθυμία  τους ν’  αλλάξουν τη θέση τους μέσα στην κοινωνία θα τις οδηγήσει να εξαντλήσουν όλα τα κοινωνικώς επιτρεπτά όρια δράσης.

Η μαζικότερη και η δυναμικότερη εμφάνιση των γυναικών στην Αντίσταση γίνεται ακριβώς την πιο αιματηρή φάση της κατοχής.  Είναι η περίοδος που οι   οργανώσεις υιοθετούν ως μέσο πάλης κινητοποιήσεις και διαδηλώσεις που γίνονται αποκλειστικά από γυναίκες. Σε αυτή τη φάση σχηματίζονται οι διμοιρίες ανταρτισσών και οι γυναίκες αναλαμβάνουν επικίνδυνα ή «αντρικά» καθήκοντα.

Κείμενα από τις αντιστασιακές εφημερίδες της εποχής, που μιλούν αντάρτισσες:

Ελληνοπούλες στ’ άρματα
«Μας θεωρούσαν κάτι το ξεχωριστό, το κατώτερο. Νόμιζαν ότι δεν έχουμε ψυχή ότι είμαστε μόνο για το σπίτι – κι ότι τέλος πάντων δεν μπορούμε να προσφέρουμε στον σημερινό αγώνα. Μα της σκλαβιάς η αθλιότητα, η πείνα, η γύμνια, η ομηρία, η εξόντωση των παιδιών μας, της γλυκειάς μας ελπίδας το αφάνισμα και πάνω απ’ όλα οι κραυγές της ατιμασμένης απ’ τον εχθρό Ελληνίδας, μας μεγάλωσαν το μίσος και τη δίψα για πάλη, για πόλεμο, για ζωή. Και στην κάθε εκδήλωση του σημερινού αγώνα νοιώσαμε τις δυνάμεις μας τόσο μεγάλες, τον εαυτό μας τόσο δυναμωμένο, που κάνοντας μια ακόμα προσπάθεια, αρπάξαμε το όπλο και σήμερα βρισκόμαστε στις γραμμές του λαικού μας Στρατού, φρουροί της λευτεριάς και της τιμής μας. Τ’ αυτόματα στα χέρια μας σκορπάνε το θάνατο στον φασίστα καταχτητή και στους προδότες. Η θέλησή μας έμαθε γρήγορα την τέχνη του πολέμου. Μέσα στη μάχη σκληραίνουμε κι ασταλώνουνμε την καρδιά και την πίστη μας. Στη φωτιά του πολέμου δίνοντας σκληρές εξετάσεις νικήσαμε.
Oι Μακεδονοπούλες αντάρτισσες τόδειξαν στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις. Καμμιά αντάρτισσα δεν δείλιασε. ‘Ολες στάθηκαν στη θέση τους, γενναίες, πολέμησαν κοντά στους αντάρτες με το ίδιο θάρρος, την ίδια αποφασιστικότητa. Και νίκησαν παντού. Η Μπουμπουλίνα και η Φώτω Τζαβέλα είναι για μας παράδειγμα. Στην επίθεση τραβάμε μπροστά, στου εχθρού το ψυχοράγημα θα δώσουμε και μεις τη χαριστική βολή.
Εμπρός Ελληνοπούλες! Η πάλη μας δίνει το δικαίωμα για τη συμμετοχή στη ζωή. Στη γενική έφοδο η γυναίκα να δώσει το πρώτο παρόν.
Μακεδονοπούλες στ’ άρματα.
Θάνατος στο Φασισμό!»

Ανθυπολοχαγός Λίζα
Δ/της Διμοιρίας ανταρτισσών της ΙΧ Μεραρχίας

(Εξόρμηση, ‘Οργανο της Ομάδος Μεραρχιών Μακεδονίας φ. 2,22-8-44/ Το κείμενο αναδημοσιεύεται στο Αναγνωστικό «Ελεύθερη Ελλάδα» σ. 72).

***
Χίλιες διακόσιες γυναίκες
«Χίλιες διακόσιες γυναίκες των Χασίων και της Πίνδου μπαίνουν μαχητικά στα Τρίκκαλα ζητώντας ψωμί.
Καλαμπάκα.  Αύγουστος 22. (του ανταποκριτού μας) – Οχτακόσιες γυναίκες των χωριών των Χασίων κι άλλες 400 των χωριών της Πίνδου κατέβηκαν χθες στα  Τρίκκαλα και σε μια μεγαλειώδη μαχητική διαδήλωση τους αξίωσαν να σπάσει ο αποκλεισμός και  να τις δοθούν τρόφιμα για τα χωριά τους.  Μπροστά στη Νομαρχία οι γυναίκες της Πίνδου έπιασαν σκληρή πάλη  με τα καθάρματα του  Ματζούκα, ωστόσο κατόρθωσαν να μπουν στη Νομαρχία  και ν’  αποσπάσουν την υπόσχεση του Νομάρχη για αποστολή  τροφίμων. Ο άλλος όγκος  των γυναικών ξεχύνεται στην κεντρική πλατεία της πόλης. Οι τριεψιλίτες πυροβολούν, δέρνουν,  βρίζουν. Ο διοικητής της Ειδικής υπόσχεται ότι  θα  δώσουν  ότι  ζητάνε.  Και  οι  γυναίκες  φωνάζουν: Ψωμί! Πεινάμε! Τα καθάρματα λυσσάνε κυριολεκτικά […] χάμω.
Η πάλη κράτησε πολλή ώρα.  Στο τέλος συλλαμβάνουν περίπου 300 γυναίκες, απ’ τις οποίες κράτησαν 84 νέες και τη νύχτα τις φυγάδευσαν στη Λάρισα.
Ο Λαός της περιφέρειάς μας πρέπει να σηκωθεί σύσσωμος στο πόδι.
Να λευτερώσουμε τις γυναίκες μας. Να τις αποσπάσουμε απ’ τα νύχια των Ούννων και των καθαρμάτων του Ματζούκα.»
M.
(Ο Ρήγας, ΕΑΜ Θεσαλίας, φ. 50, 30-8-44).

Εκδήλωση: «Στις γιορτές για την απελευθέρωση θυμόμαστε και τις γυναίκες»
Ομιλία και παρουσίαση αρχειακού υλικού: Τασούλα Βερβενιώτη, ιστορικός.
Ανάγνωση μαρτυριών: Ελένη Καλαρά, ηθοποιός.
– Τετάρτη 25 Οκτωβρίου, ώρα 19.30, στα γραφεία της Ανοιχτής Πόλης, Ξενοφώντος 7, Πλατεία Συντάγματος.

 

Advertisements

Κ. Βεργόπουλος: Που οδηγούμαστε όταν οι πλούσιοι επιδοτούνται εις βάρος των αδύναμων;

Που οδηγούμαστε όταν οι πλούσιοι επιδοτούνται, μέσω περικοπών των κοινωνικών επιδομάτων, εις βάρος των πιο αδύναμων; Πόσο αποτελεσματική μπορεί να είναι αυτή η πολιτική; Άραγε, όταν οι ισχυροί διαθέτουν όλο και περισσότερο χρήμα και μεγαλύτερη άνεση στη διαχείριση του, ώστε να μη λογοδοτούν σε κανέναν για την χρησιμοποίησή του, τότε επενδύουν πράγματι περισσότερα ή μήπως τότε ακριβώς είναι που επενδύουν ακόμη λιγότερα;

O καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο VIII του Παρισιού, Κώστας Βεργόπουλος απαντά σε ερωτήματα που αφορούν στον δρόμο που έχει πάρει η ευρωπαϊκή οικονομική πολιτική, μιλώντας στην Κρυσταλία Πατούλη και το Tvxs.

Τι θα σχολιάζατε γι’ αυτό που είπε ο Εμμανουέλ Μακρόν αναφερόμενος στους ανέργους: «Αντί να τα κάνουν μπάχαλο, να βρουν δουλειά»;

Όταν οι άνεργοι ενοχοποιούνται για την ανεργία τους, υπάρχει κοινωνική απαξίωση και περιφρόνηση. Όμως υπάρχει ακόμη και κάτι σοβαρότερο: τα πραγματικά αίτια της μαζικής ανεργίας δεν έρχονται στο φως, αλλά συγκαλύπτονται. Οι στιγματιζόμενοι ως αναλφάβητοι, ακαμάτες και ανεπρόκοποι συμβαίνει πολλές φορές να εργάζονται και άλλες βέβαια όχι. Όμως, αυτό δεν εξαρτάται από τους ίδιους, αλλά από την πορεία της οικονομίας για την οποία άλλοι φέρουν την ευθύνη είτε προς την ευημερία είτε προς την καταστροφή.

Στη Γαλλία, η κοινή γνώμη, ο κόσμος  εισπράττει άσχημα τις εκφράσεις περιφρόνησης. Ορισμένοι συνέκριναν τον σημερινό πρόεδρο με τον προκάτοχό του Σαρκοζύ και άλλοι με τη Μαρία Αντουανέτα. Το ζήτημα είναι ότι οι άνθρωποι αυτοί για τους οποίους μιλούσε ο πρόεδρος στην περιοχή Κορέζ της Γαλλίας, απολύονται από την επιχείρηση τους, ενώ δεν υπάρχει άλλη στην περιοχή  και η πιο κοντινή που μπορεί να βρεθεί, βρίσκεται σε απόσταση 130 χιλιομέτρων. Δηλαδή πρέπει να κάνουν 260 χιλιόμετρα την ημέρα για να μπορούν να πετύχουν μία θέση και που πάντως παραμένει εξαιρετικά αμφίβολο αν υπάρχει.

Έπειτα, ο αριθμός των ανέργων στη Γαλλία δεν υποχωρεί, αλλά παραμένει στα ύψη. Γίνεται όλο και πιο δύσκολη η εύρεση εργασίας για τον άνεργο και ιδιαίτερα για τους νέους. Ακόμα και αν κάποιος πει ότι θα κάνω τα 260 χιλιόμετρα ή θα αλλάξω πόλη και θα εγκατασταθώ κάπου εκεί δίπλα, το ζήτημα είναι ότι οι θέσεις εργασίας είναι όλο και λιγότερες! Εργαζόμενοι που απολύονται σε ηλικία 50-55 ετών και πολλοί εξ αυτών είναι γυναίκες  καταλαμβάνονται από πανικό. Ποιος ευθύνεται περισσότερο για το σημερινό «μπάχαλο»; Τα θύματα των απολύσεων και καθόλου οι θύτες; Και οι επαπειλούμενες εργασιακές «μεταρρυθμίσεις» για περαιτέρω ευελικτοποίηση της αγοράς εργασίας προετοιμάζουν περαιτέρω μείωση της απασχόλησης.

Ο δημόσιος προϋπολογισμός για το ερχόμενο έτος, 2018, χαρακτηρίστηκε πάραυτα ως «προϋπολογισμός των πλουσίων». Με φοροαπαλλαγές και πρόσθετα κίνητρα στις επιχειρήσεις που χρηματοδοτούνται μέσω περικοπών στα κοινωνικά προγράμματα υγείας, ταμεία ανεργίας κλπ. Οι πλούσιοι επιδοτούνται, μέσω περικοπών των κοινωνικών επιδομάτων, εις βάρος των αδύναμων. Πόσο αποτελεσματική μπορεί να είναι αυτή η πολιτική; Άραγε, όταν οι ισχυροί διαθέτουν όλο και περισσότερο χρήμα και μεγαλύτερη άνεση στη διαχείριση του, ώστε να μη λογοδοτούν σε κανέναν για την χρησιμοποίησή του, τότε επενδύουν πράγματι περισσότερα ή μήπως τότε ακριβώς είναι που επενδύουν ακόμη λιγότερα;

Η ιστορική εμπειρία επιβεβαιώνει ότι όσο περισσότερα οφέλη και κέρδη συσσωρεύουν οι μικρές μειοψηφίες στην κορυφή της κοινωνικής ιεραρχίας, τόσο αυτά δεν οδεύουν στην οικονομία, στις επενδύσεις και στην παραγωγή. Αλλά εκτρέπονται στα χρηματιστήρια και στην κερδοσκοπία, δηλαδή απομακρύνονται από την οικονομία. Δεν βελτιώνεται η λειτουργία και η ποιότητα του οικονομικού συστήματος, αλλά αντίθετα επιδεινώνεται, αφού, αντί να εισέρχεται περισσότερο χρήμα στην οικονομία, όλο και περισσότερο φυγαδεύεται από αυτήν.

Αυτό διαπιστώνεται σε όλες τις χώρες. Στην Αμερική, στην Αγγλία, στη Γερμανία. Από το 1980, με την εμφάνιση της Θάτσερ και του Ρήγκαν, ενισχύονται διαρκώς οι πλούσιοι, το 1% ή το 5% εις βάρος του 95% του πληθυσμού, με την ελπίδα ότι αυτοί θα εμπιστευτούν το χρήμα στην οικονομία και θα εξασφαλίσουν αυξημένη απασχόληση και εισοδήματα στους εργαζόμενους. Αλλά αυτό δεν συμβαίνει πουθενά. Σε όλες τις περιπτώσεις χωρών, με την ίδια ή παρόμοια πολιτική επί 40 χρόνια, η οικονομία δεν ανακάμπτει, έχει περιπέσει σε ανεπαρκείς ρυθμούς, φυτοζωεί λόγω ανεπάρκειας επενδύσεων. Οι επενδύσεις ως ποσοστό του εθνικού εισοδήματος είναι σήμερα αισθητά  λιγότερες από ο,τι ήσαν πριν 40 χρόνια. Και οπωσδήποτε ακόμη λιγότερες από ότι ήσαν το 2008, όταν ξέσπασε η τελευταία κρίση.

Το πρόβλημα δεν είναι ιδεολογικό. Με όποια οικονομική σχολή κι αν είναι κάποιος, είτε νεοφιλελεύθερος και φιλελεύθερος, είτε οτιδήποτε άλλο, ο τεκμηριωμένος απολογισμός της κατάστασης δείχνει ότι δεν συμφέρει κανέναν η συστηματική απελευθέρωση των πλουσίων από κάθε κοινωνική υποχρέωση και φυσικά δεν συμφέρει την οικονομία.

Τα προβλήματα που έχει η Ελλάδα, ειδικά από το 2010 και μετά, έχουν αρχίσει να εντοπίζονται όλο και περισσότερο και σε όλη την Ευρώπη; Δηλαδή, αύξηση ανεργίας, αύξηση ακροδεξιών, κλπ.;

Βέβαια. Και εκτός από την καθαρή ανεργία, υπάρχει και η κρυφή. Η εργασία περιορισμένου χρόνου και τα λεγόμενα mini jobs. Η Γερμανία πρωταθλήτρια σε αυτό. Μία θέση εργασίας τη διαιρεί στα τρία. Και έκαστος αμείβεται με το 1/3 του αρχικού μισθού. Η ανεργία μειώνεται, αλλά οι φαινομενικά εργαζόμενοι καταλήγουν χωρίς δυνατότητα απλής επιβίωσης.

Αυτό το υπόδειγμα διαδίδεται και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Με συμβόλαια περιορισμένου χρόνου εργασίας, με περιορισμένες αμοιβές, αυξάνεται το ποσοστό της κοινωνικής φτώχειας, παρόλο ότι η Γερμανία εμφανίζει στις στατιστικές ότι η ανεργία μειώνεται. Περισσότερο από άδικο, το σημερινό σύστημα αποβαίνει αναποτελεσματικό, αφού υπονομεύει μόνο του τα θεμέλια της αναπαραγωγής του στο άμεσο μέλλον.

Κι αυτό το πρόγραμμα που ακολουθείται και στην Ελλάδα, δηλαδή να πλουταίνουν περισσότερο οι πλούσιοι, να μην πληρώνουν φόρους, και να φτωχαίνουν κι άλλο οι φτωχοί, με περισσότερους φόρους, δείχνει να αναπτύσσεται όλο και περισσότερο σε όλη την Ευρώπη;

Ναι, αλλά σε δύο υπερχρεωμένες ομοιοπαθείς με την Ελλάδα χώρες, Ισπανία και Πορτογαλία, η κατάστασή έχει αρχίσει να αλλάζει με ρυθμό ανάπτυξης ανώτερο του 3%. Οι κυβερνήσεις τους δέχτηκαν να αυξήσουν μισθούς και συντάξεις ακόμη και στα επίπεδα που ήταν πριν την κρίση, πράγμα που δεν έχει γίνει ποτέ στην Ελλάδα.

Η ενίσχυση μισθών και συντάξεων τονώνει την οικονομία και προσελκύει επενδύσεις για ανώτερα επίπεδα λειτουργίας. Η συμπίεση των εισοδημάτων της εργασίας δεν ευνοεί την ανάπτυξη, αλλά την καταστέλλει, όπως ακριβώς αυτό ορθά επισημαίνεται από το ΔΝΤ στην χθεσινή εξαμηνιαία έκθεση του για την κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας.

Ένα ζήτημα-κλειδί της αποτελεσματικής οικονομικής πολιτικής είναι η άμεση φροντίδα για τους εργαζομένους και  συνταξιούχους, διότι οι πλούσιοι ό,τι χρήματα κερδίζουν δεν τα τοποθετούν εντός της οικονομίας. Ένα μεγάλο μέρος το διοχετεύουν στα χρηματιστήρια και σε διεθνή πολυτελή διαβίωση. Όταν το χρήμα συγκεντρώνεται στην κορυφή αφαιρείται από την οικονομία, όταν αντίθετα πηγαίνει στην βάση, τότε οι επιδόσεις της οικονομίας βελτιώνονται.

Είχατε πει ότι ο Μακρόν προσπαθεί να πιέσει τη Γερμανία να αλλάξει την πολιτική της λιτότητας, κλπ.. Ποια αλλαγή θέλει, λοιπόν, αφού φαίνεται να κάνει τα ίδια;

Σε άλλα ζητήματα. Επί του παρόντος ο Γάλλος πρόεδρος επιθυμεί μία πολιτική που να μιμείται τη Γερμανία ως προς τον προϋπολογισμό, ώστε να μην βρίσκεται υπό κατηγορία.  Πιστεύει ότι με αυτόν τον τρόπο θα μπορέσει να ασκήσει πίεση στη Γερμανία για να δεχτεί την περαιτέρω ενοποίηση της Ευρωζώνης, έναν ενιαίο υπουργό οικονομικών και έναν ενιαίο προϋπολογισμό, για ολόκληρη την Ευρωζώνη, ο οποίος θα αντιμετωπίζει τα προβλήματα συνοχής εντός της νομισματικής περιοχής του ευρώ. Και αυτό ενδιαφέρει ιδιαίτερα τις χώρες του ευρωπαϊκού νότου, όπως η Ελλάδα, που θα συμπεριλαμβάνονται μέσα σε τον ενιαίο προϋπολογισμό της ευρωπαϊκής συνοχής.

Και η Μέρκελ, επί του παρόντος, έχει δεχθεί για συζήτηση αυτές τις προτάσεις Μακρόν. Δεν αποκλείεται κάτι να υπάρξει. Μπορεί να μην γίνουν όλα, αλλά ίσως κάτι θα γίνει. Κάποια σημεία από αυτά που προτείνει ο Μακρόν θα ληφθούν υπόψη. Διότι έχει συμβεί το εξής: ο Μακρόν είναι σήμερα ενισχυμένος και η Μέρκελ αδυνατισμένη. Άρα δεν μπορούν να αγνοηθούν οι προτάσεις του σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Εξ άλλου, ο ίδιος, φροντίζει να μην κάνει μόνος τις προτάσεις του, αλλά μαζί με 5 χώρες. Ισπανία, Πορτογαλία, Ελλάδα, Γαλλία, Ιταλία, συμφώνησαν να παρουσιάσουν από κοινού τις προτάσεις του. Και υποθέτω πως θα είναι πολύ δύσκολο να αγνοηθούν.

Οι ακροδεξιοί στην Γερμανία με 94 έδρες θα ασκήσουν πιέσεις με τις απόψεις τους;

Ας πιέσουν. Παραμένουν εκτός παιχνιδιού. Άλλωστε, και αυτοί οι οποίοι χαρακτηρίζονται ακροδεξιοί, μέχρι προ ολίγου αξίωναν την αποχώρηση της Γερμανίας από το ευρώ, επικαλούμενοι ότι η Ευρώπη κοστίζει πολύ στον γερμανό φορολογούμενο. Όμως, αυτό το σύνθημα αποδεδείχθηκε επιζήμιο και δεν έπαιξε ιδιαίτερα στις τελευταίες εκλογές. Όπως και με την Μαρί Λεπέν στη Γαλλία, αφού αυτό αποδεδείχθηκε η καταστροφή της. Και τώρα ο ευρώ-αναχωρητισμός εγκαταλείπεται. Η άκρα δεξιά σε Γαλλία και Γερμανία μεταβάλλει τις θέσεις της για την Ευρώπη επαγγελλόμενη την αλλαγή της, αλλά από τα μέσα.

Παρόλ’ αυτά οικονομολόγοι όπως η βρετανή Αν Πέτιφορ, υποστηρίζουν πως δεν είναι βιώσιμο το ευρώ.

Αυτό το έχουμε προ πολλού πει από την αρχή και συνεχίζουμε να το λέμε. Το ευρώ, όπως είναι μέχρι σήμερα, ασφαλώς δεν είναι βιώσιμο, όμως μπορεί να γίνει βιώσιμο με αλλαγές. Με τους σημερινούς όρους δεν είναι βιώσιμο. Ποιός εγγυάται ότι δεν θα γίνει ποτέ τίποτα μέχρι να διαλυθεί; Το πιθανότερο είναι, επειδή το ευρώ εξυπηρετεί τη Γερμανία, να μη καταργηθεί, αλλά να γίνουν αρκετά πράγματα ώστε να το συγκρατήσουν.

Κάποιοι λένε ότι όπως αυτό που γίνεται με την Καταλωνία θα προκαλέσει αποσχιστικά κινήματα και σε άλλα κράτη. Όπως π.χ. στη Γερμανία, η οποία αποτελείται από ένωση πολλών μικρών κρατών, κλπ..

Η Γερμανία είναι Ομοσπονδία. Μπορεί κάποιο κρατίδιο, ή κάποια κρατίδια, να θελήσουν να ανεξαρτητοποιηθούν, τα πλούσια κυρίως, γιατί τους έχει σφηνωθεί η ιδέα –ατεκμηρίωτη – ότι αυτοί πληρώνουν για τους άλλους. Ξεσηκώνονται κάποιοι ακροδεξιοί τοπικιστές, όπως και στη βόρεια Ιταλία. Η πιο προχωρημένη περίπτωση είναι η Βρετανία, στην οποία αυτό συνέβη. Ωστόσο, μέχρι σήμερα ουδείς είναι σε θέση να φαντασθεί που οδηγείται αυτή η χώρα και ακόμη λιγότερο όλοι όσοι πρωτοστάτησαν για την αρνητική έκβαση του τελευταίου δημοψηφίσματος.

Και για την Καταλωνία τι λέτε;

Και για την Καταλωνία το ίδιο ακριβώς. Αυτοί που ισχυρίζονται ότι πληρώνουν πολλά, όπως η Γερμανία που λέει ότι πληρώνει πολλά για την Ευρώπη, δεν συνυπολογίζουν τα οφέλη που αποκομίζουν από την παραμονή τους σε ευρύτερα σύνολα.

Η Γερμανία καταβάλει συνολικά 20δις ευρώ το χρόνο, ως καθαρή συνεισφορά στην ΕΕ. Τα οφέλη της όμως είναι περισσότερα από 1τρις ευρώ από την Ευρώπη ετησίως. Το αυτό ισχύει και για την Καταλωνία. Είναι η πιο ανεπτυγμένη περιοχή της Ισπανίας. Δεν χάνει από το γεγονός ότι παραμένει στην Ισπανία, αλλά αντίθετα κερδίζει πάρα πολλά από αυτό.

Κρ.Π.: Η κρίση είναι αλλαγή και η αλλαγή είναι κρίση…

Οπωσδήποτε, η κρίση είναι ευκαιρία για αλλαγή, αλλά υπάρχει πάντα ο κίνδυνος η αλλαγή να καταλήξει στα ίδια ή και χειρότερα…

Νάνος Βαλαωρίτης: Το αφήγημα ότι υπάρχει Ευρώπη είναι μια απάτη

Tvxs

«Σήμερα η Ευρωπαϊκή ταυτότητα έχει κλονιστεί σοβαρά […] Όλη η σημερινή Ευρώπη είναι μια κατασκευασμένη αφήγηση, δεν είναι μια πραγματικότητα. Το αφήγημα ότι υπάρχει Ευρώπη, με αυτό το κατασκεύασμα που λέγεται Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι μια απάτη, μια κοροϊδία. Κι αυτό το αφήγημα, δεν στέκεται πλέον. Πρέπει λοιπόν να βρούνε τις ρίζες τους, για να φτιάξουν ένα νέο αφήγημα, όλοι αυτοί οι Ευρωπαίοι. Και που θα το βρούνε αυτό το αφήγημα; Στον Όμηρο!»
Ο ποιητής Νάνος Βαλαωρίτης μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη και το Tvxs, σχολιάζοντας την πολιτική κατάσταση στην Ευρώπη, με φόντο τα γεγονότα στην Καταλωνία αλλά και τη νέα γερμανική βουλή με 94 ακροδεξιούς βουλευτές καθισμένους στα έδρανά της:

N.B.: Σήμερα η Ευρωπαϊκή ταυτότητα έχει κλονιστεί σοβαρά, λόγω της γενικής κρίσης αλλά και της επιδρομής μεταναστών από παντού. Βλέπουμε τι γίνεται και στην Καταλωνία, και ενώ η Γερμανία κατέληξε στις εκλογές με τους ακροδεξιούς να παίρνουν 94 έδρες. Όλα αυτά έχουν στρέψει την προσοχή των Ευρωπαίων στο γιατί ονομάζονται Ευρωπαίοι και τι είναι η Ευρώπη.

Οι Βάσκοι, ή οι Καταλωνοί, προσπαθούν από χρόνια να αποσχιστούν από τη Μαδρίτη, αλλά οι Βάσκοι με μεγάλες θυσίες και με πολύ βίαια και τρομοκρατικά μέσα, όπως και με βασανιστήρια, τελικά υπέκυψαν. Τώρα η Μαδρίτη προσπαθεί να υποτάξει την Καταλωνία, αλλά αυτό θα χρειαστεί άλλου είδους δύναμη, διότι οι Καταλανοί έχουν γερό dna. Εμείς υποφέραμε πολλά απ’ αυτούς το Μεσαίωνα. Το τι μας έχουν κάνει με επιθέσεις στο Βυζάντιο, δε λέγεται. Οι Καταλανοί πολεμιστές ήταν οι πιο φοβεροί. Λοιπόν, αυτοί, δεν πρόκειται να υποκύψουν. Αλλά αυτό το θέμα, είναι μια λεπτομέρεια μέσα στην αποσχιστική τάση της Ευρώπης, αυτή τη στιγμή.

Η Ευρώπη, φτιαγμένη από διάφορα μικρά έθνη και διαφορετικές γλώσσες, κυρίως χωρισμένη σε τρία τμήματα, το ένα οι Σλάβοι ανατολικά, το άλλο οι αγγλοσάξωνες και Γερμανοί δυτικά, και νότια οι γλώσσες με λατινική ρίζα, όπως τα ιταλικά, τα γαλλικά, τα ισπανικά.

Αυτή τη στιγμή επιστρέφουν για να δικαιολογήσουν αυτό το αφήγημα που λέγεται Ευρώπη. Το ότι είναι Ευρωπαίοι. Γιατί είσαστε Ευρωπαίοι; Γιατί το 15ο-16ο αιώνα, ανακαλύψαμε τον ελληνικό πολιτισμό! Και από εκείνη τη στιγμή γεννήθηκε ο δυτικός πολιτισμός, που τον ονομάζουμε ευρωπαϊκό. Δηλαδή για να υπάρξει μια Ευρώπη η οποία να έχει νόημα με το όνομα αυτό, πρέπει να ανατρέξει πάλι στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό.

Αυτή η αφήγηση, ενώ στην αρχή ήταν πολύ ισχυρή, άρχισε να μειώνεται σιγά σιγά και πρώτα πρώτα να απορρίπτεται το ελληνικό στοιχείο υπέρ του λατινικού, που ήταν απλώς η αντιγραφή του ελληνικού, και τελικά στη σημερινή κατάσταση που βλέπουμε μια πληθώρα από αφρικανούς και ασιάτες από όλες τις μεριές να πλημμυρίζουν την Ευρώπη, αρχίζει και κλονίζεται η όποια ταυτότητα. Και μάλιστα, πάρα πολύ επηρεασμένη και από την θέληση, ακόμα, την φιλελεύθερη, να δέχονται ξένες θρησκείες, μεταξύ των οποίων ο ισλαμισμός, ο οποίος πλέον εκφραζόμενος από τους τζιχαντιστές, δεν είναι θρησκεία, αλλά πολιτική τρομοκρατία, ως μέσο-όπλο κατάκτησης της Ευρώπης.

Στην Ευρώπη, το ομηρικό αφήγημα το οποίο εστιάζεται σε ορισμένους ήρωες, μεταξύ των οποίων ο Αχιλλέας και ο Οδυσσέας, έχουν γίνει σύμβολα και των ακροδεξιών και των φιλελεύθερων. Ιδίως ο Οδυσσέας, είναι ένα σύμβολο έρευνας και ανακάλυψης. Κι αυτά τα δύο ομηρικά αφηγήματα, είναι εκείνα τα οποία χρειάζονται αυτή τη στιγμή οι Ευρωπαίοι για να δικαιολογήσουν την ύπαρξή τους ως ένα κομμάτι του πολιτισμού που γέννησε η Αναγέννηση, με την ανακάλυψη του ελληνικού πολιτισμού.

Βέβαια, μέσα στην φοβερή τεχνολογική ανάπτυξη έχει γίνει και η θεωρία και η πρακτική, απάνθρωπη. Δηλαδή, υπάρχει μία τάση στην Ευρωπαϊκή Ένωση που είχε ως αρχικό σκοπό να δημιουργήσει μια Ευρώπη αλληλεγγύης, αλλά έφτασε να ισοπεδώσει τα πάντα, οικονομικά και ψυχολογικά, και να υποτιμήσει ή να εξοστρακίσει τις εθνικές οντότητες, δηλαδή όλα τα εθνικά κράτη τα οποία αποτελούν τη δυτική Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης βέβαια και της Ρωσίας, η οποία όμως δεν υποτάσσεται εύκολα, γιατί είναι μεγάλη και έχει δύναμη.

Πιστεύω ότι η επιστροφή στον ελληνικό πολιτισμό τα τελευταία χρόνια είχε υποβαθμιστεί και λόγω του ιμπεριαλιστικού χαρακτήρα μεγάλων εθνών, όπως η Αγγλία, η Γαλλία, η Ισπανία, κλπ., στο ρόλο της αποικιακής κατάκτησης του πλανήτη. Δηλαδή, η υποδούλωση όλου του πλανήτη, από τους Ινδιάνους μέχρι τους Αφρικανούς.

Η Ευρώπη προσέβλεπε στην Αμερική για υποστήριξη. Και όσο υπήρχε ο Ομπάμα, αυτή η υποστήριξη ήταν ορατή. Ξαφνικά εμφανίζεται ένας καραγκιόζης, όπως είναι ο Τραμπ, ο οποίος έχει αντίθετες απόψεις και ενισχύει τις διαχωριστικές τάσεις στην Ευρώπη και την ακροδεξιά, ενώ όλα τα ακροδεξιά ευρωπαϊκά κόμματα τον χειροκροτούν.

Από κει και πέρα, βλέπουμε ότι το σύμβολο της ΕΕ αρχίζει και υπονομεύεται σοβαρά από τους αμερικάνους. Επίσης, επειδή οι ευρωπαίοι δεν θέλουν να δεχτούν τους Ρώσους στην ΕΕ, όπως και η Γερμανία, για ευνόητους λόγους αφού τη νίκησαν και κατά κράτος όταν τους επιτέθηκε. Εν τω μεταξύ χάνουν και την Αμερική, και έτσι απομένει η Ευρώπη, πολύ συρρικνωμένη, γύρω από τη Γερμανία.

Και τώρα ξαφνικά η Γερμανία, μετά τις τελευταίες εκλογές, όπου μπήκε στη βουλή το ακροδεξιό και αντιευρωπαϊκό AfD, θα τα βρει πολύ άσχημα, γιατί θ’ αρχίσει να αναβιώνει ένας άλλος γερμανικός ιμπεριαλισμός, όπως ήταν του Βίσμαρκ με κατακτητικό υπόβαθρο. Η Μέρκελ και ο Σόιμπλε, ήδη παραμερίζονται όπως βλέπουμε, ενώ στο νέο υπουργό οικονομικών αναγκαστικά θα του υπαγορεύονται πολλές αποφάσεις από τους ακροδεξιούς μέσα στη βουλή.

Μέσα σ’ αυτή την αναμπουμπούλα και την τρικυμία που έχει ξεσπάσει ξαφνικά, βλέπουμε τούς πολύ συντηρητικούς και έξυπνους Βρετανούς να φεύγουν από την ΕΕ, πριν γίνει χαμός. Διότι οι πολύ πονηροί Βρετανοί, πάντα υποψιάζονταν τους Γερμανούς, ότι ήθελαν μέσω της οικονομίας να ξανακυριαρχήσουν.

Τι απομένει, λοιπόν, μέσα σε όλα αυτά; Διότι μέχρι τώρα είδαμε ότι η Γερμανία και η ΕΕ αφενός ισοπεδώνουν τις οικονομίες, αφετέρου τις εκμεταλλεύονταν. Δηλαδή, τα δικά μας προϊόντα, π.χ. το λάδι ή τα νέα καλά κρασιά, ήθελαν να τα ανακόψουν από την ευρωπαϊκή αγορά, όπως ήθελαν να κόψουν και τα ελαιόδεντρα, που ευτυχώς κάποιοι, π.χ. στην Κρήτη, αντιστάθηκαν.

Λοιπόν, θα ξεκινήσουν κι άλλες αποσχιστικές τάσεις στην Ευρώπη και μπορεί να αποσχιστεί και η ίδια η Γερμανία, δηλαδή η Βαυαρία να χωριστεί από την Πρωσία και τη Σαξονία και να επιστρέψουν στη διαίρεση. Άλλωστε η Γερμανία των μικρών βασιλείων, ήταν πολύ πιο πολιτισμένη απ’ ότι είναι σήμερα και είχε πολύ σπουδαίους ανθρώπους, καλλιτέχνες και στοχαστές, κλπ. Αλλά μόλις ενώθηκαν, βγήκε αυτός ο εθνικισμός από το υποσυνείδητο, ότι δεν είχαν μοιραστεί τον πλανήτη ίσα -ως υπερδύναμη πλέον- με τις άλλες υπερδυνάμεις, τους Γάλλους, τους Άγγλους, αλλά και τους Αμερικάνους. Και τους βγήκε ένας πικραμένος και διαστρεβλωμένος εθνικισμός που εκπροσωπήθηκε από τον Χίτλερ, ο οποίος προσπάθησε να υποτάξει και τη Ρωσία, το πιο δύσκολο πράγμα στον κόσμο για μια ευρωπαϊκή χώρα, γιατί έχει αποδειχθεί ότι η Ρωσία έχει αντισταθεί σε τρεις παρόμοιες επιθέσεις στο παρελθόν, από το Μεσαίωνα. Αλλά σήμερα, προσπαθούν πάλι, με άλλα μέσα, να αποκτήσουν κάτι τέτοιο.

Όμως, ο Τραμπ δεν καταλαβαίνει από αυτά, διότι είναι άνθρωπος των επιχειρήσεων, προσανατολισμένος προς το κέρδος, και τον ενδιαφέρει η Γερμανία μόνο στο βαθμό που μπορεί να του αποδώσει κάτι. Δηλαδή, να έχει κέρδη. Δε θέλει να πληρώσει δεκάρα, ούτε για τον αμυντικό προϋπολογισμό της Γερμανίας, ούτε για κανέναν άλλον. Οπότε, αυτό, έχει δημιουργήσει μεγάλο σοκ στην μέχρι τώρα πολιτική Μέρκελ – Σόιμπλε.

Εν τω μεταξύ εμείς, πρέπει όλα αυτά να τα εκμεταλλευτούμε. Δηλαδή, μπορεί να βελτιώσουμε την κατάστασή μας, η οποία είναι φοβερή αυτή τη στιγμή, γιατί εκτός των άλλων έχουν φύγει χιλιάδες επιχειρήσεις και έχουν πάει αλλού, όπως π.χ. στη Βουλγαρία, όπου εκεί, πλέον, έχει δημιουργηθεί μία ολόκληρη ελληνική κοινότητα.  Τί να κάνουμε; Πρώτα πρώτα να μην πέφτουμε στην παγίδα, συνεχώς, να μη μας δίνουν ούτε μία αποζημίωση. Το άλλο είναι να θυμίσουμε στους Γερμανούς το φρικτό παρελθόν τους.

Διότι οι Γερμανοί, και ειδικά οι νέοι, όπως έδειξε και μια τελευταία έρευνα, δεν έχουν σχεδόν ιδέα για τα φρικιαστικά που έκανε ο Χίτλερ. Δεν τους τα διδάσκουν καθόλου. Στην αρχή και οι Γάλλοι έκαναν το ίδιο για την Κυβέρνηση του Βισύ, αλλά αντιλήφτηκαν ότι είναι πολύ κακό για τη γαλλική ψυχολογία και γράφτηκαν πολλά βιβλία τα οποία άρχισαν να αποκαλύπτουν το ρόλο των φιλογερμανών Γάλλων. Διότι το Βισύ, ήταν αντισημιτικό και στείλαν ένα σωρό Εβραίους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης για εξόντωση. Αυτό το κρύβανε οι Γάλλοι για πολύ καιρό, αλλά τώρα βγήκαν στη φόρα όλα, γιατί κατάλαβαν οι Γάλλοι ότι πρέπει να εξιλεωθούν και οι ίδιοι, για το ρόλο τους. Ενώ στη Γερμανία ακόμα αντιστέκονται πολύ πεισματικά, δεν θέλουν με κανέναν τρόπο να το δεχτούν ότι και οι ίδιοι –διότι δεν είναι μόνο ο Χίτλερ αλλά και οι ίδιοι- έχουν ευθύνη.

Πρέπει, λοιπόν, να θυμίσουμε στους Γερμανούς το φρικτό παρελθόν τους, διότι πρέπει να εξιλεωθούν πρώτα για να το ξεπεράσουν, όπως θα έλεγε ένας Γιουνγκ ή ένας Φρόυντ.

Κι εμείς οι Έλληνες επειδή ήμασταν διαιρεμένοι μετά τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο ανάμεσα στους κομμουνιστές και στους χίτες, δεν μπορέσαμε να θέσουμε καλούς όρους στις ειρηνικές συνεννοήσεις που έγιναν μετά τον πόλεμο. Ο Καραμανλής τα έδωσε όλα για το τίποτε.
Και θα είχαν πολύ περισσότερους σύμμαχους οι Γερμανοί στην Ευρώπη αν δίνανε αποζημιώσεις από τα λεφτά που έχουν μαζέψει, γιατί έχουν μαζέψει θησαυρό. Δεν δικαιολογείται καθόλου λοιπόν να μη δίνουν αποζημιώσεις και να θέλουν να μας αρμέξουν μέχρι τέλους.

Αλλά το θέμα είναι πως σ’ αυτό δεν έχουμε την επαρκή υποστήριξη, ούτε των ευρωπαίων, ούτε αμερικανών. Οι αμερικάνοι απλώς μας υποστηρίζουν επειδή είμαστε σε μία γεωπολιτική θέση αναγκαία σ’ αυτούς για τις στρατιωτικές, κυρίως, βάσεις τους. Γι’ αυτό μας θέλουν, και ελπίζω να μας θέλουν μέχρι τέλους, γιατί αλλιώς μπορεί να έχουμε και μεις αποσχιστικά κινήματα, όπως στη Θράκη. Είναι κι αυτός ένας κίνδυνος, να κομματιαστούμε κι εμείς μέσα σε όλη αυτή την κατάσταση.

Εδώ βλέπουμε ότι σήμερα αλλάζει πάρα πολύ το γενικό σκηνικό της Ευρώπης, και προς το παρόν μπορεί να μη ξέρουμε τι θα συμβεί ακριβώς, αλλά μπορούμε να προβλέψουμε π.χ. ότι η νέα βουλή των Γερμανών θα τα βρούνε μπαστούνια με τους ακροδεξιούς.

Οι δε Γάλλοι, οι οποίοι είναι πιο πολιτισμένοι κι έξυπνοι από τους σημερινούς Γερμανούς, επειδή έχουν διατηρήσει τον πολιτισμό τους διότι ήταν οι ηττημένοι, προσπαθούν τώρα να επιστρέψουν στις ρίζες τους, και ξαναέβαλαν τα αρχαία ελληνικά στα σχολεία τους. Έγινε δεκτό αυτό το αίτημα, 90%. Είναι ένα σημάδι αυτό, μαζί με την πρόσθεση του Ομήρου στο Magazine Litteraire, όπως μου είπαν.

Όλη η σημερινή Ευρώπη είναι μια κατασκευασμένη αφήγηση, δεν είναι μια πραγματικότητα. Η πραγματικότητα είναι ότι η Ευρώπη είναι ένα συνονθύλευμα από διάφορα μικρά έθνη, με διαφορετικούς πολιτισμούς, γλώσσες και οικονομίες. Το αφήγημα ότι υπάρχει Ευρώπη με αυτό το κατασκεύασμα που λέγεται Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι μια απάτη, μια κοροϊδία. Κι αυτό το αφήγημα, δεν στέκεται πλέον. Πρέπει λοιπόν να βρούνε τις ρίζες τους, για να φτιάξουν ένα νέο αφήγημα, όλοι αυτοί οι Ευρωπαίοι, οι οποίοι έχουν συμμετάσχει οι περισσότεροι στην Αναγέννηση –μη βλέπεις εμάς κάτω από το ζυγό των Τούρκων, οι άλλες χώρες μοιράστηκαν την Αναγέννηση. Ακόμα και η Γερμανία και οι Σλαβικές χώρες, έχουν ωφεληθεί πάρα πολύ από την Αναγέννηση.

Λοιπόν, πιστεύω, ότι αυτό το αφήγημα που λέγεται Ευρώπη, δεν στέκεται πλέον έτσι όπως είναι. Και οι πρώτοι που το κατάλαβαν, βέβαια, είναι οι Άγγλοι. Οι οποίοι είναι πολύ πονηροί. Αρχικά, κράτησαν το νόμισμά τους, γιατί ήταν επιφυλακτικοί, και τώρα φύγανε…

Η επιστροφή σε ένα αφήγημα καινούργιο, το οποίο θα έχει ως βάση τον ελληνικό πολιτισμό, επανέρχεται δριμύτερο, μέσα από αυτή την ανάδυση, την απίθανη, των ακροδεξιών κομμάτων, και στη Γαλλία, και στη Γερμανία, αλλά και στην Αγγλία, και φοβάμαι και στη Ρωσία. Και βέβαια στην Ελλάδα, που πρωτοστάτησε στο είδος, εξ’ αιτίας και της γερμανικής Κατοχής, η οποία ευνόησε πάρα πολύ τους ακροδεξιούς που έχουν δημιουργήσει ένα πιστό αντίγραφο του χιτλερισμού, γελοίο, όπως αυτό που κάνουν οι μαύροι με τους αποικιοκράτες κατακτητές τους σε μια ταινία του Ζαν Ρους. Και με μια ΝΔ η οποία φλέρταρε με την ακροδεξιά, και ακόμα τη φλερτάρει, διότι έχουν βάλει τον Βορίδη αντιπρόεδρο, για ψήφους. Είναι δυνατόν;

Βλέπουμε λοιπόν ότι έχουμε μπολιαστεί σε αυτά τα θέματα, και οι Σκανδιναβοί που θεωρούν τους εαυτούς τους τόσο δίκαιους και φιλελεύθερους, την έχουν πάθει και αυτοί με τους ισλαμιστές. Ας πούμε ο καθαρός γερμανικός τους εαυτός, ο σκανδιναβικός, έχει υπονομευτεί πάρα πολύ τα τελευταία αυτά χρόνια.

Παρατηρούμε, λοιπόν, μία διάσπαση σε όλη την Ευρώπη. Διάσπαση, πρώτα πρώτα, του αφηγήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και φυσικά όλο το υπόλοιπο οικοδόμημα το οποίο στήσανε για την εκμετάλλευση των μικρών και αδύναμων λαών οι πιο ισχυροί, όπως εμάς που έχουμε ποιότητα προϊόντων τα οποία μας τα παίρνουν για το τίποτα και τα ανακατεύουν με τα δικά τους. Για να μη μιλήσουμε για τη Μοσάντο με τα υβρίδια που φτιάχνουν διάφορα λαχανικά κ.ά., μια εταιρεία εγκληματική.

Όμως, είναι ελπιδοφόρα, θα έλεγα, αυτή η προσπάθεια νέου αφηγήματος, με την επιστροφή στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, που ξεκινάει από τους Γάλλους, και  είναι κάτι που μπορεί να μεταδοθεί και σε άλλες χώρες, θα δούμε στο μέλλον ποιες θα είναι, αν είναι η Ιταλία, ή η Ισπανία που ήδη υπάρχει ένας φιλελληνισμός από πολύ καιρό, αν και σήμερα ο Ραχόι είναι ένα ακροδεξιό κόμμα, συνέχεια του Φράνκο. Όμως, οι αριστερίζοντες κι εκεί τσακώθηκαν μεταξύ τους και δεν μπόρεσαν να κάνουν τίποτα.

Κρ.Π.: Οπότε τι αισιόδοξο βλέπετε να γίνεται; Γιατί δυσκολεύομαι να το δω…

Ν.Β.: (γέλια) Βέβαια, τα σύννεφα είναι μαύρα, αλλά πίσω από τα σύννεφα είναι ο καθαρός ουρανός. Εμείς οι Έλληνες έχουμε πάθει μια μεγάλη καθίζηση με την επίθεση που μας κάνανε οι Γερμανοί. Και βέβαια έχω πληγωθεί και εγώ βαθύτατα από το 2010 και πέρα με αυτήν την επίθεση τη φοβερή και τελείως ρατσιστική και ανθελληνική, βαθύτατα ανθελληνική.

Κρ.Π.: Τώρα όμως τα βρίσκουν σιγά σιγά μπροστά τους, όλα αυτά που χτύπαγαν σε μας.

Ν.Β.: Μα, ναι, αυτό λέω. Δηλαδή ξανάρθε μπούμερανγκ σ’ αυτούς. Καλά να πάθουν. Αλλά το θέμα είναι, ότι για να βρεθεί μια λύση πρέπει να βρούνε ένα αφήγημα. Και που θα το βρούνε αυτό το αφήγημα; (γέλια) Στον Όμηρο! (γέλια).

Κρ.Π.: Ναι αλλά ο πολιτισμός έτσι όπως είναι αυτή τη στιγμή, δεν ευνοεί γενικά ούτε καν τη λέξη «αφήγημα», ούτε την αφηγηματικότητα. Οι νέοι λένε μια λέξη π.χ. «σούπερ!», βάζουν και μια φωτογραφία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και ξεμπερδεύουνε. Οπότε πως θα μπορέσει να φτιάξει ένα νέο αφήγημα μια Ευρώπη που σχεδόν πολεμάει την αφήγηση;

Ν.Β.: Ναι, κοίταξε να δεις, πρέπει πρώτα οι ειδικές ανθρώπινες περιπτώσεις να υπογραμμιστούν. Οι ειδικές περιπτώσεις είναι τα μικρά αφηγήματα. Ήδη οι Γάλλοι έχουν κάνει μία διακριτική θεωρητική κριτική στο μεγάλο αφήγημα. Το μεγάλο αφήγημα δεν στέκεται, όπως οι μεγάλες ιδεολογίες. Δεν στέκονται. Τα μικροαφηγήματα είναι εκείνα στα οποία στράφηκαν ήδη από πολύ καιρό. Αυτά τα μικροαφηγήματα μπορεί σιγά σιγά να δημιουργήσουν ένα πιο αυθεντικό αφήγημα από τα μεγάλα ψευδοαφηγήματα που έχουμε μέχρι σήμερα.

Κι όταν λέω μικροαφηγήματα, εννοώ τις καθημερινές περιπτώσεις ανθρωπισμού, από άνθρωπο σε άνθρωπο, από γυναίκα σε γυναίκα, από άντρα σε γυναίκα, τα οποία βρίθουν, π.χ. μέσα στους πολέμους.

Υπάρχουν πάρα πολλές τέτοιες ιστορίες, που κάθε τόσο έρχονται στην επιφάνεια, όπως ενός αμερικάνου στρατιώτη στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο οποίος βρέθηκε στον αέρα από μία έκρηξη εναντίον των Γερμανών κι έπεσε σε ένα μέρος που δεν γνώριζε. Κρύφτηκε μέσα στην κουφάλα ενός δέντρου, βλέποντας να περνά μία ατέλειωτη σειρά από γαλλικά τανκς. Ένα από αυτά τα τανκ που ο διοικητής ήταν γυναίκα, σταμάτησε και τον πήρε μέσα και πολέμησαν μαζί τους Γερμανούς. Ο ίδιος ήταν ειδικός στις εκρήξεις και βοήθησε πάρα πολύ τους Ρώσους και γι’ αυτό και ο τότε στρατάρχης τον γέμισε με παράσημα.

Μια τέτοια ιστορία η οποία έχει και συναισθηματική διάσταση, γιατί και οι δύο ήταν πολύ νέοι και όμορφοι, και πιθανώς να τον ερωτεύτηκε και η γυναίκα, πριν σκοτωθούν και οι δύο μαζί, καθώς έκαναν επίθεση για να καταλάβουν το Βερολίνο. Αυτός μπορούσε να είχε σώσει τη ζωή του γιατί θα τον έπαιρναν οι Αμερικανοί, αλλά αυτή δεν είχε επιλογή, έπρεπε να συνεχίσει. Και φαίνεται ότι εκεί σε κάποια σύγκρουση, σκοτώθηκαν κι οι δύο.

Αυτές οι μικροϊστορίες, πάνε αντίθετα με τα δήθεν μεγάλα δόγματα και τις μεγάλες αφηγήσεις, ότι οι εχθροί μας σήμερα είναι οι Ρώσοι, ή οι Αμερικάνοι, ή τούτοι, ή εκείνοι. Οι άνθρωποι δεν είναι εχθροί μεταξύ τους. Άμα ψάξεις τις περιπτώσεις ατόμων που σχετίζονται, βλέπεις ότι εκεί αναδύεται μία ανθρωπιά, η οποία είναι σαν ένα θαύμα! Γι’ αυτό μιλάω για τα μικροαφηγήματα. Αυτά πρέπει να προσέξουμε τώρα και να τα ψάχνουμε.

Κρ.Π.: Όπου τα μεγάλα αφηγήματα, κατασκευάζονται από τις εξουσίες;

Ν.Β.: Ε, βέβαια. Τα μικροαφηγήματα βγαίνουν φυσικά από μόνα τους, από την καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Και δυστυχώς λίγοι συγγραφείς ερευνούν την καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Διότι είναι κι αυτοί παγιδευμένοι μέσα στα μεγάλα αφηγήματα. Όσο για τους ποιητές, ούτε να το συζητάμε. Οι ποιητές είναι τυφλοί και κουφοί, δεν βλέπουν παρά μόνο τον εαυτό τους. Και είναι ένα είδος ναρκισσισμού, συχνά με πολύ φτωχή γλώσσα.

Από πολύ καιρό παρακολούθησα έναν μεγάλο κοινωνιολόγο, ο οποίος έδινε έμφαση στην προσωπική καθημερινή ζωή των ανθρώπων, εναντίον των κατασκευασμένων Ιστοριών, γενικά. Αυτός έχει εμπνεύσει και τον Σαρτρ και τους λεγόμενους Καταστασιακούς. Τον διάβαζα με μεγάλο ενδιαφέρον διότι ανέτρεπε τελείως τα μεγάλα ιστορικά αφηγήματα ως κατασκευές.

Κρ.Π.: Όπως για παράδειγμα, ο συγγραφέας Γιάννης Μακριδάκης στο βιβλίο με τις προσωπικές αφηγήσεις των προσφύγων στη Μέση Ανατολή, ή η ιστορικός Τασούλα Βερβενιώτη με τις Ομάδες Προφορικής Ιστορίας…

Ν.Β. Ναι, είναι πολύ σημαντικό αυτό. Κι είναι ένα μέρος καταφρονημένο, αυτό των προφορικών αφηγήσεων. Αυτό έχει κάνει και ο Λεωνίδας Εμπειρίκος, και ο Μάρκος Δραγούμης. Πολλές έρευνες και στα αφηγήματα, και στα τραγούδια, κλπ..

Ν.Β. Ναι, είναι πολύ σημαντικό αυτό. Κι αυτό είναι ένα μέρος καταφρονημένο. Των προφορικών αφηγήσεων. Αυτό έχει κάνει και ο Λεωνίδας Εμπειρίκος, και ο Μάρκος Δραγούμης, πολλές έρευνες και στα αφηγήματα, και στα τραγούδια, κλπ..

Κρ.Π.: Κι όπως ο Χρόνης Μίσσιος είχε πει ότι «Δεν ξέρω, αλλά νομίζω πως όταν ο άνθρωπος ξανακαταχτήσει την ανθρωπιά του, όταν ξαναρχίσει να δημιουργεί ανθρώπινο πολιτισμό, να γράφει πια την ιστορία κάθετα, όχι για λαούς και για μάζες, αλλά για τον Παύλο, για τη Ρηνιώ, για την Ελένη, για το μαστρο-Στέφανο… τότε μονάχα οι άνθρωποι θα ξέρουν τι κοστίζει η ιστορία, τι κοστίζει η συμμετοχή».

Ν.Β.: Ε, Βέβαια, ο Χρόνης Μίσσιος ήταν πολύ σπουδαίος συγγραφέας, και περίπτωση εκπληκτική, ενός ανθρώπου ο οποίος ήταν τόσα χρόνια στη φυλακή και το μυαλό του έμεινε ακέραιο και δημιουργικό. Και κατάλαβε αμέσως τι γίνεται εκεί μέσα, δηλαδή την τρομοκρατία που προερχόταν κι από τις δύο πλευρές.-

Coming Out. Του Dr. Μιχάλη Φακίνου

 

Tvxs

Σύμφωνα με τους ψυχίατρους Rοchelle Klinger και Robert Cabaj, comingout είναι η διαδικασία μέσω της οποίας το άτομο αναγνωρίζει τον σεξουαλικό του προσανατολισμό, αντιμέτωπο με το κοινωνικό στιγματισμό και μέσα από επιτυχή ανάλυση αποδέχεται τον εαυτό του: Η επιτυχής διαδικασία (της ομολογίας) του coming out περιλαμβάνει την αποδοχή του ατόμου για το σεξουαλικό του προσανατολισμό, ενσωματώνοντας σε όλες τις σφαίρες τις ζωής του – κοινωνική, επαγγελματική, οικογενειακή – αυτή του την αποδοχή.

Ο καθένας από μας μπορεί να γνωρίζει ένα άτομο – νήπιο, έφηβο, ή ενήλικο, άντρα ή γυναίκα, κοντινό και σημαντικό έως μακρινό – για το οποίο να διαισθανόμαστε πως μπορεί να είναι ομοφυλόφιλο. Η γνώση ορισμένων δεδομένων σχετικά με τη διαδικασία γνωστοποίησης (αλλιώς, έξοδος ή coming out από την κρυψίνια), προς εαυτόν και άλλους, της ομοφυλόφιλης ταυτότητας ενός ατόμου, μπορεί να μας φανεί χρήσιμη σε μια ανθρώπινη και βοηθητική στάση προς αυτό το άτομο.

Η διαδικασία της γνωστοποίησης συνεπάγεται μια σημαντική διαφοροποίηση στην ταυτότητα του ατόμου που συνοδεύεται από συναισθηματική φόρτιση διαφορετικού βαθμού ανάλογα με πολλούς παράγοντες, όπως φύλο, ηλικία, κοινωνική τάξη, εθνικότητα και πολιτισμική προέλευση, αλλά και τις θρησκευτικές πεποιθήσεις του ατόμου, ανάμεσα σε πολλούς άλλους.

Στα περισσότερα άτομα ομοφυλόφιλου ερωτικού προσανατολισμού η διαδικασία αυτή έχει παρατηρηθεί να διέρχεται μέσα από κάποια κοινά εξελικτικά στάδια.

Τα στάδια δεν ακολουθούν γραμμική αλλά δυναμική πορεία. Αυτό σημαίνει πως ένα άτομο μπορεί ταυτόχρονα να επεξεργάζεται θέματα από διαφορετικά στάδια, ένα άλλο να επιστρέφει σε πρώτα στάδια ενώ έχει επεξεργαστεί μεταγενέστερα, ένα άλλο να εγκλωβίζεται σ’ ένα στάδιο, κ.λπ. (Hancock, 2000).

Ανεξάρτητα από τις διαφορές, είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως:

  1. Η γνωστοποίηση αποτελεί για το άτομο σημαντική επικύρωση της ερωτικής του ταυτότητας, αναπόσπαστο και ουσιαστικό τμήμα της συνολικής αυτο-εικόνας του κάθε ατόμου, και
  2. Η γνωστοποίηση αυξάνει τον αυτοσεβασμό και την αυτοπεποίθηση του ατόμου και μακροπρόθεσμα συμβάλλει στην βελτίωση των σχέσεων του τόσο με άλλα ομοφυλόφιλα αλλά και ετεροφυλόφιλα άτομα.

Η γνωστοποίηση ουσιαστικά αποτελείται από δύο φάσεις. Πρώτα την γνωστοποίηση (παραδοχή) προς εαυτόν και μετά προς τους άλλους».

Οι πρώτες ενδείξεις

Πιο συγκεκριμένα, οι πρώτες ενδείξεις ομοφυλόφιλης ερωτικής ταυτότητας συχνά εκδηλώνονται στην προσχολική ηλικία, μεταξύ 2-4 ετών, όταν το παιδί εκδηλώνει μη φυλοτυπική συμπεριφορά.

Τα αγόρια μπορεί να εκδηλώνουν ενδιαφέρον για γυναικεία ρούχα, καλλυντικά, ή κοριτσίστικα παιχνίδια, να αποφεύγουν τα αγορίστικα παιχνίδια ή ομαδικά αθλήματα, ενώ τα κορίτσια μπορεί να προτιμούν αγορίστικα ρούχα και εμφάνιση, τα αγορίστικα παιχνίδια και τον Ταρζάν ή Σούπερμαν από την Χιονάτη και την Μπάρμπι. Αγόρια και κορίτσια μπορεί ακόμη και να δηλώνουν πως θέλουν να ανήκουν ή πως ανήκουν στο άλλο φύλο.

Από αυτά μόνο ένα μικρό ποσοστό θα διατηρήσει αυτές τις συμπεριφορές και αντιλήψεις για το φύλο του στην εφηβική και ενήλικη ζωή του, και ένα ακόμη μικρότερο ποσοστό θα προχωρήσει στην αλλαγή φύλου (AmericanPsychiatricAssociation, 2000).

Η πλειοψηφία, εκτιμάται περί το 75-80% των αγοριών προσχολικής ηλικίας με μη φυλοτυπική συμπεριφορά, θα ζήσουν ως ομοφυλόφιλα άτομα στην ενήλικη ζωή τους.

Οι υποψίες της οικογένειας

Σ’ αυτήν την νηπιακή ηλικία των 2-4 ετών είναι που οι γονείς για πρώτη φορά υποψιάζονται πως η σεξουαλικότητα του παιδιού τους μπορεί να διαφέρει από την αναμενόμενη. Η διαπίστωση αυτή έχει συνήθως πολλαπλές επιδράσεις σε γονείς και παιδί και σε βάθος χρόνου.

Οι συνήθεις γονεϊκές αντιδράσεις ποικίλουν, και ανάμεσα τους διαπιστώνονται φόβος, ντροπή, πανικός, συναισθηματική απόσυρση- κυρίως από τον γονέα του ίδιου φύλου, επιπλήξεις, τιμωρίες, ακόμη και χλευασμός, στην προσπάθεια, όχι να αποδεχθούν το παιδί αλλά να το αλλάξουν και να το φέρουν στο «σωστό» δρόμο, που δεν είναι άλλος από την ετεροφυλοφιλία.

Σ’ αυτή τη φάση το παιδί δεν αντιλαμβάνεται τι σημαίνουν τα ομοερωτικά του συναισθήματα και συμπεριφορές, και επομένως δεν μπορεί να κατανοήσει τι του συμβαίνει. Από τις αντιδράσεις του ενήλικου περίγυρου, όμως, το παιδί θα εξάγει τα ανάλογα συμπεράσματα.

Με δεδομένες τις κρατούσες απορριπτικές κοινωνικές αντιλήψεις για ό,τι μη ετεροφυλόφιλο, στην καλύτερη περίπτωση θα συνάγει πως δεν είναι αρεστή στους άλλους αυτή η συμπεριφορά, και στη χειρότερη και συχνότερη, πως το ίδιο ως οντότητα είναι ανεπιθύμητο, απορριπτέο, ή μη αγαπήσιμο.

Αυτό, λοιπόν, το παιδί, από πολύ νωρίς θα νοιώθει διαφορετικό, αποξενωμένο, μόνο, και ελλατωματικό. Θα εκδηλώσει την εσωτερική του σύγκρουση όχι με λόγια αλλά με προβλήματα συμπεριφοράς, ψυχοσωματικά και διάφορα άλλα συμπτώματα.

Μεγαλώνοντας και μπροστά στον κίνδυνο της απόρριψης από τους γονείς του, των οποίων την αποδοχή και αγάπη έχει απόλυτη ανάγκη για την επιβίωση του, με διάφορους τρόπους θα αποφεύγει ή θα διαστρεβλώνει την φυσική του εμπειρία, προσθέτοντας λίγο-λίγο σε ψυχικό τραύμα που συσσωρευτικά θα το απομακρύνει από τον γνήσιο εαυτό του και τη χαρά της ζωής, συμβάλλοντας έτσι στη διαμόρφωση ολοένα και πιο χαμηλής αυτοεκτίμησης.

Μετα την ηλικία των 4 ετών, και με την αυξανόμενη επαφή του παιδιού με ομηλίκους, η εκδήλωση της μη φυλοτυπικής συμπεριφοράς συνήθως μειώνεται, που υποδηλώνει την οικειοθελή απόκρυψη ή αποφυγή, καθώς το παιδί ωριμάζει και δέχεται την κριτική των ομηλίκων.

Αυτή η μείωση συνήθως συνοδεύεται από μεγάλη ανακούφιση στους γονείς, που εκλαμβάνουν την προηγούμενη συμπεριφορά ως φάση που πέρασε.

Όμως, ο διαφορετικός προσανατολισμός του παιδιού θα επανεμφανισθεί με την είσοδο στην ήβη, με άλλη μορφή πλέον. Σε κάποιες περιπτώσεις, σ’ αυτή τη φάση ή και αργότερα στην εφηβεία, ο γονέας ενδεχομένως να αναζητήσει και την βοήθεια των ειδικών.

Οι παρεμβάσεις των ειδικών

Προκειμένου να αποφευχθούν οι χρόνιες, αναποτελασματικές, και ζημιογόνες κλινικές προσπάθειες του παρελθόντος (χρόνια ψυχοθεραπείας, φαρμακευτικής αγωγής, ή και τεχνικών συμπεριφοριστικής αποστροφής), οι σύγχρονες πρακτικές ψυχολογικής παρέμβασης (Crawford, 2003′ Menvielle, και συν., 2002′ Hancock, 2000), απευθύνονται στους γονείς και προτείνουν, σε ατομικό ή ομαδικό επίπεδο, να ενημερώσουν τους γονείς γι’ αυτά που παρατηρούν στο παιδί τους, να τους βοηθήσουν να επεξεργαστούν την πραγματικότητα που καλούνται να διαχειριστούν (απενοχοποιήση, τροποποιήση των αντιλήψεων τους για την ομοφυλοφιλία, πένθος για το παιδί που περίμεναν να έχουν , κ.λπ.), να τους εκπαιδεύσουν και να τους στηρίξουν στην προσπάθεια τους να παρέχουν στο παιδί τους αυτά που έχει ανάγκη το κάθε παιδί: αγάπη, αποδοχή, ασφάλεια, προστασία, σεβασμό στην ατομικότητα του, και καθοδήγηση στην πορεία ανάπτυξης του με σεβασμό στην διαφορετικότητα του.

Έτσι, θα μπορέσουν να αποδεχθούν και να εκτιμήσουν το παιδί τους όπως είναι, αλλά και να το βοηθήσουν, όπως και τους εαυτούς τους, σε μια κατεύθυνση ψυχικά υγιούς ανάπτυξης σ’ ένα περιβάλλον (συγγενείς, συνομήλικοι, σχολείο) πιθανότατα αρνητικό προς την ομοφυλοφιλία του παιδιού τους (Children’s National Medical Center, 2007).

Γνωστοποίηση στον εαυτό του

Το επόμενο στάδιο της γνωστοποίησης, που ουσιαστικά αποτελεί και το στάδιο γνωστοποίησης προς εαυτόν, πρωτοεμφανίζεται συνήθως γύρω στα 13-14 και διαρκεί στο υπόλοιπο της εφηβείας και στα πρώτα χρόνια της νεότητας, όπου το άτομο αρχικά αναγνωρίζει κάποια ομοερωτική σκέψη, φαντασίωση, ή αίσθηση στον εαυτό του. Συχνότερα, το νεαρό άτομο δεν διαθέτει ξεκάθαρη αντίληψη της έννοιας «ομοφυλοφιλία» και τι σημαίνει, με αποτέλεσμα η περίοδος αυτή να χαρακτηρίζεται από σύγχιση, ακόμη και αν έχει κάποιες εμπειρίες ομοφυλόφιλου χαρακτήρα.

Η σταδιακή γνωστική διευκρίνηση της εμπειρίας του μπορεί να το οδηγήσει σε ποικιλία αντιδράσεων, που κυμαίνονται από εξαντλητικές και ίσως επικίνδυνες προσπάθειες να αρνηθεί την εσωτερική πραγματικότητα του, π.χ., απόπειρες αυτοκτονίας, έως την αναγκαιότητα να την μοιραστεί με άτομο/α που εμπιστεύεται, ελπίζοντας στην αποδοχή.

Οι πρώτες αντιδράσεις που θα δεχτεί μπορεί να έχουν σοβαρή επίδραση. Αν είναι θετικές θα συμβάλλουν στο ξεκίνημα της αυτοαποδοχής, στην αύξηση της αυτοεκτίμησης, και στην επεξεργασία αυτής της υπαρξιακής κρίσης σε θετική για το άτομο κατεύθυνση.

Αν είναι αρνητικές, ενδέχεται να επικυρώσουν προηγούμενες αρνητικές εντυπώσεις του ατόμου για την ομοφυλοφιλία ή/και τον εαυτό του, να καθυστερήσουν έως και να αναβάλουν για μεγάλο διάστημα την εξέλιξη του, να ενεργοποιήσουν συναισθήματα ενοχής, ντροπής, και απομόνωσης, επισφραγίζοντας έτσι την προηγούμενη χαμηλή του αυτοεκτίμηση.

Με δεδομένο τον κίνδυνο της απόρριψης σε κάθε αποκάλυψη, είναι σημαντικό το νεαρό άτομο να βιώσει την αποδοχή από άτομα που εκτιμά.

Γι’ αυτό, είναι σημαντικό να χτίσει πρώτα την αυτοπεποίθηση του μοιραζόμενο την πραγματικότητα του με άτομα που εκτιμά πως θα το αποδεχτούν, πριν προχωρήσει στην γνωστοποίηση προς άτομα μεγάλης ψυχολογικής σημασίας και ρίσκου απόρριψης, π.χ., γονείς ή άλλα μέλη της οικογένειας του.

Προσπάθειες κατανόησης

Σ’ αυτές τις συνθήκες η συμπαράσταση προς το νεαρό άτομο είναι πολύτιμη, αν το βοηθήσουμε να επεξεργαστεί την ετοιμότητα του προς γνωστοποίηση, να διευκρινίσει τι επιδιώκει και τι περιμένει από τους άλλους, να διαλέξει τον τρόπο που θα το γνωστοποιήσει – σεβόμενο τόσο τις ανάγκες του όσο και αυτές των άλλων – και αν είναι διατεθιμένο να δώσει το χρόνο που και οι άλλοι θα χρειάζονται για να συμφιλιωθούν με την αποκάλυψη.

Επίσης, θα μας βοηθήσει να θυμόμαστε πως το ζητούμενο δεν είναι να αποτρέψουμε ούτε να προωθήσουμε το άτομο να είναι ομοφυλόφιλο.

Το ζητούμενο είναι να είμαστε υποστηρικτικοί προς το άτομο, με σεβασμό και ειλικρίνια και ως προς τα δικά μας όρια συμπαράστασης. Ακόμη, είναι βοηθητικό στην επικοινωνία μας να προτείνουμε και όχι να επιβάλλουμε, όπως και να σεβαστούμε το απόρρητο της ζωής του.

Τέλος, θα βοηθήσει να μην υποθέτουμε πως όλοι οι άνθρωποι είναι ετεροφυλόφιλοι, έτσι ώστε και στο λεξιλόγιο μας π.χ., να μην υποδηλώνουμε πως όλες οι κοπέλες έχουν το αγόρι τους (Black & Underwood, 1998).

Ο πειραματισμός

Ο πειραματισμός είναι το στάδιο που συνήθως ακολουθεί, όπου το άτομο δοκιμάζει ερωτικές και κοινωνικές συνευρέσεις με άτομα του φύλου του. Η ετεροφυλόφιλη κοινωνικοποίηση των περισσοτέρων ομοφυλοφίλων συνεπάγεται αρκετές φορές να διαπιστώνεται εδώ το εξής παράδοξο: ένα άτομο να βιώνει την ομοφυλόφιλη εφηβεία του ακόμη και με μεγάλη χρονική καθυστέρηση από την χρονολογική του εφηβεία, και ενώ έχει εξελιχθεί σε άλλους τομείς της ζωής του, π.χ., εκπαιδευτικούς, οικονομικούς, επαγγελματικούς (Siegel & Lowe, 1994).

Χαρακτηριστική, εδώ, είναι η περίπτωση ατόμων που, ακόμη και στη μέση ηλικία ή και αργότερα, βρίσκουν το θάρρος να επιδιώξουν να ζήσουν γνήσια προς τον εαυτό τους.

Όντας άπειροι στις συνδιαλλαγές σ’ αυτό το νέο ομοφυλόφιλο κόσμο, διακατέχονται από σύγχιση και φόβο, αλλά και παρορμητικότητα, δίνοντας την εικόνα πως ζούν μια καθυστερημένη και ριψοκίνδυνη εφηβεία.

Σ΄αυτήν την κατάσταση, η συμπεριφορά του ατόμου, εκτός από δυσνόητη στο ίδιο το άτομο και τους άλλους, μπορεί συχνά να είναι έως και επικίνδυνη για την ασφάλεια του.

Γνωστοποίηση προς τους άλλους

Η γνωστοποίηση προς τους άλλους απευθύνεται αρχικά προς λίγα, πολύ κοντινά άτομα (πολύ καλούς φίλους/ες ή επιλεγμένα μέλη της οικογένειας), αργότερα σε περισσότερα άτομα, και πιθανά αργότερα σε ευρύτερο κοινωνικό σύνολο (εργασιακό χώρο, συνεργάτες, άλλους γνωστούς ή συγγενείς).

Το κάθε ενήλικο, πλέον, άτομο, κάνει τις δικές του επιλογές ως προς το τι γνωστοποιεί, πως, και σε ποιούς, με τις αντίστοιχες προεκτάσεις. Ενδεχομένως, η γνωστοποίηση να βάλει σε κίνδυνο κάποιες σχέσεις.

Η πορεία, όμως, προς την αυτοαποδοχή και την εσωτερική σύνθεση θα περάσει και από άλλες κρίσεις και θα παραμείνει μια διαδικασία στην οποία το άτομο πιθανότατα να επιστρέψει αρκετές φορές, καθώς οι συνθήκες της ζωής του θ΄αλλάζουν.

Είναι μόνο ερωτικός προσανατολισμός;

Ο όρος ερωτικός προσανατολισμός αφορά στην έλξη (σωματική, συναισθηματική, εγκεφαλική, ή/και πνευματική) που βιώνει ένα άτομο προς ένα άλλο άτομο του άλλου φύλου, του ίδιου φύλου, ή και των δύο φύλων (SIECUS, 1995).

Έτσι, είναι ακριβέστερο να μιλάμε για ερωτικούς προσανατολισμούς. Ανάμεσα τους, ο ομοφυλόφιλος ερωτικός προσανατολισμός – ομοφυλοφιλία – είναι απλώς άλλος ένας, που διαμορφώνεται και καθορίζεται, όπως και οι άλλοι, μέσω των ίδιων πολύπλοκων μηχανισμών και αλληλεπιδράσεων κοινωνικών, πολιτισμικών, βιολογικών, οικονομικών, και πολιτικών παραγόντων.

Η σύγχρονη επιστημονική σκέψη θεωρεί πλέον πως οι διαδικασίες διαμόρφωσης του ανθρώπινου ερωτικού προσανατολισμού ολοκληρώνονται μέχρι περίπου την ηλικία των 5 ετών, ανεξάρτητα από το φύλο του ατόμου ή την κατεύθυνση του προσανατολισμού – προς το άλλο ή το ίδιο φύλο, ή και τα δύο φύλα (SIECUS, 1998).

Άλλο Ερωτικός προσανατολίσμός και άλλο ερωτική συμπεριφορά

Σ΄αυτό το σημείο είναι χρήσιμο να κάνουμε την διάκριση ανάμεσα στον ερωτικό προσανατολισμό και την ερωτική συμπεριφορά, η οποία αναφέρεται στο τι κάνει στην ερωτική του ζωή ένα άτομο.

Πρόκειται για διαφορετικές έννοιες που δεν συμπίπτουν πάντα. Έτσι, είναι δυνατόν ένα άτομο με ετεροφυλόφιλο προσανατολισμό να εκδηλώσει περιστασιακά και ομοφυλόφιλη ερωτική πρακτική.

Αντίστοιχα, είναι δυνατό ένα άτομο με ομοφυλόφιλο ερωτικό προσανατολισμό να εκδηλώσει περιστασιακά ή και μακροχρόνια και ετεροφυλόφιλη ερωτική πρακτική.

Συμβαίνει ακόμη και σήμερα, συχνότερα παλαιότερα όταν οι κοινωνικές και θεσμικές προκαταλήψεις για την ομοφυλοφιλία απειλούσαν ακόμη και την ίδια την ζωή ενός ομοφυλόφιλου, άτομα κατά προσανατολισμό ομοφυλόφιλα να εκδηλώνουν έως και αποκλειστικά μια ετεροφυλόφιλη ερωτική συμπεριφορά (γάμος, παιδιά, και ομοφυλόφιλες φαντασιώσεις ή/και, αναγκαστικά, κρυφές εμπειρίες).

Τύποι ομοφυλόφιλων συμπεριφορών

Στον πληθυσμό των ομοφυλόφιλων ατόμων παρατηρείται ποικιλία συμπεριφορών που έχει οδηγήσει ορισμένους ερευνητές να μιλούν για ομοφυλοφιλίες» αναφέρει ο Δρ. Μιχάλης Φακίνος. Σε σχετική έρευνα, οι Bell & Weinberg (1978) κατέγραψαν διακριτούς τύπους συμπεριφορών και σχέσεων στα ομοφυλόφιλα άτομα:

1) Τα κλειστά ζευγάρια – άτομα που ζουν μαζί σε αποκλειστικές και μακροχρόνιες σχέσεις
2) Τα ανοιχτά ζευγάρια – άτομα που ζουν μαζί με λιγότερη συναισθηματική αλληλεξάρτηση και ελευθερία στην σεξουαλική συνεύρεση και με άλλους ερωτικούς συντρόφους
3) Τα λειτουργικά άτομα – που ζουν μόνα τους με ενεργό ερωτική ζωή
4) Τα δυσλειτουργικά άτομα – που είναι ερωτικά δραστήρια με σεξουαλικές διαταραχές κα σε δυσαρμονία με τον εαυτό τους ως προς την ομοφυλοφιλία τους, και
5) Τα α-σεξουαλικά άτομα – σε δυσαρμονία με τον εαυτό τους για την ομοφυλοφιλία τους και ερωτικά λιγότερο ενεργά

Επίσης, έχει παρατηρήθεί μεγαλύτερη ομοιότητα στις συμπεριφορές κατά φύλο παρά κατά προσανατολισμό, π.χ.,οι ομοφυλόφιλοι άντρες έμοιαζαν περισσότερο με τους ετεροφυλόφιλους άντρες παρά με τις ομοφυλόφιλες γυναίκες (λεσβίες).

Και ενώ οι ομοφυλόφιλοι άντρες είχαν εντονότερη σεξουαλική δραστηριότητα ακόμη και από τους ετεροφυλόφιλους άντρες, οι λεσβίες είχαν πιο σταθερές σχέσεις και λιγότερους ερωτικούς συντρόφους από τους ομοφυλόφιλους άντρες.

Το αντίστροφο ερωτηματολόγιο

Μια ομάδα προώθησης ίσων δικαιωμάτων για τα ομοφυλόφιλα άτομα στην Αμερική, θέλοντας να αναδείξει το παράλογο των θέσεων που συχνά εκφράζουν «καλοπροαίρετα» τα ετεροφυλόφιλα άτομα προς τα ομοφυλόφιλα, συνέταξε ένα κατάλογο συχνών ερωτήσεων σε αντίστροφη κατεύθυνση, όπως:

α) Τι πιστεύετε ότι προκάλεσε την ετεροφυλοφιλία σας;
β) Πότε αποφασίσατε ότι είστε ετεροφυλόφιλος/η;
γ) Γιατί εσείς οι ετεροφυλόφιλοι δίνετε τόση έμφαση στο σεξ;
δ) Είναι πιθανό η ετεροφυλοφιλία σας να πηγάζει από ένα νευρωτικό φόβο προς τα άτομα του φύλου σας;
ε) Γιατί εσείς οι ετεροφυλόγιλοι αισθάνεστε την υποχρέωση να μυήσετε τους άλλους στο δικό σας τρόπο ζωής;
στ) Γιατί εσείς οι ετεροφυλόφιλοι δίνετε τόση έμφαση στο σεξ;
ζ) Λαμβάνοντας υπόψιν το οξύτατο πρόβλημα του υπερπληθυσμού, πως πιστεύετε ότι θα μπορούσε να επιβιώσει το ανθρώπινο είδος αν όλοι ήταν ετεροφυλόφιλοι σαν εσάς; κλπ.κλπ.

Προσοχή στους ειδικούς

«Στους ειδικούς, οι λανθάνουσες και μη προκαταλήψεις συχνά οδηγούν σε συμπεριφορές που όχι μόνο δεν συμβάλλουν στην βελτίωση της ψυχικής υγείας του ατόμου, αλλά μπορεί και να την επιδεινώσουν» εξηγεί ο Δρ Μιχάλης Φακίνος.

Στην σύγχρονη κλινική πρακτική η αντιμετώπιση του ατόμου που αναζητά βοήθεια από τον ειδικό ψυχικής υγείας σχετικά με την ερωτική του ταυτότητα, επαφίεται στην επιστημονική κατάρτιση και ατομική ευαισθησία του εκάστοτε θεραπευτή.

Γι’ αυτούς ακριβώς τους λόγους, η επιστημονική ψυχολογική κοινότητα (APA, 2000, Hancock, 2000) προτρέπει τα μέλη της που λειτουργούν σε θεραπευτικό ρόλο με άτομα ομοφυλόφιλου ή αμφιφυλοφιλικού ερωτικού προσανατολισμού να ακολουθούν στην πρακτική τους μια σειρά από συγκεκριμένες οδηγίες που αφορούν:

1) στις στάσεις προς την ομοφυλοφιλία και αμφιφυλοφιλία (τις δικές τους, του πελάτη, του κοινωνικού περίγυρου, την διάκριση από τις διαταραχές, την κατανόηση του κοινωνικού στιγματισμού-διακρίσεις, προκαταλήψεις και βία, και τις επιδράσεις στην αυτο – εικόνα του πελάτη, στο θεραπευτικό αίτημα, και στην θεραπευτική διαδικασία),
2) στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των διαπροσωπικών και οικογενειακών σχέσεων των ομο – και αμφιφυλόφιλων ατόμων (σημαντικότητα της οικογένειας, μη τυπικές οικογενειακές φόρμες, επιδράσεις στην οικογένεια προέλευσης),
3) σε θέματα ποικιλομορφίας/ανομοιογένειας (διαφορετικότητα εθνικής, ταξικής, ή θρησκευτικής προέλευσης, ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης σε όλο το ηλικιακό φάσμα, επιδράσεις σωματικών ή άλλων αναπηριών), και
4) σε θέματα δια βίου εκπαίδευσης των ειδικών αναφορικά με την παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας σε άτομα ομο- και αμφιφυλόφιλου ερωτικού προσανατολισμού.

Το σημαντικότερο όλων, ίσως, στην προσπάθεια του ειδικού να ανταποκριθεί θεραπευτικά στις ανάγκες των πελατών του με ομοφυλόφιλο ή αμφιφυλόφιλο ερωτικό προσανατολισμό βρίσκεται στην διαθεσιμότητα του να αντιμετωπίσει τα κενά στην ακαδημαϊκή και πρακτική του κατάρτιση, και σε διαρκή βάση τις σπλαχνικές του αντιδράσεις σε όλα τα θέματα που αφορούν στην ζωή αυτών των πελατών του. Η ανάγκη αυτή είναι παρούσα ανεξάρτητα από τον ερωτικό προσανατολισμό του ειδικού.

Κοινωνικές αντιλήψεις

Ενδεικτικά των κοινωνικών προκαταλήψεων είναι τα ευρήματα πρόσφατης έρευνας στον ελληνικό πληθυσμό, όπου το 69% των Ελλήνων 18 ετών και άνω δήλωσαν πως θα τους ενοχλούσε να μάθουν πως κάποιος/α στο οικογενειακό τους περιβάλλον είναι ομοφυλόφιλος (Ζούλας, 2005).

Ακόμη και για «προοδευτικά» άτομα, η υποψία πως ένας πολύ δικός τους άνθρωπος-το παιδί τους, η αδελφή, ο αδελφός-μπορεί να είναι ομοφυλόφιλο, μπορεί να συνεπάγεται αισθήματα ντροπής, ενοχής, οργής, και πένθους, ανάμεσα σε πολλά άλλα. Οι δε συμπεριφορές, ανάμεσα σε άλλες, μπορεί να περιλαμβάνουν από την συναισθηματική απομάκρυνση έως την έκδηλη απόρριψη και διωγμό του ατόμου από την οικογένεια.

Σε επίπεδο κοινωνίας, ας μην ξεχνάμε, πως η αντιμετώπιση ομοφυλόφιλων ατόμων, ανάμεσα στις πολλές της μορφές, περιλαμβάνει και τις κατά χιλιάδες θανατώσεις ομοφυλόφιλων αντρών-μαζί με Εβραίους και κουμουνιστές-στα κρεματόρια της ναζιστικής Γερμανίας, την ποινικοποίηση της ομοφυλόφιλης συμπεριφοράς σε αρκετές χώρες, ακόμη το δημόσιο χλευασμό έως και τα εγκλήματα μίσους κατά των ομοφυλοφίλων, ακόμη και στις μέρες μας, και μάλιστα σε ανεπτυγμένες χώρες του δυτικού κόσμου, κ.λπ.

Τόσο οι ειδικοί, όσο και τα ομοφυλόφιλα άτομα, με δεδομένη την ετεροφυλόφιλη διαδικασία κοινωνικοποίησης που όλοι δεχόμαστε, μέρος της οποίας είναι και η σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό διαιώνιση προκαταλήψεων ή ακόμη και διάχυτη ομοφοβία, αναπόφευκτα εσωτερικεύουμε και στερεότυπες αντιλήψεις για άτομα και προσανατολισμούς που διαφέρουν από την ετεροφυλοφιλία, τις οποίες πολύ συχνά ούτε καν αντιλαμβανόμαστε.

Έτσι, συνειδητά, όπως με ευκολία μπορεί να δηλώνουμε πως δεν είμαστε ρατσιστές, ή πως δεν έχουμε πρόβλημα με τους αλλόθρησκους, λέμε πως δεν έχουμε κανένα πρόβλημα ούτε με τους ομοφυλόφιλους. Στην συμπεριφορά μας, όμως, τα πράγματα είναι συχνά πολύ διαφορετικά, π.χ. γελάμε με ανέκδοτα που διακωμωδούν τα ομοφυλόφιλα άτομα, διατηρούμε στο λεξιλόγιο μας σχετικούς απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς, ή διατυπώνουμε απόψεις που μας φαίνονται αυτονόητες αλλά εκφράζουν τις προκαταλήψεις μας. Θεωρούμε, π.χ., πως ένα άτομο έχει επιλέξει την ομοφυλοφιλία, πως δεν έχει συναντήσει ακόμη τον κατάλληλο ερωτικό σύντροφο του άλλου φύλου, πως μπορεί να είναι φάση που θα περάσει, κ.λπ.

Οι γονείς ρωτούν πώς θα καταλάβουν αν το παιδί τους έχει ομοφυλοφιλικές τάσεις αλλά κυρίως πώς μπορούν να το αποτρέψουν από το να γίνει ομοφυλόφιλο. Και μόνο στην ιδέα πανικοβάλλονται. Αν μάλιστα αντιληφθούν οτιδήποτε που φαντάζει στα μάτια τους ομοφυλοφιλικό – ακόμη και αν υπερβάλλουν- προσπαθούν να βρουν την «θεραπεία» του. Που όμως, δεν υπάρχει! Οι γυναίκες πάλι αναρωτιούνται αν η έλλειψη επιθυμίας του συντρόφου τους, η πρόωρη εκσπερμάτιση ή η στυτική δυσλειτουργία του ή ο ερεθισμός του πρωκτού, ως επιθυμία του άντρα, αποτελούν ένδειξη κρυφής ομοφυλοφιλίας.

Οι κοινωνικοί μύθοι

Στο ευρύ κοινό, επικρατεί η λανθασμένη αντίληψη πως είναι εύκολο να διακρίνει κάποιος έναν ομοφυλόφιλο άντρα ή μια λεσβία γυναίκα και μόνο από την εξωτερική τους εμφάνιση και συμπεριφορά. Πρόκειται, βέβαια, για μύθο, αφού οι περισσότερες έρευνες συγκλίνουν στην εκτίμηση πως εως και 90% των ομοφυλόφιλων δεν είναι εξωτερικά αναγνωρίσιμοι.

Ακόμη, σύμφωνα με έναν άλλο παρεμφερή μύθο οι ομοφυλόφιλοι άντρες είναι θηλυπρεπείς και αδύναμοι και οι λεσβίες ανδροπρεπείς και σωματικά δυνατές. Φυσικά, ο ερωτικός προσανατολισμός δεν έχει καμμία συνάφεια με τον σωματότυπο ενός ατόμου, ούτε με τους τρόπους που φέρεται ή κινείται.

Τέλος, ένας άλλος μύθος αφορά στην αντίληψη πως οι ομοφυλόφιλοι άντρες θα ήθελαν να είναι γυναίκες και οι λεσβίες θα ήθελαν να είναι άντρες. Στην πραγματικότητα, στη μεγάλη τους πλειοψηφία τα ομοφυλόφιλα άτομα είναι πλήρως ευχαριστημένα με το φύλο τους και απολαμβάνουν την ερωτική επαφή με άτομα του ίδιου φύλου, που φαίνονται και συμπεριφέρονται σύμφωνα με το φύλο τους (Greenberg και συν., 2002).

«Όταν εν τέλει ο άνθρωπος ερωτώμενος, αναφορικά με εκείνο που ήταν δεν μπορούσε να εξηγήσει την σεξουαλικότητα του και το ασυνείδητο του , τις συστηματικές μορφές της γλώσσας του, ή την κανονικότητα των πλασμάτων της φαντασίας του, αναζωπυρώθηκε το θέμα της σκληρής εργασίας για μια ελευθερία που δεν θα είχε μορφή και δομή, για μια προσπάθεια της συνείδησης να κατανοήσει τα όρια της ως ένα γίγνεσθαι που δεν θα ήταν παιχνίδι σχέσεων που δεν θα ήταν σύστημα, που δεν θα ήταν κανόνας αλλά ένας εσωτερικός δυναμισμός για να διασωθεί ο άνθρωπος ως ιστορικό υποκείμενο και όχι ως θύμα των ιστορικών προκαταλήψεων.» Μ.Φουκω.

* Η σύμβουλος ανθρωπίνων σχέσεων και δημοσιογράφος, Κρυσταλία Πατούλη, συνεργάστηκε για το άρθρο Comingout (γνωστοποίηση) με τον Δρ. Μιχάλη Φακίνο, Συμβουλευτικό Ψυχολόγο, Διδάσκων ΤΕΕΠΗ, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, ο οποίος έφυγε από το ζωή το 2010. To θέμα αυτό πρώτη φορά δημοσιεύτηκε στην Ελλάδα ως επιστημονικό άρθρο στο περιοδικό Focus το 2007, και συμπεριλαμβανόταν σε ένα μεγάλο αφιέρωμα για την ομοφυλοφιλία, σε συνεργασία επίσης με τους: Κωνσταντίνο Κωνσταντινίδη, Χειρουργό Ουρολόγο – Ανδρολόγο και Πρόεδρο της ΕΜΑΣ (Εταιρία Μελέτης Ανθρώπινης Σεξουαλικότητας), Ελεάνα Ελευθερίου, ψυχοθεραπεύτρια – σεξολόγο, Υπέυθυνη επικοινωνίας της ΕΜΑΣ, Πέτρο Δρέττα, Ουρολόγο – Ανδρολόγο και επιστημονικό συνεργάτη της ΕΜΑΣ. Όλοι συνεργάστηκαν πυρετωδώς για όλες τις πληροφορία του θέματος αλλά και για πολλά από τα κείμενα, τις πληροφορίες, τη βιβλιογραφία κλπ.. Περισσότερα: Η επιστήμη μέχρι σήμερα δεν έχει απαντήσεις πειστικές για την ετεροφυλοφιλία!

«Αχ, τι ντροπή, τέτοια ντροπή, μανούλα μου!»

«Πέλαγο να ζήσω δε θα βρω, σε ψυχή ψαριού, κορμί γατίσιο» λένε οι στίχοι του Σταμάτη Κραουνάκη, στο πιο αυτοβιογραφικό τραγούδι του. «Αχ, τι ντροπή, τέτοια ντροπή, μανούλα μου!», λένε άλλοι στίχοι του Ιάκωβου Καμπανέλλη στη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι μετουσιώνοντας ίσως την ανείπωτη ντροπή που ένιωσε η μάνα ενός από τους αναντικατάστατους συνθέτες της Ελλάδας όταν έμαθε πως ήταν ομοφυλόφιλος.

Τότε, όμως, ήταν αλλιώς, και το κατανοούμε. Αλλά σήμερα; Και καλά όλα τα άλλα(που δεν είναι καλά, αλλά λέμε). Μουσική δεν ακούνε οι υποστηρικτές του σκοταδισμού και του Μεσαίωνα; Θέατρο δεν πάνε; Βιβλία δε μελετάνε; Λογοτεχνία δε διαβάζουνε; Τίποτα δεν τους αγγίζει; Σε ποιόν αιώνα ζούνε;

Ρητορικές ερωτήσεις, για άτομα που δεν βλέπουν, δεν ακούν, δεν νιώθουν, μόνο ξέρουν μιλάνε. Με μυαλό-μπετόν που δεν το διαπερνά τίποτε. Μόνο το δόγμα τους, η άκαμπτη κατασκευασμένη «λογική» τους.

Και το ερώτημα παραμένει για την ταυτότητα του κάθε ανθρώπου κι είναι το μοναδικό. Γιατί ούτε το όνομα, ούτε το επίθετο, ούτε το φύλο, ούτε η καταγωγή, ούτε το θρήσκευμα. Το ερώτημα είναι ένα: Είμαι άνθρωπος;

Αυτό το ερώτημα μπορεί να καταγραφεί με ανεξίτηλο μελάνι δίπλα στο κάθε δακτυλικό αποτύπωμα; Ή θα περνάμε από τη ζωή οι περισσότεροι, νομίζοντας ότι είμαστε άνθρωποι επειδή αποκτήσαμε μια κρατική αστυνομική ταυτότητα;

«Απόμεινα τότε, θυμάμαι, εκεί, κάτω από τη μεγάλη γαλαρία, γερμένος για κάμποση ώρα πάνω στη βαριά σιδεριά της καστρόπορτας, να κλαίω με αναφιλητά, ώσπου μέσα στο βούρκο του μυαλού μου άστραψε η σκέψη πως από κείνη την ώρα ήμουνα πια εγώ η μοναδική, η πιο μεγάλη ντροπή του Φρουρίου. Σκέφτηκα τις μέγαιρες αφρισμένες να με διώχνουνε, να με κατασπαράζουνε και να με ματώνουνε με τα νύχια και με τα δόντια τους. Τότε ένα σαρδόνιο γέλιο ξεχύθηκε από μέσα μου και μια δύναμη, που δεν ξέρω από πού ήρθε, έσφιξε τις γροθιές μου. Ένιωσα άτρωτος. Έκανα αμέσως μεταβολή και τράβηξα αποφασισμένος, με το κεφάλι ψηλά και με βήμα γοργό κατά το σπίτι μας. Στα παραθύρια πια δεν έστεκε καμιά. Δεν είδε καμιά τη δύναμη μου. Εκείνο το πρωί δεν πήγα στο μαγαζί. Αλλά ούτε θυμάμαι να ξανάνιωσα ποτέ τόσο άτρωτος όσο εκείνη τη μέρα», λέει κι ο Κωσταντής, ο ήρωας του Γιάννη Μακριδάκη στον Ήλιο με δόντια.

Και το ερώτημα, για τη ντροπή, παραμένει. Την άλλη, όμως, ντροπή. Που δεν γίναμε ακόμη άνθρωποι. Που δεν καταλαβαίνουμε ακόμα τι θα πει: «Πέλαγο να ζήσω δε θα βρω, σε ψυχή ψαριού, κορμί γατίσιο».  Που δεν θέλουμε να καταλάβουμε, όλοι οι άψυχοι. Πόσο ντροπή. Όχι για χθες. Για σήμερα, μανούλα μου!

Κρυσταλία Πατούλη
afigisizois.wordpress.com

Αχ, τι ντροπή, τέτοια ντροπή
μάνα μου και πως βγαίνει

ουδέ κι αν τρέξει ο ποταμός
μάνα μου δε την πλένει

Τι να μου κάνουν δάκρυα δυο
και στεναγμοί σαρανταδυό, μανούλα μου
τι κι αν το δάκρυ μου νωπό
βουβό το στόμα και πικρό, μανούλα μου

Και τρέχω κάποιον για να βρω
να με ρωτάει και τον ρωτώ
τι θα γενεί, τι θα γενεί
ποιος θα πονεί, ποιος θα πονεί

μανούλα μου, μανούλα μου


Δείτε επίσης:

Η επιστήμη μέχρι σήμερα δεν έχει απαντήσεις πειστικές για την ετεροφυλοφιλία

Δημοσιεύτηκε: http://tvxs.gr/news/blogarontas/ax-ti-ntropi-tetoia-ntropi-manoyla-moy

Πώς θα αντιμετωπίσουμε την πιο εγκληματική μορφή διαστροφής, την παιδεραστία;

Καθώς στις μέρες μας βλέπουν το φως πλείστες περιπτώσεις σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών και ανηλίκων, αν και στη σκιά του «καθεστώτος» της παιδικής πορνείας, και ενώ η Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος ανακαλύπτει όλο και περισσότερους χρήστες παιδικής πορνογραφίας, ο ψυχαναλυτής Νίκος Παπαχριστόπουλος, ο οποίος διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Πατρών, μιλά στην σύμβουλο ανθρωπίνων σχέσεων – δημοσιογράφο, Κρυσταλία Πατούλη και το Tvxs, για την πιο εγκληματική διαστροφή, με θύματα παιδιά – επιζώντες της βίας, για τα οποία «δεν θα βρούμε κανένα μνημείο στον κόσμο, στο όνομά τους!»*.

Αρχικά, τι θα έλεγες για την πρόσφατη απόφαση γαλλικού δικαστηρίου, το οποίο αθώωσε 28χρονο που βίασε 11χρονη, με το σκεπτικό πως η 11χρονη συναίνεσε;

Συναίνεσε πού ακριβώς; Στον βιασμό της; Μήπως αποπλάνησε τελικά αυτή τον ενήλικο; Η υπέρτατη μορφή κοινωνικής υποκρισίας. Με βάση ένα τέτοιο σκεπτικό το παιδί έχει πλήρη ευθύνη των πράξεών του, δεν δύναται να αποπλανηθεί αλλά να συμμετάσχει συνειδητά σε μία πράξη η οποία θα αποδιαρθρώσει παντελώς την ψυχική του ισορροπία. Τότε γιατί δεν αποποινικοποιούν και την παιδική εργασία, γιατί τα υποχρεώνουν να πάνε στο σχολείο ή, σε τελική ανάλυση, γιατί δεν απομακρύνουν τα παιδιά και από την κηδεμονία των γονέων τους;

Γενικά, τί είναι η διαστροφή και πώς δημιουργείται;

Η διαστροφή γενικά, είναι μία μορφή σεξουαλικής παρέκκλισης. Ο διαστροφικός επιτυγχάνει σεξουαλική ικανοποίηση με μέσα και στόχους που διαφέρουν από τους θεωρούμενους ως φυσιολογικούς, ξεπερνώντας όμως σε πολλές περιπτώσεις το όριο του ποινικού αδικήματος ή της κακουργηματικής πράξης. Και συνεπώς, η διαστροφική του συμπεριφορά δεν είναι μόνο σεξουαλικής φύσεως αλλά συνδέεται με ευρύτερο σύστημα σκέψης, συνειδητό ή όχι, το οποίο καθορίζει σε μεγάλο βαθμό ή και αντανακλά την ευρύτερη κοινωνική του συμπεριφορά.

Ο Φρόυντ αναζήτησε τη γένεση των διαστροφών στην περίοδο της λανθάνουσας παιδικής σεξουαλικότητας, υιοθετώντας μια τριμερή ταξινόμηση(νεύρωση, μετουσίωση, διαστροφή) ως προς τον χειρισμό της ενορμητικής προδιάθεσης της παιδικής ηλικίας: Στην διαστροφή το υποκείμενο (σε αντίθεση με την νεύρωση, όπου απωθεί την ενορμητική του σύγκρουση, ή την μετουσίωση, όπου την ενορμητική σύγκρουση την ανάγει σε πολιτισμική δημιουργία) διατηρεί το ενορμητικό του αίτημα ακέραιο, και το αναπαράγει αυτούσιο στην ενήλικη ζωή, ανεξάρτητα από την δυνατότητα την οποία του προσφέρει η κοινωνία.

Ο διαστροφικός, δηλαδή, δεν προβαίνει σε κανέναν συμβιβασμό, σε καμία υποχώρηση σε σχέση με το παιδικό του ενορμητικό αίτημα και την διοχέτευση της σεξουαλικότητάς του, πράγμα που σημαίνει πως ως ενήλικος εκφράζεται μέσω μιας σεξουαλικής παρέκκλισης: μαζοχισμός, σαδισμός, φετιχισμός, ηδονοβλεψία, εφαψιομανία, επιδειξιομανία, κ.λπ. Αυτό το αίτημα, όμως, δεν έχει μονάχα έναν αποδέκτη σε σεξουαλικό επίπεδο αλλά και σε κοινωνικό. Και με όρους κοινωνικούς, διαστροφή σημαίνει ένα διαρκές παιχνίδι με τα όρια, με τα όρια του Άλλου, όχι όμως σε επίπεδο κοινωνικής αμφισβήτησης ―πράγμα που θα ήταν και ευκταίο― αλλά σε επίπεδο καθυπόταξης και κυριαρχικής επιβολής. Κυρίαρχος παράγων διαμόρφωσης της διαστροφικής πρακτικής σε κοινωνικό επίπεδο είναι η έννοια της συναίνεσης ή της μη συναίνεσης του Άλλου: όταν σε μια διαστροφική πράξη υπάρχει συναίνεση του Άλλου πρόκειται μεν περί διαστροφής, δεν υφίσταται ωστόσο έγκλημα.

Και ποιά είναι τα χαρακτηριστικά της παιδεραστίας (η λέξη «παιδοφιλία»μάλλον είναι πιο διαστροφική και από την ίδια τη διαστροφή που δηλώνει) ως διαστροφής;  

Η παιδεραστία είναι η κατ’ εξοχήν μορφή διαστροφικής συμπεριφοράς, η πιο εγκληματική και κατακριτέα, καθώς προϋποθέτει την παντελή έλλειψη συναίνεσης του Άλλου, και μάλιστα με άκρως τραυματικό τρόπο. Στην παιδεραστία το παιδί γίνεται όργανο της διαστροφικής επιθυμίας. Ο διαστροφικός απολαμβάνει ακριβώς αυτήν την αδυναμία αντίδρασης: είτε από φόβο είτε από ενοχή είτε και από μια λανθάνουσα ενεργοποίηση ενός αδιαμόρφωτου παιδικού αισθησιασμού, το παιδί προσφέρει στον διαστροφικό την αίσθηση της πλήρους κατακυρίευσής του. Τα ίχνη δε μιας τέτοιας πράξης ενάντια στο παιδί και τον μετέπειτα ενήλικο μένουν ανεξίτηλα, τόσο στο επίπεδο διαμόρφωσης μιας υγιούς σεξουαλικής συμπεριφοράς όσο και στο επίπεδο της εν γένει ψυχικής του εξισορρόπησης, με κυρίαρχο αίσθημα την ενοχή: για ό,τι συνέβη, επειδή δεν το αποκάλυψε στους οικείους, για την υπόνοια πως το ίδιο προκάλεσε τον βιαστή του ή και πως απόλαυσε την διαστροφική πράξη.

Πώς μπορεί κάποιος να αντιληφθεί αν κάποιο παιδί έχει κακοποιηθεί σεξουαλικά;

Οι περιπτώσεις στις οποίες η συμπεριφορά του παιδιού κινεί υποψίες έχουν αναφερθεί σε πολλά σχετικά κείμενα: απότομη αλλαγή στην συμπεριφορά, άρνηση συναναστροφής με ανθρώπους για τους οποίους προηγουμένως εξέφραζε επιθυμία, άρνηση να επισκεφθεί συγκεκριμένα μέρη, υιοθέτηση απρόσμενης σεξουαλικής συμπεριφοράς για την ηλικία του ή και χρήση ενός υπέρμετρου σεξουαλικού λόγου.

Μπορούμε να αντιληφθούμε έναν διεστραμμένο (αν και οι έρευνες λένε πως επιφανειακά δείχνει φυσιολογικός, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στο βιβλίο Η βία, της Judith Lewis Herman: Από τη σκοπιά των νομικών θεσμών μας και των ηθικών κρίσεών μας, αυτή η φαινομενική ίσως φυσιολογικότητα είναι πιο απειλητική από όλες μαζί τις φρικαλεότητες.

Εν γένει, τους διαστροφικούς, ως κλινικά υποκείμενα, δεν τους συναντούμε ποτέ. Ένας διαστροφικός δεν θα προστρέξει ποτέ στον ψυχαναλυτή, δεν θα θέσει δηλαδή ποτέ εντός του σε αμφισβήτηση τον κυρίαρχο τρόπο απόλαυσής του. Τούς γνωρίζουμε μονάχα από τις αφηγήσεις εκείνων οι οποίοι έχουν υποστεί την διαστροφική τους συμπεριφορά και κυρίως έχουν βιώσει τα τραυματικά της αποτελέσματα.

Είναι συνηθισμένο φαινόμενο οι αναλυόμενοι να περιγράφουν την εμπειρία της συνάντησής τους με ένα διαστροφικό υποκείμενο, άλλοτε σε επίπεδο νευρωτικής συνδιαλλαγής από την πλευρά του αναλυόμενου και άλλοτε σε επίπεδο βίαιης επιβολής. Οι διαστροφικοί, δηλαδή, υποστασιοποιούνται ως διαστροφικοί μονάχα από εκείνους οι οποίοι έτυχε να συναντηθούν μαζί τους, ή στις περιπτώσεις στις οποίες αποκαλύπτεται η σεξουαλική τους συμπεριφορά. Και σε επίπεδο πληροφορίας, η γνώση μας για τους διαστροφικούς προέρχεται μονάχα από τα καταγεγραμμένα περιστατικά, δηλαδή είναι απειροελάχιστη, εφόσον συντριπτική πλειονότητα διαστροφικών περιπτώσεων, ιδίως σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, δεν έχει αποκαλυφθεί.

Θα μπορούσε να υπάρξει πρόληψη ως προς τις διαστροφές κάθε είδους, και κυρίως της παιδεραστίας;

Θα μπορούσε, όχι όμως στον άξονα διαμόρφωσης της σεξουαλικής επιθυμίας, αλλά, στο επίπεδο της σχέσης του παιδιού με την ίδια του την οικογένεια. Η διαστροφική επιθυμία είναι ατομική υπόθεση, δεν είναι συλλογική. Ενδέχεται να διαμορφώνεται σε ένα περιβάλλον το οποίο, σε συλλογικό επίπεδο, επιτρέπει ή και ευνοεί μορφές διαστροφικής συμπεριφοράς, ενέχει ωστόσο και μία ενορμητική επιτακτικότητα, μία διάσταση η οποία διέρχεται από τις οιδιπόδειες ταυτίσεις και την ανάγει σε υπόθεση του καθενός. Το αίνιγμα της σεξουαλικότητας, όπως και το αντίστοιχο της επιθετικότητας παραμένει άλυτο ως προς τις συνθήκες προέλευσής του, καθότι το ίδιο το ασυνείδητο δεν ενέχει καμμία ασφάλεια ως προς την ερμηνεία του. Εκείνο το οποίο θα μπορούσε να προληφθεί είναι η εν γένει κακοποίηση του παιδιού, ιδίως ως προς την διαμόρφωση του συναισθηματικού του κόσμου, και ως εκ τούτου να αποδυναμωθεί και οποιαδήποτε άλλη ενδεχόμενη μορφή κακοποίησής του. Δηλαδή, ξεκάθαροι οικογενειακοί ρόλοι, υποστηρικτικό περιβάλλον, δυνατότητα έκφρασης και ομαλής ψυχικής ανάπτυξης. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον αφ’ ενός μεν προλαμβάνεται η όποια κακοποίηση, αφ’ ετέρου, δε, ενδυναμώνεται ένα παιδί ώστε να μην είναι ευάλωτο σε οποιονδήποτε σχετικό κίνδυνο και να τον εξουδετερώνει εν τη γενέσει του.

Πως θα σχολίαζες ότι για να καταδικαστεί για παιδεραστία π.χ. ο πρόεδρος του ιδρύματος ανηλίκων του Πειραιά, πέρασαν 50 ολόκληρα χρόνια; 

Δεν υπάρχει περίπτωση να μην έχει γίνει αντιληπτή κάποια έκφανση της συμπεριφοράς του, η οποία επαναλαμβανόταν για ένα τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, δοθείσης και της ίδιας της κανονικότητας της διαστροφικής επιθυμίας. Ο διαστροφικός, ο οποίος βρίσκεται σε ένα διαρκές παιχνίδι πρόκλησης των ορίων του Άλλου, πολλές φορές, λόγω υπερεκτίμησης της δικής του επιθυμίας και ικανότητας ή, σε τελική ανάλυση, αψηφώντας την επιθυμία αλλά και εν γένει την ικανότητα του Άλλου, διέπεται και από μία λογική επίδειξης του «κατορθώματός» του, από αλαζονεία ή και μεγαλομανία.

Όπως επίσης, η ίδια η φύση της διαστροφικής συμπεριφοράς δεν ενέχει μονάχα στοιχεία εκφοβισμού ή και απειλής του Άλλου αλλά και στοιχεία σαγήνης και γητείας, καθιστώντας ως εκ τούτου ανενεργό μια δυνητική αντίδραση. Ενδέχεται δηλαδή στο ίδρυμα αυτό να δημιουργήθηκε μία μορφή συλλογικής παραίτησης, μία μορφή συλλογικής αδρανοποίησης η οποία, σε επίπεδο ασυνειδήτου, μπορεί να ερμηνευθεί από την ικανότητα του διαστροφικού προέδρου να επιβάλλεται όχι μόνο στα θύματά του αλλά και στο ευρύτερο περιβάλλον του ιδρύματος, να δημιουργεί δηλαδή μία συνθήκη κατά την οποία ενώ μεν οι υπόλοιποι αντιλαμβάνονταν πως κάτι δεν πάει καλά, συγχρόνως αντιστέκονταν ως προς την συνειδητοποίηση της συνθήκης αυτής.

Εδώ χρειάζεται να τεθεί και ένα μεγάλο ερώτημα για τον τρόπο με τον οποίο η ίδια η κοινωνία νοηματοδοτεί τις ατομικές πράξεις βάσει των παγιοποιημένων κοινωνικών ρόλων. Επισημαίνω ενδεικτικά, ότι στην εν λόγω περίπτωση ο παιδεραστής ήταν επιμελητής ανηλίκων και θεολόγος, και μάρτυρας υπεράσπισής του ήταν προβεβλημένος ψυχίατρος, ο οποίος προσπάθησε να αποδείξει την πλάνη των κακοποιημένων παιδιών και την αδυναμία αντίληψης εκ μέρους τους, τού τι ακριβώς τούς συνέβαινε, ενώ ο κατ’ εξοχήν εκφραστής του θεσμού του Συνηγόρου του Παιδιού παραδέχτηκε πως ενώ είχε προφορικές καταγγελίες για την δράση του παιδεραστή, δεν προέβη στην διερεύνηση του θέματος επειδή ήταν προσωπικός του γνωστός και δεν πήρε τις καταγγελίες στα σοβαρά.

Θα βοηθούσε για την πρόληψη τέτοιων περιστατικών, η αλλαγή του τρόπου επιλογής των υπευθύνων σε ιδρύματα, και η συνεχής εποπτεία από ειδικούς ψυχολόγους – ψυχοθεραπευτές και κοινωνικούς λειτουργούς, όπως και η εναλλαγή προέδρων και διευθυντών ανάλογων ιδρυμάτων;

Θα βοηθούσε, αλλά το ζήτημα είναι πως δεν μπορείς να διαγνώσεις ή να προβλέψεις μία διαστροφική συμπεριφορά και ακόμη πιο πολύ μία διαστροφική πρόθεση. Μία λύση θα ήταν η πλαισίωση της λειτουργίας των ιδρυμάτων αυτών από ειδικούς της ψυχικής υγείας, οι οποίοι θα ενσωματωθούν στην καθημερινή ζωή του ιδρύματος, θα αναπτύξουν ένα επικοινωνιακό σύστημα με τα παιδιά, θα έχουν άμεση πρόσβαση στις ατομικές τους ιστορίες, καλλιεργώντας το κατάλληλο κλινικό πλαίσιο ώστε οποιαδήποτε παρέκκλιση ως προς την συναισθηματική ισορροπία των παιδιών, είτε θα την παρατηρούσαν οι ίδιοι, είτε θα τους πληροφορούσαν σχετικά τα ίδια τα παιδιά.

Στην περίπτωση αυτή, το ζήτημα δεν είναι μόνο να αναχαιτισθεί ο διαστροφικός αλλά να θωρακισθούν τα θύματά του, διότι ο μεταξύ τους αγώνας είναι άνισος. Σε επίπεδο πρόληψης, θα βοηθούσε η ενημέρωση των παιδιών για τα κίνητρα του άλλου, γεγονός το οποίο σαφώς προϋποθέτει μία ευρύτερη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση. Και βέβαια, απομάκρυνση από τον εφησυχασμό τον οποίο εξασφαλίζει η κοινωνική θέση του υπευθύνου, η οποία πολλές φορές, πίσω από το λαμπερό της κοινωνικό πέπλο, κρύβει μία σκοτεινή διαστροφική πρόθεση. Εν γένει, θα βοηθούσαν στην πρόληψη τα ανοιχτά ιδρύματα, οι ανοιχτές διαδικασίες, η συχνή εναλλαγή προσώπων σε όλες τις θέσεις και όλους τους ρόλους στις διοικήσεις των ιδρυμάτων αυτών, ώστε κανένας να μην εκλαμβάνει τον ρόλο του ως ατομική και ανεξέλεγκτη υπόθεση.

Το ότι η διαστροφή ενάντια σε παιδιά και ανήλικους είναι κακούργημα και ενέχει την κακοποίηση σε βαθμό ακραίας σύνθλιψης της υπόστασης ενός παιδιού ή ανήλικου, ή κάποιες φορές και την απώλεια της ζωή του, δεν θα έπρεπε να μας προβληματίζει σε σχέση με το τι ανθρώπους βγάζουμε στην κοινωνία; Πώς είναι δυνατόν κάποιος που ως παιδί δεν τον είχαν κακοποιήσει, δεν τον είχαν συνθλίψει, να μπορεί να φτάνει σε τέτοια εγκλήματα ως ενήλικας;

Όπως ήδη αναφέραμε είναι σαφές πως ένα υγιές οικογενειακό περιβάλλον περιορίζει την οποιαδήποτε μετέπειτα απόκλιση σε όλους τους τομείς της ψυχικής ισορροπίας του παιδιού. Το κακούργημα της παιδεραστίας κρύβει μεταξύ άλλων και βία, την βία της επιβολής στην βούληση του Άλλου, η οποία σαφώς ενέχει σύνθλιψη της παιδικότητας. Σε ένα προβληματικό οικογενειακό περιβάλλον το παιδί χάνει την παιδικότητά του, την αφέλεια της παιδικής του ηλικίας, και ως εκ τούτου αδυνατεί στην ενήλικη ζωή του να την αναγνωρίσει ως αξία σε οποιονδήποτε άλλο.

Συχνά και σε εκπαιδευτικό περιβάλλον παρατηρούνται κρούσματα παιδεραστίας, όπως αυτό που μάθαμε τον τελευταίο καιρό, πως ένας καθηγητής μουσικής κακοποιούσε σεξουαλικά ανήλικες μαθήτριές του.

Το σημαντικό είναι να «μαθευτούν» και άλλες περιπτώσεις στις οποίες ενδέχεται να παρατηρούνται ανάλογες μορφές συμπεριφοράς. Επισημαίνω, επίσης, την ανάγκη οριοθέτησης της σχέσης καθηγητή προς μαθητή, σαφώς βέβαια από την πλευρά του καθηγητή: απαλοιφή οποιασδήποτε μορφής συμπεριφοράς η οποία ανάγει την διαντίδραση σε πλαίσιο το οποίο υπερβαίνει την κανονικότητα των ρόλων. Αναφέρω ενδεικτικά, από αφηγήσεις καθηγητών, περιπτώσεις στις οποίες ο καθηγητής δεν έχει καμμία διαστροφική πρόθεση, η συμπεριφορά του όμως τοποθετείται εντός ενός συγκεχυμένου συναισθηματικού συγκειμένου: Καθηγήτρια διηγείται πως βγήκε ραντεβού με μαθητή προκειμένου να τον παρηγορήσει για την απώλεια συγγενικού του προσώπου, καθηγητής διηγείται πως προκειμένου να ενισχύσει συναισθηματικά μαθήτρια, η οποία ξεσπούσε σε κλάματα στο σχολείο, την κρατούσε αρκετές φορές στην αγκαλιά του.

Πέρα από την σύγχυση ως προς τους ρόλους, το λανθάνον αίτημα μιας τέτοιας συμπεριφοράς ενδέχεται να οδηγήσει σε περιπέτειες αμφότερα τα μέρη. Και δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις κατά τις οποίες καταγγελίες και ΕΔΕ προκύπτουν ύστερα από τέτοια αντιφατικά μηνύματα. Σε αυτήν την βάση χρειάζεται να ερμηνευθεί και η χρήση facebook από καθηγητές στα σχολεία, οι οποίοι δέχονται και στέλνουν αιτήματα φιλίας από και προς τους μαθητές τους. Η πρόθεση του ενηλίκου ενδέχεται να μην εμπεριέχει τίποτε το μεμπτό, η αμφισημία όμως ως προς τα σημαίνονται της εν λόγω επικοινωνιακής πρακτικής τροφοδοτεί ποικιλοτρόπως την φαντασίωση.

Πώς θα σχολίαζες και τη διαστροφή εκείνων που πηγαίνουν σε πορνεία με ανήλικα άτομα (εκτός από το γεγονός της ύπαρξης ανάλογων πορνείων);

Είναι η υπέρτατη μορφή σεξουαλικής κακοποίησης του παιδιού, καθότι προϋποθέτει την θεσμοθέτηση μιας πρακτικής σε κοινωνικό επίπεδο. Για να επισκεφθεί ένα ενήλικος πορνείο με ανήλικα άτομα δεν σημαίνει απλώς πως ο ίδιος διαπράττει την πλέον εγκληματική πράξη αλλά και πως τα παιδιά εντός του χώρου αυτού έχουν εξαναγκαστεί σε έναν συγκεκριμένο ρόλο. Συνεπώς μιλάμε για πολλαπλή κακοποίηση: από αυτούς που τα παραχωρούν ή τα εκθέτουν, από αυτούς που τα εκμεταλλεύονται οικονομικά, από αυτούς που τα βιάζουν, και από την κοινωνία όλη, η οποία δεν κάνει τίποτα για να σταματήσει τον βιασμό τους.

Και για τους γονείς που κακοποιούν σεξουαλικά τα παιδιά τους; 

Είναι ακραία μορφή παραβίασης όχι μονάχα του σεξουαλικού κόσμου του παιδιού αλλά πρωτίστως της συναισθηματικής και κυρίως της ψυχικής του ισορροπίας. Λανθάνουσες φαντασιώσεις της παιδικής ηλικίας, εδραιωμένες σε ένα καθαρά φαντασιακό επίπεδο οιδιπόδειας προέλευσης, ξεπερνούν το φαντασιακό τους φράγμα, αποδιαρθρώνουν παντελώς τις ταυτίσεις και συνθλίβουν άπαξ δια παντός το ακλόνητο της σχέσης γονέα και παιδιού. Είναι το απόγειο του φαντασιακού εγκλεισμού στην εξέλιξη του παιδιού, ένα ερμηνευτικό παραλήρημα ως προς τον διαχωρισμό των ρόλων, η απόλυτη ανατροπή της ομαλής σεξουαλικής ωρίμανσης. Και γενικά, είναι ο μεγαλύτερος εφιάλτης.

Όλα τα παραπάνω φαινόμενα, πόσο έχουν να κάνουν με τον πολιτισμό μας;

Διαστροφές υπήρχαν πάντοτε, και μάλιστα σε παλιότερες εποχές η διαστροφική συμπεριφορά και ο διαστροφικός ήταν πολύ πιο εύκολα εντοπίσιμοι από την κοινότητα. Για παράδειγμα, στην εποχή των θανάτων και των πολέμων τα ψυχιατρικά εγχειρίδια είχαν σε περίοπτη θέση τη νεκροφιλία, σε κλειστές και απομονωμένες κοινωνίες η κτηνοβασία ήταν αναγνωρίσιμη πρακτική, η αιμομιξία αναφέρεται δε σε πλείστες περιπτώσεις. Εκείνο το οποίο αλλάζει, είναι η συγκρότηση του πεδίου εντός του οποίου διατυπώνεται το σεξουαλικό αίτημα καθώς και η μορφή της διαστροφικής συμπεριφοράς.

Στην σημερινή εποχή, η κατ’ εξοχήν διαστροφική συμπεριφορά είναι η παιδική πορνογραφία, η χρήση και η διάδοση πορνογραφικού υλικού στο ίντερνετ, η οποία σηματοδοτεί μία ευρύτερη ανακατάταξη ως προς τους ρόλους θύτη και θύματος, ως προς τον διαχωρισμό ατομικού και συλλογικού υποκειμένου, ενίοτε και ως προς τον διαχωρισμό μεταξύ φαντασίωσης και πραγματικότητας. Η μετάβαση από την εποχή της αυστηρής απαγόρευσης στην σημερινή εποχή, στην οποία τα πάντα επιτρέπονται και μάλιστα εν αφθονία, το διαστροφικό αίτημα αλλάζει μεν μορφές διοχέτευσης στην πραγματικότητα, παραμένει ωστόσο το ίδιο ως προς τα δομικά του χαρακτηριστικά: Μία αποκλίνουσα από την κοινώς αποδεκτή σεξουαλικότητα, η οποία σε πλείστες περιπτώσεις αποτελεί εγκληματική συμπεριφορά.

Ως προς την παιδεραστία, το έγκλημα σήμερα διαπράττεται με πολλούς και διάφορους τρόπους: παιδική πορνογραφία, παιδική πορνεία, εξώθηση του παιδιού στην πορνεία. Εν γένει, μέσα από έναν διαστροφικό ενήλικο ο οποίος συνθλίβει είτε έμμεσα είτε άμεσα την παιδική αθωότητα, είτε ως ενεργητικός τελεστής είτε ως παθητικός δέκτης και καταναλωτής των πράξεων κακοποίησης του παιδιού, και μάλιστα καθώς διαθέτει άπειρα  μέσα.

Επιπλέον, έχουμε δει να κακοποιούν σεξουαλικά, ανήλικοι, άλλους ανήλικους.

Σύνθετη η απάντηση. Σύνηθες φαινόμενο στην ψυχαναλυτική πρακτική, ενήλικοι να διηγούνται περιστατικά αποπλάνησης στην παιδική τους ηλικία από μεγαλύτερο παιδί. Αλλά και ενήλικοι να διηγούνται ανάλογα περιστατικά, από την πλευρά ωστόσο εκείνου ο οποίος κατηύθυνε την όλη αυτήν διεργασία, ερμηνεύοντάς της εκ των υστέρων ως απότοκη της αφύπνισης της σεξουαλικότητάς τους και της αναγκαστικής της διοχέτευσης προς τα άτομα του οικείου του περιβάλλοντος (αδέλφια, ξαδέλφια, φίλοι, συγγενείς). Τραυματική εμπειρία και για τις δύο πλευρές, καθώς την ανακατασκευάζουν ως ενήλικοι. Λιγότερο σύνηθες αλλά πραγματικότητα, διηγήσεις παιδιών τα οποία εξιστορούν την συμμετοχή τους σε σεξουαλικές πρακτικές (ακόμα και ομαδικές) με άλλους ανηλίκους, στην σημερινή εποχή του facebook και του internet, της άχρηστης γνώσης και πληροφορίας και της άμεσης πρόσβασης ακόμη και στις πιο μύχιες πλευρές της υπόστασης του Άλλου. Είτε στην πρώτη είτε στην δεύτερη περίπτωση, το ερώτημα περιπλέκεται: πρόκειται περί διαστροφικής πρακτικής ή περί σύγχυσης ως προς την έκφραση της παιδικής και εφηβικής σεξουαλικότητας, λανθάνουσας ή και εμφανούς;

Οπότε, το ζητούμενο δεν είναι απλώς η θωράκιση της κοινωνίας πίσω από το υποτιθέμενο παιχνίδι αναζήτησης του διαστροφικού ο οποίος αποπλανά παιδιά. Διότι στο παιχνίδι αυτό η κοινωνία δεν αντιλαμβάνεται ή κάνει πως δεν αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει πίσω από την πλάτη της, αφού οι περιπτώσεις οι οποίες αποκαλύπτονται είναι απειροελάχιστες σε σχέση με εκείνες που πραγματικά συμβαίνουν, και όταν αποκαλυφθούν συνήθως κουκουλώνονται.

Το ζητούμενο είναι η προστασία του παιδιού σε επίπεδο πρόληψης, η θωράκισή του ως υποκειμένου σε σχέση με το ανεξέλεγκτο πλέον της διοχέτευσης της σεξουαλικής επιθυμίας των πάντων προς τους πάντες, υπό διαστροφική ή όχι εκδοχή. Ήτοι, η απενοχοποίησή του σε σχέση με την σεξουαλικότητα, η απόκτηση μιας γνώσης επ’ αυτής η οποία ασφαλώς θα ταιριάζει με την ηλικία του, ώστε να απομυθοποιήσει το ίδιο οποιαδήποτε διαστροφικό αίτημα του απευθύνεται ή σκοπεύει το ίδιο να απευθύνει προς κάποιον άλλον.

Εν κατακλείδι, αλλαγή του τρόπου με τον οποίο η κοινωνία αναγνωρίζει την ίδια την υπόσταση του παιδιού: ένα παιδί το οποίο, όπως λέγεται στην ψυχανάλυση, αφ’ ενός μεν το προστατεύουμε ως υποκείμενο, ωστόσο το καταναλώνουμε ως αντικείμενο.-

«Για τα κακοποιημένα παιδιά δεν θα βρούμε κανένα μνημείο στον κόσμο, στο όνομά τους! Οταν το θύμα δεν έχει τόσο εκτίμηση όση έχουν οι ήρωες, όταν είναι ένα παιδί, τότε διαπιστώνει ότι τα τραυματικά γεγονότα της ζωής του δεν γίνονται αποδεκτά από την κοινωνία. Τότε η εμπειρία του γίνεται ανομολόγητη»  Από το βιβλίο Η βία, της Judith Lewis Herman, Εκδ. Θετίλη(Περισσότερα: Οι επιζώντες της βίας)


Ο Νίκος Παπαχριστόπουλος είναι ψυχολόγος-ψυχαναλυτής. Σπούδασε ψυχολογία (Πάντειο Πανεπιστήμιο), Φιλοσοφία (Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών), Κοινωνιολογία (Πάντειο Πανεπιστήμιο). Έχει κάνει μεταπτυχιακές σπουδές στην ψυχανάλυση (Paris VIII-Saint Denis), στην ψυχοπαθολογία (Paris VII-Denis Diderot), στη σημειολογία και τη λογοτεχνική θεωρία (Paris VII-Denis Diderot), στην ιστορία (Paris I-Pantheon-Sorbonne). Έχει συγγράψει, μεταφράσει και επιμεληθεί συγγράμματα για την ψυχανάλυση. Διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Εργάζεται ως ψυχαναλυτής στην Πάτρα και στην Αθήνα.
Για την εργογραφία του πατήστε: εδώ

Διαβάστε επισης:

 

Η ιδιότητα του πολίτη και η πολιτική ελευθερία

«Συγκρίνοντας τη μοντέρνα ελευθερία, που εστιάζεται στην προστασία του ατόμου μέσα από ένα πλέγμα δικαιωμάτων, με την πολιτική ελευθερία των αρχαίων μπορούμε να συμπεράνουμε ότι αρκετοί από τους σύγχρονους ελεύθερους πολίτες δεν θα θεωρούνταν ούτε ελεύθεροι ούτε πολίτες σύμφωνα με τον αρχαιοελληνικό ορισμό».
Σε καιρούς κρίσεις άρα αλλαγής, η επανοηματοδότηση λέξεων, όπως Πολίτης, Ελευθερία, Δημοκρατία, μοιάζει επιτακτική, για να μπορέσουμε να δημιουργήσουμε ένα νέο όραμα για το πολιτικό -και όχι μόνο- μέλλον μας. Οι Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, μέσα από ένα νέο συλλογικό έργο, με τίτλο Εισαγωγή στην Αρχαία Φιλοσοφία, ανατρέχουν στις έννοιες που διαμόρφωσαν όχι μόνο με το πνεύμα αλλά και με τον τρόπο της ζωής τους οι αρχαίοι έλληνες φιλόσοφοι. Οι λόγοι να ανατρέξει μαζί τους και ο σύγχρονος έλληνας πολίτης, είναι μάλλον πολλοί, αφού όπως επίσης αναφέρεται και στο υποκεφάλαιο: Η ιδιότητα του πολίτη ως εξωτερική έκφανση της θετικής ελευθερίας, του Χαρίλαου Πλατανάκη:
Η πολιτική ελευθερία των αρχαίων διαφέρει ουσιωδώς από τη μοντέρνα πολιτική ελευθερία, σε τέτοιο βαθμό ώστε συγκρίνοντας τον αρχαίο με τον μοντέρνο πολίτη ο δεύτερος να υπολείπεται σημαντικά ως προς τη θετική ελευθερία.

Πολίτης δ’ απλώς ουδενί των άλλων ορίζεται μάλλον ή τω μετέχειν κρίσεως και αρχής (Αριστοτέλης, Πολιτικά ΙΙΙ.Ι, 1275a22-23)
Ο πολίτης δεν ορίζεται ακριβέστερα με αναφορά σε καμία άλλη από τις λειτουργίες του παρά στη συμμετοχή του στη δικαστική κρίση και στην εκτελεστική εξουσία.

Ω γαρ εξουσία κοινωνείν αρχής βουλευτικής και κριτικής, πολίτην ήδη λέγομεν είναι ταύτης της πόλεως, πόλιν δε το των τοιούτων πλήθος ικανόν προς αυτάρκειαν ζωής, ως απλώς ειπείν.
Αυτόν που έχει δικαίωμα συμμετοχής στην εκτελεστική ή τη δικαστική αρχή τον θεωρούμε πολίτη της πόλης. Και πόλη, γενικά, ορίζουμε ένα σύνολο πολιτών αρκετών ώστε να εξασφαλίσουν μια αυτάρκη ζωή.

Αν και στην πλατωνική Πολιτεία ο όρος πολίτης χρησιμοποιείται για να περιγράψει τα μέλη και των τριών τάξεων, η χρήση του όρου στους παραπάνω αριστοτελικούς ορισμούς αντικατοπτρίζει εναργέστερα την πολιτική θέση που προσιδιάζει στην ελευθερία των αρχαίων κατά Constant, δηλώνει δηλαδή αυτούς που έχουν την εξωτερική ελευθερία να συμμετέχουν στη λήψη πολιτικών αποφάσεων.

Το ενδιαφέρον μας τώρα θα μεταφερθεί από την αρνητική εσωτερική αυτοκυριαρχία, η οποία αντιπαραβάλλεται προς τη δουλεία, στη θετική πολιτική ελευθερία. Στόχος είναι να αναδειχθεί πως η πολιτική ελευθερία των αρχαίων διαφέρει ουσιωδώς από τη μοντέρνα πολιτική ελευθερία, σε τέτοιο βαθμό ώστε συγκρίνοντας τον αρχαίο με τον μοντέρνο πολίτη ο δεύτερος να υπολείπεται σημαντικά ως προς τη θετική ελευθερία.

Ο Αριστοτέλης αναγνωρίζει την πιθανότητα ότι η αθροιστική γνώση των πολλών μπορεί αρκετές φορές να βαραίνει περισσότερο από τη γνώση των λίγων όσον αφορά την πολιτική τέχνη (Πολιτικά ΙΙΙ.ΙΙ, 1281A40-b21).

Σύμφωνα με αυτή τη θέση, αν και αναγνωρίζεται ότι ο καθένας από τους πολλούς υπολείπεται από τον καθένα από τους πολιτικά ειδήμονες, εντούτοις σε ορισμένους τομείς οι πολλοί υπερέχουν αθροιστικά σε πολιτική γνώση και αρετή.

Γι’ αυτό υποστηρίζει ότι η πολιτική εξουσία που μπορεί να ασκηθεί από τους πολλούς αθροιστικά πρέπει να δίδεται σε αυτούς, ενώ τα πολιτικά αξιώματα που δεν μπορούν να κατέχονται παρά μονάχα από έναν ή λίγους πρέπει να δίδονται ατομικά σε αυτούς που κατέχουν μεγαλύτερο βαθμό πολιτικής αρετής και γνώσης.

Αλλά ακόμα και γι’ αυτά τα τελευταία αξιώματα οι πολλοί πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να ελέγχουν την πολιτική εξουσία των λίγων, ώστε να αποφευχθούν φαινόμενα κατάχρησης της εξουσίας για χάρη του προσωπικού συμφέροντος.

Η μόνη προϋπόθεση που θέτει ο Αριστοτέλης στο επιχείρημά του για τη σοφία των πολλών είναι αυτοί να αποφασίζουν και να δρουν με γνώμονα το κοινό καλό, χωρίς να διαφθείρουν την πολιτική τους κρίση από τα πάθη και τις επιθυμίες τους (Πολιτικά ΙV.4, 1292a4-30).

Η αρχαία πόλη, με τη δυνατότητα που παρέχει σε κάθε πολίτη για άμεση πολιτική συμμετοχή και συνδιαμόρφωση των αποφάσεων, επιτρέπει την πραγμάτωση της εξωτερικής έκφανσης της αρχαίας ελευθερίας, που σχετιζεται με τη διασύνδεση της ιδιωτικής και της δημόσιας σφαίρας.

Αυτή η πολιτική έκφανση της ελευθερίας υποστηρίζεται επίσης από τον Αριστοτέλη, ο οποίος θέτει τη συνθήκη για την ατομική αυτονομία, ορίζοντας την πολιτική ελευθερία ως το εν μέρει άρχεσθαι και άρχειν (Πολιτικά VI.2, 1317b2-3).

Η ενοποιητική λειτουργία της αρχαίας πολιτικής ελευθερίας είναι η αλληλοσύνδεση ελευθεριών και υποχρεώσεων του πολίτη. Ακόμα και η καθημερινότητα της διαχείρισης της εξουσίας δεν φαίνεται να εγείρει προβλήματα σε αυτή την κατεύθυνση, τουλάχιστον για τον Αριστοτέλη, ο οποίος αποδίδει μεγάλη σημασία στην αρχή της εναλλαγής των πολιτών στην εξουσία.

Επομένως, η πολιτική ελευθερία πραγματώνεται είτε χάρη στην άμεση συμμετοχή των πολιτών στη διαμόρφωση των αποφάσεων είτε χάρη στην περιοδική εναλλαγή των κατόχων των διαφόρων πολιτικών αξιωμάτων.

Μια επιπλέον ένδειξη για τη στενή διασύνδεση της αρχαίας πολιτικής ελευθερίας με την πολιτική κοινότητα είναι το γεγονός ότι η ελευθερία του πολίτη επαφίεται στην ελευθερία της πόλης΄ από τη στιγμή που η πόλη υποδουλωθεί, το αίτημα για ελευθερία του πολίτη χάνεται.

Η αντίθεση με τη μοντέρνα ελευθερία είναι πρόδηλη: ακόμα και αν ένα μοντέρνο κράτος καταλυθεί και οι πολίτες του πάψουν να έχουν πολιτική ελευθερία και πολιτικά δικαιώματα, αυτό δεν σημαίνει ότι τα ατομικά δικαιώματά τους θα πρέπει να πάψουν να γίνονται σεβαστά από τον κατακτητή.

Πώς όμως διασώζεται η αρχαία ελευθερία στην ελληνιστική εποχή όταν ατονούν οι πόλεις – κράτη; Οι πολιτικοί φιλόσοφοι θα καταφύγουν σε νέους τρόπους για να περισώσουν αυτή τη διασύνδεση της ατομικής και της συλλογικής ελευθερίας: οι περισσότερες φιλοσοφικές σχολές θα δώσουν έμφαση στο κοινωνικό, αντί το πολιτικό, ενώ ο Διογένης ο Κυνικός θα προτείνει, και ο Ζήνων ο Στωικός θα ενστερνιστεί, ένα μοντέλο κοσμοπολιτισμού το οποίο καταργεί τις συμβατικές πολιτικές διακρίσεις των ελληνιστικών βασιλείων.

Μια ενδιαφέρουσα συνέπεια της ελευθερίας των αρχαίων είναι ότι δεν εγείρει το πρόβλημα της πολιτικής ανυπακοής. Εφόσον ο πολίτης συμμετέχει στη διαμόρφωση των συλλογικών αποφάσεων άμεσα, είτε συνεχώς είτε μέσα από την περιοδική εναλλαγή στην άσκηση της εξουσίας, τότε περιορίζεται στο να υπακούει σε αυτό που ο ίδιος (συν)διαμορφώνει.

Κάποιοι ίσως θεωρήσουν ότι η αδυναμία της πολιτικής ανυπακοής δεν δικαιολογείται ικανοποιητικά από την αρχαία ελευθερία, αλλά οφείλεται σε μια εμβρυακή θεωρία του ατόμου, το οποίο θεωρείται οργανικό μέρος μιας κοινωνίας με εννοιολογική προτεραιότητα για την ηθική και διανοητική εξέλιξή του.

Θεωρώ ότι οι δύο θέσεις δεν είναι αναγκαία σε σύγκρουση, αφού η αρχαία ελευθερία μπορεί να δικαιολογηθεί ακριβώς λόγω της οργανικής αντίληψης του ατόμου ως μέρους της κοινωνίας. Ακόμα και αυτή η δικαιολόγηση όμως δεν είναι ικανοποιητική απέναντι στην κλασική περίπτωση πολιτικής ανυπακοής που παρουσιάζει γλαφυρά ο Σοφοκλής στην Αντιγόνη του.

Μια πιο πειστική δικαιολόγηση της ανυπακοής της Αντιγόνης, η οποία κηδεύει τον αδελφό της παρά τη ρητή απαγόρευση του βασιλιά Κρέοντα, θα μπορούσε να στηριχθεί στην επισήμανση ότι η ίδια, ως γυναίκα, δεν ήταν πολίτης με πλήρη πολιτικά δικαιώματα και ως εκ τούτου δεν συμμετείχε στη διαμόρφωση της απαγόρευσης.

Επιπλέον, η απόφαση του Κρέοντα είναι δεσποτική (στην περίπτωση αυτή δεν ισχύει ούτε η συνθήκη της εναλλαγής των πολιτών στην εξουσία) και, εφόσον δεν έχει διατυπωθεί μέσα στο πλαίσιο της θετικής ελευθερίας, δεν δεσμεύει τους πολίτες, αφού σημαντική προϋπόθεση του μοντέλου θετικής ελευθερίας που περιέγραψα αποτελεί το να εξαρτάται η υποχρέωση σεβασμού των πολιτών στους νόμους από τον βαθμό που έχουν συμμετάσχει στη διαμόρφωσή τους.

Συγκρίνοντας τη μοντέρνα ελευθερία, που εστιάζεται στην προστασία του ατόμου μέσα από ένα πλέγμα δικαιωμάτων, με την πολιτική ελευθερία των αρχαίων μπορούμε να συμπεράνουμε ότι αρκετοί από τους σύγχρονους ελεύθερους πολίτες δεν θα θεωρούνταν ούτε ελεύθεροι ούτε πολίτες σύμφωνα με τον αρχαιοελληνικό ορισμό.  Η αραιή και ελλιπής συμμετοχή τους στις εκλογικές διαδικασίες της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, όπου επιλέγουν τον έναν πολιτικό συνδυασμό έναντι του άλλου χωρίς όμως να συμμετέχουν στη διαμόρφωση των πολιτικών προγραμμάτων τους, προφανώς φαίνεται κατώτερη της εξωτερικής έκφανσης της ελευθερίας των αρχαίων. Παράλληλα, το γεγονός ότι ψηφίζουν χωρίς να έχουν πολιτική δεινότητα και γνώση, στηριζόμενοι πρώτιστα σε παραπλανητικές πρακτικές των δημαγωγών, παρόμοιες με αυτές για τις οποίες μας προειδοποιεί ο Σωκράτης, αποτελεί παραβίαση και της εσωτερικής έκφανσης της θετικής ελευθερίας.

*Από το βιβλίο: Εισαγωγή στην αρχαία φιλοσοφία, συλλογικό έργο που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. (Κεφάλαιο 9: Αρχαία πολιτική φιλοσοφία. Του Χαρίλαου Πλατανάκη. Υποκεφάλαιο: 4.2 Η ιδιότητα του πολίτη ως εξωτερική έκφανση της θετικής ελευθερίας. Σελ. 440-443).

Τvxs – Eπιμέλεια: Κρυσταλία Πατούλη


Εισαγωγή στην αρχαία φιλοσοφία. Συλλογικό έργο, των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης.
Ιάκωβος Βασιλείου, Κωνσταντίνος Δημητρακόπουλος, Ελένη Κακλαμάνου, Δούκας Καπάνταης, Γιώργος Καραμανώλης, Βούλα Κοτζιά, Ξανθίππη Μπουρλογιάννη, Χαρίλαος Πλατανάκης, Βασίλης Πολίτης, Σπύρος Ράγκος, Δώρος Σκαλτσάς
Επιμέλεια: Γιώργος Καραμανώλης
Μετάφραση: Αθανάσιος Κατσικερός, Πανταζής Τσελεμάνης

Η αρχαία φιλοσοφία είναι μεν μία ορισμένη περίοδος της ιστορίας της φιλοσοφίας, είναι όμως και η περίοδος εκείνη στην οποία το πεδίο της φιλοσοφίας, όπως το γνωρίζουμε στο δυτικό κόσμο τουλάχιστον, διαμορφώνεται και κρυσταλλώνεται, τόσο όσον αφορά τα ερωτήματα που τίθενται, αυτά που σήμερα αποκαλούμε φιλοσοφικά ερωτήματα, όσο και τους τρόπους διαχείρισής τους.

Η αρχαία φιλοσοφία αποτελεί ωστόσο και ένα αντικείμενο που αφορά όχι μόνο τους έχοντες ειδικά φιλοσοφικά ενδιαφέροντα, αλλά και κάθε μορφωμένο άνθρωπο, στο βαθμό που ένα μεγάλο μέρος του εννοιολογικού μας ορίζοντα συγκροτήθηκε στα έργα και μέσα από τις συζητήσεις των φιλοσόφων της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας. Ο εννοιολογικός αυτός ορίζοντας διαμόρφωσε με τη σειρά του μια πλειάδα πολιτιστικών και πνευματικών φαινομένων, όπως την πολιτική και επιστημονική μας σκέψη, τον νομικό μας πολιτισμό, τη χριστιανική θεολογία.

Τα κείμενα του τόμου στοχεύουν αφενός να εισαγάγουν τον ενδιαφερόμενο στους βασικούς τομείς της αρχαίας φιλοσοφίας (π.χ. λογική, γνωσιοθεωρία, ηθική), όσο και να διεγείρουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη για ζητήματα κεντρικής σημασίας για την εννοιολογική μας συγκρότηση, όπως είναι η σχέση αισθητού και νοητού, ατομικού και κοινού καλού, λόγου και συναισθήματος, ή της δομής της γνώσης. Τα κεφάλαια του τόμου είναι θεματικά οργανωμένα και είναι γραμμένα από Έλληνες ειδικούς που δραστηριοποιούνται σε ακαδημαϊκά ιδρύματα της Ελλάδας και του εξωτερικού.

Δημοσιεύτηκε: http://tvxs.gr/news/biblio/i-idiotita-toy-politi-kai-i-politiki-eleytheria