1ο Εναλλακτικό Φεστιβάλ Αλληλέγγυας και Συνεργατικής Οικονομίας

13:10, 20 Οκτ 2012 | tvxsteam tvxs.gr/node/108991

Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε να αναδύονται και να αναπτύσσονται όλο και περισσότερες ομάδες και δίκτυα αλληλέγγυας, αχρήματης, ανταλλακτικής οικονομίας σε όλη την Ελλάδα αλλά και κολεκτίβες εργασίας. Η δράση και η συμμετοχή σ’ αυτά αποδεικνύει σε όλους μας ότι ένας άλλος κόσμος είναι όχι απλά εφικτός αλλά υπαρκτός.

Η δράση και η συμμετοχή σ’ αυτά αποδεικνύει σε όλους μας ότι ένας άλλος κόσμος είναι όχι απλά εφικτός αλλά υπαρκτός. Ένας κόσμος όπου οι νόμοι της αγοράς και το υπάρχον οικονομικό σύστημα της εκμετάλλευσης της ανθρώπινης εργασίας για το κέρδος καταρρέουν και όπου οι ανθρώπινες σχέσεις αποκτούν εκ νέου νόημα.

Η εξαθλίωση και η περιθωριοποίηση που μας επιβάλλονται, στο όνομα της κρίσης και της ανάπτυξης, αντιμετωπίζονται μέσα από την συλλογική δημιουργία και την αλληλεγγύη (με τελευταίο το παράδειγμα των εργαζομένων της βιομηχανικής μεταλλευτικής). Σε πολλούς από εμάς που συμμετέχουμε σε ομάδες και δίκτυα αλληλέγγυας οικονομίας γεννήθηκε η ιδέα πραγματοποίησης ενός φεστιβάλ. Θα θέλαμε το Φεστιβάλ να αποτελέσει σημείο συνάντησης, ανταλλαγής απόψεων και επικοινωνίας μεταξύ όλων αυτών των εγχειρημάτων, αλλά κυρίως να μπορέσει όλο αυτό το ρεύμα αυτόνομης και αλληλέγγυας δημιουργίας να έρθει σε επαφή με όσο το δυνατόν περισσότερα κομμάτια της κοινωνίας, που αυτή την περίοδο βρίσκεται σε αναζήτηση διεξόδου από το οικονομικό και πολιτικό αδιέξοδο.

Ξέρουμε ότι είμαστε ακόμη στην αρχή μιας μακράς διαδρομής και θα βρεθούμε αντιμέτωποι με δυνάμεις του λαϊκισμού και της φιλανθρωπίας που προσπαθούν να εκμεταλλευτούν την πτώχεια και την εξαθλίωση που ήδη βιώνουν συμπολίτες μας καλλιεργώντας αυταπάτες ότι η κρίση θα περάσει και θα γυρίσουμε στην προ μνημονίου εποχή κατηγορώντας πότε τους νότιους πότε τους μετανάστες, πότε τους δημόσιους υπάλληλους, πότε τους διαδηλωτές, πότε όλους μας καλλιεργώντας δηλαδή λογικές του διαίρει και βασίλευε.

Ξέρουμε ακόμη ότι ζούμε τις τελευταίες στιγμές ενός κόσμου, βασισμένου στην εκμετάλλευση, την αδικία και σε μια ψευδαίσθηση αιώνιας αφθονίας. Ο κόσμος αυτός καταρρέει, και είναι στο χέρι μας να αναδείξουμε τώρα τις δομές, που όχι μόνο θα αντικαταστήσουν το υπάρχον αδιέξοδο, αλλά θα αποτελέσουν απτό παράδειγμα για τη δημιουργία σχέσεων αλληλεγγύης, συνεργατικότητας και αλληλοβοήθειας!

Το φεστιβάλ θα περιλαμβάνει τις εξής θεματικές:

  • Εγχειρήματα εργασιακής αυτοδιαχείρισης-κολεκτίβες εργασίας
  • Αλληλέγγυα και ανταλλακτική οικονομία
  • Τοπικοποίηση, κοινωνικοποίηση, αποανάπτυξη

Kατά την διάρκεια του φεστιβάλ θα πραγματοποιηθούν συζητήσεις, εργαστήρια, ανταλλακτικά παζάρια, συναυλίες και άλλα καλλιτεχνικά δρώμενα.

Καλούμε όλες τις ομάδες που έχουν αναπτύξει δομές αλληλέγγυας και συνεργατικής οικονομίας και τον καθένα και την καθεμία που θέλει να βοηθήσει αυτή την προσπάθεια στην ανοιχτή συνέλευση του φεστιβάλ.

Σας περιμένουμε!

Μπορούμε να ζήσουμε και αλλιώς, ένας άλλος κόσμος είναι υπαρκτός

Το Πρόγραμμα Εκδηλώσεων, Ομιλιών:

Στο πρόγραμμα της Κυριακής 21 Οκτωβριου (17.00-19.00) περιλαμβάνεται επίσης:

Γιάννης Μακριδάκης – Συζήτηση: Άλλο είναι η Ζωή κι άλλο αυτό που ζούμε

Μια προσέγγιση του συγγραφέα Γιάννη Μακριδάκη (http://yiannismakridakis.gr) στα βασικά της ζωής μας.
Στη ζωή που αφήσαμε για να ενταχθούμε στο πλαστό και πλάνο χρηματοοικονομικό σύστημα ως σκλάβοι.
Η απομάκρυνση του ανθρώπου από το φυσικό του περιβάλλον ως αιτία συμπεριφορών που συντηρούν τον φαύλο κύκλο της καταστροφής.
Η αστικοποίηση του πλανήτη ως ρίζα του κακού.
Και μια πρόταση: Ανάπτυξη με έργα μικρής κλίμακας, σεβασμός και ανάδειξη του φυσικού και πολιτισμικού κεφαλαίου της χώρας, του μοναδικού μας πλούτου.
Παρουσίαση-Κίνημα 18 (www.kinima18.gr): Δικτύωση και συν-δράση όλων των πολιτών και των συλλογικοτήτων που αγωνίζονται ανά την Ελλάδα για κοινωνίες αλληλεγγύης και συνεργασίας μεταξύ συμπληρωματικών ανθρώπων και όχι πια ανταγωνιστικών ατόμων.

Οι Διοργανώτριες Ομάδες:

  1. Αγροναύτες
  2. Ανταλλακτικό Παζάρι Αλληλεγγύης -Βιβλίων κ.ά. Αγαθών – Λ.Σ. Πλατείας Συντάγματος
  3. Δίκτυο Βότσαλο
  4. Εφημερίδα Δράση
  5. ερέα Κόρινθος
  6. Ηλιόσποροι
  7. Kοινωνικός συνεταιρισμός «συν-τροφεία» (Κορινθίας)
  8. Νέα Γουινέα
  9. Οικολογικά Χωριά
  10. δίκτυο ΟΙΚΟΚΟΙΝΟΤΗΤΑ
  11. Πλατφόρμα δικτύωσης Ένας Άλλος Κόσμος
  12. Σπιθάρι -Marathon Project
  13. Συν Άλλοις
  14. Συνεργατικό Καφενείο Ακαδημίας Πλάτωνος
  15. Τράπεζα Χρόνου Πλατείας Συντάγματος
  16. δίκτυο Φασούλι
  17. Αυτοδιαχειριζόμενος Αγρός Ελληνικού
  18. Ασώματοι (Αυτοδιαχειριζόμενος κήπος)
  19. Art Bank
  20. Συλλογική Κουζίνα »Ο Άλλος Άνθρωπος»
  21. Συλλογικό & Συνεργατικό Ξυλουργείο » Μαστοράτζα»

info
1ο Εναλλακτικού Φεστιβάλ Αλληλέγγυας και Συνεργατικής Οικονομίας
19-20-21 Οκτώβρη
Πολιτιστικό Κέντρο Ελληνικού (πρώην αμερικανική βάση, 200 μέτρα από την Τροχαία Ελληνικού)
http://www.festival4sce.org/

Γιώργος Κολέμπας

Γ. Κολέμπας: Γιατί αποτυγχάνει η «προσπάθεια σωτηρίας της Ελλάδας» στα πλαίσια της ευρωζώνης;

02:09, 05 Σεπ 2012 | Κρυσταλία Πατούλη tvxs.gr/node/105046

Γιατί αποτυγχάνει η «προσπάθεια σωτηρίας της Ελλάδας» στα πλαίσια της ευρωζώνης; (Η άποψη διάφορων γερμανικών οικονομικών «Think tank”): Πολλοί γερμανοί πολιτικοί (που βρίσκονται σε διάφορα κόμματα) υποστηρίζουν ότι για την αποτυχία της «σωτηρίας μας», φταίνε οι πολιτικοί σαν τον Παπανδρέου και τον Σαμαρά. Ιδίως ο δεύτερος που από τότε που ξεκίνησαν τα «μνημόνια»-σαν αντιπολίτευση-δε τα στήριξε. Του Γιώργου Κολέμπα

Τώρα που υπάρχει κυβέρνηση και στήριξη από 3 κόμματα και ο Σαμαράς έπεισε μάλλον τη Μέρκελ, ότι αυτά που έλεγε τότε δεν τα εννοούσε, αλλά τα έλεγε απλώς για να γίνει πρωθυπουργός, πολλοί πολιτικοί ελπίζουν ξανά στην επιτυχία του προγράμματος «σωτηρίας».

Όχι όλοι βέβαια, ιδίως κάποιοι κύκλοι και λόμπυ από τα κόμματα FDP και CSU, που συμμετέχουν στη κυβέρνηση και που δεν έχουν πεισθεί ακόμα για το πότε ο Σαμαράς έλεγε ψέματα, τότε ή τώρα. Αυτοί οι κύκλοι θέλουν-έτσι και αλλιώς- την έξοδο της Ελλάδας από την ευρωζώνη,  σαν παράδειγμα «τιμωρίας» και αποφυγής για τους νοτιοευρωπαίους «ναυαγούς» των δημοσιονομικών χρεών.

Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με τους οικονομικούς κύκλους. Σημαντικά γερμανικά «Think tank” θεωρούν ότι η Ευρωζώνη υποφέρει από τις στρεβλώσεις των εσωτερικών συναλλαγματικών ισοτιμιών. Αυτό είναι και η αιτία για τις μακροοικονομικές ανισορροπίες, στα πλαίσιά της.

Έτσι για την Ελλάδα θεωρούν σαν λύση την έξοδο από την Ευρωζώνη και την επαναφορά της δραχμής, όχι σαν τιμωρία, αλλά διέξοδο.

Δικαιολογούν την άποψή τους ως εξής:

Το πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών της Γερμανίας, το οποίο για τη φετινή χρονιά υπολογίζεται σε περίπου 160 δισεκατομμύρια € από το Ινστιτούτο Ifo έπιασε ένα νέο ρεκόρ. Αυτό οδηγεί σε παραπέρα «μακροοικονομικές ανισορροπίες». Το «επιχειρηματικό μοντέλο» της Γερμανίας έχει επικεντρωθεί στις εξαγωγές και ακολουθεί πολιτικές σκληρού περιορισμού των μισθών.

Και επειδή είναι η κυρίαρχη οικονομία στην Ευρώπη, επιβάλει σχεδόν στις χώρες της κρίσης ελλείμματα στο εξωτερικό τους εμπόριο και με αυτόν τον τρόπο τις βλάπτει ουσιαστικά.

Οι εμπορικές ανισορροπίες στη ζώνη του ευρώ έχουν να κάνουν ουσιαστικά με τις βασικές στρεβλώσεις στις συναλλαγματικές ισοτιμίες. Λόγω της ανάπτυξης διαφορετικών ανταγωνιστικών δυνατοτήτων, οι πραγματικές συναλλαγματικές ισοτιμίες μεταξύ των χωρών του ευρώ έχουν αποκλίνει. Αυτό είναι ένα από τα βασικότερα προβλήματα: για τις ελλειμματικές χώρες το ευρώ αποτιμάται πολύ ψηλά και για τις χώρες με πλεονάσματα σε χαμηλά επίπεδα. Έχουμε για παράδειγμα: υπερτιμημένο ελληνικό ευρώ και υποτιμημένο γερμανικό ευρώ!

Πραγματικά, η Ελλάδα έχει μια ανάγκη υποτίμησης κατά πάσα πιθανότητα από 40 έως 50%. Το «ελληνικό ευρώ» είναι λοιπόν πολύ υπερτιμημένο. Αντίθετα, το «γερμανικό ευρώ» είναι σημαντικά υποτιμημένο, κατά πάσα πιθανότητα κατά 15 έως 20%, πράγμα που σημαίνει ότι η Γερμανία έχει ανάγκη από μια τέτοια υπερτίμηση.

Όλες οι άλλες χώρες της ζώνης του ευρώ βρίσκονται στο ενδιάμεσο: η Μάλτα, η Πορτογαλία, η Ισπανία και η Κύπρος θα χρειαστεί να υποτιμήσουν περίπου 18 με 22%, η Σλοβενία​​, η Σλοβακία και την Ιταλία, περίπου 10 με 15%, η Γαλλία και η Ιρλανδία περίπου 5 έως 10%. Ανάγκη για υπερτίμηση έχουν Βέλγιο περίπου 6 έως 8%, και η Εσθονία, Φινλανδία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία και Αυστρία για 10 με 12%.

Η ζώνη του ευρώ είναι, κατά συνέπεια, μια περιοχή εσωτερικά ευθυγραμμισμένων συναλλαγματικών ισοτιμιών. Εδώ βρίσκεται στην ουσία η βάση για την εξήγηση, όχι μόνο των αποκλινόντων ισοζυγίων τρεχουσών συναλλαγών, αλλά και των άλλων στρεβλώσεων στην κατανομή των πόρων της ζώνης του ευρώ.

Γιατί κάθε υπερτίμηση του νομίσματος μιας χώρας λειτουργεί σαν τροχοπέδη για τις εξαγωγές και σαν έμμεση επιδότηση του συνόλου των εισαγωγών, με αποτέλεσμα η χώρα να εξάγει πολύ λίγο και εισάγει πάρα πολύ, ώστε να έχει υπερβολικό πλεόνασμα των εισαγωγών.

Αυτό σημαίνει ότι η παραγωγική δομή της χώρας παραμορφώνεται: οι εξαγωγές και τομείς υποκατάστασης των εισαγωγών υποαναπτύσσονται, ενώ εισαγωγικός τομέας υπερμεγενθύνεται. Έτσι η σημερινή υπερτίμηση για την Ελλάδα λειτουργεί σαν τροχοπέδη για τις εξαγωγές και σαν επιδότηση για τις εισαγωγές.

Η υποτίμηση ενός νομίσματος αντανακλά αναλόγως στρεβλωτικές επιπτώσεις: έμμεση επιδότηση της εγχώριας παραγωγής που προορίζεται για εξαγωγή, με συνέπεια έναν υπερμεγέθη τομέα εξαγωγών, στον οποίο μπορούν και ευδοκιμούν, έστω και οριακά, προμηθευτές οι οποίοι θα είχαν εξαλειφθεί σαν ασύμφοροι, αν επικρατούσε ισότιμο νόμισμα.

Την ίδια στιγμή επιδοτεί τους ξένους αγοραστές, ενώ λειτουργεί και σαν εμπόδιο για τις εισαγωγές, με αποτέλεσμα τα υπερβολικά εξωτερικά πλεονάσματα, τα οποία δείχνουν ότι η γερμανική κοινωνία π.χ. χρησιμοποιεί λιγότερο εθνικό προϊόν από ό, τι δημιούργησε, και κατά συνέπεια εξάγει αντίστοιχο κεφάλαιο. Αυτή είναι η σημερινή κατάσταση στη Γερμανία, που προκαλεί τέτοια έντονη κριτική στη ζώνη του ευρώ .

Σταθερές εσωτερικές συναλλαγματικές ισοτιμίες ένα προς ένα του ευρώ, τα οποίο δεν είναι πλέον σε ισορροπία, δίνουν λάθος δεδομένα της αγοράς στους παραγωγούς-πωλητές, που οδηγούν σε άνιση κατανομή των πόρων σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ.

Η προβλεπόμενη από την εσωτερική ολοκλήρωση της αγοράς επιθυμητή αλληλοδιείσδυση των αγορών με βάση το συγκριτικό πλεονέκτημα, παρακωλύεται σε σημαντικό βαθμό εντός της ζώνης του ευρώ από τις άνισες συναλλαγματικές ισοτιμίες. Έτσι η ζώνη του ευρώ, σαν μια περιοχή επένδυσης, χάνει το πλεονέκτημά της στο διεθνή ανταγωνισμό.

Τι πρέπει να γίνει; Σύμφωνα με τον κανόνα: δεν είναι ο υγιής που χρειάζεται θεραπεία, αλλά ο ασθενής, θα πρέπει να τεθούν στο επίκεντρο κύρια οι ελλειμματικές χώρες, διότι η ανάγκη υποτίμησης οφείλεται κατά κύριο λόγο στην έλλειψη ανταγωνιστικότητάς τους. Έτσι μπαίνει στην ημερήσια διάταξη των ελλειμματικών χωρών η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας μέσω ανάπτυξης πολιτικών ενθάρρυνσης των πλευρών προσφοράς, προκειμένου να αυξηθεί η συναλλαγματική ισοτιμία τους, και έτσι να πετύχουν τιμές ισορροπίας.

Μια τέτοια όμως στρατηγική μπορεί να πετύχει σε χώρες των οποίων η ανάγκη για υποτίμηση δεν είναι πολύ υψηλή. Για την Ελλάδα, που έχει εξαιρετικά υψηλή ανάγκη υποτίμησης, η στρατηγική αυτή δεν είναι ρεαλιστική, διότι την συγκλονίζει η συντριπτική υπερτίμηση του ευρώ. Για αυτό η Ελλάδα πρέπει να βαδίσει τον δρόμο της κατανομής του βάρους της προσαρμογής: εσωτερική διέγερση της ανάπτυξης και ταυτόχρονα να βάλει «όπισθεν» στην υπερτίμηση. Το τελευταίο συνεπάγεται την απόσυρση της Ελλάδας από το ευρώ και την επανεισαγωγή της δραχμής.

Γιατί η έξοδος από το ευρώ θα αύξαινε την ανταγωνιστικότητα της χώρας. Εάν η Ελλάδα εγκαταλείψει την ζώνη του ευρώ, μπορεί και θα τα καταφέρει να εξαλείψει-μέσω μιας ισχυρής υποτίμησης της δραχμής- την κακή κατανομή της παραγωγικής δομής της: όχι ξαφνικά, αλλά σταδιακά με μια χρονική επιμήκυνση της διαδικασίας προσαρμογής.

Αυτή η ρεαλιστική ανάλυση, η οποία στη γενική θεωρία και την πολιτική της συναλλαγματικής ισοτιμίας είναι πραγματικά κοινή λογική, έρχεται έντονα σε αντίθεση με όσους επιχειρηματολογούν ενάντια στην αποχώρηση της Ελλάδας, που υποστηρίζουν ότι μια υποτίμηση δεν θα βοηθούσε τη χώρα, αλλά μάλλον κακό θα της έκανε, διότι η εξαγωγική της βάση (κυρίως τουρισμός, πλοία- ναυτιλία και γεωργία) είναι πολύ μικρή και η υποτίμηση θα έχει μόνο μια αρνητική επίδραση στην αγοραστική δύναμη για προϊόντα εισαγωγής.

Το ότι η υποτίμηση μπορεί να διευρύνει την εξαγωγική βάση με νέα αγαθά, που λόγω του υπερτιμημένου ευρώ δεν παράγονταν στην Ελλάδα στο παρελθόν, το ότι δηλαδή το χαρτοφυλάκιο των εξαγωγών μπορεί να διευρυνθεί και να υπάρξει διαφορετική κατανομή των πόρων και της δράσης, δεν αναγνωρίζεται ως μια λογική δυνατότητα σε αυτή την οπτική. Η έξοδος από το ευρώ θα βελτίωνε, μέσω της υποτίμησης, το σύνολο της εγχώριας παραγωγικής δομής, όχι μόνο με κριτήριο τον προσανατολισμό προς την αγορά, αλλά επίσης και θα την διεύρυνε και θα ενίσχυε την ανταγωνιστικότητα της χώρας.

Αυτό δε μπορεί να φέρει σε πέρας καμιά «φιλοσοφία διάσωσης», όπως προπαγανδίζεται σήμερα με όλο και νέες ακριβές παραλλαγές και προωθείται σε πολιτικό επίπεδο. Πακέτα διάσωσης διατηρούν τις στρεβλώσεις στη ζώνη του ευρώ, αντί να τις σπάσουν. «Αγορά χρόνου» είναι το σύνθημα, αλλά οι «διασώσεις» περνάνε λάθος μηνύματα κατά τη διάρκεια του «αγορασμένου χρόνου», επειδή συνεχίζουν να χρηματοδοτούν υφιστάμενα εξωτερικά εμπορικά ελλείμματα, αντί να τα διορθώνουν.

Και ένα σχόλιο από τη μεριά μας: τα παραπάνω εκτιμούν γερμανοί οικονομολόγοι, πιθανά όχι ανιδιοτελώς. Όμως αυτά λέει και η κοινή λογική. Η καπιταλιστική κοινή λογική βεβαίως, που στηρίζεται στην οικονομία της αγοράς.

Για μια οικονομία των κοινωνικών αναγκών, της αλληλεγγύης των «από κάτω», καθώς και της αλληλεγγύης προς τις επερχόμενες ελληνικές γενιές, δεν θα πρέπει να υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η έξοδος από την ευρωζώνη είναι επιθυμητή και «μονόδρομος». Έπρεπε να είχε γίνει καλύτερα από το 2009, δεν θα είχαμε χάσει τόσο χρόνο και πόρους που πέρασαν στους τοκογλύφους.

Αλλά ποτέ δεν είναι αργά, αρκεί ο ελληνικός λαός να μη συνεχίσει να θεωρεί «τιμωρία» την έξοδο.

Να καταλάβουμε ότι η«σωτηρία» που μας προσφέρει η ευρωζώνη είναι η κοινωνική, ψυχολογική και οικολογική μας κατάρρευση.

Να αντιληφθούμε ότι η μακροπρόθεσμη λύση για μας είναι η απόρριψη όλων αυτών των πολιτικών και η στροφή προς την κοινωνική και
αλληλέγγυα οικονομία των αναγκών, των αναγκών που θα διαμορφώσουμε κατά τη διάρκεια της μετάβασης προς μια μετακαπιταλιστική κοινωνία.

Για τα πρώτα βήματα αυτής της μετάβασης δείτε το: http://topikopoiisi.blogspot.gr/p/blog-page_9619.html

Γιώργος Κολέμπας

Κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία. Του Γιώργου Κολέμπα

22:06, 10 Ιουν 2012 | Κρυσταλία Πατούλη tvxs.gr/node/97013

O οικογεωργός και πρώην εκπαιδευτικός Γιώργος Κολέμπας, ο οποίος από το 1990, προσπαθεί δια του «παραδείγματος» να συμβάλει στην στρατηγική της τοπικοποίησης, στο πλαίσιο της γενικότερης πρότασης για απο-ανάπτυξη, ως απάντηση στην παγκοσμιοποίηση και τη μετάβαση σε μια αποκεντρωμένη, επανατοπικοποιημένη, αυτοδιαχειριζόμενη και οικολογική κοινωνία της ισοκατανομής, μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη και το tvxs.gr, για «τα χαρακτηριστικά της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας«, με αφορμή το νέο βιβλίο Κοινωνικοποίηση, Η διέξοδος από τις συμπληγάδες του κρατισμού και της ιδιωτικοποίησης.

«Η καπιταλιστική οικονομία στηρίζεται βασικά σε δύο τομείς:

  • 1) Στον κρατικό τομέα με τη μορφή του «κράτους επιχειρηματία» -που στη φάση της επικράτησης του νεοφιλελευθερισμού υποχωρεί υπέρ της ιδιωτικοποίησης των επιχειρηματικών του δραστηριοτήτων-ή τη μορφή του «κράτους πρόνοιας»-που και αυτό υποχωρεί είτε αυτοκαταργώντας τον εαυτό του είτε ιδιωτικοποιώντας τις κοινωνικές υπηρεσίες.
  • 2) Στον ιδιωτικό τομέα με τον εταιρικό τρόπο του «επιχειρείν». Αυτός ο τομέας έχει διογκωθεί τόσο που στη φάση της παγκοσμιοποίησης έχουμε σαν αποτέλεσμα  147 μεγάλες εταιρείες να ελέγχουν το 40% της παγκόσμιας οικονομίας, ενώ οι 737 (στις οποίες συμπεριλαμβάνονται και οι 147) να ελέγχουν το 80% της οικονομίας του πλανήτη!

Υπάρχει όμως και ένας τρίτος τομέας- μεταξύ του κρατικού και του ιδιωτικού – που έχει αναπτυχθεί σήμερα, και τον συναντούμε με πολλά ονόματα: κοινωνική οικονομία, αλληλέγγυα οικονομία, ηθική οικονομία, τρίτος τομέας, λαϊκή οικονομία, κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία κ.α.

Η φαινομενική σύγχυση γύρω από τον ορισμό, προκύπτει κυρίως γιατί αντανακλά μια έντονη εσωτερική διαμάχη για τη νοηματοδότηση και την εξέλιξη του φαινομένου.

Σε αυτή την εξέλιξη συμμετέχει και δρα ένα ευρύ φάσμα κοινωνικών και πολιτικών υποκείμενων, από μικρές ομάδες γειτονιάς και κοινωνικά κινήματα μέχρι πολυεθνικές επιχειρήσεις και υπερ-κρατικούς σχηματισμούς όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, που προφανώς διακατέχονται από πολύ διαφορετικές επιδιώξεις και αναφορές. Ως αποτέλεσμα, ενώ οι λόγοι που αρθρώνονται και οι πρακτικές που υιοθετούνται κάποιες φορές συγκλίνουν, συχνά αποδεικνύονται ασύμβατοι, ακόμη και αντιθετικοί, οδηγώντας σε αποκλίνοντα μονοπάτια.

Στον ελλαδικό χώρο, έχουν επικρατήσει δύο βασικά όροι: είτε ο θεσμικός όρος «κοινωνική οικονομία» (ήδη έχει ψηφισθεί νόμος από τη Κυβέρνηση), είτε ο όρος «αλληλέγγυα οικονομία» από μια πληθώρα πρωτοβουλιών βάσης. Το θέμα δεν είναι δεδομένο και αντικειμενικό. Πρόκειται για όρους και πρακτικές υπό διαμόρφωση και το σημαντικό είναι να περιγράψουμε ποια χαρακτηριστικά θέλουμε να πάρει αυτή η οικονομία και εκεί να ρίξουμε το βάρος.

Καταρχήν καλύτερα είναι να δεχθούμε τον συμπτυγμένο όρο «κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία» συνδυάζοντας τα δύο κύρια ρεύματα πρακτικής που υπάρχουν και αποδεχόμενοι τα αντίστοιχα χαρακτηριστικά και της συμπληρωματικότητας –ως προς την καπιταλιστική οικονομία- και τα χαρακτηριστικά της κοινωνικής αλληλεγγύης των «από κάτω», αφού ο στόχος είναι να αποτελέσει  την οικονομία της μετάβασης προς ένα διαφορετικό από τον καπιταλισμό κοινωνικό σχηματισμό.

Τα καταρχήν λοιπόν χαρακτηριστικά που συνοδεύουν την κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία μέχρι τώρα-αυτό δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να εξελιχθούν παραπέρα- είναι:

  • Διαχείριση υφιστάμενων προβλημάτων με πεδίο αναφοράς την ηθική διάσταση και τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά και τη πολιτική διάσταση με τα κοινωνικά δικαιώματα.
  • Λειτουργική και θεσμική σύνδεση με το νομικό πλαίσιο που υπάρχει, αλλά και οικονομική και θεσμική αυτονομία- ανεξαρτησία με διεκδικητική στάση.
  • Αρχική διασύνδεση με την αγορά, αλλά με προτεραιότητα τη σταδιακή αποσύνδεση και την ανάπτυξη εναλλακτικών- αλληλέγγυων δομών.
  • Η κλίμακα και η μορφή της εσωτερικής οργάνωσης αυτών των δομών μπορούν να ποικίλουν, ανάλογα με το είδος μονάδας και τη στόχευση. Αποκλείονται περιπτώσεις μεγάλης κλίμακας και κάθετης οργάνωσης. Επιθυμητό το μικρό έως μεσαίο μέγεθος μονάδων και η έμφαση στην τοπικότητα, στη συμμετοχική και δημοκρατική λειτουργία.
  • Πεδίο οικονομικής δράσης από αποσπασματικό- με έμφαση σε «αποκατάσταση ζημιών» και υπηρεσίες πρόνοιας- μέχρι και  σφαιρικό, περιλαμβάνοντας το σύνολο της οικονομικής ζωής, χρηματικής ή μη.
  • Συνέργειες και διασύνδεση μεταξύ μονάδων, φορέων, δικτύων και  κοινωνικών κινημάτων, που ξεκινούν από το να είναι θεματικές  και εντοπισμένες, αλλά μπορούν και  επεκτείνονται σε διαθεματικές και περιφερειακές.
  • Με απεύθυνση προς την κοινωνία και τους πολίτες για ευαισθητοποίηση, ενίσχυση, άμεση συμμετοχή, προσωπική δράση, ενεργοποίηση και συλλογική δράση.

Μια οικονομική δραστηριότητα στα πλαίσια της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας σήμερα-με τη μορφή επιχείρησης κοινωνικής βάσης ή συνεταιριστικής ή συνεργατικής (κολεκτίβας) και έχοντας απορρίψει την «μεγιστοποίηση» του κέρδους σαν μέτρο της επιτυχίας της οικονομικής δραστηριότητας- είναι επιτυχημένη, όταν συμβάλει κατά το «μέγιστο» δυνατό στην συλλογική-κοινωνική ευημερία(και όχι μόνο στην ευημερία των μελών της, όπως συμβαίνει με την καπιταλιστική επιχείρηση, που σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα μπορεί η οικονομική της επιτυχία να στηρίζεται στη μείωση ακριβώς της ευημερίας και της ποιότητας ζωής της υπόλοιπης κοινωνίας).

Η επιτυχία της αποδείχνει ότι στην ουσία ισχύει το αντίστροφο από ότι ισχυρίζεται ο καπιταλισμός: δεν είναι η ατομική ευημερία εκείνη που συνεπάγεται αυτόματα και την συλλογική ευημερία, αλλά η συλλογική είναι αυτή που συνεπάγεται και την ατομική ευημερία.

«Όποιος φροντίζει για όλους, φροντίζει και για τον εαυτό του».

Στη συνέχεια τα χαρακτηριστικά που θα μπορούσε να αποκτήσει κατά την περίοδο της μετάβασης είναι: να στηρίζεται στη διαφάνεια των στόχων και την κριτική τους, στη κοινωνική ασφάλεια και υπευθυνότητα με κοινωνική αναδιανομή των πλεονασμάτων, στην «κοινωνική αναγνώριση της αναγκαιότητας» των οικονομικών δραστηριοτήτων, στη συλλογική ιδιοκτησία και χρήση των μέσων παραγωγής, στην δημιουργική και ισότιμη εργασία με σύγκλιση χειρωνακτικής-πνευματικής και με συνεργατικές σχέσεις των εργαζομένων στις μονάδες της, στην αυτοδιαχείριση και τη δημοκρατική συν-απόφαση των χώρων εργασίας, στην αλληλεγγύη προς τις «επηρεαζόμενες» από την οικονομική δραστηριότητα κοινωνικές ομάδες και άλλα είδη ζωής.

Να αποβλέπει στην «καλή υγιεινή ζωή» υπηρετώντας την συλλογική και ατομική κοινωνική ευημερία, καθώς και να αποβλέπει στην οικολογική βιωσιμότητα και τις μικρές αποστάσεις,  στηριζόμενη περισσότερο στους τοπικούς φυσικούς πόρους(«οικονομία της εγγύτητας»). Να αποβλέπει επίσης στην όσο γίνεται μεγαλύτερη αυτοδυναμία των περιοχών και στις δίκαιες ανταλλαγές μεταξύ τους.

Αυτά τα χαρακτηριστικά θα συνδέονται προφανώς και με τα γενικότερα χαρακτηριστικά της κοινωνίας της μετάβασης, η οποία για να μπορέσει να κινηθεί πλειοψηφικά προς αυτήν-τη μεταβατική κοινωνία- θα χρειασθεί να έχει από τα πριν σκιαγραφήσει ποιο θα είναι το κοινωνικά αποδεκτό «συλλογικό- κοινωνικό όφελος».

Το τι θα θεωρείται συλλογική κοινωνική ευημερία δεν μπορεί παρά να είναι αποτέλεσμα μιας γενικότερης δημοκρατικής(αμεσοδημοκρατικής) συζήτησης και συμφωνίας από την ίδια την κοινωνία της μετάβασης.

Υπάρχουν όμως ήδη αρκετά δεδομένα, ώστε να μη περιμένουμε να βρεθεί πρώτα η κοινωνία σε περίοδο μετάβασης και μετά να καθορίσουμε την «κοινωνική ευημερία», σαν ένα νέο «κοινωνικό συμβόλαιο». Μπορούμε να ξεκινήσουμε ήδη από τώρα να τη σκιαγραφούμε, ώστε κάνοντάς την ελκυστική για την κοινωνική πλειοψηφία, να συμβάλουμε και στο να αποφασίσει να κινηθεί η ίδια προς τα εκεί.

Στην Ε.Ε. η «από τα πάνω» προώθηση της κοινωνικής οικονομίας, στην καθαρά συμπληρωματική προς την καπιταλιστική μορφή της, φαίνεται ότι αποτελεί και πολιτική επιλογή των κρατικών μηχανισμών. Οι επιδιώξεις της επιλογής αυτής μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ευρείας αντιπαράθεσης και να μην αποτελούν την βάση, ώστε να περιορίσουμε το φαντασιακό μας, όσον αφορά την οικονομία της μετάβασης. Πολύ περισσότερο, όταν απαντούνται στις ευρωπαϊκές χώρες ιδιαίτερα σημαντικά ρεύματα «από τα κάτω» που αποκλίνουν από το δρόμο της καθεστωτικής προώθησης.

Θα χρειασθεί βέβαια να απαντήσουμε με καθαρό τρόπο το εύλογο ερώτημα: στην Ελλάδα των μνημονίων  και της βαθιάς και παρατεταμένης οικονομικής ύφεσης, πώς ανταποκρινόμαστε στην εισαγωγή στις ζωές μας και στο δημόσιο διάλογο αυτής της οικονομίας;

Είναι ευκαιρία να δείξουμε ότι δεν πρόκειται μόνο για μια αλληλέγγυα διαχείριση των συνεπειών της κρίσης, αλλά για μια οραματική και ζωογόνα αναζήτηση μιας καλύτερης, συνεργατικής  οικονομίας των αναγκών, που μπορεί να αποτελέσει και τη βάση μιας νέας και βιώσιμης ελληνικής κοινωνίας.

Μια προσπάθεια προς αυτή την κατεύθυνση είναι και το πρόσφατο βιβλίο μας: Κοινωνικοποίηση, Η διέξοδος από τις συμπληγάδες του κρατισμού και της ιδιωτικοποίησηςΓιώργος Κολέμπας/Βασίλης Γιόκαρης, Οι Εκδόσεις των Συναδέλφων, 2012, που θα παρουσιαστεί στις 28 Ιουνίου στις 8 μ.μ. στο Στέκι ενθεμάτων της Αυγής, Βαλτετσίου 50-52, 6ος όροφος, Εξάρχεια.

Συμμετέχοντας τα προηγούμενα χρόνια σε εγχειρήματα «κοινωνικής χειραφέτησης» και στη δημιουργία δομών κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας, που εμπεριέχουν στοιχεία μιας οικονομίας μετάβασης σε έναν μετακαπιταλιστικό κοινωνικό σχηματισμό, και σαν απάντηση στην επιχειρούμενη από την πολιτική των «μνημονίων» στη χώρα ιδιωτικοποίηση των κοινωνικών και συλλογικών αγαθών, προτείνουμε την –με το μικρότερο δυνατό οικολογικό αποτύπωμα-κοινωνικοποίησή τους.-»


Aποσπάσματα από το βιβλίο:

««Το πρόταγμα για Κοινωνικοποίηση (αδιάρρηκτα συνδεδεμένο με εκείνο για  Τοπικοποίηση) της παραγωγής και της παροχής υπηρεσιών προς εξυπηρέτηση βασικών ανθρώπινων και κοινωνικών αναγκών προβάλλει :

  • α) Ως αδήριτη ανάγκη για να συμβάλλει στην αντιμετώπιση και την υπέρβαση των ασύλληπτων αδιεξόδων, τα οποία έχει δημιουργήσει και εξακολουθεί να επισωρεύει, σε οικονομικό-εργασιακό-κοινωνικό-πολιτικό και οικολογικό επίπεδο, το οικονομικό σύστημα (καπιταλισμός ονομάζεται) που έχει αναγάγει τη μεγιστοποίηση του προσωπικού/του ιδίου οικονομικού κέρδους και συμφέροντος σε υπέρτατη αξία της ζωής αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις,
  • β) Ως διέξοδος ανάμεσα στις συμπληγάδες πέτρες από τη μία πλευρά του διακατεχόμενου από εντονότατο κρατισμό και αναποτελεσματικότητα ελληνικού κρατικού, δημόσιου και δημοτικού, τομέα, και από την άλλη πλευρά του σίφουνα της Ιδιωτικοποίησης που βρίσκει ως εκ τούτου το έδαφος προετοιμασμένο και σαρώνει (και) το δημόσιο χώρο.

Η Κοινωνικοποίηση αναδύεται με λίγα λόγια ως διέξοδος ανάμεσα στις συμπληγάδες πέτρες του Κρατισμού και της Ιδιωτικοποίησης.

Ως ένας τρίτος τομέας μεταξύ του κρατικού και του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας, ο οποίος μπορεί:

  • α) είτε να κινείται σε επίπεδο «λαϊκού καπιταλισμού»,
  • β) είτε –διευρυνόμενος και βαθαίνοντας τους στόχους και τα περιεχόμενά του– να υποσκάπτει τα οικονομικά / παραγωγικά  θεμέ­λια του «υπαρκτού καπιταλισμού» και να δημιουργεί τις ουσιώδεις προϋποθέσεις για τη μετάβαση σε ένα εντελώς διαφορετικό οικονομικοπολιτικό σύστημα οργάνωσης και χειραφέτησης της κοινωνίας…

Η έννοια της «κοινωνικής οικονομίας»  δεν είναι νέα. Ήδη στα μέσα του 19ου αιώνα είχαν εμφανιστεί οι πρώτες οργανώσεις κοινωνικής οικονομίας στις αναπτυγμένες οικονομικά χώρες, με τη μορφή συνεταιριστικών επιχειρήσεων, αλληλοβοηθητικών φορέων, μη κερδοσκοπικών ενώσεων και συλλογικών επιχειρήσεων που λειτουργούσαν με τη νομική μορφή του συνεταιρισμού  ή της αστικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας.

Τις τελευταίες 2-3 δεκαετίες, η παρατεταμένη κρίση του Κράτους Πρόνοιας επιτρέπει την εμφάνιση μιάς νέας μορφής κοινωνικής οικονομίας, της επονομαζόμενης «αλληλέγγυας οικονομίας».

Παράλληλα, η αξιοποίηση των – από τη φύση τους αποκεντρωμένων, ήτοι παντού διάσπαρτων – Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) πραγματοποιείται σε χώρες του υπερ-ώριμου καπιταλισμού (όπως παρουσιάσαμε το παράδειγμα της Γερμανίας στο προηγούμενο κεφάλαιο Β.) όχι μόνον από τα κλασσικά επενδυτικά εταιρικά σχήματα, αλλά μέσα από πληθώρα μικρομεσαίων εταιρειών με κοινωνική συμμετοχή ή δημοτική βάση.

Η Κοινωνική Οικονομία δεν είναι αυστηρά προσδιορισμένη ως έννοια. Παραθέτουμε στο σημείο αυτό τον ορισμό της κοινωνικής οικονομίας, τον οποίο δίνει ο πρόσφατος Νόμος 4019/ΦΕΚ 216/Α/30.9.2011 περί <<Κοινωνικής Οικονομίας και Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας και λοιπές διατάξεις>> :

«Κοινωνική Οικονομία» είναι το σύνολο των οικονομικών, επιχειρηματικών, παραγωγικών και κοινωνικών δραστηριοτήτων, οι οποίες αναλαμβάνονται από νομικά πρόσωπα ή ενώσεις προσώπων, των οποίων ο καταστατικός σκοπός είναι η επιδίωξη του συλλογικού οφέλους και η εξυπηρέτηση γενικότερων κοινωνικών συμφερόντων».

Πρόκειται για έναν ορισμό της κοινωνικής οικονομίας, σύμφωνα με τον οποίο επιδιώκεται συλλογικό όφελος, άρα δεν επιδιώκεται / δεν διανέμεται στους εταίρους οικονομικό κέρδος. Γενικότερα όμως, η κοινωνική οικονομία μπορεί να εμπεριέχει οικονομικό κέρδος, μπορεί όχι. (Διευκρινίζουμε στο σημείο αυτό ότι δραστηριότητες κοινωνικής οικονομίας δεν περιορίζονται στα οργανωτικά πλαίσια νομικών προσώπων ή εταιρειών.

Τα τελευταία χρόνια [προϊούσης της οικονομικής και της γενικότερης κρίσης του συστήματος] αναπτύσσεται σε πολλά μέρη του κόσμου, και στην Ελλάδα, μια ποικιλία δραστηριοτήτων κοινωνικής οικονομίας από κατά τόπους  Δίκτυα διαφόρων φορέων [τοπικά δίκτυα ανταλλακτικής οικονομίας, τράπεζες χρόνου, δίκτυα παραγωγών-καταναλωτών, τράπεζες και ανταλλακτήρια σπόρων, Οικογιορτές κ.ά.]).

Όπου – καταστατικά επιδιώκεται και – επιτυγχάνεται οικονομικό κέρδος, αυτό σε άλλες περιπτώσεις διανέμεται στους εταίρους (όπως στο παράδειγμα της αξιοποίησης των ΑΠΕ στη Γερμανία),  ενώ σε άλλες περιπτώσεις δεν διανέμεται στους εταίρους.

Στην περίπτωση διανομής εταιρικού κέρδους/μερισμάτων στους εταίρους, αυτή μπορεί να χαρακτηρίζεται από εντονότερα ή ασθενέστερα στοιχεία «λαϊκού ή κοινωνικού καπιταλισμού», στην περίπτωση μη διανομής του παραγόμενου οικονομικού κέρδους στους εταίρους έχουμε μία ΄΄αλληλέγγυα οικονομία΄΄ ή μία οικονομία με σοσιαλιστικά χαρακτηριστικά. Αντίστοιχα είναι και τα ενδεικνυόμενα για την κάθε περίπτωση εταιρικά σχήματα.

Για παράδειγμα, οι μορφές που μπορεί να πάρει η κοινωνικοποιημένη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με αιχμή τις ΑΠΕ:

  • Παραγωγή στα νοικοκυριά ή τις επιχειρήσεις με μετατροπή των κτιρίων σε συν-ενεργειακά (με την έννοια του θετικού ισοζυγίου μεταξύ παραγωγής-κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στα σπίτια με τοποθέτηση κατάλληλων φ/β συστημάτων).
  • Παραγωγή στα αγροκτήματα(με μικρά συστήματα στα υπόστεγα και τις αποθήκες, καθώς και σε μη παραγωγική γη).
  • Με τη μορφή μικρών ατομικών ή οικογενειακών επιχειρήσεων που εγκαθιστούν και λειτουργούν μικρά συστήματα ΑΠΕ σε ιδιωτική γη.
  • Με τη μορφή επιχειρήσεων κοινωνικής («λαϊκής») βάσης με συμμετοχή των πολιτών που προτιμούν τις μικροοικονομίες τους, αντί να τις καταθέτουν στις τράπεζες, να τις «επενδύουν» στην παραγωγή ενέργειας με συστήματα ΑΠΕ σε συλλογική, δημοτική ή δημόσια γη. Νομικά αυτές οι επιχειρήσεις μπορεί να πάρουν τη μορφή συνεταιρισμών, ΕΠΕ, Α.Ε. κ.λπ.
  • Με τη μορφή δημοτικών, διαδημοτικών επιχειρήσεων παραγωγής σε δημοτικές εκτάσεις.
  • Με τη μορφή μεικτών επιχειρήσεων που συμμετέχουν δημότες από τη μια και αντίστοιχοι τοπικοί δήμοι –που αναλαμβάνουν τη πρωτοβουλία-από την άλλη.

Το πρώτο βήμα λοιπόν για τη λύση του ενεργειακού προβλήματος και στη χώρας μας θα ήταν -με την ευκαιρία της απελευθέρωσης-  η μεταβίβαση της υποχρέωσης του ενεργειακού εφοδιασμού των πολιτών στους ΟΤΑ και η δημοτικοποίηση-κοινοτητοποίηση των τοπικών ενεργειακών δικτύων.

Οι ΟΤΑ είναι η πλέον κατάλληλη σημερινή δομή για τον ενεργειακό σχεδιασμό στην περιοχής τους. Ο ενεργειακός εφοδιασμός μπορεί και αξίζει να γίνει το αποφασιστικό πεδίο επιχειρηματικής δράσης των δημοτικών-διαδημοτικών επιχειρήσεων, υπό την προϋπόθεση φυσικά ότι η δημοτική-διαδημοτική επιχείρηση θα έχει ως στόχο την ικανοποιητική παροχή αντίστοιχων υπηρεσιών στους πολίτες της περιοχής και δεν θα μοιάζει στην επιχειρηματική της πολιτική με το ενεργειακό μονοπώλιο της ΔΕΗ ή των άλλων ιδιωτικών εταιρειών.»

Ο Γιώργος Κολέμπας γεννήθηκε το 1950 στην Ήπειρο, τελείωσε γυμνάσιο-λύκειο στον Πειραιά και σπούδασε μαθηματικά στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (1968-1972) με μεταπτυχιακό Aufbaustudium Informatik στο Μόναχο (1974-1977). Στο διάστημα 1986-1990, κατά το οποίο δίδασκε στο Ελληνικό Γυμνάσιο-Λύκειο Φρανκφούρτης, έκανε σπουδές οικολογίας στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης. Ως καθηγητής Μέσης Εκπαίδευσης (1978-2008) οργάνωσε πολλά περιβαλλοντικά προγράμματα και συμμετείχε σε τοπικά κοινωνικά και οικολογικά κινήματα πολιτών. Ταυτόχρονα, από το 1990, οπότε εγκαταστάθηκε στο Πήλιο, έγινε και οικο-γεωργός με στόχο την προώθηση και την οργάνωση της βιολογικής οικοπαραγωγής στην Ελλάδα και τη διακίνηση των οικολογικών προϊόντων. Από το 2008 ασχολείται πλέον, και με τη διαμόρφωση της στρατηγικής της τοπικοποίησης, στο πλαίσιο της γενικότερης πρότασης της απο-ανάπτυξης, ως απάντηση στην παγκοσμιοποίηση και τη μετάβαση σε μια αποκεντρωμένη, επανατοπικοποιημένη, αυτοδιαχειριζόμενη και οικολογική κοινωνία της ισοκατανομής. Το πρώτο βιβλίο του Τοπικοποίηση: Από το παγκόσμιο… στο τοπικό, κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντιγόνη.
(website: http://topikopoiisi.blogspot.de , e-mail: gkolempas@yahoo.gr)

*φωτογραφία: «Μυστικός δείπνος», έργο του Σικελιώτη Γιώργου (1917-1984)