Τασούλα Βερβενιώτη: Πέρα από την «επιτάχυνση της Ιστορίας» είναι και το «βάρος» της Ιστορίας που κουβαλάμε

194457-jzusa15-0385-fig08[…] Εκτός που οι άνθρωποι θέλουνε χρόνο να αφομοιώσουν όλα αυτά τα τρομερά πράγματα που τους συμβαίνουν, πέρα δηλαδή από την «επιτάχυνση της Ιστορίας» είναι και το «βάρος» της Ιστορίας που κουβαλάμε.  Και πιο συγκεκριμένα, το τραύμα του εμφυλίου, τα δίπολα στη σκέψη και τη δράση μας. Και όσο αυτό το πράγμα δεν το λύνουμε, όσο δεν μπορεί να το διαχειριστεί η κοινωνία, και όσο δεν το αντιμετωπίζει ανοιχτά, με ειλικρίνεια, τόσο θα δυσκολευόμαστε να φτιάξουμε και μια καινούργια πρόταση ζωής […] Η ιστορικός Τασούλα Βερβενιώτη μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη με αφορμή το φαινόμενο της επιτάχυνσης της Ιστορίας που συμβαίνει τα τελευταία 5 χρόνια στην Ελλάδα, συμμετέχοντας στην Έρευνα για την κρίση.

Κρ.Π.: Από το 2010 κάθε ένα χρόνο περίπου, αλλάζει η κυβέρνηση (ή η σύστασή της) στην Ελλάδα. Έχει ξανασυμβεί ιστορικά, και τι μπορεί να σημαίνει;

Τ.Β.: Από όσο ξέρω δεν έχει ξανασυμβεί. Ωστόσο, σύμφωνα με τους ιστορικούς, σε περιόδους κρίσης, παρατηρείται το φαινόμενο της «επιτάχυνσης της Ιστορίας» (acceleration of History), κατά το οποίο η ταχύτητα των γεγονότων είναι πολύ μεγάλη. Γεγονότα δηλαδή που συνήθως συμβαίνουν μέσα σε πέντε ή δέκα ή είκοσι χρόνια, συμβαίνουν σε ένα, δύο ή τρία.

Ας κοιτάξουμε τι έγινε το 2015. Έχουμε δύο εκλογικές αναμετρήσεις και ένα δημοψήφισμα, τα capital controls, το 3ο μνημόνιο, μια διάσπαση στο κυβερνητικό στρατόπεδο, μια εμφανής δυστοκία να εκλέξει το κόμμα της αξιωματικής  αντιπολίτευσης αρχηγό και καπάκι σε όλα αυτά το προσφυγικό με πρωτοφανείς ροές ανθρώπων προς την Ευρώπη και καθημερινούς σχεδόν θανάτους στο Αιγαίο.

Όλα αυτά είναι πάρα πολλά! Είναι πολύ δύσκολο για τους ανθρώπους της όποιας κοινωνίας- όχι μόνο της ελληνικής- να τα εντάξουν στη συλλογιστική τους, να κατανοήσουν τη σημασία τους και να αφομοιώσουν τόσο πολλά γεγονότα σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα.

Κρ.Π.: Και οι κυβερνήσεις αλλάζουν μετά από μαζικές κινητοποιήσεις-εξεγέρσεις: Αγανακτισμένοι, διαμαρτυρία για το κλείσιμο της Ερτ, κλπ.

Τ.Β.: Λόγω αυτού του γρήγορου ρυθμού των γεγονότων το κίνημα των αγανακτισμένων φαντάζει σήμερα ως μακρινό παρελθόν, παρόλο που η επίδρασή του ήταν καίρια στις μετέπειτα εξελίξεις, όπως και το κλείσιμο της ΕΡΤ αλλά και η δολοφονία του Παύλου Φύσσα, θα έλεγα, το Σεπτέμβρη του 2013, ότι αποτελούν ιστορικές τομές.

Υπάρχουν λοιπόν φάσεις στην ανθρώπινη ιστορία που τα γεγονότα εξελίσσονται με πάρα πολύ μεγάλη ταχύτητα και οι αλλαγές που συντελούνται είναι πολλές και περισσότερο ευδιάκριτες στο πολιτικό επίπεδο παρά στο επίπεδο της συνειδητοποίησής τους από τους ανθρώπους, γιατί δεν έχουν το χρόνο να τις αφομοιώσουν.

Είναι αλήθεια ότι οι αλλαγές αυτές είναι πιο εύκολα μετρήσιμες στο πολιτικό επίπεδο, γιατί εύκολα αποτυπώνεται στον πολιτικό χάρτη ένα κόμμα που στις εκλογές του 2009 πήρε 42,93%, ενώ το 2015 μόνο το 4,68 των ψήφων. Οι αλλαγές όμως στο επίπεδο των νοοτροπιών, των συμπεριφορών ή των στερεοτύπων ούτε είναι εύκολα μετρήσιμες, ούτε εύκολα γίνονται.

Μπορούμε όμως να πούμε με βεβαιότητα ότι η βιαιότητα με την οποία τα «μέτρα λιτότητας» επιβλήθηκαν, διαφοροποίησε το πλαίσιο αναφοράς των ανθρώπων, τις καθημερινές τους συνήθειες, τον τρόπο που ζούσαν, δρούσαν και σκέφτονταν, με αποτέλεσμα και την αλλαγή της ταυτότητάς τους.

Κρ.Π.: Ο τρόπος ζωής είναι ο πολιτισμός. Άρα αυτή τη στιγμή γίνεται μια επιτάχυνση της Ιστορίας, μια επιτάχυνση και  αλλαγή του τρόπου της ζωής μας, άρα του πολιτισμού μας. Όμως, προς τα πού;

Τ.Β.: Αυτό δεν το ξέρουμε, γιατί η κατάσταση είναι ακόμα ρευστή και εκρηκτική, όπως η λάβα ενός ηφαιστείου. Αυτό που θεωρώ δεδομένο και νομίζω ότι το έχουν συνειδητοποιήσει και οι περισσότεροι, είναι ότι το κράτος έτσι όπως ήταν δομημένο πρέπει να αλλάξει. Ήταν ένα κράτος πελατειακό. Και το ασφαλιστικό σύστημα και το φορολογικό, όλα είχαν χτιστεί πάνω σε ένα πελατειακό σύστημα.

Σε αυτό το πελατειακό κράτος, κάποια κοινωνική ομάδα ή κάποιο άτομο ή κάποια μερίδα εργαζομένων, κατάφερνε ενίοτε και με διάφορους τρόπους να αποσπάσει μια ευνοϊκή ρύθμιση. Τούτη την ώρα, λόγω της κρίσης, αυτό δεν μπορεί να γίνει.

Χρειαζόμαστε για παράδειγμα ένα δίκαιο φορολογικό σύστημα και ένα βιώσιμο ασφαλιστικό σύστημα. Αυτό όμως, είναι πάρα πολύ δύσκολο να επιτευχθεί. Όχι γιατί δεν έχουμε επιστήμονες με αίσθηση κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά γιατί είχαν ανοίξει τόσα παραθυράκια στους νόμους, που στην πραγματικότητα οποιοσδήποτε καθίσει να το φτιάξει –από τα πράγματα- θα αδικήσει κάποιους, κάποιες κοινωνικές ομάδες, που φαινομενικά δεν θα φταίνε.

Οι αγρότες έχουν κατεβάσει τα τρακτέρ τους στους δρόμους, γιατί αισθάνονται ότι αδικούνται με τη φορολογία που τους επιβάλλεται, η οποία όμως είναι μικρότερη από αυτήν που προ-πληρώνουν οι μισθωτοί και οι συνταξιούχοι. Η αλλαγή όμως στη φορολογία αλλάζει όλο τον τρόπο ζωής τους και αυτό δεν μπορεί να γίνει εύκολα αποδεκτό.

Στην αρχή της κρίσης, θα έλεγα, ότι ήταν πιο εμφανής η αντίθεση, φαινόταν πιο καθαρά πως η μία κοινωνική ομάδα ήταν εναντίον της άλλης, π.χ. αυτοί που ήταν στο δημόσιο εναντίον του ιδιωτικού τομέα ή το αντίθετο.

Παρόλο όμως που η κρίση όλο και βαθαίνει και διαλύει την καθημερινότητα μεγάλων κοινωνικών στρωμάτων -που δεν μπορούν πια να τα βγάλουν πέρα- δεν παρατηρείται μια αντίστοιχη συσπείρωση με βάση το κοινό, το συλλογικό συμφέρον.

Κρ.Π.: Όπως π.χ. συνέβη στην Αντίσταση με το ΕΑΜ;

Τ.Β.: Το ΕΑΜ διεξήγαγε έναν εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα και το κοινωνικό ζήτημα, την αλλαγή της κοινωνίας, το έθετε για μετά το τέλος του πολέμου, και σε αυτή τη βάση, ναι, είχαν συσπειρωθεί πολλοί άνθρωποι.

Στις μέρες μας όμως οι άνθρωποι συσπειρώνονται στη βάση του «να μη χάσω τα προνόμιά μου». Και μέχρι ένα σημείο έχουν δίκαιο.

Το πρόβλημα όμως είναι ότι αδυνατούν να ‘συνομιλήσουν’, να συνεργαστούν με άλλες κοινωνικές ομάδες ώστε να συν-διαμορφώσουν το κοινό τους μέλλον, ένα όραμα, μια πρόταση ζωής για την μετά την κρίση εποχή.

Σίγουρα δεν είναι κάτι εύκολο ή απλό μια πρόταση για το πώς να ζούμε, για τον πολιτισμό. Ωστόσο μοιάζει να μην έχει τεθεί ακόμα στο τραπέζι, στη δημόσια συζήτηση και αναζήτηση. Γιατί, εκτός που οι άνθρωποι θέλουνε χρόνο να αφομοιώσουν όλα αυτά τα τρομερά πράγματα που τους συμβαίνουν, πέρα δηλαδή από την «επιτάχυνση της Ιστορίας» είναι και το «βάρος» της Ιστορίας που κουβαλάμε.  Και πιο συγκεκριμένα, το τραύμα του εμφυλίου, τα δίπολα στη σκέψη και τη δράση μας: οι καλοί και οι κακοί, οι δικοί μας και οι ‘άλλοι’, ο φόβος και η καχυποψία για τον ‘άλλο’, το μη δικό ‘μας’, που οδηγεί στην αδυναμία να προσπαθήσουμε να τον ακούσουμε, να συζητήσουμε, να συνεργαστούμε. Και όσο αυτό το πράγμα δεν το λύνουμε, όσο δεν μπορεί να το διαχειριστεί η κοινωνία, και όσο δεν το αντιμετωπίζει ανοιχτά, με ειλικρίνεια, τόσο θα δυσκολευόμαστε να φτιάξουμε αυτή την καινούργια πρόταση ζωής.

Έχουμε λοιπόν από τη μια μεριά την επιτάχυνση της ιστορίας και από την άλλη το βάρος της ιστορίας που μας εμποδίζει όχι μόνο να κάνουμε κριτική (γιατί αυτόματα θα περάσουμε στο στρατόπεδο των εχθρών) αλλά ούτε και αυτοκριτική (γιατί θα μας ακούσουν οι εχθροί) που εμποδίζει την επικοινωνία και τη συνεργασία.

Ακόμα και καλοπροαίρετοι άνθρωποι, εάν διατυπώσεις μια αντίθετη με αυτούς άποψη αισθάνονται ότι απειλούνται και εάν επιμείνεις σε κατατάσσουν στο στρατόπεδο των ‘άλλων’, των εχθρών. Μπορεί και να σταματήσουν να σου μιλάνε ή να θεωρήσουν ότι τους έβαλες «στο μάτι».

Η κοινωνία μας δεν ξέρει να συνεργάζεται, δεν ξέρει να συζητάει, δεν ξέρει να μιλάει ανοιχτά, ξέρει να τα λέει από πίσω ή να φωνάζει και να βρίσκει αντίπαλους, ή να είναι στο μαύρο ή να είναι στο άσπρο. Αυτός π.χ. που ήταν πριν σύντροφος γίνεται προδότης γιατί άλλαξε γνώμη.
Όλες σχεδόν οι συλλογικότητες που δημιουργήθηκαν στη διάρκεια της κρίσης και εξαιτίας της κρίσης και στις οποίες συμμετέχουν άνθρωποι με υψηλό επίπεδο κοινωνικής συνείδησης, έχουν τουλάχιστον μια διάσπαση στο ενεργητικό τους. Πολύ επώδυνη για τους περισσότερους.

Κρ.Π.: Δηλαδή βλέπεις ένα κομμάτι της κοινωνίας το οποίο τα δίνει όλα και ξαφνικά κι αυτό το κομμάτι υστερεί στο θέμα «συνεργάζομαι», «προσπαθώ να κατανοήσω τι μου λέει ο άλλος»;

Τ.Β.: Ναι, υπάρχει μια δυσκολία επικοινωνίας και θεωρώ ότι αυτή η δυσκολία έχει σχέση και με τον εμφύλιο, έχει σχέση με το ότι φτιάξαμε δίπολα μέσα στη σκέψη μας, ο δικός και ο άλλος, ο κακός και ο καλός.

Θεωρώ ότι εξαιτίας του εμφυλίου και αυτού του διχασμού της κοινωνίας η Αριστερά δεν μπόρεσε ποτέ να ανεχτεί την αντιπολίτευση, τον άλλο λόγο, δεν μπόρεσε να δεχτεί κριτική, και να κάνει αυτοκριτική. Να μιλήσει καθαρά: τι έκανε λάθος, τι σωστό, τι πρέπει να κάνουμε παρακάτω, τέτοια πράγματα.

Η  κοινωνία έζησε πολλές δεκαετίες διχασμένη και η κοινωνική μνήμη της ήταν διχασμένη, με αποτέλεσμα να διαμορφωθούν νοοτροπίες και συμπεριφορές οι οποίες μεταβιβάστηκαν και στις επόμενες γενιές. Επιπλέον, το ελληνικό κράτος ποτέ δεν ήταν φιλικό προς τους πολίτες, κυρίως προς αυτούς που δεν θεωρούσε ‘δικούς του’. Για μεγάλο διάστημα οι αριστεροί ήταν πολίτες β’ κατηγορίας.

Αξίζει όμως να σημειώσουμε ότι οι συλλογικότητες της αριστεράς που διαμορφώθηκαν σε μια άλλη εποχή κρίσης, τη δεκαετία του ‘40, είχαν να αντιμετωπίσουν έναν εξωτερικό εχθρό. Η συσπείρωση επιτυγχανόταν λόγω της ύπαρξης του εχθρού. Και είχαν τη μορφή της πυραμίδας: κάποιοι –λίγοι- αποφάσιζαν και κάποιοι –πολλοί- εκτελούσαν τις αποφάσεις

Η σημερινή κοινωνία είναι διαφορετική και δεν μπορεί να παράγει τέτοιου είδους σχήματα. Ωστόσο αναπαράγει παρόμοιες συμπεριφορές. Όποιος διαφωνεί –σε αρκετές περιπτώσεις- θεωρείται ότι υποστηρίζει τον εχθρό, ότι είναι προδότης. Γι’ αυτό και οι διαφορετικές απόψεις που υπάρχουν δεν μπορούν να συνομιλήσουν μεταξύ τους. Δεν υπάρχει διάλογος ή δυνατότητα συνεργασίας.

Η κρίση όμως επιβάλει επιτακτικά να διαμορφωθεί μια άλλη πρόταση ζωής. Αυτό μας λείπει, μια άλλη πρόταση ζωής η οποία πάει μαζί με την αλλαγή της κοινωνίας, του κράτους, των θεσμών, των δομών.

Προϋπόθεση να επιτευχθεί θεωρώ ότι είναι να φτιαχτεί ένα άλλο αφήγημα για το παρελθόν, που θα αφορά τόσο το αρχαίο (τους ένδοξους προγόνους μας) όσο και το πιο πρόσφατο (τους ήρωες – μάρτυρες). Πρόκειται για μια διαδικασία κοινωνικής ενηλικίωσης –ίσως μακρόχρονη- που θα επιτρέψει στην κοινωνία να διαμορφώσει τη νέα πρόταση ζωής της.

Δεν μπορώ να αρνηθώ ότι σε κρίσιμες στιγμές κάποιοι άνθρωποι ήταν έτοιμοι να δώσουν ή έδωσαν και τη ζωή τους γιατί πίστευαν ότι έτσι η κοινωνία θα προχωρήσει, θα γίνει σωστότερη, δικαιότερη. Αυτό αξίζει να το θυμόμαστε και αξίζει να μνημονεύουμε αυτούς τους ανθρώπους.
Το αρνητικό στην περίπτωση αυτή είναι η θυματοποίηση. Το να εμφανίζεται κάποιος ως θύμα ή ως εκπρόσωπος των θυμάτων, σημαίνει ότι αυτός θεωρεί ότι δεν φταίει, ότι αρνείται κάθε ευθύνη. Πιστεύω ότι οι άνθρωποι είναι ταυτόχρονα θύτες και θύματα και πρέπει να αναλαμβάνουν τις ευθύνες που τους αναλογούν.

Και δεν νομίζω ότι η Δεξιά είναι έξω από το τραύμα του εμφυλίου, ή ότι βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση, γιατί αυτή έφτιαξε το πελατειακό κράτος και εν μέρει είναι ακόμα δικό της. Η κρίση όμως δεν της επιτρέπει να χρησιμοποιήσει τους μηχανισμούς του, όπως πριν.

Δυσκολεύτηκαν πολύ να εκλέξουν  πρόεδρο. Και τόσους μήνες δεν είχαμε αξιωματική αντιπολίτευση, που για μία δημοκρατία είναι πολύ ουσιαστικό. Και από ότι έγραφαν τα ρεπορτάζ απειλήθηκε και εκεί να γίνει διάσπαση. Ο νέος πρόεδρος, παρόλο που σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις πάει πολύ καλά, θα αντιμετωπίσει προβλήματα μέσα στο ίδιο του το κόμμα. Από εκεί θα κριθεί.

Κρ.Π.: Σήμερα γίνονται πολλές κινητοποιήσεις των αγροτών και έχουν στηθεί μπλόκα σε όλη τη χώρα. Τι έχεις να πεις;

Τ.Β.: Δεν είμαι δημοσιογράφος, ούτε συνδικαλίστρια, ούτε οικονομολόγος. Εάν κατάλαβα καλά όμως υπάρχει μια αδυναμία να διαμορφώσουν ένα πλαίσιο αιτημάτων, μια πρόταση, και υπολογίζουν να το κάνουν την Τρίτη που θα έχουν γενική συνέλευση, ώστε να πάνε να μιλήσουν στη συνέχεια με τον πρωθυπουργό. Ελπίζω να τα καταφέρουν.

Ως απλή πολίτης, θα ήθελα να είναι περισσότερο ειλικρινείς. Δεν θα υποστηρίξω ότι η παραοικονομία είναι κάτι πολύ κακό, γιατί τίποτα δεν είναι ούτε εντελώς μαύρο, ούτε εντελώς άσπρο: η παραοικονομία βλάπτει σε μεγάλο βαθμό την πραγματική οικονομία, αλλά και χωρίς αυτήν θα είχαμε μεγαλύτερη φτώχεια και μεγαλύτερη πείνα –ίσως και θανάτους- εξαιτίας της κρίσης. Η κοινωνία βρίσκεται σε μια δύσκολη καμπή και οι επιλογές που θα κάνει θα επηρεάσουν άμεσα το μέλλον της. Καλή μας συνέχεια, λοιπόν.


Τασούλα Βερβενιώτη είναι ιστορικός και η ερευνητική της δραστηριότητα επικεντρώνεται στην κοινωνική ιστορία της δεκαετίας 1940-1950. Σπούδασε στο Ιστορικό και Αρχαιολογικό Τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Aθηνών και έκανε το Διδακτορικό της στο Πάντειο Πανεπιστήμιο με θέμα τη συμμετοχή των γυναικών στην Εαμική Αντίσταση. Η δουλειά αυτή εκδόθηκε το 1994 και επανεκδόθηκε το 2013 (Η γυναίκα της αντίστασης, Κουκκίδα). Το βιβλίο της Διπλό βιβλίο. Η αφήγηση της Σταματίας Μπαρμπάτση. Η ιστορική ανάγνωση τιμήθηκε το βραβείο Μαρτυρίας – Χρονικού 2004. Έχει πάρει μέρος σε πολλά συνέδρια και έχει γράψει πλήθος άρθρων σε συλλογικούς τόμους και ιστορικά περιοδικά στα ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά και γερμανικά. Η πρόσφατη ιστορική της έρευνα αφορά τον ελληνικό εμφύλιο. Από το 2011 πρωτοστατεί στο Κίνημα της Προφορικής Ιστορίας στην Ελλάδα, οργανώνοντας σεμινάρια και ιδρύοντας Ομάδες Προφορικής Ιστορίας (ΟΠΙ) ο αριθμός των οποίων αυξάνεται με εντυπωσιακούς ρυθμούς.

Δημοσιεύτηκε: http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/t-berbenioti-pera-apo-tin-epitaxynsi-tis-istorias-einai-kai-baros-tis-istorias-p

Ζώντας την κρίση και συλλέγοντας προφορικές μαρτυρίες γι’ αυτήν

09:31, 06 Μαρ 2014 | Κρυσταλία Πατούλη tvxs.gr/node/149996

Η ΟΠΙΚ (Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Κυψέλης) αποτελείται από εθελοντές που συγκεντρώνουν προφορικές μαρτυρίες με βάση τα διεθνή standards. Άρχισε τη λειτουργία της το 2011. Από τότε έχει παρουσιάσει τη δουλειά της με πολλαπλούς τρόπους. Φέτος, η θεματική ομάδα της ΟΠΙΚ για την Κρίση που συγκροτήθηκε στο τέλος του 2012 και αυτή τη στιγμή αποτελείται από πέντε εθελοντές (Τασούλα Βερβενιώτη, Όλγα Καραγιάννη, Πέτρος Γιαλιατσάτος, Χαρά Παρασκευοπούλου, Ισμήνη Στέλιου) συμμετέχει στο συνέδριο που διοργανώνει η Ένωση Προφορικής Ιστορίας και το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών με τίτλο Η μνήμη αφηγείται την πόλη…

Την Κυριακή 9 Μαρτίου, η ομάδα για την Κρίση θα παρουσιάσει τη δουλειά της με τίτλο «Ζώντας την κρίση και συλλέγοντας προφορικές μαρτυρίες γι αυτήν», στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης.

Η καταγραφή απόψεων -μέσα από συνεντεύξεις- για τις αλλαγές που καθημερινά συντελούνται στην τοπική αλλά και στην παγκόσμια κοινότητα, γνωστές με το όνομα «κρίση», δεν έχουν απασχολήσει μόνο την ομάδα μας.

Αξίζει να επισημάνουμε τις (προφορικές και γραπτές) συνεντεύξεις που συγκέντρωσε η δημοσιογράφος – σύμβουλος Ψ.Υ. Κρυσταλία Πατούλη μέσα από την έρευνά της για την Κρίση* που διεξάγει ακτιβιστικά από το 2010, με πρόσωπα των γραμμάτων, των επιστημών και των τεχνών. οι οποίοι παραθέτουν τις απόψεις τους για τις αιτίες και τις λύσεις (τί να κάνουμε;) της κρίσης.

Η ομάδα για την Κρίση της ΟΠΙΚ δούλεψε στο μικρό επίπεδο, προσπάθησε να συγκεντρώσει ατομικά, καθημερινά βιώματα, θεωρώντας ότι η μικρή ιστορία είναι αξεδιάλυτα συνδεδεμένη με τη μία, με τη «μεγάλη» ιστορία.

Τα παρακάτω κείμενο αποτελείται από επιλεγμένα αποσπάσματα, τα οποία πιστεύουμε ότι δίνουν μια εικόνα για την κρίση στην Κυψέλη –και όχι μόνο.  Όλες σχεδόν οι συνεντεύξεις πάρθηκαν το 2013.

Ο ορισμός της κρίσης

Τι σημαίνει κρίση! Τι σημαίνει; Καλό ερώτημα. Τι σημαίνει κρίση; [παύση] Τι σημαίνει κρίση; Κρίση, κυρίως, σημαίνει μία βίαιη ανατροπή της κατάστασης που προϋπήρχε. (Ι.Π., 21-4-2013)

Τι σημαίνει κρίση, αυτό που ζούμε τώρα … το αποτέλεσμα… μιας περιόδου… πλάνης και αφασίας… Αυτό είναι κρίση για μένα … πλάνης μεγάλης. (Α.Π., 4-3-2013)

Δεν πρέπει να μας ξενίζει το γεγονός ότι οι αφηγητές μας δυσκολεύονται να δώσουν έναν ορισμό για την κρίση. Η ονοματοποίηση, το να μπορούν να δώσουν οι άνθρωποι ένα όνομα σε μια δύσκολη κατάσταση που βιώνουν, σημαίνει ότι βρίσκονται και σε μια διαδικασία για να το ξεπεράσουν

Η συνειδητοποίηση της κρίσης

Την κρίση κατ’ αρχήν άρχισα να την βλέπω παρακολουθώντας τηλεόραση και από διάφορα σάιτς (Γ.Τ., 11-1-2013)

[κατάλαβα την κρίση] από εμπειρίες που έχω από φίλους μου που δούλευαν οικοδομή, υδραυλικοί. Τους έχει πιάσει η κρίση εδώ και τα τελευταία χρόνια. (Ν.Σ., 17-3-2013)
Θεωρώ ότι η κρίση είχε ξεκινήσει, μάλλον όχι, σίγουρα ο φόβος για την κρίση εε… υπήρχε ειδικά σε άτομα τα οποία μπορεί να ασχολιόντουσαν λίγο παραπάνω με τα… με τα οικονομικά (Χ.Ν., 30-9-2013)

Θα σου πω ότι ξαφνικά, ξαφνικά βρίσκομαι να μη μπορώ να πληρώσω κανένα λογαριασμό μου […] Το χειρότερο από όλα ήταν η φετινή χρονιά, γιατί έπαψε να μου δίνει και νοίκι ο νοικάρης μου στην Κυψέλη (Ε.Π., 8-7-2013)

Ποιος «φταίει» για όλα τα δεινά;

Εμείς …

Ξέρω γω! Κατ αρχήν φταίμε εμείς. Εμείς, εννοώ φταίμε σαν εμείς. Δεν θάλεγα ότι φταίω εγώ προσωπικά. Αλλά πιστεύω φταίει η λογική που υπήρχε στον κόσμο: ότι ήτανε ας πούμε, σε σχέση με το κράτος που είχε αποκτήσει πελατειακές σχέσεις.  (Ν.Σ., 17-3-2013)

Εμένα ο γείτονας μου εδώ απέναντι … ο οποίος ήταν στο ναυτικό υπαξιωματικός … στα 30 κάτι του … ήρθε με ένα ύφος, ας πούμε, … μου λέει «Βρήκα ένα γιατρό να μου κάνει μια σύνταξη… τα’ χω κανονίσει αυτά….». Και τώρα παίρνει τη σύνταξη … ο υπαξιωματικός. Ο άνθρωπος αυτός έχει ζήσει όλη του τη ζωή, χωρίς να δουλεύει… Και, τα’ λεγε με καμάρι… Εγώ τον άκουγα κι από μέσα μου έλεγα… ότι έλεγα… αλλά … ούτε να τον καταγγείλω πήγα ποτέ. (Α.Π., 4-3-2013)

… και οι άλλοι

Υπήρχε μια ευμάρεια η οποία φαινόταν από τα σπίτια, τις κατοικίες, των εξοχικών σπιτιών που είχαν οι έλληνες και από το πλήθος των αυτοκινήτων και από την ευκολία που είχαν να ξοδεύουν λεφτά σε διασκέδαση. Δεν τα ήξερα βέβαια εγώ αυτά τα πράγματα, σιγά σιγά άρχισα να τα συνειδητοποιώ διαβάζοντας κάπως. Ήταν περίπου όπως μια παγκόσμια φούσκα και εμείς ήμασταν ένα κομματάκι αυτής της φούσκας. (Γ.Τ., 11-1-2013)

Ένα σύστημα πολιτικών που κατάφερε να φέρει τη χώρα σ’ αυτό το χάλι, θα πρέπει τώρα οι ίδιοι ; έρχονται, απορώ δηλαδή με το θράσος τους κανονικά θα’ πρεπε οι ίδιοι μόνοι τους να… πότε παραιτούνται αυτοί οι άνθρωποι; δηλαδή είναι, είναι… τρελό έτσι; Αυτοί που τους ψηφίζουνε ακόμα είναι αυτοί που ελπίζουνε ότι κάποια στιγμή θα ξαναεπωφεληθούν από μια ενδεχόμενη εκλογή του τάδε ή του τάδε …γι αυτό τρέχουν από πίσω… (Α.Π., 4-3-2013)

Έτσι αυθόρμητα μου έρχεται να πω ότι φταίει ένας πολιτισμός. Ένας ολόκληρος πολιτισμός δηλαδή. Δεν είναι θέμα ενός ατόμου ή μίας συγκεκριμένης ομάδας ατόμων. Έχει επικρατήσει ένας, ένας πολιτισμός. Γιατί μια κοινωνία έχει θέσει ακόμα και αυτές τις αξίες που λέμε. Έτσι όταν μιλάμε ότι το κέρδος, ήταν ίσως η μοναδική αξία μίας κοινωνίας. Ναι! αλλά μια κοινωνία το δέχθηκε αυτό το πράγμα. Να μην είναι η ομορφιά ή να μην είναι κάτι άλλο, αλλά να είναι το κέρδος. Και, με αυτήν την έννοια, είναι και μακροπρόθεσμο και το πώς θα ξεπεραστεί. Είναι, καταντάει να είναι θέματα αλλαγής συνειδήσεων, παιδείας και ούτω καθεξής […] Κατά μία έννοια, πολύ αυτή, φταίει ακόμα και, ακόμα και οι αντίπαλοι αυτού του πολιτισμού, επειδή δεν είναι αρκετά ισχυροί, δεν είναι αρκετά πειστικοί (Ι.Π., 21-4-2013)

Ποιοι πλήγηκαν περισσότερο από την κρίση;

Νομίζω οι νέοι, οι νέοι που δεν έχουν πια όραμα. Φεύγουνε όλοι στο εξωτερικό. Και εμένα μου έχει περάσει τα τελευταία δύο χρόνια να σηκωθώ να φύγω από την Ελλάδα [σιωπή]. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Και το κομμάτι που βρέθηκε άνεργο και είναι σε μια ηλικία που αντικειμενικά δεν μπορεί να ξαναμπεί στην παραγωγή, είναι πολύ δύσκολο να τους προσλάβουνε, οπότε δημιουργείται από τη μία μια τεράστια στρατιά ανέργων μεσηλίκων που τείνουν στην εξαθλίωση. Απ’ την άλλη μια τεράστια στρατιά ανέργων νεολαίας που θα έκανε τα πάντα για να δουλέψει ακόμα και με ένα ευρώ την ώρα, ας πούμε, μόνο και μόνο για έχει την ψευδαίσθηση της δουλειάς. (Χ.Ν., 30-9-2013)

Οι πρώτες νομίζω που επλήγησαν ήταν  οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Στη συνέχεια  επλήγησαν οι εργαζόμενοι των 50 και άνω και τώρα, έχει πληγεί, έχει φανεί το μεγάλο πλήγμα στη νεολαία που έχει φτάσει  50% ανεργία στους νέους. Πλέον σε λίγο καιρό δεν θα μετράμε… ποιός δεν έχει δουλειά, θα μετράμε ποιος έχει. (Λ.Χ., 24-4-2013)

Οι προσωπικές «πληγές»

Εγώ, να σας πω την αλήθεια, προσωπικά, που θάθελα νάκανα ένα παιδί, αυτή τη στιγμή δεν μπορώ να το σκεφτώ. Δηλαδή δεν ξέρω αν αύριο θάχω δουλειά. Δηλαδή πιστεύω ότι για να κάνω παιδί πρώτα πρέπει να στρώσω κάτι και να πω, να μπορέσω να πω, ότι θα το βοηθήσω να μεγαλώσει άνετα ή έστω να μπορεί να μεγαλώσει αξιοπρεπώς, κάτι το οποίο δεν γίνεται [σιωπή]. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Είναι οικογένεια αυτό το πράγμα; Είναι ζωή; Δεν ξέρω! Εμένα οι κόρες μου αυτό μου λένε, μου λένε: Μαμά ξέχασε το, γιατί αν βρούμε δουλειά στον Καναδά για δύο χρόνια, ας πούμε θα πάμε στον Καναδά και μετά μπορεί να βρούμε δουλειά στη Νότιο Αφρική. Ξέρουμε που θα βρούμε δουλειά; Έτσι είναι…. (Λ.Χ., 24-4-2013)

Η ζωή μου εδώ ήταν έτσι λίγο μοναχική γιατί δούλευα […] μέχρι που πέρσι έχασα τη δουλειά μου, με σταματήσανε […] δυσκολεύτηκα λίγο λόγω της κρίσης […]. Πολύ! πέρασα δύσκολα! Βρέθηκα χωρίς σπίτι λόγω που δεν μπορούσα να πληρώνω […]. Χωρίς να με ειδοποιήσει ο ιδιοκτήτης με πέταξε […]. Βρήκα τα πράγματά μου έξω! Αυτό ήτανε πέρσι το καλοκαίρι. […] και σε αυτό νομίζω ότι με βοήθησε το Μυρμήγκι και κάποιες άλλες οργανώσεις που πήγα. (Τ.Κ., 15-11-2013)

Οι «πληγές» στις εργασιακές σχέσεις

Ο εργαζόμενος πλέον δεν έχει όπλα… δεν μπορεί να αμυνθεί… του στερήσανε όλα τα όπλα, όλη του την άμυνα και τώρα απλώς εφαρμόζουν πάνω του νέα μέτρα στα οποία δεν μπορεί να αντιδράσει. Όταν ο άλλος έχει φτάσει στο χείλος του γκρεμού και είναι και, πως θα θυσιάσει ένα μεροκάματο; Για να κατέβει σε μια απεργία, το σκέφτεται. Όταν απειλείται -ας πούμε- αν θα έχει δουλειά αύριο, την απεργία θα σκεφτεί ή να διασφαλίσει το μεροκάματο του; Άρα λοιπόν τι έγινε; Μας αφοπλίσανε και γυμνούς όπως είμαστε μας βαράνε. Δεν μπορείς να κάνεις τίποτε… (Α.Π., 4-3-2013)

Έχει μειωθεί η δουλειά και με αποτέλεσμα παιδιά που φεύγουν από τη δουλειά να μην τους αντικαταστεί ο εργοδότης, γιατί δεν βγαίνει. Με αποτέλεσμα να πέφτει ένα μεγαλύτερο βάρος της εργασίας σε μας. Αλλά αυτό είναι ένα αυτονόητο αυτή τη στιγμή. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Πλέον, για μένα, κριτήριο για τους περισσότερους είναι να μπορούν να βγάζουν χρήματα. Από ‘κει και πέρα το με τι κόστος προσωπικό θα τα βγάζουν αυτά τα χρήματα έχει πέσει σε δεύτερη μοίρα. Και προσωπικό κόστος εννοώ με τις ώρες που θα σπαταλάνε στη δουλειά και δε θα ‘χουν προσωπική ζωή, είτε με το ότι δεν θα τους καλύπτει τίποτα άλλο πέρα απ’ το οικονομικό. (Χ.Ν., 30-9-2013)

Η διαχείριση των σωματικών «πληγών»

Απ’ ότι μου έλεγαν φίλες μου που δούλευαν σε νοσοκομεία  γιατρίνες και τα λοιπά, μου έλεγαν: Δεν μπορείς να φανταστείς! Ξαναβλέπουμε ανθρώπους χωρίς δόντια, που αυτό το είχαμε εε… μας είχε φύγει από το μυαλό. Ας πούμε δεν το σκεφτόμασταν καν…. (Λ.Χ., 24-4-2013)

Ζήτησα να’ ρθει γιατρός -ήμουν άρρωστος- στο σπίτι για να έρθει να με δει κατ’ οίκον… και μου λέει: Σας παρακαλώ, αν μπορείτε να σηκωθείτε… γιατί πάμε μόνο σε κατάκοιτους, δεν έχουμε τη δυνατότητα πλέον να επισκεφθούμε. Αν μπορείς να σηκωθείς, να έρθεις εδώ στο ιατρείο του ΙΚΑ. Πήγα!. (Α.Π., 4-3-2013)

Έχω μια καλή ενδοκρινολόγο, που την τελευταία φορά που την είδα, μου ζήτησε λιγότερα απ’ τα μισά. (Ι.Π., 21-4-2013)

Έκανα μια συμφωνία με το γιατρό μου. Του δίνω ένα μικρό ποσό το μήνα και συνεχίζω να πηγαίνω εκεί. (Γ.Τ., 11-1-2013)

Εγώ είχα φοβηθεί πολύ με τον πατέρα μου. Πίστευα ότι τα πράγματα είναι δραματικά στα νοσοκομεία… αλλά αυτό που κατάλαβα είναι ότι οι γιατροί κάνουνε απίστευτη προσπάθεια. Οι άνθρωποι, μέσα εκεί…, βοηθάνε πάρα πολύ κόσμο αυτή τη στιγμή που είναι με φοβερές ελλείψεις. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Οι περικοπές μισθών και ονείρων

Γιατί τώρα, η περικοπή του μισθού μου έγινε τόσο έντονη.. που αρχίζω πλέον να βλέπω… ότι από δω και πέρα θα πρέπει να περιορίσω τα πάντα. Αν δεν ήταν η μάνα μου που έχει κάνει αιματηρές οικονομίες … και να μπορούσε να μου δώσει να ξοφλήσω αυτά… […] Ακόμα κι αυτοί που έχουν ακίνητα τώρα και θέλουν να πουλήσουν βλέπεις πως είναι …. Ε… ούτε να πουλήσουνε μπορούνε, αλλά και η τιμή που θα πουλήσεις πια δεν… ε είναι ξεφτίλα. Δηλαδή αυτά που έχεις σαν περιουσία ξανεμίζονται. Εκεί θα καταλήξουμε. […] Αν, ας πούμε, εγώ που έχω τώρα μια βαρκούλα και μπορώ να την πηγαίνω με το πανάκι χωρίς να ξοδεύω τίποτα ούτε από τους πόρους τους δικούς μου ούτε των αλλονών, έτσι;  Είναι μια ανέξοδη απόλαυση. Ε, άμα μου βάλεις εσύ τώρα φόρο πολυτελείας γι αυτό και με αναγκάσεις να μην το έχω;… Για μένα είναι μία χαρά χωρίς να ξοδεύω τίποτε, (Α.Π., 4-3-2013)

[τα οικονομικά μου] σίγουρα έχουν μειωθεί, αφού πληρώνω παραπάνω εφορία από όσο πλήρωνα. Από τη στιγμή που πληρώνω παραπάνω ρεύμα, αφού έχει αυξηθεί το ρεύμα και σίγουρα έχουν μειωθεί οι αποδοχές μου από τη στιγμή που πρέπει να βοηθάω την οικογένειά μου, γιατί δεν ανταπεξέρχεται οικονομικά […] ενώ πριν θα μπορούσαν να ήταν καλύτερα οικονομικά οι γονείς μου […].Έχω έννοια για τους γονείς μου, γιατί ο πατέρας μου όταν βγήκε στη σύνταξη ξεκίνησε να παίρνει 1.060, αν θυμάμαι καλά ήτανε ο μισθός του -ο πρώτος- και τώρα έχει φτάσει 725 και μένει σε ένα σπίτι με νοίκιο και με τη μητέρα μου που έχει ένα μαγαζί με το οποίο ίσα ίσα το κρατάει για να μπορέσει να πληρώνει το ΤΕΒΕ και να μπορέσει να πει ότι θα πάρει και αυτή σύνταξη σε τρία χρόνια που θα βγει. Και δεν νομίζω ότι είμαι ο μοναδικός. Νομίζω ότι είναι πολύς κόσμος. Και αν σκεφτούμε ότι υπάρχουν και οικογένειες που δεν έχουν κανένα να δουλεύει. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Έχω μια σύνταξη την οποία είχα πάρει μειωμένη, ε, δηλαδή, εάν δεν μπορώ να πουλήσω απολύτως τίποτα, έχω μόνο ένα χιλιάρικο το μήνα. Αδύνατο να ζήσεις με ένα χιλιάρικο το μήνα κι σ’ ένα σπίτι 500 τετραγωνικά. Έχω έναν αδελφό, ο οποίος με έχει όπα- όπα, αλλά ο κακομοίρης έχει δύο σπίτια μεγάλα στην πλάτη του, γιατί εξίσου μεγάλο είναι και το δικό του, εδώ πιο πάνω απ’ το δικό μου[…]  Και βλέπω την εκπαίδευση να κατεβαίνει σκαλί-σκαλί στον πάτο, όταν για να ορθοποδήσει ένας τόπος ή ένας άνθρωπος, το μόνο που χρειάζεται είναι η παιδεία. (Ε.Π., 8-7-2013)

Οι άνθρωποι που σου ζητάνε χρήματα στο δρόμο είναι μόνιμο πρόβλημα, μόνιμο, μόνιμο, και δεν ξέρεις και τι να κάνεις, δηλαδή είναι πόνος ψυχής πολύ μεγάλος…. Η βρωμιά, το ότι ο Δήμος δεν παρεμβαίνει δηλαδή δεν συντηρεί τα δέντρα, δεν καθαρίζει…. Δεν συντηρεί πεζοδρόμια τίποτα, τίποτα, τίποτα. Είναι αφημένα όλα στην τύχη τους….. Ότι έχουνε κλείσει πάρα πολλά μαγαζιά, πάρα πολλά, ότι έχει πολλά άδεια διαμερίσματα που δεν πουλιούνται ούτε νοικιάζονται. Στην πραγματικότητα έχει μειωθεί ο πληθυσμός στο κέντρο, εδώ [στην Κυψέλη] τουλάχιστον. (Λ.Χ., 24-4-2013)

Η θέρμανση

Πέρσι είχαμε θέρμανση μέχρι το Γενάρη. Μετά δεν είχαμε πλέον θέρμανση, οπότε έβαλα όλα μου τα ορειβατικά ρούχα και κυκλοφορούσα (Γ.Τ., 11-1-2013)
Κάναμε συνέλευση και οι περισσότεροι είχαν ζητήσει να μην βάζουμε [πετρέλαιο]. Να δούμε άλλους τρόπους να ζεσταινόμαστε. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Η καθημερινότητα

Εγώ κατά αρχήν δεν βγαίνω. Έχουν αυτά ελαττωθεί. Δεν αγοράζω αυτά που… ακόμα και στο φαγητό είμαι πολύ προσεκτικός για να πάρω αυτά που πρέπει να μαγειρέψω. Κοιτάω πώς να πάρω από το μαγαζί να φάω σπίτι να μην χαλάω λεφτά. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Τώρα σκέφτομαι πάρα πολύ, δηλαδή…. έχω μειώσει. Δεν ήμουνα και της κατανάλωσης ιδιαίτερα, αλλά έχω μειώσει ακόμη περισσότερο τα ρούχα, τα παπούτσια. Έχω να ψωνίσω ρούχα ενάμισι χρόνο. (Λ.Χ., 24-4-2013)

Δεν έχω λεφτά τώρα να βγω για μια βόλτα! Μπορεί να σκέφτομαι ότι «Ναι δεν έχω λεφτά τώρα να βγω για μια βόλτα» αλλά δεν υπάρχει και μία προοπτική στο ότι κάποια στιγμή αν δουλέψω, θα τα αποκτήσω, γιατί ακόμα και αν δουλέψω ούτε τα αναγκαία για τα έξοδα του μήνα, ας πούμε, δεν μπορείς να βγάλεις. Οπότε όλη αυτή η κατάσταση και βλέποντας ότι δεν υπάρχει κάποιο φως κάποια στιγμή, έστω και σε δέκα χρόνια, αν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση, έτσι όπως πάει εε σου δημιουργεί και μία… και σε ρίχνει ψυχολογικά και εε σε… και έναν εκνευρισμό και μία ένταση… Αυτό!. (Χ.Ν., 30-9-2013)

Βέβαια, βεβαίως έχω περιορίσει τις εξόδους μου και είναι αμαρτία γιατί είμαι 80 χρονών και πρέπει που και που να βγαίνω. Καλά δεν συζητώ πια ότι δεν έχω πάει ούτε σε μαγαζί, ούτε να ψωνίσω τίποτα, αλλά δεν χρειάζεται και να ψωνίσεις τίποτα στην ηλικία μου. (Ε.Π., 8-7-2013)

Αυτό που θάθελα είναι να πηγαίνω στα παιδιά μου πιο συχνά που δεν μπορώ….. Έρχονται ναι, δηλαδή έρχονται, έρχονται το καλοκαίρι, τα Χριστούγεννα είχαν έρθει ευτυχώς και οι δύο…. Και ας είν’ καλά και το skype. Μιλάμε και από το skype, αλλά τι να σας πώ, εμένα μου λείπουν πραγματικά. Τώρα  ψέματα να πώ; (Λ.Χ., 24-4-2013)

Δεν πληρώνω εισιτήριο (γέλια) Ναι, δεν… στον τρόπο, στη συχνότητα που τα χρησιμοποιώ όχι, α! λίγο ίσως, ίσως περπατάω λίγο παραπάνω αλλά κατά βάση δεν χρησιμοποιώ το εισιτήριο. (Χ.Ν., 30-9-2013)

Παραβατικότητα

Πριν ένα χρόνο, πήγα στην Εθνική βιβλιοθήκη, μια μέρα με λιακάδα, ανέβηκα τη σκάλα, μπήκα μέσα, ζήτησα το βιβλίο, μου λένε θάρθεις σε δέκα λεπτά. Βγήκα έξω να καπνίσω ένα τσιγάρο στο μπαλκόνι που είναι και πήγα να ρίξω μια ματιά στην άκρη και είδα από πίσω στην κόγχη του κτιρίου -έχει δύο κόγχες ας πούμε- και ήτανε άνθρωποι και κάνανε χρήση ναρκωτικών ουσιών. Είχανε σφίξει το μπράτσο και ήτανε έτοιμοι να καρφωθούνε. Και αυτό το πράγμα το βλέπω οποιαδήποτε ώρα της ημέρας και συνήθως το απόγευμα. Έχω μάθει και πόσο κάνει η δόση. Πέντε ευρώ, ας πούμε, και βλέπω διάφορες τραγικές ιστορίες. (Γ.Τ., 11-1-2013)

Ήτανε μια ομάδα νεαρών και τρέχανε και … φτάνουν μπροστά μας και την ώρα που φτάνουν μπροστά μας διαπιστώνουμε ότι έχουν έναν αλλοδαπό δεν ξέρω τι ήταν, Πακιστανός, -ξέρω γω από πού ήταν αυτός- τον έχουνε βάλει κάτω και τον χτυπάνε αλύπητα, αλύπητα! Με ξύλα και με κλωτσιές στο κεφάλι. Αυτός έχει πέσει κάτω και τον κάνουν κομμάτια, κι αυτό τώρα 2-3 μέτρα μπροστά μας σταματήσανε να τον κυνηγάγανε κι εκεί μπροστά μας έγινε το περιστατικό …κι έχουμε μείνει έτσι σαστισμένοι! Λοιπόν βάζω εγώ μια φωνή «Ρεεεεε τι κάνετε κεί ;» και με το που βάζω γω τη φωνή κάαπ, κολώνουν αυτοί. Σταματάνε και γυρνάνε κι έρχονται προς το μέρος μας. […]  Ήρθε ένα ασθενοφόρο και τον πήρε αυτόν, γιατί ήτανε σε κακή κατάσταση. Ειδοποιήσανε, όταν βγήκαμε μεις έξω στην είσοδο είχαν ειδοποιήσει το ασθενοφόρο, είχε φτάσει αυτός μέχρι κάτω τον είχανε δει και τονε πήρε το ασθενοφόρο, εκεί ήμουνα. Και μου λέει ο κουμπάρος μου, μου λέει μετά: «Του έσωσες τη ζωή τελικά». Δηλαδή, αν δεν μίλαγα, μπορεί και να τον σκοτώνανε. Αν τους αφήναμε -ας πούμε- και δεν συνεχίζαμε, δεν κάναμε ή… φεύγαμε ή δεν.. ξέρω γω τι. Αυτοί μες το σκοτάδι, εκεί όπως ήτανε θα τον «σαπίζανε», θα τον σκοτώνανε … (Α.Π., 4-3-2013)

Δεν φοβήθηκα καθόλου, μου φερθήκανε πολύ ωραία, και μου σηκώσανε όλο το σπίτι. Μου πήρανε όλη μου τη συλλογή με τα ελληνικά κοσμήματα που την ήθελε ο Άγγελος ο Δεληβοριάς. Όλα μου τα καινούργια κοσμήματα, όλα μου τα δαχτυλίδια, που μάζευα χρόνια, τα πάντα, μου πήρανε τα πάντα, ανοίξανε τα πάντα!

Ακόμη κι αυτούς τους δύο που είχα και με κλέβανε με τις κουκούλες, ο ένας, με είχαν μές το μπάνιο,… του λέω: «Άκου να δεις άντε φέρε μου τα τσιγάρα μου να καπνίσω». «Που είναι ;». Του λέω: «Εκεί στο παράθυρο θα τα βρεις». Μου τα φέρνει. «Τασάκι μου φέρες; » του λέω. Γύρευε το τασάκι, (γελάει). Μου ανάβει το τσιγάρο. Μετά από λίγο του λέω: «Δίψασα, άντε φέρε μου ένα ποτήρι νερό». Πήγε μου ‘φερε. Μετά ο πιο μεγάλος, γιατί για μένα ήταν τέσσερεις, γιατί αυτοί που είχαν κλέψει το κάτω σπίτι ήταν τακτικοί, αυτοί που κλέβαν το πάνω σπίτι ήταν ακατάστατοι, κάποια στιγμή αυτός με έβγαλε κάτω στο δωμάτιο μου και μου λέει: «Αυτά είναι ακριβά;». Έχω εικόνες στον τοίχο. «Πολύ» του λέω, «αλλά δεν μπορείς να τα πουλήσεις». «Γιατί;». «Γιατί -του λέω-αυτά υπάρχουν φωτογραφία-φωτογραφία στο Υπουργείο και δεν θα μπορείς να τα πουλήσεις» και ξαφνικά γυρίζω και τα βλέπω όλα χάμω και του βάζω τις φωνές. Του λέω: «Τι πράγματα είναι αυτά! «Γιατί ήταν ανάγκη να τα πετάτε χάμω;  Που είναι αυτό το κόκκινο κουτί που είχα;». Κι έτρεξε, (γελάει δυνατά) να μου φέρει το κουτί…. Όταν φύγανε  και κατάλαβα πως φύγανε, βγήκα, κάθισα, άναψα ένα τσιγάρο, και λέω τώρα ποιόν να πάρω τηλέφωνο; (Ε.Π., 8-7-2013)

Οι ψυχολογικές / συναισθηματικές «πληγές»

Ταυτόχρονα όμως έχει ανέβει η ανασφάλεια. Δηλαδή κλειδώνονται οι άνθρωποι περισσότερο […] Α, ένα χαρακτηριστικό ήθελα να πω ακόμα της κρίσης. Γελάνε οι άνθρωποι πολύ λιγότερο. Είναι πάρα πολύ πιο κατσούφηδες. (Ι.Π., 21-4-2013)

Η ανασφάλεια, η αβεβαιότητα για το μέλλον [σιωπή]. Σίγουρα αυτά είναι. Δεν ξέρεις. Δεν έχεις μέλλον. Δηλαδή δεν μπορείς να κάνεις όνειρα. Δεν μπορείς. Αυτό το πράγμα δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή. Δεν υπάρχει. Πριν, έλεγες, εντάξει, θα τελειώσω το σχολείο, θα δουλέψω δέκα χρόνια, άντε, θα μαζέψω κάποια λεφτά, θα κάνω μια δουλειά δικιά μου, πες, έκανα τη δουλειά μου, κέρδισα, έχασα, δεν πήγα καλά, εντάξει. Θα μπορούσα να κάνω ένα βήμα, να πειραματιστώ. Τώρα ξέρεις ότι είσαι καταδικασμένος. Θα χάσεις. Δεν είναι εύκολα. [σιωπή. Ανάβει το τσιγάρο] Και αυτό είναι νομίζω… κυριαρχεί σε όλη τη νεολαία. Περισσότερο στους νέους. [οι σιωπές είναι συνεχείς μετά από κάθε λέξη]. […] Αν μείνεις άνεργος μπορεί να σου κόψουν ακόμα και το ρεύμα στο σπίτι. Ή να μην έχεις να πάρεις ένα πακέτο μακαρόνια. Που τώρα μπορώ. Ακόμα. Τουλάχιστον μπορώ.  Ή ότι θα σκέφτομαι πεντάλεπτο πεντάλεπτο να μπορέσω να μαζέψω τα λεφτά να κάνω κάτι ή ότι μπορεί να πουλήσω το μηχανάκι μου για να πω ότι έχω 500 ευρώ για να μπορέσω να ζήσω για άλλους τρεις μήνες. Αυτά τα πράγματα είναι που.. δηλαδή και αυτή είναι η αλλαγή, αυτή η απότομη αλλαγή είναι που οδηγεί τον κόσμο ξαφνικά να πηγαίνει στο μπαλκόνι και να πηδάει. Ότι αλλάζει ξαφνικά η ζωή του απότομα. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Καταρχάς όλοι έχουν έννοια για τα παιδιά τους, είτε έχουν δουλειά είτε δεν έχουν. Δεν υπάρχει άνθρωπος ας πούμε πια που να είναι ξέγνοιαστος και χαρούμενος… Ανασφάλεια, άγχος και ανασφάλεια τι θα γίνει την άλλη μέρα. Δεν ξέρεις από πού θα σούρθει. (Λ.Χ., 24-4-2013)

Όπως νιώθουμε όλοι… μια απαισιοδοξία. Διάθεση δεν έχεις για πολλά πράγματα και ανασφάλεια και φόβο για το τι θα γίνει… […] Κάποτε έμενες χωρίς δουλειά και έλεγες θα βγω έξω στη γύρα. Τώρα… ότι γνωστούς και να βάλεις πάλι… δουλειά δεν βρίσκεις. Σε πιάνει απελπισία, δηλαδή τι, γιατί τί αισιοδοξία να έχεις; (Α.Π., 4-3-2013)

Οφείλω να σας ομολογήσω, ότι μερικές φορές, για μερικά δευτερόλεπτα έχω ένα φοβερό θυμό και μούρχεται η επιθυμία να πάρω μια μολότωφ ας πούμε και να πάω με τους άλλους κάτω και να γίνει φασαρία. Αλλά επειδή ξέρω ότι αυτό το πράγμα δεν θα έχει καλό αποτέλεσμα, αν δεν υπάρχει οργάνωση και πολιτική προοπτική, το αφήνω προς το παρόν και μου φεύγει και ο θυμός. Και λέω: Κοίταξε ας είμαστε ψύχραιμοι τώρα. Και περιμένω να δούμε τι θα γίνει. (Γ.Τ., 11-1-2013)

Για την ακροδεξιά

[Για την ακροδεξιά εσύ τι λες;] Είναι τα φαινόμενα της εποχής. Είναι συνέπεια της κατάστασης. Δεν είναι τυχαίο ότι τώρα ξεφύτρωσε τόσο πολύ και αναπτύχθηκε αυτό το κίνημα. Αν θες, πολύς κόσμος από το φόβο του νομίζει ότι θα βρει συμπαράσταση και ήρθε να καλύψει ένα κενό πραγματικά που υπήρχε …γιατί… μέχρι ένα σημείο… η… αστυνόμευση, το κράτος, ήταν απών, από παντού. Και ξαφνικά βρήκαν αυτό το κενό αυτοί και το καλύψανε παρουσιάζοντας τους εαυτούς τους σαν να είναι σωτήρες (Α.Π., 4-3-2013)
Ακόμα, ας πούμε, και η πίστη σε κάποιους αρχηγούς έχει κάτι πολύ, πολύ ολοκληρωτικό. Εντάξει; Πάρα πολύ. Εξαιρετικά. Όταν πιστεύεις ότι ο Ανδρέας θα σου λύσει το πρόβλημα ή ο Τσίπρας. Ε, στην ουσία πρόκειται περί του ολοκληρωτισμού με άλλες μορφές. (Ι.Π., 21-4-2013)

Το «φευγιό» ως στρατηγική επιβίωσης

Η αλήθεια είναι ότι σκέφτομαι την επαρχία… αρκετά, εε, αν και ποτέ δεν έμενα στην επαρχία, εε, πιστεύω ότι θα ‘ναι πολύ πιο ανθρώπινοι οι ρυθμοί ζωής. […] Για μένα δεν είναι λύση το να… γίνεσαι μετανάστης. Δε σου βελτιώνει άμεσα τη ζωή. (Χ.Ν., 30-9-2013)

Ένας από τους λόγους που θέλω να φύγω έξω είναι αυτός. Για να μπορέσω να… να σώσω, ότι έχουμε καταφέρει εγώ, είτε οι γονείς μου, είτε οι γονείς της γυναίκας μου να αποκτήσουν όλα αυτά τα χρόνια… Και θεωρώ ότι είναι ληστεία, ας πούμε, να τους τα πάρουνε … γιατί δεν… δεν τα καταχράστηκες, δεν τα πήρες από κάποιον, αυτά όλα γίνανε από κόπους ανθρώπων… δεν τους τα χάρισε κανείς! […] Όπου θα έβρισκα πιο καλές αμοιβές. Δεν με ενδιαφέρει τι δουλειά θα κάνω…. Είχα σκεφτεί να πάω μέχρι και στα πετρέλαια ….(χαμογελά ειρωνικά) σε μια εξέδρα άντλησης πετρελαίου, εκεί που πληρώνουν πολλά λεφτά. Να δουλέψω κει μερικά χρόνια, όσο μπορώ, αν με πάρουν. Και σε αυτά τα χρόνια θα έχω μαζέψει όσα θα έβγαζα εδώ σε … πενταπλάσια, τετραπλάσια χρόνια, που θα μου δώσουν τη δυνατότητα να επιβιώσω εδώ, αν έρθω ή να κάνω και κάτι δικό μου. Αυτό που δεν μπορώ να κάνω τώρα! (Α.Π., 4-3-2013)

Το ‘χουμε σκεφτεί, το ‘χουμε σκεφτεί! Για Αστυπάλαια. Μόνο που αυτό είναι μια πολύ, δηλαδή, τι να κάνω; Τα παιδιά μου; [παύση] Εντάξει! Δεν είναι τόσο απλά. (Ι.Π., 21-4-2013)

Εμπειρίες συλλογικότητας στην Κυψέλη και όχι μόνο

Θέλω να λύνω τα προβλήματα μου μέσα από τη συλλογική δράση, δηλαδή, και το συνιστώ σε όλους, και το συνιστώ σε όλους. Τόχω πει και στις φίλες μου, δηλαδή το λέω και παντού όπου μου λένε, αλλά δεν ξέρω αν είναι όλος ο κόσμος έτσι. Μπορεί να είναι και θέμα χαρακτήρα. Τί να πω (γέλιο).  Όταν έγινε η Αγορά της Κυψέλης για μένα ήταν ένα φάρμακο μεγάλο, [..]  εεε εμένα μου έκανε πάρα πολύ καλό …. Ξανασυνδέθηκα με τη γειτονιά, με πολλούς ανθρώπους, γνώρισα καινούριους ανθρώπους, […] και όλοι μου λέγανε ξαναβρέθηκες στη φυσιολογική σου κατάσταση (γέλιο). […] Καλές ειδήσεις είναι ότι εξακολουθούν να γίνονται πολλά πολιτιστικά γεγονότα…. Για μένα προσωπικά θα έλεγα ότι το πιο σημαντικό είναι ότι ακόμα υπάρχει μια πολιτιστική δραστηριότητα. Για μένα είναι πολύ σημαντικό αυτό το πράγμα. (Λ.Χ., 24-4-2013)

Κάποιοι έχουν ξεπεράσει το θέμα το ατομικό, ενώ κάποιοι άλλοι πέφτουν όλο και σε πιο ατομικές λύσεις. Μια εκτίμηση είναι αυτή, όχι ότι την έχω και κατοχυρωμένη. Το δεύτερο είναι ότι οι άνθρωποι μιλάνε περισσότερο, πιάνουν πιο εύκολα κουβέντα. Έχουμε και αντίθετες απόψεις, αλλά έχουμε και πάρα πολλές θετικές απόψεις. Όλο όμως το σύστημα είναι λίγο αμυντικό, δηλαδή όλο αυτό το πράγμα, δεν έχει κάποια έκφραση. Εντάξει, κάποιοι οργανώνονται στο «Μυρμήγκι». Οργανώνονται και στο «Μυρμήγκι». Αλλά, μένουν ακόμα πολλά. […] Γιατί, ξαφνικά, αναβιώνει, σε κάποιο βαθμό, και ένα θέμα γειτονιάς. Δηλαδή, εκεί, όταν στηνόμαστε εδώ, απέξω από τον Σκλαβενίτη, περνάνε και είκοσι γνωστοί. Και ξαφνικά αρχίζουν πάλι οι κουβέντες. Και μπορείς να τους πεις και δυο πράγματα περισσότερα. Όχι πολιτικά. Όχι πολιτικά! Δύο γενικές κουβέντες. Δύο. Να ξαναγίνουμε λίγο περισσότερο φίλοι. Όπως ήμασταν, όταν ήμασταν παιδιά, ήμασταν μια παρέα. (Ι.Π., 21-4-2013)

[στο Μυρμήγκι] ήρθα πέρσι το καλοκαίρι. Τότε που ήμουνα στα δύσκολα. Πήγαινα στην Αγία Ζώνη, καθόμουνα, διάβαζα τα βιβλία μου και διάφορα και ήρθε ένας κύριος, ο Μάνος […] Δεν είχα που να μένω και έτσι να περάσει η ώρα καθόμουνα και έτσι με πλησίασε ο Μάνος. (Τ.Κ., 15-11-2013)

Έχω και τις εθελοντικές μαγειρικές δραστηριότητες που είναι η συλλογική κουζίνα στο Στέκι Μεταναστών, στην οποία εκεί, αυτή η συλλογική κουζίνα έχει δημιουργηθεί τα τελευταία πέντε χρόνια, στην οποία και αυτή ξεκίνησε πάλι λίγο πριν την κρίση. Ήτανε πάνω στη λογική το να μπορούμε να τρεφόμαστε σωστά με βιολογικά προϊόντα και σωστά μαγειρεμένα. Αυτό βέβαια με την κρίση μας πήγε σε μια τελείως διαφορετική λογική. Είδαμε ότι υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη από τον κόσμο για να τραφεί, παρά να φάει καλά. Δηλαδή δεν θαρχόταν ο άλλος να σου ζητήσει ένα καλό πιάτο με ένα βιολογικό προϊόν, ας πούμε κρέας ή χορταρικά ή τέτοια, αλλά πιο πολύ για να φάει. Και αναγκαστήκαμε, από εκεί πέρα που ξαφνικά μαζευόμασταν πιο πολύ σαν παρέα για να μαγειρέψουμε καλά για να φάμε, αναγκαστήκαμε να έχουμε, κάθε μέρα να έχουμε, μετά από κάποιο διάστημα, να μαγειρεύουμε για πάνω από 50-60 άτομα. Και αυτό μας έκανε να αλλάξουμε λίγο τη λογική μας, της κουζίνας. […] Η αυτοδιαχείριση τον τελευταίο καιρό έχει δημιουργήσει στον κόσμο τη δυνατότητα και την ανάγκη να βρεθεί και να βγει και να μοιραστεί τις δυσκολίες που υπάρχουν, να πάρει λίγο ενέργεια, να βοηθηθεί από τον άλλο και έρχεται ο κόσμος πιο κοντά. Αυτοί οι χώροι είναι ένα πάτημα για τον κόσμο να μπορέσει να έρθει σε επαφή, να δραστηριοποιηθεί. […] Εγώ πιστεύω ότι έχει εμπλακεί περισσότερος κόσμος. Σίγουρα. Βέβαια δεν είναι αυτό, τον κόσμο που θα θέλαμε, αλλά αυτά κατακτιούνται δεν γίνονται από τη μια στιγμή στην άλλη. Σίγα σιγά, ένα βήμα, ένα βήμα. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Το κίνημα με τις πλατείες ήτανε ένα εξαιρετικό πράγμα. Εξαιρετικά σημαντικό ήτανε. Πως ο κόσμος από μόνος του αυτενέργησε, αυτοοργανώθηκε και πως προσπαθούσε απεγνωσμένα να βρει λύσεις σε ελάχιστο χρονικό διάστημα σε πολύπλοκα και σύνθετα  ζητήματα  στα οποία οι εχθροί μας δεν έχουν δώσει –γιατί είναι ανίκανοι- γιατί δεν μπορούν να δώσουν απαντήσεις. Είναι περισσότερο αδιάβαστοι από μας. Και εε… έχουνε την εξουσία όμως αυτοί. (Γ.Τ., 11-1-2013)

Εκτιμήσεις για την πορεία της κρίσης

Δεν μπορώ να φανταστώ πότε θα τελειώσει αυτή η ιστορία. Δεν ξέρω! [Λες ότι μπορεί νάχουμε κακά ξεμπερδέματα;] Μπορεί. [σιωπή] Εγώ πιστεύω ότι όλα αυτά τελειώνουνε με ένα καλό πόλεμο. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Δηλαδή, εδώ καταρρέουν τα πάντα. Δεν είναι ένα πράγμα αυτό που καταρρέει. Η κατάσταση είναι απελπιστική. Συνολικότερα απελπιστική. Για τον πολύ κόσμο. Και το χειρότερο από όλα δεν είναι καν ότι είναι απελπιστική. Είναι ότι δεν βλέπει κανένας, κανενός είδους προοπτική. Αυτό είναι το χειρότερο από όλα. […] Όσο μεγαλώνει η ανεργία και όσο μεγαλώνουν τα προβλήματα, θα συνθλιβούμε σιγά σιγά. Αλλά κρατάμε πλάτη τώρα. Όσο μπορούμε, αντιστεκόμαστε, ας πούμε. (Ι.Π., 21-4-2013)

Και δεν υπάρχει περίπτωση να αλλάξει κάτι πριν από 20 χρόνια. Είναι χειρότερα γιατί δεν υπάρχει ορίζοντας, φως. [στην Κατοχή] Ήξερες ότι θα τελειώσει ο πόλεμος. Σπάσανε ωραία σχολεία, πήγανε και τα σπάσανε. Μας ψεκάζουνε. Μας έχουν αποβλακώσει. (Ν.Μ.,
Εγώ πιστεύω ότι σίγουρα δεν υπάρχει περίπτωση, δεν θα’ρθει το τέλος του κόσμου. Έτσι; Θα περάσει αυτή η κρίση, θα γίνει ότι είναι να γίνει, δεν ξέρω που θα φτάσουμε, τι συνέπειες μπορεί να έχει …αλλά κάποια στιγμή θα ανέβουμε πάλι. (Α.Π., 4-3-2013)

Και τι να κάνουμε και πώς να το κάνουμε;

Τί έχουμε να προτείνουμε εμείς; Κάτι το διαφορετικό. Τι θα είναι αυτό μετά; Δηλαδή θα κάνουμε σοσιαλισμό; [χαμογελάει] Θα συνεχίσουμε να είμαστε όπως είμασταν πριν; Θα γυρίσει ο κόσμος όπως ήταν πριν δέκα χρόνια; Τί; Τί; Δηλαδή νομίζω ότι ακόμα και το κίνημα δεν έχει καταλάβει ή δεν έχει δώσει τις σωστές απαντήσεις. Το να πείσει τον κόσμο. Και εκεί είναι που πατάνε οι διάφοροι άλλοι, οι καλοθελητές, ας πούμε. Όπως είναι Χρυσαυγίτες, φασίστες, ακροδεξιοί. Οι οποίοι τουλάχιστον λένε: Είμαστε αυτό, αυτό, αυτό. Θα κάνουμε αυτό και αυτό. Δηλαδή έχουνε πιο, έχουνε μεγαλύτερη πυγμή και έτσι τραβάνε και αποπροσανατολίζουν τον κόσμο. Εμείς, γενικά ο χώρος της αριστεράς, του αντιεξουσιαστικού χώρου και όλα αυτά, δεν έχει ακόμα βρει, ε, τι ακριβώς θέλει να είναι το μετά. Αυτό ακριβώς. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Για να γίνει κάτι και να έχει αποτέλεσμα θα έπρεπε να γίνει κάτι μαζικό και πολύ πολύ δυναμικό, αλλιώς δεν οδηγεί πουθενά. Είναι απλώς για να λέμε ότι κάτι κάναμε και να φαίνεται ας πούμε και το συνδικαλιστικό κίνημα και οργανώσεις ότι …δεν μείναν με σταυρωμένα χέρια, ότι αντιδράσανε. (Α.Π., 4-3-2013)

Εγώ ονειρεύομαι, προφανώς, ένα πλαίσιο νέων αξιών. Όχι νέων με την έννοια ότι δεν τις έχουμε ξανακούσει. Τις έχουμε ξανακούσει. […] Το σύστημα αυτό οδεύει σε πλήρη αφανισμό. Φαντάζομαι ότι θα ξεπηδήσουνε και καινούργια, και καινούργια πράγματα. Συνολικότερα. Που εγώ δεν έχω αντίρρηση. Ας δείξει ο καθένας τι. Να δούμε τι θα γίνει. Ούτε, προφανώς δεν επαναπαύομαι πάνω στον ΣΥΡΙΖΑ ή στο οτιδήποτε. […] Δεν βλέπει κανένας ότι αυτή η κρίση έχει εξαφα, εξαφανίζει και τους πολιτικούς σχηματισμούς και όλα τα υπόλοιπα; Είναι πάρα πολύ βαθιά. Να στραφούν σε τι; Τι να πουν στον κόσμο; Αν δεν πούνε, ας πούμε, τελείως καινούργια πράγματα. Τελείως καινούργια. Λιγότερο ή περισσότερο ριζοσπαστικά, αλλά, πάντως, τελείως καινούργια πράγματα. (Ι.Π., 21-4-2013)

[Υπάρχουν προοπτικές διεξόδου;] Βεβαίως υπάρχουνε, βεβαίως υπάρχουνε! Αλίμονο αν δεν το πιστεύαμε αυτό! Θα είχαμε ανοίξει μια τρύπα και θάχαμε πέσει όλοι μέσα… Αλλά χρειάζεται ν’ αποφασίσει ο κόσμος σε μαζική κλίμακα ν’ αφήσει αυτή την ανάθεση, και να κινητοποιηθεί ο ίδιος, ας πούμε …..  γιατί ο ίδιος θα απαιτήσει να βγεί απ’ αυτή την κατάσταση, ο ίδιος θα έχει συμβάλει στο να βγει απ’ αυτή την κρίση, απ’ αυτή την κατάσταση και θα πρέπει να δημιουργηθούν οι συνθήκες, ώστε να μπορεί να ελέγχει και να παρεμβαίνει συνεχώς ο κόσμος. Αυτή για μένα είναι η προοπτική…. Θεωρώ ότι ο κόσμος κάτι θα κάνει. Θεωρώ ότι όσο του δίνεις τη δυνατότητα, ας πούμε, να μπορέσει να δει τη δυνατότητα, να μπορέσει να δράσει θετικά, κανείς δε θέλει να δρα με οξύτητες και με, οι φυσιολογικοί άνθρωποι θέλουν να δημιουργούνε, δεν θέλουνε να σκοτώνονται… […]   Είναι γενική η κρίση, είμαστε σ’ ένα σημείο δηλαδή που δεν μπορείς να πεις θα κάνεις μικρές διορθώσεις. Ή πρέπει να κάνεις μεγάλες στροφές ή θα βυθιστείς στο βάλτο…. (Λ.Χ., 24-4-2013)

Κυριακή 9 Μαρτίου 2014 (Ίδρυμα Μιχάλη Κακογιάννης, Πειραιώς 206) – Η προφορική ιστορία στην πόλη. Επιτέλεση και συμμετοχή

  • 10.30-11:00: Εναρκτήρια Ομιλία

Αντώνης Λιάκος, Η προφορική ιστορία κυκλοφορεί στην πόλη

  • 11:00-13:00: Οι προφορικές αφηγήσεις στη θεατρική σκηνή

Συντονίστρια: Τασούλα Βερβενιώτη

Ελένη Ουζουνίδου (ηθοποιός), Μαρία Παπαλέξη (θεατρολόγος), Για την παράσταση «Κοινός Λόγος» από το Θέατρο του Νέου Κόσμου (σκηνοθεσία: Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος)
Γιώργος Γλάστρας, Γιάννης Καλαβριανός, Αλεξία Μπεζίκη, Για την παράσταση «Γιοι και κόρες, μια παράσταση για την αναζήτηση της ευτυχίας», από την Εταιρεία Θεάτρου Sforaris (σκηνοθεσία: Γιάννης Καλαβριανός)
Μπακάρ Χουσεΐν Αλ Μπακάρ, Ευαγγελία Αραχωβίτη, Κυριακή ΚαζελίδουΆνια Λουκά, Βασίλης Παγανόπουλος, Σβιτλάνα Παραμόνοβα, Λουίζα Πορφύρη, Ηλίας Κιάμα Τζογόνας, Για την παράσταση «That’s Life», από τη Θεατρική Ομάδα Vice Versa (σκηνοθεσία: Αγγελική Γκιργκινούδη)

  • 13:00-13:30: Διάλειμμα
  • 13:30-15:30: Μαρτυρίες για τους τόπους και τους ανθρώπους της πόλης

Συντονίστρια: Λίνα Λιάκου

Κλέλια Θερμού, Λίνα Λιάκου, Ιωάννα Πόθου (αρχιτέκτονες-πολεοδόμοι), Reactivate Athens/και τα αφηγήματα της πόλης. Επανα-ενεργοποιώντας τους κατοίκους και την πόλη της Αθήνας
Γεωργία Γκουμοπούλου (αρχιτέκτονας-πολεοδόμος), Για το πρόγραμμα Monumenta: Καταγραφή και ανάδειξη των κτηρίων του 19ου και 20ού αιώνα στην Αθήνα
Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Κυψέλης, Ομάδα για την Κρίση, Ζώντας την κρίση και συλλέγοντας προφορικές μαρτυρίες γι’ αυτήν.

*Η Έρευνα για την Κρίση της Κρυσταλίας Πατούλη ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2010 και άρχισε να δημοσιεύεται τον Δεκέμβρη του 2011 στο tvxs.gr, με ανοιχτή πλέον πρόσκληση για συμμετοχές. Στο ερώτημα «Ποιές αιτίες μας έφεραν ως εδώ και κυρίως τί πρέπει να κάνουμε;» απάντησαν έως τώρα 160 πρόσωπα των γραμμάτων, των επιστημών και των τεχνών, που ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα, την Κύπρο και το εξωτερικό, και 17 επιπλέον πρόσωπα απάντησαν είτε για τις αιτίες, είτε για τις λύσεις, με αφορφμή επιμέρους ζητήματα της επικαιρότητας όπως οι εκλογές του 2012, τα προβλήματα στη δικαιοσύνη, ή τα εργασιακά, κ.ά. (σύνολο συμμετοχών: 177). Αρκετούς από τους συμμετέχοντες, είχαν προταθεί -μέσω δεκάδων μηνυμάτων- από αναγνώστες του tvxs.gr. Άρθρα και συνεντεύξεις της έρευνας (Δ. Πουλικάκος, Σ. Δημητρίου, Ζ. Παπαδημητρίου, K.H.Roth, X.Δ.Αποστολάκης, Α.Ιωαννίδης) μεταφράστηκαν, δημοσιεύτηκαν και συζητήθηκαν σε ΜΜΕ του εξωτερικού, όπως η εφημερίδα Les Echos. Μπορούμε να πούμε ότι η έρευνα αυτή δημιούργησε ένα δημόσιο διάλογο (και μεταξύ των συμμετεχόντων), συγκεντρώνοντας μέχρι στιγμής πάνω από 260 άρθρα και συνεντεύξεις. Τα αποτελέσματά της πρόκειται να κυκλοφορήσουν σύντομα από τις εκδόσεις Κέδρος.

Διαβάστε επιπλέον, στο tvxs:

Σχετικά Άρθρα

01/03/2014

Η μνήμη αφηγείται την πόλη… Του Γιώργου Τσιώλη

09:45, 01 Μαρ 2014 | Κρυσταλία Πατούλη tvxs.gr/node/149771

Η Ένωση Προφορικής Ιστορίας και το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών διοργανώνουν από την Πέμπτη 6 έως το Σάββατο 8 Μαρτίου 2014 το 2ο διεθνές συνέδριο Προφορικής Ιστορίας με θέμα «Η μνήμη αφηγείται την πόλη… Προφορικές μαρτυρίες για το παρελθόν και το παρόν του αστικού χώρου». Το συνέδριο θα πραγματοποιηθεί στο Αμφιθέατρο «Άλκης Αργυριάδης» στο Κεντρικό κτίριο του Πανεπιστημίου Αθηνών στα Προπύλαια. Γράφει ο Γιώργος Τσιώλης[1]

Στο πυκνό πρόγραμμα των ανακοινώσεων του συνεδρίου θα αναδειχθούν μια σειρά από ενδιαφέροντα ζητήματα όπως:

  • η αμφίδρομη σχέση της μνήμης και της συγκρότησης των εικόνων της πόλης, όπου οι διαφορετικές μνημονικές αποκρυσταλλώσεις κατασκευάζουν ετερόκλιτες εικόνες της πόλης αλλά και η συλλογική αστική μνήμη προσδιορίζει τις προσωπικές μνήμες άλλοτε με όρους συμφωνίας προς αυτήν και άλλοτε με όρους αντιπαράθεσης∙
  • οι διαφορετικές εκδοχές κοινωνικότητας, οι οποίες αναπτύσσονται στην πόλη, προσδιορίζοντας δέσμες βιωμένων εμπειριών και τύπους κοινωνικών σχέσεων που αντιστοιχούν σε διαφορετικές κοινωνικές ομάδες∙
  • αντιπαραθέσεις, διαμάχες και συγκρούσεις ανάμεσα σε μνημονικές κοινότητες σχετικά με τις σημασίες που επενδύονται στον τόπο και τους τρόπους συγκρότησης της τοπικότητας∙
  • οι τρόποι με τους οποίους σημεία της πόλης αναδεικνύονται σε ιστορικά μνημεία συμβάλλοντας στην κατασκευή των ταυτοτήτων της πόλης.

Οι ανακοινώσεις του συνεδρίου φωτίζουν τις «ετεροτοπίες» του αστικού χώρου. Η πόλη δεν εκλαμβάνεται ως ενιαίος και ομοιογενής χώρος αλλά ως πεδίο αντιπαραθέσεων και διεκδικήσεων, ως χώρος που εμπεριέχει τις μνήμες και τις σημασίες των «άλλων».

Αναφέρονται, επίσης, στις μετακινήσεις στο χώρο: σε εμπειρίες διάρρηξης της τοπικότητας, ξεριζωμού, επανοικειοποίηση  του τόπου, πολιτισμικών και κοινωνικών μεταβιβάσεων, φαντασιακών επενδύσεων και μνημονικών ανακλήσεων σε περιπτώσεις όπως η μετανάστευση ή η προσφυγιά.

Ο αστικός χώρος σηματοδοτείται, επίσης, σε σχέση με τις εντάξεις, τις πρακτικές συμπερίληψης, τις συλλογικές ταυτότητες, το αίσθημα του συνανήκειν από τη μια, καθώς και τις διαφοροποιήσεις, τους αποκλεισμούς, τους οικονομικούς, ταξικούς και πολιτισμικούς διαχωρισμούς από την άλλη.

Μια ιδιαίτερη παράμετρο των προβληματισμών που θα εκτεθούν στο συνέδριο αποτελεί η συζήτηση για τους τρόπους και τις διαδικασίες με τις οποίες τα μνημονικά ίχνη και οι προφορικές μαρτυρίες καταγράφονται, οπτικοποιούνται  και παρουσιάζονται ως εκθέματα σε μουσειακούς χώρους της πόλης, συμβάλλοντας τόσο στην κατασκευή τοπικών ταυτοτήτων όσο και στον αναστοχασμό των κατοίκων σχετικά με όψεις της τοπικής ιστορίας.

Στο συνέδριο περιλαμβάνεται, επίσης, εκδήλωση με θέμα: Η προφορική ιστορία στην πόλη. Επιτέλεση και συμμετοχή, που θα λάβει χώρα την Κυριακή 9 Μαρτίου 2014 (10:30 – 15:30) στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Στην εν λόγω εκδήλωση θα αναδειχθούν δράσεις και παρεμβάσεις που συνδέουν την προφορική ιστορία με το θέατρο, τον πολεοδομικό σχεδιασμό και τις πρωτοβουλίες πολιτών. Ειδικότερα θα μιλήσουν συντελεστές τριών θεατρικών παραστάσεων, οι οποίες βασίστηκαν σε προφορικές αφηγήσεις.

Θα παρουσιαστούν δύο αρχιτεκτονικά / πολεοδομικά προγράμματα, τα οποία μέσα από τη συλλογή και την επεξεργασία αφηγήσεων της πόλης επαν-ενεργοποιούν κατοίκους της Αθήνας.

Επίσης, μια συνιστώσα της Ομάδας Προφορικής Ιστορίας της Κυψέλης (πρωτοβουλία πολιτών που συστάθηκε με σκοπό την ανασύνθεση της τοπικής ιστορίας της Κυψέλης μέσα από προφορικές μαρτυρίες και βιοαφηγήσεις) θα πραγματευτεί το θέμα «Ζώντας την κρίση και συλλέγοντας προφορικές μαρτυρίες γι΄ αυτήν».

Το συνέδριο θα αποτελέσει χώρο απολογισμού των δύο πρώτων χρόνων ζωής της Ένωσης Προφορικής Ιστορίας. Η Ένωση, στο διάστημα που μεσολάβησε από την ίδρυσή της στον Βόλο την Άνοιξη του 2012 μέχρι σήμερα, αποτέλεσε σημείο αναφοράς για ατομικές και συλλογικές πρωτοβουλίες που είχαν ως κοινό παρανομαστή το ενδιαφέρον για τις ιστορίες ζωής, τις βιοαφηγήσεις και τις προφορικές μαρτυρίες.

Ο δικτυακός χώρος συζήτησης (epi@lists.uth.gr), που δημιουργήθηκε και εγγράφηκαν σε αυτόν 200 περίπου συνομιλητές/τριες, έδωσε τη δυνατότητα ανταλλαγής πληροφοριών, ιδεών και απόψεων για ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος.

Επίσης, πρόσφατα κατασκευάστηκε ιστοσελίδα (ελεύθερης πρόσβασης) της Ένωσης Προφορικής Ιστορίας (http://www.epi.uth.gr/) στην οποία περιλαμβάνονται πληροφορίες και στοιχεία για την προφορική ιστορία και τη βιογραφική έρευνα (βιβλιογραφία, πρακτικές οδηγίες, εκδηλώσεις, σύνδεσμοι).

Από την ιστοσελίδα διατίθενται σε ηλεκτρονική μορφή τα πρακτικά του πρώτου διεθνούς συνεδρίου Προφορικής Ιστορίας (Βόλος 25-27 Μαϊου 2012) με τίτλο «Γεφυρώνοντας τις γενιές: διεπιστημονικότητα και αφηγήσεις ζωής στον 21ο αιώνα. Προφορική ιστορία και άλλες βιο-ιστορίες» (Επιμέλεια: Ρ. Βαν Μπουσχοτεν, Τ. Βερβενιώτη, Κ. Μπάδα, Ε. Νάκου, Π. Πανταζής, Π. Χαντζαρούλα).

Η Ένωση Προφορικής Ιστορίας στα σχεδόν δύο χρόνια της ζωής της διοργάνωσε πλήθος εκπαιδευτικών σεμιναρίων και προγραμμάτων, ανταποκρινόμενη σε αιτήματα κατοίκων διαφόρων περιοχών που επιθυμούσαν να συγκροτήσουν τοπικές ομάδες προφορικής ιστορίας.

Ετοιμάζει, δε, μια δεύτερη έκδοση (σε συνεργασία με τις εκδόσεις Νήσος) με τίτλο «Προφορική ιστορία, μουσεία και εκπαίδευση» (επιμέλεια: Ειρήνη Νάκου & Ανδρομάχη Γκαζή).

Το Σάββατο 8 Μαρτίου (15.00) θα πραγματοποιηθεί στο χώρο του συνεδρίου η Γενική Συνέλευση της Ένωσης Προφορικής Ιστορίας και θα εκλεγεί το νέο διοικητικό συμβούλιο.

Ακολουθεί το πρόγραμμα του συνεδρίου:

Δεύτερο Διεθνές Συνέδριο Προφορικής Ιστορίας: «Η μνήμη αφηγείται την πόλη… Προφορικές μαρτυρίες για το παρελθόν και το παρόν του αστικού χώρου«

  • Αθήνα, 6-8 Μαρτίου 2014, Αμφιθέατρο «Άλκης Αργυριάδης», Προπύλαια, Πανεπιστημίου 30
  • Κυριακή 9 Μαρτίου 2014, Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, Πειραιώς 206

Διοργάνωση:

  • Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Ε.Κ.Π.Α.
  • Ένωση Προφορικής Ιστορίας (Ε.Π.Ι.)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ:

Πέμπτη 6 Μαρτίου 2014

  • 09:30-10:30: Εγγραφή Συνέδρων–Χαιρετισμοί–Εναρκτήρια Ομιλία

Χαιρετισμοί: Αναστασία Παπαδία-Λάλα, Πρόεδρος Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας ΕΚΠΑ, Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν, Πρόεδρος Ένωσης Προφορικής Ιστορίας
Εναρκτήρια Ομιλία: Δήμητρα Λαμπροπούλου

  • 10:30-12:00: Στρωματογραφίες της αστικής μνήμης

Συντονιστής: Αντώνης Λιάκος

Ειρήνη Νάκου, Μνήμη και συγκρότηση της πόλης. Πόλη και συγκρότηση της μνήμης
Ελένη Μπεζέ, Διαδρομές της μνήμης στις αφηγήσεις των Εβραίων της Θεσσαλονίκης
Ανδρομάχη Οικονόμου, «Θρυμματισμένη μνήμη». Ανασυγκροτώντας τη σύγχρονη εικόνα και την ταυτότητα της πόλης των Θηβών μέσα από τον προφορικό αφηγηματικό λόγο

  • 12:00-12:15: Διάλειμμα
  • 12:15-14:15: Μορφές κοινωνικότητας και εκδοχές του δημόσιου χώρουΣυντονίστρια: Κατερίνα Γαρδίκα

Ευαγγελία Μπαφούνη, Το Νέο Φάληρο και οι αναπαραστάσεις του αστικού τοπίου μέσα από τις αφηγήσεις του Χρήστου Πανάγου και του Γιάννη Σκουνάκη
Παναγιώτης Πούλος, Στον Οίκο του Κεμάλ (Dârul’l-Kemâl). Απόηχοι της οθωμανικής πόλης στα καλλιτεχνικά σαλόνια της σύγχρονης Κωνσταντινούπολης, 1923-1957
Κατερίνα Αναγνωστάκη, Πόλεις σε τροχιά δημόσιας σφαίρας
Αλεξάνδρα Σιώτου, Χαρτογραφώντας τις συναισθηματικές καθημερινότητες των βουλγάρων μεταναστριών στο Βόλο

  • 14:15-16:00: Διάλειμμα
  • 16:00-18:00: Ιερές μνήμες-μνήμες του ιερού.

Τόποι μαρτυρίου και λατρείας στον αστικό χώρο
Συντονίστρια: Ποθητή Χαντζαρούλα

Άννα-Μαρία Δρουμπούκη, Μνήμη της Αντίστασης (1941-1944). Μνημονικοί τόποι και συγκρότηση ταυτοτήτων στην κατοχική Ελλάδα
Μαρία Φιλοσόφου, Καλάβρυτα, οι μνήμες της πόλης
Κατερίνα Μάρκου, Μνημεία, δημόσιοι και λατρευτικοί χώροι της Ξάνθης στις μνήμες «μουσουλμάνων» και χριστιανών και η βιωματική εμπειρία της πόλης
Νικόλαος Γραίκος, Ιστορία της τέχνης και προφορικές μαρτυρίες

  • 18:00-18:15: Διάλειμμα
  • 18:15-20:15: Σχεδιάζοντας το Μουσείο Πόλης του Βόλου.

Ο χώρος, η μνήμη και οι άνθρωποι
Συντονίστρια: Μάρλεν Μούλιου

Ιουλία Πεντάζου & Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν, Η πόλη με τα μάτια των παιδιών. Μεταφέροντας τις προφορικές μαρτυρίες σε ένα μουσείο πόλης
Ελένη Σιδέρη, Οι «πόλεις» του Βόλου. Μνήμη, διατοπικότητα και κινητικότητα
Βασιλική Λάζου, Ο Βόλος στη δεκαετία του 1940. Χαρτογραφώντας μία πόλη σε κρίση
Μαρία Καραστεργίου, «Εμείς οι πρόσφυγες φέραμε το ποδόσφαιρο στο Βόλο…». Το γήπεδο της Νίκης ως τόπος μνήμης, ταυτότητας και ιστορίας των προσφύγων της Νέας Ιωνίας Βόλου

  • 20:15-21:15: Κεντρική ομιλία

Michaela Köttig, A biographical and family-historical perspective on female right-wing-extremism in Germany
συντονιστές: Γιώργος Τσιώλης & Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν

Παρασκευή 7 Μαρτίου  2014

  • 09:30-11:30: Οι πόλεις της μνήμης.

Ο βιωμένος χώρος στις μαζικές μετακινήσεις του 20ού αιώνα
Συντονίστρια: Κωνσταντίνα Μπάδα

Αιμιλία Σαλβάνου, Η μνήμη των μικρασιατών προσφύγων. Προφορικές μαρτυρίες, τοπικότητα και ενσωμάτωση
Ειρήνη Ηλιοπούλου, Ο κοινωνικός χώρος της σύγκρουσης. Ορατά και αόρατα τείχη στο παράδειγμα της παλιάς πόλης της Λευκωσίας
Νικολέττα Χριστοδούλου, Η μνήμη αφηγείται την πόλη. Προσωπικές αφηγήσεις για την Λάπηθο μέχρι το 1974
Βενετία Ευεργέτη & Πάνος Χατζηπροκοπίου, Αντίληψη του αστικού χώρου στις αφηγήσεις μουσουλμάνων μεταναστών στην Αθήνα

  • 11:30-13:00: Πόλεις μέσα στην πόλη.

Οι μνήμες των «άλλων» πολιτισμών
Συντονιστής: Γιάννης Γιαννιτσιώτης

Μαρκέλλα Τζαχρίστα, Οι χώροι του ρεμπέτικου. Από τη Σμύρνη των αρχών του 20ού αιώνα στον Πειραιά του Μεσοπολέμου
Μαρία Κουμαριανού, Η διαχείριση του χώρου στην Τρούμπα Πειραιά. Συλλογική μνήμη, λήθη, ταυτότητα και ιστορία του χώρου
Γιάννης Κολοβός, Νεανικές υποκουλτούρες, αστικοί νομαδισμοί… Η πορεία της σκηνής πανκ στην Αθήνα από το 1979 έως σήμερα

  • 13:00-13:15: Διάλειμμα
  • 13:00-14:30: Δραματοποιώντας την πόλη

Συντονίστρια: Ιωάννα Λαλιώτου

Κωστής Κορνέτης, Οπτικοποιώντας τη σιωπή: τρία ντοκιμαντέρ για το εβραϊκό παρελθόν της Θεσσαλονίκης
Ιωάννης Κατσίκης, Πόλεις της μνήμης. Η χωρική επιτέλεση
Ελένη Καλλιμοπούλου, Αισθητηριακή ιστορία και προφορικές μαρτυρίες στη Θεσσαλονίκη των προσφύγων

  • 14:30-16:00: Διάλειμμα
  • 16:00-18:00: Συμμετοχικές βιογραφίες της πόλης

Συντονίστρια: Ειρήνη Νάκου

Αίγλη Μπρούσκου, «Είστε κι εσείς από την Δράμα; Θυμάστε εκείνη την ανηφορίτσα;». Ασκήσεις μνήμης γύρω από την πόλη και τη ζωή σε ένα εργαστήριο αφήγησης στο γηροκομείο
Ομάδα Προφορικής Ιστορίας «Ετερότητα», Οι «άλλοι» στην πόλη. Τακτικές «αυτοδιαφοροποίησης»
Παναγιώτης Ζεστανάκης, «Οι μαρτυρίες που έψαχνες βρίσκονταν λίγα κλικ μακριά». Αξιοποιώντας το διαδίκτυο ως πηγή στη μελέτη της Αθήνας του 1980
Μάρλεν Μούλιου, Η δική μου/μας πόλη… Συμμετοχικές πρακτικές για τη συλλογή της μνήμης του αστικού χώρου και η συμβολή των μουσείων πόλεων

  • 18:00-18:15: Διάλειμμα
  • 18:15-19:45: Μνημονικές αλληλουχίες.

Ανασυγκροτώντας την εικόνα της πόλης
Συντονίστρια: Μαρία Παπαθανασίου

Ειρήνη Χρυσοχέρη, Αλεξάνδρεια: εικόνες μιας πόλης
Βασιλική Χρυσανθοπούλου, Συγκροτώντας την εθνοτική ιστορία και τον συλλογικό μύθο μιας διασπορικής ομάδας. Καστελλοριζιώτικες αναμνήσεις και αφηγήσεις στον αστικό χώρο του Περθ Αυστραλίας
Κωνσταντίνα Μπάδα, Σιωπές και μνήμες της πόλης  των Ιωαννίνων για τη δεκαετία του ’40

  • 19:45-20:45: Κεντρική ομιλία

Rob Perks, Oral history in business and corporate contexts. Case studies from the British Library
συντονίστρια: Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν

Σάββατο 8 Μαρτίου 2014

10:00-12:00: Η μεταπολεμική πόλη με τα μάτια της μνήμης
Συντονιστής: Δημήτρης Πλάντζος

Εύη Καπώλη, Bαδίζοντας στα χνάρια των εσωτερικών μεταναστών στη μεταπολεμική Αθήνα: η σημασία των ενδοαστικών μετακινήσεων για την εξέλιξη της σχέσης χώρου και ανθρώπου
Μαρία Θανοπούλου & Χρυσάνθη Ζάχου, Οι «πόλεις» της προφορικής μνήμης. Χωρικά κοινωνικά πλαίσια και προφορική μνήμη
Ιωάννης Καρακατσιάνης, Πώς επιβιώνουν οι πόλεις μετά την κρίση; Στοιχεία για μια κοινωνική ιστορία της μετεμφυλιακής ελληνικής επαρχιακής πόλης
Μαρίνα Λαθούρη, Homo Ludens. Βιωματικές αφηγήσεις της μεταπολεμικής πόλης

  • 12:00-14:00: Κοινωνικές πρακτικές συμπερίληψης και αποκλεισμού

Συντονιστής: Κώστας Γιαννακόπουλος

Αγγελίνα Αποστόλου & Κ. Σταμουλίδης, Χάνια στα Γιάννενα. Ένα αστικό δίκτυο μνήμης
Ρεγγίνα Κασιμάτη, «O κύριος με τον οποίο μιλούσατε δεν είναι ντόπιος». Η ιθαγένεια και οι ταξικοί καθορισμοί σε μια «ελληνόφωνη» κοινότητα της Calabria
Γεώργιος Βοζίκας, Η φύση στην πόλη. Ανάμνηση και διαχείριση του φυσικού τοπίου στην Ηλιούπολη

  • 14:00-15:00: Διάλειμμα
  • 15:00-19:30:  Ένωση Προφορικής Ιστορίας (Ε.Π.Ι.)

Γενική συνέλευση
Απολογισμός, εκλογή Δ.Σ.

Κυριακή 9 Μαρτίου 2014 (Ίδρυμα Μιχάλη Κακογιάννης, Πειραιώς 206) – Η προφορική ιστορία στην πόλη. Επιτέλεση και συμμετοχή

  • 10.30-11:00: Εναρκτήρια Ομιλία

Αντώνης Λιάκος, Η προφορική ιστορία κυκλοφορεί στην πόλη

  • 11:00-13:00: Οι προφορικές αφηγήσεις στη θεατρική σκηνή

Συντονίστρια: Τασούλα Βερβενιώτη

Ελένη Ουζουνίδου (ηθοποιός), Μαρία Παπαλέξη (θεατρολόγος), Για την παράσταση «Κοινός Λόγος» από το Θέατρο του Νέου Κόσμου (σκηνοθεσία: Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος)
Γιώργος Γλάστρας, Γιάννης Καλαβριανός, Αλεξία Μπεζίκη, Για την παράσταση «Γιοι και κόρες, μια παράσταση για την αναζήτηση της ευτυχίας», από την Εταιρεία Θεάτρου Sforaris (σκηνοθεσία: Γιάννης Καλαβριανός)
Μπακάρ Χουσεΐν Αλ Μπακάρ, Ευαγγελία Αραχωβίτη, Κυριακή ΚαζελίδουΆνια Λουκά, Βασίλης Παγανόπουλος, Σβιτλάνα Παραμόνοβα, Λουίζα Πορφύρη, Ηλίας Κιάμα Τζογόνας, Για την παράσταση «That’s Life», από τη Θεατρική Ομάδα Vice Versa (σκηνοθεσία: Αγγελική Γκιργκινούδη)

  • 13:00-13:30: Διάλειμμα
  • 13:30-15:30: Μαρτυρίες για τους τόπους και τους ανθρώπους της πόλης

Συντονίστρια: Λίνα Λιάκου

Κλέλια Θερμού, Λίνα Λιάκου, Ιωάννα Πόθου (αρχιτέκτονες-πολεοδόμοι), Reactivate Athens/και τα αφηγήματα της πόλης. Επανα-ενεργοποιώντας τους κατοίκους και την πόλη της Αθήνας
Γεωργία Γκουμοπούλου (αρχιτέκτονας-πολεοδόμος), Για το πρόγραμμα Monumenta: Καταγραφή και ανάδειξη των κτηρίων του 19ου και 20ού αιώνα στην Αθήνα
Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Κυψέλης, Ομάδα για την Κρίση, Ζώντας την κρίση και συλλέγοντας προφορικές μαρτυρίες γι’ αυτήν

Οργανωτική Επιτροπή

Χορηγοί

  • Ε.Κ.Π.Α.
  • Ένωση Προφορικής Ιστορίας (Ε.Π.Ι.)
  • Εκδόσεις Πλέθρον

[1] Ο Γιώργος Τσιώλης διδάσκει στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ένωσης Προφορικής Ιστορίας. Email: tsiolisg@uoc.gr

Διαβάστε επίσης στο tvxs:

Σχετικά Άρθρα

10/10/2013

Βασίλης Ραφαηλίδης

Βασίλης Ραφαηλίδης: από το βιβλίο Ιστορία (κωμικοτραγική) του Νεοελληνικού κράτους, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου

«Έλεγε, λοιπόν, η χειμερινή συμφωνία της Βάρκιζας πως ο ΕΛΑΣ όφειλε να παραδώσει: 41.500 τουφέκια, 2.015 πυροβόλα, 163 όλμους και 32 πυροβόλα. Όσο για το δημοψήφισμα και τις βουλευτικές εκλογές θα γίνουν εν καιρώ. Όταν δηλαδή, η αριστερά αποδυναμωθεί κι άλλο. Και το χειρότερο και τραγικότερο όλων: Από τη γενική αμνηστία που συμφωνείται, αποκλείονται οι εγκληματίες του κοινού ποινικού δικαίου. ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΕΣ του κοινού ποινικού δικαίου; αναρωτιούνται οι κομμουνιστές. Μα οι δωσίλογοι και οι μαυραγορίτες είναι, θέλει ρώτημα; και βέβαια θέλει ρώτημα, σύντροφε, όλα θέλουν ρώτημα. Διότι η Δεξιά, αμέσως μετά την υπογραφή της συμφωνίας θα πει: Εσείς οι κομμουνιστές είστε οι εγκληματίες του κοινού ποινικού δικαίου.
Και οι κομμουνιστές που υπόγραψαν την αμνηστία όλων, υπόγραψαν την καταδίκη τους εξαιρώντας προθυμότατα και λογικότατα τους ποινικούς από την αμνηστία. Η προστυχιά της ελληνικής Δεξιάς ξεπερνάει κάθε όριο. Στο εξής και μέχρι το 1974 την Ελλάδα θα την κυβερνούν, όχι μόνο δωσίλογοι και οι περί αυτούς, αλλά οι απατεώνες κάθε είδους. Μια χώρα που για είκοσι ολόκληρα χρόνια εδίωκε τους αριστερούς, χρίοντάς τους εγκληματίες του κοινού ποινικού δικαίου, είναι καταδικασμένη σε θάνατο.»

17 Νοέμβρη: Αυτή είναι η πραγματική ιστορία της οργάνωσης

17noemvri-570

Με αφορμή την «εξαφάνιση» του Χριστόδουλου Ξηρού, γεγονός που πυροδότησε μεγάλη ένταση στο πολιτικό σκηνικό και συζητήσεις για το παρελθόν κυρίως όμως για το μέλλον της εγχώριας τρομοκρατίας, το Insider αναδημοσιεύει μια πλήρη ιστορική αναδρομή του φαινομένου «17 Νοέμβρη» που στιγμάτισε καταλυτικά την μεταπολιτευτική ιστορία. Η ανάλυση που επιμελήθηκε ο δημοσιογράφος Ανδρέας Μπελιμπασάκης, παρουσιάστηκε στην εκπομπή της Ελληνικής Υπηρεσίας του BBC και δημοσιεύθηκε  στην ιστοσελίδα της υπηρεσίας το 2003, λίγες ημέρες πριν την έναρξη της περίφημης δίκης των μελών της 17 Νοέμβρη.

 

_____________________________________

Του Ανδρέα Μπελιμπασάκη.

Στις 3 Μαρτίου του 2003 ξεκίνησε η δίκη για τη «17 Νοέμβρη». Μία δίκη με τεράστιο ενδιαφέρον για την ελληνική κοινωνία. Πρόκειται για μια εξαιρετικά δύσκολη και επίπονη διαδικασία, αφού το μακροσκελέστατο κατηγορητήριο, ο μεγάλος αριθμός των κατηγορουμένων, των μαρτύρων, των συνηγόρων πολιτικής αγωγής και υπεράσπισης και, κυρίως, τα πολλά αμφιλεγόμενα σημεία, δικονομικά και ουσιαστικά, με τα οποία ασχολείται το Δικαστήριο, συνθέτουν, εκ προοιμίου, ένα πολύπλοκο πλαίσιο, από το οποίο πρέπει να προκύψει η πλήρης αλήθεια.

Η εξάρθρωση της «17 Νοέμβρη» και η δίκη των φερόμενων ως μελών της οργάνωσης είναι γεγονότα που δε θα έχουν επιπτώσεις μόνο στο επίπεδο της τρέχουσας πολιτικής. Πολύ σημαντικότερες θα είναι οι ιδεολογικές συνέπειες στο επίπεδο της ελληνικής κοινωνίας, αφού η εξάρθρωση της οργάνωσης συμβολίζει, περισσότερο παντός άλλου, το τέλος των μύθων της γενιάς της μεταπολίτευσης.

«17 Νοέμβρη»: Μια πρωτοεμφανιζόμενη οργάνωση

Tη νύχτα της 23ης Δεκεμβρίου 1975, ο 45χρονος «σταθμάρχης» της CIA στην Aθήνα, Pίτσαρντ Γουέλτς, δέχεται επίθεση από τρεις μασκοφόρους έξω από το σπίτι του στο Ψυχικό. Οι δράστες, απομακρύνουν τον οδηγό και τη γυναίκα του και τον εκτελούν.

Mέσα στο κλίμα της εποχής, κανείς δεν πίστεψε τις προκηρύξεις της πρωτοεμφανιζόμενης επαναστατικής οργάνωσης «17 Nοέμβρη», με τις οποίες αναλάμβανε την ευθύνη για την επίθεση. H 17N είχε αφήσει στον τόπο της εκτέλεσης μια προκήρυξη και είχε στείλει άλλη μία στις εφημερίδες τρεις μέρες αργότερα. Oι περισσότεροι πίστεψαν πως δεν ήταν τίποτα περισσότερο από ένα ξεκαθάρισμα λογαριασμών μεταξύ πρακτόρων της CIA.

Oι προκηρύξεις δε δημοσιεύτηκαν, έπειτα από απαγόρευση της Εισαγγελίας Αθηνών, γιατί εκτός από την εκτίμηση των δημοσιογράφων ότι ήταν «υπόθεση πρακτόρων», υπήρχε και απαγόρευση από την κυβέρνηση.

Όλοι, όμως, έμαθαν για τη 17N έναν χρόνο αργότερα, μετά τη δολοφονία του απότακτου αστυνομικού –εκ των αρχιβασανιστών στην Aσφάλεια, κατά την περίοδο της χούντας- Bαγγέλη Mάλλιου. Η «γνωριμία» με την οργάνωση έγινε μέσω Γαλλίας και της εφημερίδας «Λιμπερασιόν».

Η γέννηση της 17Ν – Ιστορικό πλαίσιο

Το Παρίσι, στα τέλη του 1967, αρχές του 1968, ήταν το κέντρο των πιο ριζοσπαστικών-επαναστατικών ιδεών και οργανώσεων για ολόκληρη την Ευρώπη. Βρισκόμαστε εξάλλου σε μία εποχή όπου τους νέους όλου του κόσμου συγκινούν και επηρεάζουν ιδιαίτερα η μορφή του «Τσε», ο πόλεμος στο Βιετνάμ και οι Βιετκόνγκ, το FNL στην Αλγερία, ο Λουμούμπα στο Κονγκό, η Αγκόλα, τα επαναστατικά κινήματα στη Ναμίμπια, τη Λατινική Αμερική και αλλού, η δραστηριότητα των αναρχικών στην Ισπανία και την Πορτογαλία κατά των δικτατορικών καθεστώτων του Φράνκο και Σαλαζάρ κλπ. Με κορυφαίο γεγονός της εποχής, τα γεγονότα του ιστορικού πλέον «Μάη του ΄68» στο Παρίσι.

Από τη Ιταλία και τη Γερμανία, άνθρωποι που θα παίξουν αργότερα σημαντικό ρόλο στο αντάρτικο πόλεων (ο Μπάαντερ, η Ένσλιν, ο Σιμιόνι) μεταβαίνουν στη γαλλική πρωτεύουσα για να «ζήσουν» την ατμόσφαιρα και να γνωρίσουν τα νέα μαρξιστικά ρεύματα.

Για την Ελλάδα, η δεκαετία του ’60 είναι μια πολιτικά ταραγμένη περίοδος. Όσοι φτάνουν στη Γαλλία για σπουδές είναι έντονα πολιτικοποιημένοι και οι αναφορές τους αριστερές ή κεντρώες. Ωστόσο, στο Παρίσι η ατμόσφαιρα είναι πιο χαλαρή, οι πολιτικές αντιπαραθέσεις δεν επηρεάζουν τις προσωπικές σχέσεις.

Εκείνη την εποχή πολλοί θυμούνται τον Αλέξανδρο Γιωτόπουλο, που βρίσκεται στο Παρίσι πριν από το 1964 και σπουδάζει Οικονομικά στη Σορβόννη, στα στέκια των Ελλήνων φοιτητών στο Παρίσι. Οι μαρτυρίες συγκλίνουν σε ένα «γλυκό και ήπιο άνθρωπο»

Έλληνες που σπούδαζαν στη γαλλική πρωτεύουσα εκείνη την περίοδο θυμούνται ότι στην αυθόρμητη διαδήλωση, το απόγευμα της 21ης Απριλίου 1967, όταν στα φοιτητικά καφενεία του Καρτιέ Λατέν εξαπλώθηκε σαν πυρκαγιά η είδηση ότι στην Ελλάδα έγινε δικτατορία, συμμετείχαν πάνω από 4.000 άτομα. Ένα από αυτά, ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος.

Η ΕΠΕΣ
30751-000

Ο Γιωτόπουλος είχε ξεκινήσει τις σπουδές του στο Παρίσι πριν από το 1964. Τον ίδιο χρόνο ο φοιτητικός σύλλογος «Ένωσις των εν Παρισίοις Ελλήνων Σπουδαστών», (ΕΠΕΣ) – που οφείλει το αρχαιοπρεπές όνομά του στο γεγονός ότι ιδρύθηκε από τον Αδαμάντιο Κοραή – αποφασίζει να εκδώσει ένα περιοδικό, την «Ελληνική Παρουσία», που, όπως όλα τα περιοδικά του είδους, είναι ανοικτό στις συνεργασίες όλων των μελών του συλλόγου.

Υπεύθυνος για τη συλλογή των κειμένων είναι ο Άγγελος Ελεφάντης και στη συντακτική επιτροπή συνεργάζονται μεταξύ άλλων ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος και ο Νίκος Πουλαντζάς. Η ιστορία του περιοδικού είναι βραχύβια: θα κλείσει πριν από το 1965.

Μέχρι το 1966, η αριστερή ομπρέλα γίνεται τόσο ισχυρή, ώστε να κερδίσει και τις επτά θέσεις στο Δ.Σ. της ΕΠΕΣ από το Κέντρο. Τότε εκλέγεται στο Δ.Σ. και ο Γιωτόπουλος.

Εκείνοι που θυμούνται τον Γιωτόπουλο στο Παρίσι, λένε ότι είχε «τροτσκιστικές τάσεις». Στη Γαλλία οι τροτσκιστές ήταν διαιρεμένοι σε δύο μεγάλες ομάδες: τους φρανκιστές (στους οποίους ανήκει π.χ. η Αρλέτ Λαγκιγιέρ, που πήρε 6% στις τελευταίες γαλλικές εκλογές) και τους λαμπερτιστές, στους οποίους συγκαταλέγεται και η ομάδα Κριβίν, στην οποία πρόσκειται ο Γιωτόπουλος.

Σε αυτόν τον ιδεολογικό χώρο συναντώνται αργότερα οπαδοί του Τσε Γκεβάρα, της ένοπλης προπαγάνδας, αλλά και παράδοξα ιδεολογικά σχήματα όπως οι τροτσκι-μαοϊστές, με σαφή προτίμηση στις βίαιες μορφές πάλης.

Σύμφωνα με μαρτυρίες, ο Γιωτόπουλος ανήκε στους «ανεξάρτητους της Αριστεράς». Υπάρχουν, βέβαια, κάποιοι που υποστηρίζουν ότι ανήκε σε πυρήνες του ΚΚΕ. Κάτι τέτοιο όμως διαψεύδεται από τις διωκτικές αρχές, αλλά και τα μέλη του ΚΚΕ που βρίσκονταν στο Παρίσι εκείνη την εποχή, όπως και τα περί διαγραφής του.

Η ένοπλη δράση

Γεγονός είναι όμως ότι το κλίμα της εποχής αλλά και η δραστηριότητα των Ελλήνων τροτσκιστών που δρούσαν στη γαλλική πρωτεύουσα, επηρεάζουν άμεσα τις ήδη αδύναμες πολιτικά και οργανωτικά κομματικές οργανώσεις της ΕΔΑ και του ΚΚΕ.

Κάποια μέλη τους προτείνουν, αμέσως μετά την επιβολή της δικτατορίας στις 21 Απριλίου 1967, την εγκατάλειψη των συνηθισμένων μορφών αντίστασης κατά της χούντας και την ανάληψη ένοπλης δράσης, με τη δημιουργία ανταρτικών ομάδων κατά τα πρότυπα του ΕΛΑΣ και του Δημοκρατικού Στρατού.

Οι πιέσεις στις ηγεσίες των οργανώσεων Γαλλίας κομμάτων της αριστεράς για ένοπλο αγώνα στην Ελλάδα, αυξάνονται μετά τη διάσπαση του 1968 στις γραμμές του ΚΚΕ, ενώ ανάλογη ήταν η πίεση που ασκούνταν και στα άλλα πολιτικά κόμματα και τις αντιδικτατορικές οργανώσεις της εποχής που δραστηριοποιούνταν στη Γαλλία.

Στο κλίμα εκείνης της εποχής ήταν και η δήλωση του Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος μετά την αναχώρησή του στο εξωτερικό, όταν βρέθηκε στο Παρίσι και μετά την ενημέρωση που είχε από κάποιους φίλους της «Ένωσης Κέντρου», είχε χαρακτηρίσει βιαστικά απαραίτητη την έναρξη ανταρτοπόλεμου για την ανατροπή της χούντας, δήλωση την οποία απέσυρε αργότερα.

Έτσι, κάποια από τα μέλη που είχαν ασπασθεί τη λογική του ένοπλου αγώνα κατά της δικτατορίας, αποχωρούν από την οργάνωση Παρισιού του ΚΚΕ, προτού το κόμμα προλάβει να τα διαγράψει.

Οι ιδέες της εποχής είχαν επηρεάσει ακόμη και ηγετικά στελέχη της, εγκατεστημένης στη Ρουμανία, ηγεσίας του ΚΚΕ (αργότερα ηγετικής ομάδας του ΚΚΕ Εσωτερικού) και του «Ρήγα Φεραίου» της πιο μαζικής αντιδικτατορικής οργάνωσης νεολαίας.

Ένα από τα ιστορικά στελέχη της Αριστεράς, ο Γρηγόρης Φαράκος, τότε μέλος του Πολιτικού Γραφείου του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος, θυμάται :

«Την άνοιξη του 1968, περίοδο θυελλώδη για τη Δυτική Ευρώπη, είχα τη μεγάλη τύχη να βρεθώ δύο φορές, σε διαφορετικές φάσεις, στα γεγονότα του «Μάη ΄68», σε Δυτική Γερμανία, Βέλγιο και Γαλλία. Οι συγκλονιστικές εντυπώσεις μου από τα γεγονότα εκείνα, είχαν καθοριστική επίδραση στη σκέψη και την ψυχολογία μου. Είναι αλήθεια, πως εκείνη τη στιγμή, ζώντας στη «μούχλα» της 12ης Ολομέλειας, δεν έγινε δυνατό να εκδηλωθεί άμεσα η επίδραση εκείνη. Αυτό έγινε αργότερα». (Γρηγόρης Φαράκος, Μαρτυρίες και στοχασμοί 1941-1991, Αθήνα 1993, σ. 187).

Οι οργανώσεις του ΚΚΕ

Πιθανότατα, ο Γρηγόρης Φαράκος, από τους ηγέτες παλαιότερα του ελληνικού φοιτητικού κινήματος, μιλώντας για «επίδραση», εννοούσε την επίδραση των ιδεών, της νέας πολιτικής σκέψης, της πλήρους εγκατάλειψης στο δογματισμό και το νεοσταλινισμό.

Την κατάσταση πάντως που επικρατούσε στις οργανώσεις του ΚΚΕ στην Ευρώπη, κυρίως στη Γαλλία, περιγράφει αναλυτικά ο Πάνος Δημητρίου, που για μεγάλο διάστημα υπήρξε μέλος της ιστορικής ηγεσίας του κόμματος και εκείνη την εποχή είχε μεταβεί στο Παρίσι, στο πλαίσιο των καθηκόντων του να «συμμαζέψει» τις «αριστερίστικες τάσεις» που είχαν εμφανιστεί σε κομματικές οργανώσεις στη Δυτική Ευρώπη.
dimitrioy

Πάνος Δημητρίου. Ιστορικό στέλεχος της Αριστεράς και εκ των ηγετικών στελεχών του ΚΚΕ Εσωτερικού μετά την διάσπαση του 1968

Αφηγείται ο Πάνος Δημητρίου: «Μετά την 11η Ολομέλεια, σε μία από τις συνεδριάσεις του ΠΓ, αποφασίστηκε να μου ανατεθεί η ανασυγκρότηση και καθοδήγηση των οργανώσεων του ΚΚΕ στη Δυτική Ευρώπη.

Μου έγινε μία σύντομη ενημέρωση από τον Κολιγιάννη, τον Στρίγκο και το Φαράκο (ο τελευταίος είχε κάνει πρόσφατα μια περιοδεία στις χώρες αυτές) και αμέσως φύγαμε όλοι για να πάρουμε μέρος σε μία σύσκεψη, στην οποία μετείχαν στελέχη των παραπάνω οργανώσεων, όπως ο Μίμης Δεσποτίδης, ο Γιώργος Κατηφόρης, ο Μάρκος Δραγούμης, ο Βαγγέλης Παντελέσκος, ο Πέτρος Κουναλάκης κ.α.

Ο Βαγγέλης Παντελέσκος με συνόδευσε στο Παρίσι, όπου θα είχα την έδρα μου. Η τακτοποίησή μου στο σπίτι ενός Γάλλου, πολιτικού μηχανικού, έγινε από το Γαλλικό Κ.Κ. Συνδέθηκα αμέσως με την Ελένη Μπιμπίκου, το Θόδωρο Πάγκαλο, το Ζήση Θέο (γιο του Κώστα Θέου) κ.α. …».

Συνεχίζοντας ο Πάνος Δημητρίου, αφηγείται μία περιπετειώδη φυγάδευσή του από το σπίτι που διέμενε, για να αποφύγει την παρακολούθηση της Γαλλικής αστυνομίας και συνεχίζει:

«Το Παρίσι, στα χρόνια της χουντικής τυραννίας, ήταν αναμφισβήτητα κέντρο των πιο έντονων και αντιφατικών ιδεολογικών και πολιτικών ζυμώσεων ανάμεσα στους Έλληνες που είχαν βρεθεί ή κατέφυγαν εκεί μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου του 1967.

Οι οργανωμένες δυνάμεις του ΚΚΕ και της ΕΔΑ, ήταν πολύ λίγες σε σύγκριση με τους ανένταχτους κομμουνιστές και ΕΔΑίτες, καθώς και με διάφορες ομάδες αριστερίστικων κυρίως κατευθύνσεων.

Κατά τη γνώμη ορισμένων από αυτές τις ομάδες, το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967, είχε αλλάξει μία μορφή δικτατορίας της αστικής τάξης με μία άλλη.

Οι ομάδες αυτές, αμφισβητούσαν το ρόλο των κομμάτων της Αριστεράς – ΚΚΕ και ΕΔΑ – και αντέτασσαν σ΄αυτά το «Μέτωπο Εξουσίας», σαν το FNL της Αλγερίας και της Λιβύης». (Πάνος Δημητρίου, Εκ Βαθέων, Χρονικό μιας ζωής και μιας εποχής, Αθήνα 1997, σ. 296-298).

Μέχρι το 1967 οι Έλληνες φοιτητές είναι κάτι σαν μεγάλη παρέα. Η ατμόσφαιρα μεταβάλλεται άρδην μετά την 21η Απριλίου. Υπήρξε αμέσως συσπείρωση και περιχαράκωση των κομματικών χώρων», θυμάται στέλεχος της Αριστεράς.

Εκείνη την εποχή δημιουργούνται οι πρώτες οργανώσεις και τα κόμματα αρχίζουν να ανασυγκροτούν τον χώρο τους.

Ταυτόχρονα όμως υπάρχει ένα κλίμα απομόνωσης. Ο καθένας αρχίζει να προσέχει με ποιον κάνει παρέα. Μέσα σε αυτό το κλίμα τα ίχνη του Γιωτόπουλου γίνονται θολά

Έτσι, κάποιοι από τους διαφωνούντες εκείνη την εποχή με τη γραμμή της ηγεσίας του ΚΚΕ, αφού αδρανοποιήθηκαν για ένα διάστημα, στη συνέχεια προσχώρησαν ή συμμετείχαν στη σύσταση των ελληνικών ακροαριστερών οργανώσεων που λειτουργούσαν στη Γαλλία.

Αρχειομαρξιστές

Σύμφωνα με εκτιμήσεις των διωκτικών αρχών, ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος επέβαλε στην οργάνωση «17 Νοέμβρη» το ίδιο σκληρό οργανωτικό σχήμα που είχε εφαρμόσει ο πατέρας του Δημήτρης Γιωτόπουλος πριν από οκτώ δεκαετίες, την περίοδο κατά την οποία διηύθυνε, με συνωμοτικό τρόπο, την οργάνωση «Αρχείο του Μαρξισμού», που είχε δημιουργήσει ο Φραγκίσκος Τζουλάτι και στην οποία εντάχθηκε ο πατέρας Γιωτόπουλος το 1924, για να αναλάβει την αρχηγία της το 1926, ύστερα από την αποχώρηση του ιδρυτή.

Τα μέλη της οργάνωσης, δε γνώριζαν τον αρχηγό και τους υπόλοιπους της ηγεσίας, αλλά ήξεραν ότι έχουν να κάνουν με μία υπέρτατη αρχή, που ονομαζόταν «Εργασία», χωρίς κανείς να γνωρίζει από πόσους και ποιους αποτελείται.

Σύμφωνα με ένα από τα ηγετικά στελέχη του ΚΚΕ μέχρι τα τέλη του 1931 και στη συνέχεια του Τροτσκιστικού Κινήματος, τον Άγη Στίνα, όλα τα μέλη του «Αρχείου του Μαρξισμού», διευθύνονταν και ελέγχονταν από κάποιον που δεν τον είχε εκλέξει κανείς.

«Σ’ αυτόν δίνανε λογαριασμό για τη δουλειά τους και σ’ αυτόν παραδίνανε και τα χρήματα που συγκεντρώνανε. Αυτός ο ένας, που διηύθυνε και διαχειριζόταν τα πάντα, άφηνε τους άλλους με την εντύπωση ότι υπήρχε κάποια μυστηριώδης υπερτάτη αρχή, από την οποία αυτός ήταν εξουσιοδοτημένος. Όταν κάποιος είχε μια σοβαρή απορία, η απάντηση του Γιωτόπουλου ήταν: «Θα φέρω την απορία σου στην Εργασία κι αυτή θα αποφασίσει». Η Εργασία ήταν αυτή η μυστηριώδης υπέρτατη αρχή. Δηλαδή ο ίδιος ο Γιωτόπουλος». (Α. Στίνας: Αναμνήσεις – 60 χρόνια κάτω από τη σημαία της σοσιαλιστικής επανάστασης, Αθήνα 1977, τ. Α΄, σ. 171).

Πρώτη εμφάνιση

Οι αρχειομαρξιστές έκαναν πρώτη φορά την εμφάνισή τους το 1923 με την έκδοση και κυκλοφορία του περιοδικού «Αρχείον του Μαρξισμού».

Επρόκειτο για ένα περιοδικό που περιείχε μόνο μεταφράσεις έργων των κλασσικών του μαρξισμού. Τίποτε άλλο, ούτε απλά σχόλια για την πολιτική κατάσταση ή για τη δράση και την πολιτική του ΚΚΕ.

Δικαιολογούσαν αυτή την, εκτός ΚΚΕ, έκδοση του περιοδικού, λέγοντας ότι η ηγεσία του ΚΚΕ ήθελε να μονοπωλήσει για τον εαυτό της τη μαρξιστική θεωρία και γι’ αυτό απέφευγε να τη διαδώσει στους εργάτες. Έτσι, κατά τους ίδιους, αυτό το καθήκον το ανέλαβαν αυτοί.

Το «Αρχείον Μαρξισμού» εξέδωσε το πρώτο τεύχος του την Πρωτομαγιά του 1923. Η πρωτοβουλία ανήκε σε μια ομάδα μελών του ΣΕΚΕ, που συγκροτήθηκε παράνομα μέσα στο κόμμα το 1922, έχοντας ως κύρια θέση ότι πρώτα χρειάζεται να μορφωθούν το κόμμα και η εργατική τάξη και μετά να ασχοληθούν με την επανάσταση και την πολιτική δράση. Οι κυριότεροι από τους ιδρυτές της ομάδας ήταν οι Φραγκίσκος Τζουλάτι, Χ. Δεδούσης, Γεώργιος Σαραντίδης, Γρ. Σαραντίδης, Δούμας, Σωτήρης Τσιγαρίδας (Ποντίκης), Μαν. Κόρακας, Κ. Γκοβόστης, Λ. Αποστόλου κλπ.

Ο Σαρτρ και η Λιμπερασιόν

imagem2586211796_sartr

Στην εφημερίδα αυτή είχαν παραδοθεί οι προκηρύξεις από πρόσωπο, το οποίο ο διευθυντής της, Σερζ Zιλί, είχε χαρακτηρίσει «απόλυτα αξιόπιστο». Ποιο ήταν το πρόσωπο αυτό δεν αποκαλύφθηκε ποτέ.

Yπήρξαν πολλές εκτιμήσεις, ότι ήταν ο μεγάλος υπαρξιστής φιλόσοφος Zαν Πολ Σαρτρ, αλλά ο Zιλί δε θέλησε να το επιβεβαιώσει.

Σε συνέντευξή του, που είχε παραχωρήσει στον ανταποκριτή της «Eλευθεροτυπίας» στο Παρίσι, Φοίβο Oικονομίδη, ο Σερζ Zιλί είχε μιλήσει για το «μεσάζοντα» που μετέφερε την προκήρυξη, λέγοντας ότι «Πρόκειται για φίλο που μου είχε εμπιστευθεί και στο παρελθόν πληροφορίες που επιβεβαιώθηκαν. Eίναι ό,τι θα λέγαμε δημοσιογραφικά «έγκυρη πηγή»».

Σε ερώτηση αν ο ίδιος ο μεσάζων είχε έρθει σε επαφή με τη 17N, ο Zιλί απάντησε: «Όχι. Kάποιος φίλος ήρθε σε επαφή με την οργάνωση και του έδωσε το ντοκουμέντο που μου έφερε «χέρι με χέρι»».

Tο γεγονός, πάντως, πως επιλέχθηκε η Λιμπερασιόν, μια εφημερίδα που γεννήθηκε το Mάη του ’68, απετέλεσε για ορισμένους, ένδειξη ότι η οργάνωση είχε τις ρίζες της στην Aριστερά και στον αντιδικτατορικό αγώνα, αφού η συγκεκριμένη εφημερίδα, όπως άλλωστε και ο Σαρτρ, είχαν βοηθήσει τη δράση των αντιδικτατορικών οργανώσεων.

Στην ίδια συνέντευξη, ο διευθυντής της Λιμπερασιόν είχε αναφερθεί και σε άλλα στοιχεία που τον έπεισαν ότι επρόκειτο για την ίδια οργάνωση που είχε εκτελέσει τον Γουέλτς και τον Mάλλιο, και πως δεν επρόκειτο για «εσωτερικό πόλεμο» της CIA.

Tα στοιχεία αυτά ήταν ότι και οι δύο δολοφονίες είχαν γίνει με το ίδιο όπλο, ένα πιστόλι των 45 χιλιοστών, και οι προκηρύξεις είχαν γραφτεί στην ίδια γραφομηχανή.

Oι καταβολές των μελών της οργάνωσης, ίσως και η δράση στον αντιδικτατορικό αγώνα αποκαλύφθηκαν και από ένα άλλο στοιχείο. Την αποστολή των προκηρύξεων σε έναν ακόμα ξένο δημοσιογράφο, τον Άγγλο Nτέιβιντ Tονγκ, ανταποκριτή της εφημερίδας Γκάρντιαν στην Ελλάδα.

17Ν και μεταπολίτευση

Από την «ανάγνωση» των προκηρύξεων της συμπεραίνεται, ότι η 17Ν φιλοδοξούσε να διαδραματίσει ένα ρόλο βιαίας διαμαρτυρίας στις αλλαγές που δρομολογήθηκαν στην ελληνική πολιτική κουλτούρα στα τέλη της δεκαετίας του ’70 και στις αρχές της δεκαετίας του ’80.

Η βία της οργάνωσης επεδίωξε να αποκαλύψει την «πολιτική διπροσωπία» του ελληνικού κατεστημένου και να αναδείξει μια συνεπή ιδεολογική εναλλακτική λύση απέναντι σ’ αυτό που η 17Ν έβλεπε ως κυρίαρχη νεοφιλελεύθερη ηγεμονική κυριαρχία.
E0354251E334917BBC62EA895A8BA5CD

Ο Σάββας Ξηρός

Την ίδια στιγμή, η 17Ν παρέθετε στις προκηρύξεις της επανειλημμένα εθνικές εμπειρίες του παρελθόντος, όπως ήταν το αντιστασιακό κίνημα στη διάρκεια της Κατοχής, ο εμφύλιος πόλεμος, η δικτατορία των συνταγματαρχών και η εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973, ως ερείσματα για τη δράση της.

Αποκλίνοντας σημαντικά από τις κυρίαρχες ερμηνείες της Αριστεράς για τη μεταπολιτευτική πολιτική πραγματικότητα, το αρχικό σχέδιο της 17Ν ήταν να αποδείξει ότι η Μεταπολίτευση ήταν μια επιχείρηση κατ’ όνομα μονάχα πολιτικής αλλαγής, δίνοντας συγχρόνως φωνή στη λαϊκή απογοήτευση.

Η 17Ν εμφανίστηκε σε μια ιστορική στιγμή κατά την οποία η πόλωση μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς είχε αμβλυνθεί σημαντικά και ένα πολιτικό λεξιλόγιο βασισμένο σε έννοιες, όπως εκδημοκρατισμός, ανανέωση και αλλαγή, έκανε την εμφάνισή του.

Στη διάρκεια της περιόδου μετά το 1974, τα ιδεολογικά θέματα και σύμβολα που είχαν χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν για να διχάσουν την ελληνική κοινωνία και να πολώσουν την κοινοβουλευτική ζωή, δεν πρόσφεραν πια επαρκή βάση για ανοιχτή πολιτική σύγκρουση.

Τα θέματα που κυριαρχούσαν πια στον πολιτικό διάλογο ήταν η ευρωπαϊκή ενοποίηση, η υγεία, οι οικονομικές ανισότητες, η μόλυνση του περιβάλλοντος, η εθνική ασφάλεια και η γεωπολιτική κατάσταση στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο.

Η 17Ν, στις προκηρύξεις της, αναφέρθηκε στα θέματα αυτά, αλλά ο πομπώδης, έως και αφελής, αριστερισμός της και η πεισματική άρνησή της να εγκαταλείψει την ένοπλη επαναστατική δράση, αποξένωσαν σταδιακά την οργάνωση από ένα κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας που έβλεπε με καχυποψία το μεταπολιτευτικό τοπίο και αντιμετώπιζε με συμπάθεια τη δράση της.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, η αριστερή ριζοσπαστική διανόηση είχε απομακρυνθεί από την πολιτική της «βιαίας ανατροπής». Η αλλαγή αυτή επιβεβαιώθηκε όταν πολυάριθμες ακροαριστερές οργανώσεις εγκατέλειψαν την εξωκοινοβουλευτική αντιπολίτευση και επεδίωξαν να προωθήσουν την αλλαγή των πολιτικών δομών μέσα από κοινοβουλευτικές μεθόδους.

Η αποτυχία της 17Ν να λάβει σοβαρά υπόψη τα νέα δεδομένα και η επακόλουθη εχθρότητα προς τέτοιες οργανώσεις φανέρωσε την απομόνωσή της από τη συνολική εξέλιξη της επίσημης αριστερής (ΚΚΕ και ΚΚΕ Εσωτερικού) και ακροαριστερής πολιτικής κουλτούρας.

Η «πρώτη γενιά» της 17 Νοέμβρη

Σε ένα περιβάλλον που γεννούσε ελπίδες και αντιφάσεις, κάποιοι προβλέπουν ότι η μεταπολίτευση θα είναι απλή μετεξέλιξη, που δεν οδηγεί στην ανατροπή του συστήματος και συζητούν ευρύτατα σε κύκλους της νεολαίας το ενδεχόμενο συνέχισης της ένοπλης επαναστατικής πάλης.

Σύμφωνα με τις αναφορές των διωκτικών αρχών, αυτήν την περίοδο φθάνει στην Aθήνα, πιθανότατα από το Παρίσι, μια «επαναστατική φιγούρα», ένα πρόσωπο, που διακρίνεται από την εμπεδωμένη πεποίθησή του ως προς την αναγκαιότητα της ένοπλης πάλης. O «ψηλός», κατά την Aστυνομία, συνοδεύεται από μια νεαρή γυναίκα και αρχίζει να κινείται στον κύκλο των αντιδικτατορικών οργανώσεων, όπου συνομιλεί με διαφόρους.

Tην ίδια χρονική περίοδο, από τις διεργασίες μεταξύ μελών αντιδικτατορικών οργανώσεων φαίνεται να δημιουργείται ο EΛA, η πιο μαζική και η πιο ενδιαφέρουσα από ιδεολογικοπολιτικής απόψεως οργάνωση ένοπλης βίας στα χρόνια της μεταπολίτευσης.

Λίγους μήνες μετά, ο άνθρωπος που φέρεται να ίδρυσε τη 17 N φαίνεται να βρίσκει επαφή και να προσελκύει άλλα δύο πρόσωπα, ένα νεότερο και ένα μάλλον μεγαλύτερο σε ηλικία. Συγκροτούν μαζί τη 17 N και το Δεκέμβριο του 1975 σκοτώνουν, με ένα αγνώστου προέλευσης 45άρι περίστροφο, τον Pίτσαρντ Γουέλτς, σταθμάρχη της CIA στην Αθήνα.

Θα περάσει μακρό διάστημα για να επανεμφανισθεί, καθώς μεσολαβεί ο θάνατος του Xρήστου Kασσίμη σε συμπλοκή με αστυνομικούς στον περίβολο της AEG, όπου φαίνεται πως ενεργούσε ο EΛA.

Mέχρι το 1980 η 17 N δε θα αναλάβει τη ευθύνη καμίας ενέργειας. Oι Aρχές θεωρούν ότι η περίοδος μεταξύ ’76 και ’80 είναι περίοδος ζυμώσεων για τις οργανώσεις ένοπλης βίας. Eκτιμούν, ότι υπήρξαν διαβουλεύσεις μέσω συνδέσμων για τη συνένωση των δύο οργανώσεων, για την κοινή εμφάνισή τους και δράση υπό ενιαία ηγεσία, με την αυτή σφραγίδα.

Aυτή η προσπάθεια δεν θα καρποφορήσει. Eίναι η εποχή που ο EΛA, σύμφωνα με τους φακέλους που συγκροτούν οι αστυνομικές Aρχές, νιώθει ισχυρός, έχει προσβάσεις στο αναπτυσσόμενο τότε φοιτητικό κίνημα των καταλήψεων, διακινεί με άνεση πλούσιο πληροφοριακό υλικό στα πανεπιστήμια και στον Tύπο και επιχειρεί εντυπωσιακές πράξεις, όπως οι εμπρησμοί των πολυκαταστημάτων, οι οποίες όμως θα αποδειχθούν αντιδημοφιλείς και θα κλονίσουν την επιρροή του.

Σ’ αυτήν την περίοδο μεταξύ ’79 και ’80, την εποχή που αποχωρεί ο Χρήστος Tσουτσουβής από τον EΛA και συγκροτούνται νέες ομάδες, όπως η «Aντικρατική Πάλη» και η «1η Mάη», ο «ψηλός» της 17 Nοέμβρη, ο φερόμενος ως αρχηγός της, θα επιχειρήσει το άνοιγμά του στο χώρο και θα στρατολογήσει νέα επιχειρησιακά στελέχη.

Mallios_dolofonia

          14 Δεκεμβρίου 1976: Η 17Ν δολοφονεί τον αρχιβασανιστή της χούντας Ε. Μάλλιο

H «δεύτερη γενιά»

Σ’ εκείνη τη φάση η 17 Nοέμβρη θα προσεγγίσει αρκετά πρόσωπα και θα αποκτήσει για πρώτη φορά ισχυρή επιχειρησιακή δυνατότητα.

Tα νέα μέλη, που εισέρχονται στην οργάνωση στις αρχές της δεκαετίας του ’80, θα έχουν όλο το χρόνο να εκπαιδευθούν και να εμπεδώσουν τους κανόνες της συνωμοτικής δράσης. Eίναι και το σάστισμα που έχει προκαλέσει στην ιστορική της ηγεσία η άνοδος του ΠAΣOK στην εξουσία. Θα χρειασθούν σχεδόν τέσσερα χρόνια για επανεμφανισθεί.

Aπό το 1983 και μετά, όμως, θα δείξει ισχυρή επιχειρησιακή δυνατότητα, με πολλές βίαιες ενέργειες και πλήθος ληστειών.

O «ψηλός», που κατά την εκτίμηση των διωκτικών αρχών νομίζει ότι με τις επιλογές των στόχων παρεμβαίνει στις πολιτικές εξελίξεις, έχει πλέον στη διάθεσή του μια ισχυρή ομάδα.

FD08773CC7F232FAF02D315FD89FBB46

  Ο φερόμενος ως «εκτελεστής» της 17 Νοέμβρη Δημήτρης Κουφοντίνας

Ο κύκλος των χαμένων ευκαιριών για την ελληνική αστυνομία

O κύκλος των χαμένων ευκαιριών για την ελληνική αστυνομία, προκειμένου να φτάσει στα ίχνη της 17Ν, είναι αρκετά μεγάλος. Mόνο σε μια περίπτωση, στο Γκύζη το 1985, σε ανταλλαγή πυροβολισμών, σκοτώθηκε, ο Xρήστος Tσουτσουβής, ο οποίος όμως σύμφωνα με τις διωκτικές αρχές δεν εθεωρείτο μέλος της 17Ν, αλλά της Aντικρατικής Πάλης και του EΛA.

Στη συμπλοκή εκείνη, εκτός από τον Tσουτσουβή, είχαν σκοτωθεί τρεις αστυνομικοί, οι Δουγενής, Γεωργίου και Mπούρας.

Σε κάθε περίπτωση, διαπιστώνεται ότι οι ευθύνες αποδίδονταν στα ανθρώπινα λάθη, στους λάθους ανθρώπους, όπως συνέβη και στις άλλες «συναντήσεις». Oι αστυνομικοί πίστευαν πάντα πως «οι τρομοκράτες της 17N κάποια στιγμή θα έκαναν το λάθος και θα έπεφταν στα χέρια τους».

Το «λάθος» συνέβη στις 20 Nοεμβρίου 1991, στα Σεπόλια. Ένα περιπολικό της άμεσης δράσης είχε ειδοποιηθεί για τρεις ύποπτους που έκλεβαν ένα φορτηγάκι, το οποίο ήταν σταθμευμένο κάτω από το σπίτι του προϊστάμενου του τμήματος ερευνών της αντιτρομοκρατικής υπηρεσίας.

Oι αστυνομικοί έφτασαν δίπλα στους τρεις άγνωστους και τους ακινητοποίησαν. O ένας αστυνομικός, που τους απειλούσε με το περίστροφό του, δεν είχε αντιληφθεί, σύμφωνα με πληροφορίες, έναν τέταρτο που είχε ήδη μπει στο φορτηγάκι. Έτσι, προτού ακόμα συνέλθει από την αμηχανία για την αντίδραση των υπόπτων, αιφνιδιάστηκε από τον τέταρτο της παρέας.

H συνέχεια ήταν ο τραυματισμός του οδηγού του περιπολικού και άλλων τριών αστυνομικών από τις σφαίρες και τις χειροβομβίδες των αγνώστων, οι οποίοι διέφυγαν κλέβοντας ένα ταξί

Aν τα λάθη κυριαρχούσαν στις παραπάνω «συναντήσεις», για ό,τι συνέβη στο IΘ’ αστυνομικό τμήμα φταίει ο… Δεκαπενταύγουστος του 1988. Μέλη της 17N εισέβαλαν στο τμήμα, που ήταν άδειο, έδεσαν τους αστυνομικούς που ήταν εκεί και πήραν τα όπλα τους.

Στις 26 Σεπτεμβρίου 1989 συνέβη, όμως, άλλο ένα περιστατικό που θα μπορούσε να είχε φέρει κάποιο αποτέλεσμα, λίγα λεπτά μετά τη δολοφονία του Παύλου Mπακογιάννη.

Ένας αστυνομικός της ομάδας «Ζ» φτάνει πρώτος στην οδό Oμήρου έξω από το γραφείο του βουλευτή. Βλέπει κάποιους να φεύγουν γρήγορα και τους ακολουθεί.

Ένας από αυτούς πετάει στο έδαφος ένα φάκελο. Aντί να στραφεί εναντίον τους, σκύβει να δει τι περιέχει ο φάκελος. Όταν διαπιστώνει πως πρόκειται για την προκήρυξη της 17N, οι άγνωστοι έχουν εξαφανιστεί.

O αστυνομικός αυτός σκοτώθηκε λίγα χρόνια αργότερα, σε τροχαίο στη λεωφόρο Συγγρού, όπως είχε συμβεί και μ’ έναν άλλον μάρτυρα της δολοφονίας, που κι αυτός έπεσε θύμα τροχαίου.

Πολλά τα σενάρια και οι «συμπτώσεις» που όμως, δεν επιβεβαιώθηκαν ποτέ.
axarlian

Στις 14 Ιουλίου 1992, η 17 Νοέμβρη επιχειρεί να δολοφονήσει τον τότε υπουργό Οικονομικών, Γιάννη Παλαιοκρασσά. Η επίθεση γίνεται με ρουκέτα και στόχο το θωρακισμένο αυτοκίνητό του, στη συμβολή των οδών Βουλής και Καραγιώργη Σερβίας. Από τα θραύσματα και το ωστικό κύμα χάνει τη ζωή του ο 20χρονος Θάνος Αξαρλιάν.

Υπόθεση «Ριανκούρ»

Στην περιοχή του Γηροκομείου, στην οδό Λουίζης Pιανκούρ, έγινε η συνάντηση τρομοκρατών και αστυνομίας το Mάρτη του 1992. H ατμόσφαιρα, όπως περιγράφτηκε από τον τύπο, ήταν τελείως κινηματογραφική.

Περούκες, σενάρια, βιντεοκάμερες που μαγνητοσκοπούσαν τη συνάντηση και ήλπιζαν να «πιάσουν» την εικόνα της σύλληψης και δεκάδες αστυνομικοί, απέναντι σε τρομοκράτες. Όμως, το έργο μετετράπη σε φαρσοκωμωδία, καθώς οι αστυνομικοί… τρομοκρατήθηκαν, οι τρομοκράτες έφυγαν και οι κάμερες δεν έπιασαν τίποτα, γιατί κάποιοι είπαν ότι δεν είχαν θυμηθεί να βάλουν φιλμ, άλλοι γιατί είχαν φάτσα τον ήλιο, ενώ αργότερα, η 17 N με προκήρυξή της είχε αναφέρει ότι δεν υπήρχαν καν κάμερες.

Η φαρσοκωμωδία ολοκληρώθηκε όταν οι τρομοκράτες έφυγαν με το κλεμμένο φορτηγάκι, αφήνοντας το περίστροφό τους, ενώ το αυτοκίνητο της Aσφάλειας που πήγε να τους κλείσει το δρόμο, έχασε τον προσανατολισμό του. Γύρω από τους πρωταγωνιστές, κατά την αστυνομία, υπήρχαν περιφερόμενοι αστυνομικοί, που όμως δεν έπραξαν τίποτα την κρίσιμη στιγμή.

Όπως και να έχει, πάντως, ήταν μια μυστηριώδης υπόθεση και για αρκετό καιρό η κοινή γνώμη ασχολήθηκε με το τι συνέβη πέριξ του Γηροκομείου.

H υπόθεση αυτή άρχισε να εξελίσσεται όταν, σύμφωνα με το υπουργείο Δημόσιας Tάξεως, υπήρξε συγκεκριμένη πληροφορία για προετοιμασία χτυπήματος από τη 17 Nοέμβρη, μέλη της οποίας θα βρίσκονταν στην οδό Λουίζης Pιανκούρ.

H πληροφορία είχε δοθεί από μια μυστηριώδη γυναίκα, που τελικά εισέπραξε μόνο 13 εκατομμύρια από τα 200 της επικήρυξης.

Άλλοι, υποστήριξαν πως δεν αποκλείεται να έδωσαν την πληροφορία τα ίδια τα μέλη της οργάνωσης προκειμένου να εισπράξουν τα χρήματα για τα επόμενα χτυπήματά τους. Για το λόγο αυτό, άφησαν μέσα στο κλεμμένο φορτηγάκι τους και το περίστροφο που είχαν κλέψει από το IΘ΄αστυνομικό τμήμα του Bύρωνα, ώστε να πιστοποιηθεί η γνησιότητα των τρομοκρατών και να διευκολυνθεί στην είσπραξη του ποσού ο καταδότης.

Aυτή η υπόθεση έμεινε στην ιστορία ως μία από τις μεγαλύτερες γκάφες των διωκτικών αρχών.

Στις «συναντήσεις» τρομοκρατών και αστυνομικών που έχουν γίνει κατά καιρούς, έφταιγαν πάντα οι ίδιοι -δηλαδή οι αστυνομικοί- που αιφνιδιάζονταν ή δεν ήταν καλά εκπαιδευμένοι. Στην περίπτωση, όμως, της Pιανκούρ υπήρχε ο καλύτερος συνδυασμός. Ήταν παρούσες η Aντιτρομοκρατική Oμάδα και οι κομάντος της EKAM.

Ο ιστορικός λόγος του Άρη Βελουχιώτη στη Λαμία

11:17, 28 Οκτ 2013 | tvxsteam tvxs.gr/node/142175
142175-velouhiotis

Στις 19 Οκτωβρίου απελευθερώνεται η Λαμία, ενώ οι ναζιστικές κατοχικές δυνάμεις αποχωρούν από την Ελλάδα. Δυνάμεις του ΕΛΑΣ, αντιπροσωπεία της ΠΕΕΑ και του ΕΑΜ, καταφτάνουν στην πόλη και συγκαλείται στην πλατεία Ελευθερίας της πόλης συγκέντρωση του ΕΑΜ. Ο Άρης Βελουχιώτης θα εκφωνήσει από το μπαλκόνι τον περίφημο λόγο του που σηματοδοτεί το τέλος του αντάρτικου της κατοχής και παρουσιάζει ουσιαστικά τους βασικούς άξονες των θέσεων του ΚΚΕ για την μεταπολεμική ελληνική κοινωνία.

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στον Ριζοσπάστη. Το tvxs.gr αναδημοσιεύει ολόκληρο τον ιστορικό λόγο του Άρη Βελουχιώτη από το «Ελληνικό Αρχείο Μαρξιστών»:

Γιατί αγωνίστηκα.

Αδέλφια, Έλληνες και Ελληνίδες της Λαμίας και της περιοχής της!
Από μέρους του Γενικού Στρατηγείου του Ε.Λ.Α.Σ, σας φέρω τους πιο θερμούς χαιρετισμούς.
Όπως βλέπετε, πρόκειται «να βγάλω λόγο». Μα ο λόγος μου αυτός δεν θα μοιάζει καθόλου με τους λόγους που γνωρίσατε μέχρι σήμερα. Δεν πρόκειται να σας υποσχεθώ ούτε πως θα σας φτιάξω γεφύρια ή ποτάμια, όπως σας υποσχόντουσαν πως θα σας φέρουν οι παλιοί κομματάρχες. Ούτε και θα σας τάξω λαγούς με πετραχήλια. Δεν επιδιώκω ν’ αποσπάσω επαίνους για τη ρητορική μου δεινότητα. Επιδιώκω απλώς ν’ ακούσετε αυτά που θα σας πω. Προσέξτε. Θ’ αρχίσω σαν τα παραμύθια:

Η αθάνατη ελληνική φυλή.

Κάποτε η γωνιά αυτή της γης που πατάμε και λέγεται Ελλάδα ήτανε δοξασμένη κι ευτυχισμένη κι είχε ένα πολιτισμό, οπού επί 2 1/2 χιλιάδες χρόνια συνεχίζει να παραμένει και να θαυμάζεται απ’ όλο τον κόσμο. Κανένας σοφός η άσοφος δεν μπορεί μέχρι σήμερα να γράψει ούτε μια λέξη, αν δεν αναφερθεί στα έργα που άφησαν οι δημιουργοί αυτού του πολιτισμού, που λέγεται αρχαίος ελληνικός πολιτισμός.
Κάποτε, λοιπόν, η χώρα μας ήτανε δοξασμένη, μα αργότερα την υποδούλωσαν κι έχασε την παλιά της αυτή δόξα. Μα ύστερα από κάμποσα χρόνια η χώρα μας σηκώθηκε στο πόδι κι ύστερα από σκληρούς αγώνες ενάντια στη σκλαβιά, πάλι λευτερώθηκε.

Στην εποχή της σκλαβιάς πέρασε σκληρά, μαύρα χρόνια και πολλοί «έξυπνοι», αναμεσα στους οποίους και κάποιος Φαλμεράγιερ, ισχυρίστηκαν πως η ελληνική φυλή έσβησε κι ότι αυτή διασταυρώθηκε μ’ άλλες φυλές, που δεν έχουν τίποτα το κοινό με την αρχαία ελληνική φυλή. Μα ότι κι αν πούνε, αυτό δεν έχει καμία αξία. Την ελληνικότητα μας την αποδείξαμε. Γεγονός είναι ότι η χώρα μας ξεσηκώθηκε και ξαναγένηκε πάλι λεύτερη.

Αυτό κάνεις δεν το ήθελε. Ούτε οι ξένοι βασιλιάδες, ούτε οι ντόπιοι κοτζαμπάσηδες. Οι ξένοι δεν το θέλανε, γιατί φοβισμένοι από τη γαλλική επανάσταση, χτυπούσαν όλες τις εξεγέρσεις και δημιούργησαν γι’ αυτό μεταξύ τους την Ιερή Συμμαχία. Οι ντόπιοι κοτζαμπάσηδες γιατί τα είχανε καλά με τους Τούρκους και ξεζουμίζανε το λαό.

Η αντίδραση ουρλιάζει.

Μα ο ελληνικός λαός δεν θάτανε αυτός ο λαός, ο λαός δηλαδή της χώρας της λευτεριάς και του πολιτισμού, αλλά λαός ζούγκλας, αν δεν έβγαζε μέσα από τα σπλάχνα του τους αρχηγούς εκείνους, που θα οδηγούσανε στη λευτεριά του. Όπως βλέπετε, λοιπόν, όλοι – ξένοι και ντόπιοι – πάλεψαν για να μην ξεσηκωθεί ο λαός κι αποχτήσει τη λευτεριά του.

Μέσα στα χρόνια της σκλαβιάς δε σταμάτησαν οι αγώνες. Μικροί ή μεγάλοι. Ένοπλοι ή όχι. Κι ύστερα μέσα απ’ αυτό το λαό ξεπήδησε ο μεγάλος βάρδος της επανάστασης, πού ύμνησε με τα τραγούδια του την ιδέα της εξέγερσης του έθνους, ο πρόδρομος της Φιλικής Εταιρίας: ο Ρήγας. Η αντίδραση τον σκότωσε, πριν προλάβει να φέρει σε πέρας τις αρχές του. Μα ο σπόρος που έσπειρε βλάστησε σύντομα.
Σε λίγο, η Φιλική Εταιρία έγινε κι αγκάλιασε χιλιάδες Έλληνες.

Ας ούρλιαζε η αντίδραση. Ας υπόγραφε άτιμα χαρτιά, σαν αυτό πού υπογράφηκε στη διάσκεψη της Βιέννης στα 1815, κάτω από το όποιο έβαλε την υπογραφή του κι ο πολύς Γιάννης Καποδίστριας και που διαλάμβανε, ότι όχι μόνο δε θα ευνοηθεί και επιτραπεί ένα εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα στην Ελλάδα, μα και θα πνιγεί στο αίμα αν ξεσπάσει.

Ο Γιάννης Καποδίστριας, που μας τον παρουσιάζουν στα σχολειά σαν μεγάλο και τρανό, με προτομές και πορτραίτα, είναι ο πρώτος καταστροφέας της Ελλάδας. Μα ότι έκανε, δεν το έκανε σαν Καποδίστριας, μα σαν εκπρόσωπος όλης της ελληνικής αντίδρασης. Ας ούρλιαζε λοιπόν, μαζί με τη διεθνή και η ντόπια αντίδραση. Κι ας υπογράφανε άτιμα χαρτιά.

Ο λαός προχωρεί.

Τίποτα δεν ήτανε ικανό να συγκρατήσει τη φλόγα για τη λευτεριά, που έκαιγε μέσα στις καρδιές του λαού μας. Έτσι, στα 1821, ύστερα από κόπους και θυσίες και χάρη στον ενθουσιασμό και τη φλόγα του Παπαφλέσσα, που χρησιμοποίησε όλα τα μέσα, ακόμα και την ψευτιά, κηρύσσοντας την εξέγερση, ξεσηκώθηκε πρώτος ο Μοριάς. Από δω, από το Μοριά, άρχισε η επανάσταση του 1821.

Στο άκουσμα της εξέγερσης όλοι οι ισχυροί της γης, ξένοι και ντόπιοι, τρόμαξαν. Οι κοτζαμπάσηδες, όμως, βλέποντας ότι δεν τους ήτανε δυνατό να συγκρατήσουν το λαό και φοβούμενοι την οργή του, αναγκάστηκαν να κόψουν τη συνεργασία τους με τους καταχτητές και για να ευνουχίσουν το λαϊκό απελευθερωτικό κίνημα, πήρανε όλοι μέρος στην επανάσταση κι έτσι αυτή πήρε χαραχτήρα πανεθνικό.

Οι τρανοί της γης τρόμαξαν και, χρησιμοποιώντας όλα τα τερτίπια, προσπάθησαν να πνίξουν την επανάσταση. Μα γελάστηκαν. Επί 7 ολόκληρα χρόνια πάλεψαν οι προπάτορες μας, παρά το γεγονός ότι η ελληνική αντίδραση, δυο φορές, το 1823 και 1825, οργάνωσε τον εμφύλιο πόλεμο για να σπάσει ακριβώς τους αγώνες αυτούς. Έτσι οι πρόγονοι μας ανάγκασαν όλους τους εχθρούς μας να γλύψουν εκεί που έφτυσαν και ν’ αναγνωρίσουν τους αγώνες μας και την ανεξαρτησία μας.

Κανείς δεν πίστευε προηγούμενα σ’ αυτό το θαύμα, που συντελέστηκε από τις ίδιες τις δυνάμεις και τα μέσα του λαού. Άλλοι περίμεναν να τους έλθει η λευτεριά από τη Ρωσία κι άλλοι από τη μεγαλοψυχία των βασιλιάδων της Ευρώπης. Μα η επανάσταση απόδειξε, ότι αυτή μόνη της χάρισε τη λευτεριά της πατρίδας μας. Τα παραμύθια του φιλελληνισμού, χάρη στον οποίο αποκτήσαμε δήθεν τη λευτεριά μας, εφευρέθηκαν μόνο και μόνο για να γίνει πιστευτό, ότι η πατρίδα μας λευτερώθηκε, όχι από τις ίδιες της τις δυνάμεις, μα από τους ξένους. Υπήρξαν βέβαια φιλέλληνες, που αγωνίστηκαν, πολέμησαν κι έχυσαν το αίμα τους για τη λευτεριά της πατρίδας μας. Τιμή και δόξα σ’ αυτούς κι αιώνια ας είναι η ευγνωμοσύνη του έθνους. Μα αυτοί υπήρξαν μεμονωμένα άτομα μονάχα. Η θεωρία του οργανωμένου φιλελληνισμού είναι καθαρό παραμύθι.

Με την επικράτηση της επανάστασης αμέσως οι δικοί μας κοτζαμπάσηδες επιβλήθηκαν πάνω στη χώρα μας. Η αντίδραση, ντόπια και ξένη, για να ευνουχίσει το λαϊκό χαραχτήρα του κινήματος και να επιβάλει νέα σκλαβιά, χρησιμοποίησε όλα τα μέσα. Και στο τέλος το πέτυχε. Η αρχή έγινε κολλώντας στο σβέρκο της πατρίδας μας αυτόν που σας είπα πρωτύτερα: Τον Καποδίστρια. Ο Γιάννης Καποδίστριας από την ανασύσταση του ελληνικού κράτους άρχισε την καταστροφή της χώρας μας, κι ένας άλλος Γιάννης, ο Μεταξάς, έβαλε σ’ αυτήν το καπάκι.

Πώς μας επιβλήθηκαν οι βασιλιάδες.

Ο λαός νόμιζε, ότι μια που πέτυχε πια η επανάσταση, θα επακολουθούσαν τα χρόνια της ευτυχίας του, ότι όλη η ανθρωπότητα θάτανε στο πλευρό της χώρας μας και πως η χώρα μας, για μια ακόμα φορά, θα βρισκότανε σε θέση να ξαναπάρει, όπως και παλιότερα, ολόκληρη την ανθρωπότητα από το χέρι και να της δείξει καινούργιους δρόμους πολιτισμού και προόδου. Μα στη θέση αυτών η ντόπια και ξένη αντίδραση επιβλήθηκαν και φέρανε τον Καποδίστρια, τη Βαυαρική δυναστεία με τον Όθωνα.

Χρόνια και χρόνια απάτης και ρεμούλας μας κράτησαν μακριά από την ευτυχία και τον πολιτισμό και μας ρίξανε μέσα στην εξαθλίωση, την πείνα, την κακομοιριά και τη δυστυχία. Έτσι η Ελλάδα που υπήρξε κάποτε η πηγή των φώτων και του πολιτισμού, κατάντησε να βρίσκεται στο πιο χαμηλό επίπεδο οικονομικής, κοινωνικής και εκπολιτιστικής ανάπτυξης, όχι μόνο έναντι των λαών της Ευρώπης, αλλά και των Βαλκανίων.

Η προδοσία του αλβανικού έπους.

Η ουσία αυτού βρίσκεται στο γεγονός, ότι αντίδραση σκεφτόταν μόνο πώς να εκμεταλλευτεί, να βασανίσει, και να ξεζουμίσει το λαό, οργανώνοντας κινήματα κάθε τόσο και καλλιεργώντας τις φαγωμάρες, προπαγανδίζοντας και πείθοντας το λαό ότι είναι απαραίτητο να ζει φτωχός και κακομοιριασμένος.

Χαρακτηριστικό είναι ότι πιάνοντας μια λέξη του Κολοκοτρώνη, που ονόμασε κάποτε τη χώρα μας Ψωροκώσταινα, κατάφερε να πείσει το λαό ότι το ελληνικό κράτος δε μπορεί να ορθοποδήσει μόνο του κι ότι θα έπρεπε να μας κυβερνήσουν οι ξένοι, ονομάζοντας γι αυτό και τα πολιτικά κόμματα ρωσικά, αγγλικά και γαλλικά. Σ’ αυτό το σημείο μας φέρανε οι κορυφές που διοικούσαν τον τόπο μας. Κάποτε φτάσαμε και στη δημοκρατία. Μα αυτό έμοιαζε με την παροιμία που έλεγε ο λαός: Άλλαξε ο Μανωλιός κι έβαλε τα ρούχα του αλλιώς.

Μυρίστηκαν οι έξυπνοι ψητό από τη μοναρχία και βρίσκοντας ότι «έφταιγε» η δημοκρατία για τη δυστυχία του λαού, ξαναφέρανε το βασιλιά. Και τότε άρχισαν πιο ξετσίπωτα ακόμα να ξεζουμίζουν και να καταπιέζουν το λαό. Και για να μπορούν να πνίγουν τις κραυγές του, βάλανε στο κεφάλι μας το Μεταξά, που ήτανε πάντα πράχτορας του ΙΙ γραφείου του γερμανικού επιτελείου, από τον καιρό που σπούδαζε στη στρατιωτική σχολή της Γερμανίας.

Έτσι, ύστερα από 120 χρόνια, ξαναπέσαμε πάλι στη σκλαβιά, γιατί έτσι κακά μας κυβερνήσανε στο διάστημα αυτό.
Σ’ αυτή την κατάσταση βρεθήκαμε, όταν ξέσπασε η πολεμική λαίλαπα και η σύγκρουση μεταξύ των κολοσσών. Μα κανένας απ’ αυτούς δε σκέφτηκε ελληνικά και να δει πώς θα ξέφευγε η χώρα μας τη λαίλαπα αυτή. Με την επίγνωση ότι η χώρα μας θα τραβούσε στην καταστροφή μπήκανε στον πόλεμο.

Έχουμε ντοκουμέντα στα χέρια μας, πού μας αποδείχνουν, ότι οι άνθρωποι αυτοί είχανε σκοπό να ρίξουνε μόνο τρεις τουφεκιές στο Αλβανικό μέτωπο κι ύστερα να μας παραδώσουν στους φασίστες. Υπάρχουν ντοκουμέντα που μας πείθουν ότι το Νοέμβρη προς το Δεκέμβρη του 1940 μπορούσαμε να πετάξουμε τους Ιταλούς στη θάλασσα. Μα αυτοί συγκρατούσαν το στρατό μέχρι που να λύσει το στρατιωτικό της πρόβλημα, η Γερμανία στην Ευρώπη κι ύστερα να δικαιολογηθούν ότι δε μπορούσαν να τα βγάλουν πέρα με δυο κολοσσούς. Δεν πίστευαν στις δόξες του στρατού μας, στο θάρρος, στην τόλμη, στην αυταπάρνηση και τον ηρωισμό του, που πολεμούσε με φλόγα ενάντια στο φασισμό, νηστικός και ξυπόλυτος πάνω στα βουνό της Αλβανίας με τη βοήθεια όλου του ελληνικού λάου. Αυτοί δεν πίστευαν σ’ αυτά και περιμένανε πως θα καμφθεί. Γι’ αυτό το έπος της Αλβανίας είναι ολοκληρωτικά έργο του λαού. Είναι έργο του λαού που το πραγματοποίησε με το μένος που είχε ενάντια στο φασισμό και το ζυγό του Μεταξά, με θυσίες και ηρωισμούς.

Έτσι, μας ξαναδέσανε στη σκλαβιά.
Μα ο λαός μας δεν ήτανε σε θέση να συνεχίσει το έργο του αυτό. Όσο φλογερά κι αν ήτανε τα στήθη του, η φλόγα αυτή δεν θα άντεχε στα σιδερόφρακτα μεγαθήρια των φασιστών, μια που είχε μέσα του και την προδοσία των ηγετών του. Έτσι αναγκάστηκε να υποκύψει, μα όχι σαν ηττημένος. Γιατί αυτή η συνθηκολόγηση που έκαναν, υπογράφηκε πριν ακόμα πολεμήσει ο στρατός μας. Αυτή δεν ήτανε ήττα του λαού μας, μα ήττα και χρεοκοπία των καθεστώτων που μεσολάβησαν από το 1821-1941. Γι αυτό κι ο λαός μας τιμωρεί σήμερα την ήττα αυτή και θα την τιμωρήσει αργότερα πιο σκληρά ακόμα.

Έτσι ήλθαν οι Γερμανοί στον τόπο μας και μας σκλαβώσανε. Μα για μας, για το λαό μας, καμιά κηλίδα δε θα μπορούσε να προσαφθεί, ότι εγκαταλείψαμε τα εδάφη μας. Αυτή θα κολλούσε, όταν δεν ξεσηκωνόμαστε. Τι μπορούσαμε να περιμένουμε απ’ αυτούς που φορούσαν τα κλακ και τα μπακαλιαράκια; Τι μπορούσαν να μας πούνε αυτοί; Το μόνο που βρίσκανε να μας λένε ήτανε:
Ησυχία, παιδιά, και τάξη. Κάναμε κυβέρνηση, ησυχάστε. Αυτό όμως θέλανε κι οι Γερμανοί. Μα τα λόγια αυτά τα εκστομίζανε οι άνθρωποι εκείνοι που δεν έχουν το δικαίωμα να ονομάζονται Έλληνες.
Κι όμως, δε θα συμβιβάζονταν με τη λογική και τη ράτσα μας, αν δε βγαίναν πάλι τα στοιχεία αυτά που θα κρατούσανε ψηλά την τιμή του έθνους μας, μέσα από το λαό μας.

Στο δρόμο του αντάρτικου.

Μια μαυρίλα πλάκωνε τον ελληνικό ορίζοντα. Κανείς δεν ήξερε τι θα έφερνε η αύριο και πώς θα ξεφεύγαμε από τη σιδερένια τανάλια που μας έσφιγγε. Κείνοι που ένιωθαν βρίσκονταν στις φυλακές και τα ξερονήσια. Κι εδώ πρέπει να στιγματιστεί μια άλλη ατιμία των ανθρώπων της 4ης Αυγούστου, που φεύγοντας, τους παράδωσε στα χέρια των καταχτητών.

Μια άλλη μερίδα πού ένιωθε, ασχολούνταν με τις μαύρες και άσπρες αγορές. Έτσι, όλο το βάρος έπεσε πάνω σε μια χούφτα ανθρώπων, απ’ αυτούς που τρώγανε καρπαζιές μέσα στα αστυνομικά μπουντρούμια και τις ασφάλειες, μα που φλέγονταν από ηρωισμό και ανδρεία και μέσα τους υπήρχε μια ζεστή ελληνική καρδιά κι έτρεχε στις φλέβες τους πραγματικό ελληνικό αίμα. Αυτοί άναψαν το δαυλό κι έδωσαν το σύνθημα για τον ξεσηκωμό του Έθνους. Αυτοί που δώσανε το κουράγιο στους Έλληνες. Αυτοί που δημιούργησαν τη νέα Φιλική Εταιρία: το ΕAM.

Βέβαια, ποιος θάτανε κείνος που μπορούσε να πιστέψει τότε. Ότι αυτή η φούχτα των ανθρώπων θα έφερνε στη χώρα μας τη μεγαλόπρεπη αυτή νίκη. Μα η υφή, η ψυχοσύνθεση, το σκαρί των ανθρώπων αυτών ήτανε τέτοιο. Παρά τις φυλακές, τους κατατρεγμούς, τις δολοφονίες, τα βασανιστήρια, τις ομαδικές εκτελέσεις και την τρομοκρατία, οι άνθρωποι αυτοί οδηγούσαν ηρωικά και θαρραλέα τις μάζες στον δρόμο της λευτεριάς.

Ξέρετε όλοι πως άρχισε το κίνημα αυτό και δε σταματώ στις λεπτομέρειες του. Όταν έχουμε τη μέρα της εθνικής ανεξαρτησίας μας, πού γιορτάζουμε στις 25 Μάρτη, χαιρόμαστε, τραγουδάμε και κλαίμε από τη συγκίνηση. Μα από δω και πέρα θα έχουμε δυο εθνικές γιορτές: την 25η Μάρτη και την 27η Σεπτέμβρη επέτειο της δημιουργίας του ΕΑΜ, που αποτέλεσε τη βάση της σημερινής μας απελευθέρωσης.

Αυτό πρέπει να το νιώσουμε.

Στα προηγούμενα χρόνια πολλοί περνούσανε από την πλατεία του Διάκου, μα κανείς δεν ένιωθε τον παλμό που περιείχε το τραγούδι, που μας δίδασκε στο σχολείο ο παλιός καθηγητής μας Λάσκαρης: Σας ευλογεί του Διάκου μας το τιμημένο χέρι…
Κανείς δεν ένιωθε, ότι έπρεπε να φύγει μακριά από τα μικροσυμφέροντα του και να παλέψει για τη λευτεριά. Μα η χούφτα αυτή των ανθρώπων, που σας μίλησα πιο πάνω, ρίχτηκε ολόψυχα στον αγώνα.

Η αντίδραση στο άκουσμα της χρησιμοποίησε όλα τα μέσα κι έθεσε σε ενέργεια όλες τις ατιμίες για να τη σαμποτάρει. Μα όλα αυτά στάθηκαν ανίκανα να σπάσουν τον αγώνα της. Αντίθετα, αυτή ρίζωνε κάθε μέρα και πιο πολύ κι ανέπτυσσε τη δράση της. Κι επειδή δεν είχε σκοπό να καταπιαστεί με χαρτοπόλεμο έβγαλε στο βουνό το αντάρτικο.

Θυμάμαι όταν το χειμώνα του 1941 ήλθα εδώ σαν «μαυραγορίτης» για να βάλω μπροστά τη δουλειά. Σας γνώριζα όλους, μα κανείς από σας δεν ήξερε τι επεδίωκα εγώ. Τότε μαζί με το Γ. Φράγκο και Γ. Γιαταγάνα βγάλαμε το πρώτο διάγγελμα του ΕΑΜ. Πολλοί νομίζανε τότες, ότι αυτό ήτανε μόνο ντόρος και τίποτα άλλο.

Όταν λέγαμε ότι σε λίγο θα σφυρίζει το μάλιγχερ και θα κροταλίζει ξερά το πολυβόλο στις βουνοκορφές και τα φαράγγια μας κι οι Γερμανοί και Ιταλοί θα φεύγουν ντροπιασμένοι, ίσως πολλοί να λέγανε πως αυτά δεν ήτανε παρά ηχηρές φράσεις.

Μα ύστερα από 2 1/2 μήνες άρχισε πραγματικά να λαλεί το ντουφέκι. Και τι δεν είπανε τότε! Όπως και στα 1821 όλη η αντίδραση συνωμότησε εναντίον μας και στην αρχή δεν έλεγε τίποτα για το αντάρτικο, κάνοντας το ίδιο πού κάνει και η στρουθοκάμηλος, όταν κρύβει το κεφάλι της, ενώ όλο της το σώμα φαίνεται. Έτσι κι αυτοί, νομίζανε, ότι αν δε λέγανε τίποτα για το αντάρτικο και το αγνοούσαν, δε θα ξαναβροντούσε το καριοφίλι. Μα μπορούσε να σταματήσει αυτό; Κάθε μέρα κοκκίνιζαν τα βουνά και τα φαράγγια από το αίμα.

Κι όταν είδαν ότι το αντάρτικο μεγάλωνε, παρά τη σιωπή τους, τότε κι αυτοί άλλαξαν τρόπο για να μας πολεμήσουν. Μας ονόμασαν πλιατσικολόγους, κατσικοκλέφτες, ληστοσυμμορίτες κλπ. Ακόμα βρέθηκαν άνθρωποι να μας αποκηρύξουν με την υπογραφή τους γιατί σκοτώσαμε τον προδότη και εκβιαστή Μαραθέα. Αυτοί οι κύριοι ήτανε κυριολεκτικά ηλίθιοι.

Δεν ξέρανε ούτε το ατομικό τους συμφέρον. Νόμισαν, πως αν μας αποκήρυσσαν θα σταματούσε κι ο αγώνας μας κι ότι δεν θα είμαστε κάποτε ικανοί να τους σφίξουμε το λαιμό και να τους πνίξουμε.

Ας είναι. Τέτοιοι ηλίθιοι ήτανε και τέτοιες ηλιθιότητες λέγανε. Ας κάνουν τώρα τα ψηλά τους καπέλα κλωσοφωλιές.

Η ύπαιθρος αναπνέει.

Μα ήτανε δυνατό να πιάσει αυτό; Οι χωριάτες είχανε δει για πρώτη φορά το θαύμα ν’ αφήνουν τα πράματα τους έξω χωρίς να τους τα πειράζει κανείς. Η ζωοκλοπή είχε καταργηθεί στην ύπαιθρο και η ασφάλεια της ζωής και της περιουσίας ποτέ δεν ήτανε σ’ αυτό το σημείο. Ήτανε θαύμα αυτό; Όχι. Αλλά για πρώτη φορά το χωριό γνώρισε την εξουσία, η οποία βγήκε για να χτυπήσει την εσχάτη προδοσία, το έγκλημα, τη ζωοκλοπή κλπ. και να εμπεδώσει την ασφάλεια.

Κι όταν χτυπήσαμε τα εγκλήματα αυτά και πατάξαμε την προδοσία, αυτοί σαν δεσποινίδες της αριστοκρατίας, που δε βλέπουν γύρω τους τη δυστυχία και την κακομοιριά πού βασιλεύει, αλλά συγκινούνται από ένα άρρωστο γατάκι, έμπηξαν τις φωνές και μας κατηγόρησαν ότι σκοτώνουμε. Επί Μεταξά βιάστηκαν γυναίκες, υπέστησαν μαρτύρια χιλιάδες άνθρωποι, σκοτώθηκαν και γκρεμίστηκαν από τα μπαλκόνια της Ασφάλειας γέροι, έγιναν τόσα εγκλήματα, μα κανείς απ’ αυτούς δεν είπε τίποτα. Μα τώρα φωνάζουνε ότι ο Άρης σφάζει.

Ναι, σφάξαμε κι είμαστε έτοιμοι να ξανασφάξουμε, αν χρειαστεί. Ποιους όμως σφάξαμε; Εμείς είμαστε πιο πονόψυχοι απ’ αυτούς. Απόδειξη είναι ότι εμείς είμαστε κείνοι που τρώγαμε χρόνια τώρα τις καρπαζιές και καταδιωκόμασταν. Σφάξαμε κείνους που πρόδιδαν στους καταχτητές τους Έλληνες, κείνους που κλέβανε το λαό και διαπράττανε εγκλήματα. Κι είναι κυριολεκτικά ηλίθιοι κείνοι πού τους πήρε ο πόνος γι’ αυτούς, που τόσο δικαιολογημένα χτυπήσαμε, για να παίρνουν το μέρος τους ή είναι ολοκληρωτικά συνένοχοι τους. Μα ούτε και το κόλπο αυτό έπιασε.

Το αντάρτικο σώζει το λαό.

Τότε όμως αυτοί, σαν καλοί ζαχαροπλάστες που ήτανε, κατασκευάσανε ένα νέο χρυσό χάπι:
-Ναι, φωνάζανε. δεν υπάρχει αντίρρηση, ότι οι αντάρτες διεξάγουν εθνικό αγώνα. Μα το ζήτημα αυτό θα λυθεί από τους ισχυρούς. Τι μας χρειάζονται, λοιπόν, οι αγώνες κι οι σκοτωμοί, αφού τα ζητήματα μας θα τα λύσουνε άλλοι;
Λυτό το σύνθημα έπιανε. Είχανε όμως δίκιο; Ασφαλώς όχι!

Γιατί δεν είχανε δίκιο;

Στα 1941-42 το ΕΑΜ δεν ήτανε ακόμα ισχυρό. Γι’ αυτό δεν είχε αρχίσει ο αγώνας να παίρνει μαζικό χαραχτήρα. Ούτε κι αντάρτικη δράση υπήρχε. Κι όμως. Στα 1941-42 πέθαναν από την πείνα και τις αρρώστιες, που επακολούθησαν απ’ αυτήν, 300.000 άνθρωποι μόνο στην Αθήνα, τον Πειραιά και τα περίχωρα τους. Και θα πέθαιναν αργότερα ακόμα περισσότεροι, αν το ΕΑΜ δεν κινητοποιούσε με συγκεντρώσεις, διαδηλώσεις, συλλαλητήρια και απεργίες το λαό και δεν τον εμψύχωνε: 1. Να επιβληθεί το σταμάτημα της αρπαγής της παραγωγής μας από μέρους των κατακτητών. 2. Να επιβληθεί σ’ αυτούς ν’ αφήσουν το Διεθνή Ερυθρό Σταυρό να αναλάβει την τροφοδοσία του λαού μας. 3. Να προσέξουν την κατάσταση της Ελλάδας στο εξωτερικό.

Αν το αντάρτικο δε σταματούσε τις φάλαγγες των Γερμανών που κλέβανε την παραγωγή της χώρας μας και δεν καταργούσε τη συγκέντρωση της παραγωγής που τη βάζανε στο χέρι οι καταχτητές, αν δε γίνονταν όλα αυτά, τότε τα θύματα από την πείνα και τις αρρώστιες θα ήταν πολύ περισσότερα. Όλες οι χιλιάδες των θυμάτων, που πέσανε για τη ζωή και τη λευτεριά του λαού μας, ποτέ δε φθάνουν τα θύματα της πείνας και των ασθενειών. Πότε ακούστηκε στην ιστορία της ανθρωπότητας να πραγματοποιείται η απελευθέρωση μέσω της μπαγαποντιάς; Ποτέ. Η λευτεριά δεν κερδίζεται με ξόρκια, αλλά με αγώνες και θύματα!

Μα κι αν το θέλαμε, δεν είχαμε αυτό το δικαίωμα. Το δικαίωμα δηλαδή να κηλιδώσουμε την ιστορία της πατρίδας μας. Αυτό θα ήτανε ασέβεια στη μνήμη των ηρωικών μας προγόνων. Μα ούτε είχαμε το δικαίωμα να κολλήσουμε μια ατιμωτική σφραγίδα, μια σφραγίδα αίσχους, στο κούτελο των επερχομένων γενεών, των παιδιών μας και των εγγονιών μας, ότι κατάγονται από γενιά ευνούχων, που δέχονται να πεθαίνουν στα πεζοδρόμια από τον ατιμωτικότερο των θανάτων, από την πείνα, παρά να πεθαίνουν με το όπλο στο χέρι, παλεύοντας για τη λευτεριά.

Τι θα έπρεπε να προτιμούσαμε; Το πρώτο ή το δεύτερο; Όχι! Χίλιες φορές όχι!
Καλύτερα να γινότανε το παν ένα μπουρλότο, παρά να υποταχθούμε στους καταχτητές.
Αυτό ο λαός μας το κατάλαβε, τους μούντζωσε κι έδωσε αυτά τα γενναία παλικάρια, πούναι τώρα στεφανωμένα με δόξες, με δάφνες και με νίκες.

Η αντίδραση συνωμοτεί.

Τότε κι αυτοί αναγκάστηκαν ν’ αλλάξουν βιολί κι αποφάσισαν να βγάλουν στο βουνό δικές τους ανταρτοομάδες.
Μα γιατί αυτό; Το ΕAM είχε δηλώσει ότι δεν είχε μονοπώλιο τον αντάρτικο αγώνα. Γι’ αυτό και τους κάλεσε να σχηματιστούν κοινές ανταρτοομάδες. Αν είχανε την πρόθεση να παλέψουν ενάντια στους καταχτητές, θα το κάνανε. Τότε όμως, ισχυρίζονται, ότι η χωρογραφία της Ελλάδας και η πυκνότητα της κατοχής δεν επέτρεπε την ύπαρξη ανταρτοομάδων.
Όταν όμως είδανε εμάς, όταν λευτερώσαμε την ύπαιθρο, τότε κι αυτοί αποφάσισαν να δημιουργήσουν αντάρτικο.
Τι θα περίμενε κανείς άπ’ αυτούς αρχή αρχή; Ποια κραυγή, έστω και τυπικά, να βγει από το στόμα τους; Φυσικά, «Κάτω οι καταχτητές» !
Μα την θέση τους τη γνωστοποίησαν από την αρχή. Η πρώτη κραυγή τους ήτανε:

«Κάτω το ΕΑΜ!»

Μα εμείς και πάλι τους καλέσαμε για να ενωθούμε. Αυτοί όμως αρνήθηκαν, γιατί δεν θέλανε να υποβληθούν σε κόπους και μόχθους για να πολεμήσουν τον καταχτητή. Γιατί αυτοί δεν ήτανε εντολοδόχοι του ελληνικού λαού, μα της αντίδρασης από το φόβο της λαοκρατίας που ζητούσαν να πολεμήσουν.
Στο τέλος μας κήρυξαν κι ανοιχτά τον πόλεμο, ένοπλα, συνεργαζόμενοι με τους καταχτητές.
Θα είμαστε ασυνεπείς στον αγώνα μας και προδότες του λαού μας, αν σιχαινόμαστε τα αίματα. Γι’ αυτό, σαν εντολοδόχοι του λαού, συντρίψαμε τους συνεργάτες αυτούς των καταχτητών, τους πολέμιους του εθνικού μας αγώνα.

Ο ΕΛΑΣ στο πλευρό των συμμάχων.

Ύστερα απ’ αυτό χρησιμοποίησαν το κόλπο: Μας κατηγόρησαν, ότι δε βοηθάμε το συμμαχικό αγώνα, αλλά θα υπακούσουμε μόνο στους Ρώσους. Κι απειλούσαν ότι όταν θάρθουν οι σύμμαχοι εδώ, θα μας κανονίσουν. Αυτοί, που συνεργάζονταν με τους Γερμανούς, απειλούσανε ότι θα μας χτυπήσουν οι σύμμαχοι!

Αυτοί που στα 1941 πρόδωσαν το συμμαχικό αγώνα. Αυτοί που μαγάρισαν τις Θερμοπύλες και τους Τριακόσιους μας κι άφησαν τους συμμάχους Άγγλους να μάχονται μόνοι τους εκεί, ενώ αυτοί είχαν παραδώσει την Ελλάδα με τη συνθηκολόγηση του Τσολάκογλου, μας κατηγορούσαν ότι δεν ενισχύουμε τον συμμαχικό αγώνα κι έβαζαν στο μυαλό των συμμάχων την άτιμη σκέψη, ότι δήθεν θα μας χτυπούσαν ερχόμενοι εδώ.

Ο Γοργοπόταμος.

Μα σε λίγο τους ήλθε το πρώτο χαστούκι! Η πρώτη ομάδα των Άγγλων αλεξιπτωτιστών έπεφτε, όχι σ’ αυτούς, μα στον Άρη, πάνω στη Γκιώνα. Και μαζί μ’ αυτούς τραβήξαμε κι ανατινάξαμε το Γοργοπόταμο. Ο αρχηγός των συμμαχικών στρατευμάτων της Μ. Ανατολής, στρατηγός Ουίλσον, δήλωνε ανοιχτά, ότι οι επιτυχίες των συμμάχων στην Αφρική οφείλονται κατά 80% στην ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου, γιατί αυτή εμπόδισε την αποστολή γερμανικών ενισχύσεων και εφοδιασμού. Μα να κι ένα τελευταίο: Στην Πελοπόννησο προτείναμε στους τσολιάδες να καταθέσουν τα όπλα κι εμείς θα τους αφήσουμε ελεύθερους. Μα οι Άγγλοι το απέρριψαν αυτό και συνέλαβαν όλους τους τσολιάδες, τους έκλεισαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και τους παραπέμπουν να δικαστούν από τα στρατοδικεία.

Στο κάτω-κάτω, να τώρα οι Άγγλοι μπροστά σας. Διαβαίνουν τους δρόμους της Λαμίας και πάνε να χτυπήσουν τους Γερμανούς μαζί με μας. Μαζί τους θα πολεμήσουμε εμείς κι όχι αυτοί, μέχρι την ολοκληρωτική συντριβή του φασισμού. Μα τα κατακάθια αυτά βρήκανε νέο τροπάρι: Μας κατηγορούν ότι είμαστε όλοι κομμουνιστές και ισχυρίζονται, ότι το ΕΑΜ. και ο ΕΛΑΣ είναι σκεπασμένες κομμουνιστικές οργανώσεις. Μα αυτή η κατηγορία μπορεί ν’ αποτελέσει ντροπή ή έπαινο;

Αγωνιζόμαστε για την Δημοκρατία.

Το Κομμουνιστικό Κόμμα δε βαδίζει τώρα για τον κομμουνισμό. Το ΚΚΕ έχει βέβαια στο πρόγραμμα του σαν τελική του επιδίωξη τον κομμουνισμό. Μα όχι για τώρα. Τον κομμουνισμό θα τον επιβάλλετε σεις, ο λαός κι όχι το ΚΚΕ. Κι είμαι βέβαιος ότι πολλοί από τους μορφωμένους μας, που δεν τον θέλουν σήμερα, θα ψηφίσουν τότε για να επικρατήσει ο κομμουνισμός.
Σήμερα, όμως, το ΚΚΕ. δεν επιδιώκει παρά μόνο μια δημοκρατική λύση του ελληνικού προβλήματος.

Μα ας πούμε, ότι το ΚΚΕ. θα εφαρμόσει τον κομμουνισμό. Λένε ότι ο κομμουνισμός χαλνά τις εκκλησιές και γδέρνει τους παπάδες. Τόσο χαζοί είναι λοιπόν οι κομμουνιστές να χαλάσουν τις εκκλησιές, που δεν τους εμποδίζουν σε τίποτα;
Οι εκκλησιές μας φταίνε ή τα καράβια του Εμπειρίκου; Γιατί λοιπόν να κάψουμε τις εκκλησιές;

Ποιος χτυπά τη θρησκεία;

Θα γδάρουμε τους παπάδες; Μα γιατί; Εμείς βλέπουμε, ότι χιλιάδες παπάδες βρίσκονται τώρα στην πρωτοπορία του κινήματος μας και η συμβολή του κλήρου, που στάθηκε στο πλευρό μας, υπήρξε ανεκτίμητη. Μήπως συμβαίνει το αντίθετο; Γιατί αυτοί που εμφανίζονται σαν προστάτες της εκκλησίας, γκρεμίσανε μαζί με τους Γερμανούς και γδέρνουνε παπάδες.

Ο κομμουνισμός, λένε, θα καταργήσει την θρησκεία. Μα η θρησκεία είναι ζήτημα συνείδησης. Πώς θα καταργηθεί λοιπόν; Η κατάργηση της θρησκευτικής συνείδησης είναι πράμα αδύνατο, έστω κι αν ακόμα οι κομμουνιστές θέλανε να την καταργήσουν. Η θρησκευτική συνείδηση δεν καταργείται με απλές διαταγές. Αν συνέβαινε ένα τέτοιο πράμα, αυτό θα έμοιαζε με την διαταγή πού έβγαλε κάποτε ένας αστυνόμος στην Ανάφη, με την οποία απαγόρευε την πάλη των τάξεων! Το τι θα γίνει στο πολύ μακρινό μέλλον, το πώς θα σκέπτονται οι άνθρωποι τότε, είναι άλλο πρόβλημα. Και κανένας πολιτικός δε μπορεί να βγάλει νόμο για το τι θα πρέπει να γίνει ύστερα από 200 η 500 χρόνια. Ούτε λοιπόν κι εμείς θα βγάλουμε τέτοιο νόμο. Μας ενδιαφέρει το πώς θα προκόψει ο λαός μας σήμερα κι όχι το τι φιλοσοφικές πεποιθήσεις θα έχει ύστερα από 500 χρόνια.

Συνεπώς καταλαβαίνετε τώρα, ότι αυτοί που διαδίδουν αυτές τις συκοφαντίες επιδιώκουν άλλους σκοπούς, προσπαθώντας με το μέσο αυτό της συκοφαντίας να εξαπατήσουν το λαό και να διαιωνίσουν την κυριαρχία τους πάνω του. Αν μάλιστα εξετάσουμε βαθύτερα το πράμα αυτό, θα δούμε ότι αυτοί είναι άθρησκοι, γιατί σε αυτούς δεν υπάρχει ούτε ίχνος θρησκευτικής συνείδησης κι ο μόνος που λατρεύουν είναι ο Θεός Μαμμωνάς, ο Θεός του χρήματος…

Θα συσπειρώσουμε την οικογένεια.

Κατηγορούν τους κομμουνιστές, ότι αυτοί θα διαλύσουν επίσης την οικογένεια. Λες κι εμείς κατεβήκαμε από τον ουρανό και δε γεννηθήκαμε από σπίτια ή φυτρώσαμε μόνοι μας σαν τα μανιτάρια. Η οικογένεια δημιουργήθηκε από ορισμένες οικονομικές συνθήκες. Σε μια ορισμένη ανάπτυξη της κοινωνίας δημιουργήθηκε η ανάγκη της οικογένειας, γιατί έτσι θα αντιμετωπίζονταν καλύτερα οι ανάγκες της ζωής.
Χρειάζονταν να δουλεύουν όλοι: ο πατέρας και τα παιδιά στα χτήματα, οι γυναίκες στον αργαλειό και το σπίτι, γιατί μόνο με τον τρόπο αυτό θ’ αντιμετωπίζονταν οι βιοτικές ανάγκες τους.

Αυτού του είδους οι οικονομικές συνθήκες που επικρατούσαν τότε, πλησίαζαν όπως βλέπετε, πιο στενά τα μέλη της οικογένειας μεταξύ τους. Σήμερα όμως τι γίνεται; Οι σημερινές οικονομικές συνθήκες αναγκάζουν όχι πια το στενό πλησίασμα της οικογένειας, αλλά αντίθετα την απομάκρυνση της.

Να ένα παράδειγμα: Ένας άντρας παντρεύεται, μα την επομένη του γάμου του φεύγει στην Αμερική για να μπορέσει να αντιμετωπίσει τις ανάγκες της ζωής του και της γυναίκας του. Ποιος διαλύει στην περίπτωση αυτήν την οικογένεια; Οι κομμουνιστές ή οι οικονομικές συνθήκες πού δημιούργησε η κεφαλαιοκρατία;

Κι εδώ, λοιπόν, βλέπουμε φανερά, ότι αυτοί που μας κατηγορούν πως θέλουμε να διαλύσουμε την οικογένεια, δεν είναι άλλοι, παρά αυτοί οι ίδιοι πού τη διαλύουν στην πραγματικότητα, ενώ εμείς επιδιώκουμε το στερέωμα της. Θα δώσουμε στο λαό τα οικονομικά μέσα για να μπορεί να μη σκορπάει την οικογένεια του στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα.

Μας κατηγορούν ότι θέμε να καταργήσουμε τα σύνορα και να διαλύσουμε το κράτος. Μα το κράτος εμείς το φτιάχνουμε σήμερα, γιατί δεν υπήρξε, μια που αυτοί οι ίδιοι το είχανε διαλύσει. Ποιος είναι λοιπόν πατριώτης; Αυτοί ή εμείς; Το κεφάλαιο δεν έχει πατρίδα και τρέχει να βρει κέρδη σ’ όποια χώρα υπάρχουνε τέτοια. Γι’ αυτό δε νοιάζεται κι ούτε συγκινείται με την ύπαρξη των συνόρων και του κράτους.
Ενώ εμείς, το μόνο πού διαθέτουμε, είναι οι καλύβες μας και τα πεζούλια μας. Αυτά αντίθετα από το κεφάλαιο που τρέχει, οπού βρει κέρδη, δε μπορούν να κινηθούν και παραμένουν μέσα στη χώρα που κατοικούμε.

Ποιος, λοιπόν, μπορεί να ενδιαφερθεί καλύτερα για την πατρίδα του; Αυτοί που ξεπορτίζουν τα κεφάλαια τους από τη χώρα μας ή εμείς που παραμένουμε με τα πεζούλια μας εδώ; Όταν έξαφνα στα 1929-31 το κράτος ζήτησε, λόγω της οικονομικής κρίσης πού μάστιζε τότε τη χώρα μας να κατεβάσουν οι ξένοι ομολογιούχοι το ποσοστό που πληρώναμε σε τοκοχρεολύσια, οι Άγγλοι δέχτηκαν να το μειώσουν σε 35%, αλλά οι Έλληνες ομολογιούχοι αρνήθηκαν. Να λοιπόν, ποιος είναι ο πατριωτισμός τους! Αυτός φτάνει μέχρι το σημείο που δεν θίγονται τα οικονομικά τους συμφέροντα. Αυτοί λοιπόν οι ίδιοι που μας κατηγορούν ότι επιδιώκουμε την κατάργηση των συνόρων και την διάλυση του κράτους, αυτοί τα ξεπουλάνε αυτά στην πρώτη ευκαιρία.

Όταν οι άτιμοι μιλάνε για τιμή.

Μας κατηγορούν επίσης, ότι εμείς επιβουλευόμαστε την τιμή. Βλέπετε, όλοι αυτοί οι «ηθικοί», που όταν περπατάνε μπερδεύουνται τα κεφάλια τους στα σύρματα, μιλάνε για τιμή! Αυτοί που πούλησαν τις γυναίκες και τις αδελφές στον κατακτητή, για να κάνουν τα νταραβέρια μαζί του και μας σκλάβωσαν διπλά, αυτοί πάνε τώρα να μας πείσουν ότι είναι οι κέρβεροι της τιμής και της ηθικής. Με αυτά τα μέσα προσπαθούν να εξαπατήσουν το λαό για να συνεχίσουν το ξεζούμισμα και την εκμετάλλευση του. Και πολλές φορές το καταφέρνουν αυτό και μας πείθουν μάλιστα ότι έτσι είναι όπως τα λένε.

Πάρτε ένα παράδειγμα, απ’ αυτό που γίνεται στα χωριά: Ο χωριάτης καπνίζει τον καπνό που παράγει ο ίδιος. Μα τον πείσανε ότι αυτός είναι λαθραίος. Κι ο ίδιος ο χωρικός σου λέει ότι καπνίζει λαθραίο καπνό. Λες και δεν τον έσπειρε αυτός στον τόπο μας, αλλά τον έφερε από την Αμερική. Όπως βλέπετε λοιπόν κι ο ίδιος ο χωριάτης το πίστεψε, πως ο καπνός του είναι «λαθραίος». Η αντίδραση δεν σταματά σε τίποτα μπροστά προκειμένου να εξαπατήσει το λαό, χρησιμοποιώντας γι αυτό όλα τα μέσα, όλη τη συκοφαντία και το ψέμα. Μα αυτές οι συκοφαντίες στην ύπαιθρο, όπου μας είδανε και μας νιώσανε, έγιναν συντρίμμια. Στις πόλεις θα γίνει κι αυτού το ίδιο.

Σε λίγες μέρες θα δείτε κι εσείς μόνοι σας την πραγματικότητα. Γιατί ο δικός μας σκοπός είναι ένας: Πώς θα ζήσει καλύτερα ο λαός μας!
Όταν είταν εδώ ο κατακτητής, αυτοί θέλανε τότε την τάξη. Εμείς θέλαμε την αταξία για να κάνουμε ανυπόφορη τη ζωή του κατακτητή. Τώρα αυτοί θέλουνε την αταξία. Μα εμείς θέλουμε την τάξη. Αυτοί είναι οι οργανωτές του εμφυλίου πολέμου για να εκμεταλλεύονται το λαό μας. Αυτοί είναι οι λύκοι, που προσπαθούν να κατασπαράξουν το κοπάδι, εμάς, εσάς, όλους μας, το λαό δηλαδή.

Τηρήσαμε τις υποσχέσεις μας.

Ο ΕΛΑΣ και το ΕΑΜ υποσχέθηκαν στο λαό την πάλη ενάντια στον κατακτητή και την απελευθέρωση της χώρας μας. Αυτές τις υποσχέσεις τις τηρήσαμε. Εμείς δεν δημιουργήσαμε κυβερνητικό τύπο. Αυτός δημιουργήθηκε μόνος του από το λαό. Από τον Οκτώβρη του 1942 μόνος του ο λαός τράβηξε στις εκλογές της αυτοδιοίκησης του. Ο θεσμός αυτός της αυτοδιοίκησης, που για πρώτη φορά εμφανίστηκε στην Ευρυτανία, αποτέλεσε την απαρχή της δημιουργίας του από το χωριό μέχρι την Π.Ε.Ε.Α. αργότερα.

Εμείς είμαστε υπέρ της ενότητας και χάρη στις προσπάθειες τις δικές μας οφείλεται κατά 9 5% η δημιουργία της εθνικής κυβερνήσεως, κάτω από την οποία αγωνιζόμαστε σήμερα. Μέχρι τη Λάρισα η πατρίδα μας είναι τώρα ελεύθερη. Και γρήγορα θ’ απελευθερώσουμε όλη την υπόλοιπη Ελλάδα. Έτσι και η δεύτερη μας υπόσχεση τείνει να πραγματοποιηθεί ολοκληρωτικά.

Η πάλη μας για τη λαοκρατία.

Μα εμείς υποσχεθήκαμε στο λαό και κάτι άλλο: Ότι δεν θ’ αφήσουμε το όπλο από το χέρι μας αν δεν πετύχουμε και τη διπλή λευτεριά: τη λαοκρατία. Για αυτό θα παλέψουμε για να εκτελέσουμε κι αυτή την υπόσχεση μας, αφιερώνοντας και θυσιάζοντας την ζωή μας ακόμα για τη λαοκρατική λύση του ελληνικού προβλήματος.

Ο ΕΛΑΣ στα χέρια πρώτα της Κ.Ε. του ΕΑΜ και της ΠΕΕΑ αργότερα αποτέλεσε το δυνατό όπλο της διατήρησης του λαού μας στη ζωή. Τον μοχλό της γρηγορότερης απελευθέρωσης μας. Τώρα, στα χέρια της εθνικής μας κυβέρνησης, που αποτελείται απ’ όλα τα κόμματα και τις οργανώσεις και που υπόσχεται στο πρόγραμμα της λαοκρατικές λύσεις, θ’ αποτελέσει την εγγύηση, ότι θα συνεχίσουμε τον πόλεμο μέχρι την ολοκληρωτική συντριβή του φασισμού κι ότι θα εξασφαλισθούν οι ως τώρα κατακτήσεις του λαού μας και θα κερδηθούν και νέες.
Φωνάζατε πολύ για την θανατική καταδίκη των προδοτών, των συνεργατών του καταχτητή και των εκμεταλλευτών της δυστυχίας τού λαού στα χρόνια της κατοχής. Όταν εμείς δεν είχαμε τη δυνατότητα να τους δικάσουμε, τους εκτελούσαμε. Αργότερα τους δικάζαμε σε στρατοδικεία. Τώρα, όσους έχουμε συλλάβει θα τους παραδώσουμε στην δικαιοσύνη. Υπάρχει η νόμιμη πια κυβέρνηση και αυτή θα αποφασίζει για όλα. Μη φωνάζετε λοιπόν. Αυτοί θα δικασθούν και θα καταδικασθούν. Μα δεν θάχει και μεγάλη σημασία.

Τεράστια σημασία θάχει αν καταδικάσετε και θανατώσετε εσείς, ο κυρίαρχος λαός, το καθεστώς που γεννάει τέτοια καθάρματα.
Μεθαύριο θα τραβήξουμε στις εκλογές. Το πρώτο ράπισμα πρέπει να δοθεί στο δημοψήφισμα, με την οριστική καταδίκη του φιλοβασιλισμού και την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας.

Αλλά γιατί στρεφόμαστε με τόση μανία ενάντια στο βασιλιά;
1.Γιατί αυτός πρώτα-πρώτα δεν είναι ούτε Έλληνας. 2.Γιατί μας τον φέρανε με το ψεύτικο δημοψήφισμα του 1935. 3.Γιατί είναι επίορκος. Καταπάτησε το Σύνταγμα του 1911 κι έβαλε δικτάτορα τον πεμπτοφαλαγγίτη Γιάννη Μεταξά. 4. Γιατί άφησε όλους τους ανίκανους και πεμπτοφαλαγγίτες στρατηγούς και υπουργούς να προδώσουν τον πόλεμο της Αλβανίας και να υποδουλώσουν την πατρίδα μας. 5. Τέλος, γιατί στην εθνική μας συμφορά του 1941, αντί να καθίσει εδώ και να θυσιαστεί σαν άλλος Κόδρος των Αθηνών, μας εγκατέλειψε.
Αν ήτανε καλός έπρεπε να καθίσει εδώ κι αντί να βγει στο κλαρί ο Άρης και δεν ξέρω ποιος άλλος, να βγει αυτός να οργανώσει τον αγώνα και να είναι τώρα δικαιωματικά βασιλιάς μας και αρχηγός μας. Με τη στάση του ο ίδιος παραιτήθηκε ουσιαστικά και τυπικά του δικαιώματος επί του θρόνου της Ελλάδος.

Αυτά βέβαια γι’ αυτόν προσωπικά κι ανεξάρτητα από την πεποίθηση μας πώς δεν χρειάζεται κανένας θρόνος, μα δημοκρατία για να προκόψει η Ελλάδα μας.

Σεβόμαστε τη λαϊκή θέληση.

Το δεύτερο ράπισμα πρέπει να δοθεί στις εκλογές, που θα καθορίσουν το πολίτευμα της χώρας μας. Εμάς, η μόνη μας φιλοδοξία είναι να είμαστε υπηρέτες του λαού. Γι’ αυτό θα σεβαστούμε την ετυμηγορία σας, όποια κι αν είναι αυτή.
Μα έχουμε αυτές τις απαιτήσεις: Να ψηφίσει ο λαός ανεπηρέαστα και να σεβασθούν το λαό.
Αν αυτά δεν εκτελεστούν, τότε σας υποσχόμαστε ότι πάλι θα ξαναβγούμε στο βουνό. Μα είμαι βέβαιος ότι αυτά δεν θα συμβούν. Γιατί ο λαός μας χειραφετήθηκε πια. Δοκιμάσθηκε και ξύπνησε. Θ’ ακολουθήσει τους δρόμους που του δείχνουμε και που μοναδικά τον συμφέρουν.
Με την πεποίθηση αυτή, τελειώνοντας, σας καλώ να φωνάξουμε:
Ζήτω ο κυρίαρχος λαός μας!

Σχετικά Άρθρα

Μετά την απελευθέρωση: Οι ναζί φεύγουν, οι ταγματασφαλίτες δολοφονούν

Στις 12 Οκτωβρίου του 1944 – ήταν Πέμπτη – απελευθερώθηκε η Αθήνα. Τα ναζιστικά στρατεύματα αποχώρησαν από το κέντρο της πόλης νωρίς το πρωί, έχοντας υποστείλει πρώτα από την Ακρόπολη τη σημαία του γερμανικού εθνικοσοσιαλιστικού κράτους.

Οι ναζί φεύγουν, οι ταγματασφαλίτες δολοφονούν
Του Βλάση Αγτζίδη

Οι Γερμανοί υποστέλλουν τη σημαία του εθνικοσοσια-λισμού και ο κόσμος ξεχύνεται στους δρόμους της Αθήνας πανηγυρίζοντας την απελευθέρωση της πρωτεύουσας από τα ναζιστικά στρατεύματα. Η πραγματική, όμως, αποχώρησή τους θα γίνει την επόμενη ημέρα (φωτ. Αρχείο «Ε»)Η υποστολή της ναζιστικής σημαίας θα αναδειχθεί στο συμβολικό χρονικό σημείο της Απελευθέρωσης. Ομως η πραγματική αποχώρηση των Γερμανών από την πρωτεύουσα της Ελλάδας θα γίνει την επόμενη μέρα.

Οι τελευταίες ημέρες της Κατοχής δεν ήταν αναίμακτες. Πολιτική των κατακτητών ήταν η καταστροφή των υποδομών της χώρας. Την παραμονή της αναχώρησής τους και κατ’ απαίτηση των δωσίλογων συνεργατών τους, είχαν επιτεθεί στην προσφυγική Καισαριανή, που αποτελούσε εστία της αντιφασιστικής αντίστασης, δολοφονώντας με απαγχονισμό τους αγωνιστές που συνέλαβαν. Το βράδυ της 12ης προς 13η Οκτωβρίου οι γερμανικές δυνάμεις αποχωρούν από την περίμετρο της πόλης καταστρέφοντας κάθε βασική υποδομή. Την ίδια στιγμή που οι δεκάδες χιλιάδες των κατοίκων βγαίνουν στους δρόμους για να γιορτάσουν την απελευθέρωση, τα γερμανικά στρατεύματα καταστρέφουν κάθε βιομηχανική υποδομή. Από τα εργοστάσια του Πειραιά έως το αεροδρόμιο Τατοΐου.

Γερμανικό σαμποτάζ

Η σημαντικότερη προσπάθεια των Γερμανών θα γίνει στον Πειραιά, το πρωί της 13ης Οκτωβρίου. Θα προσπαθήσουν να ανατινάξουν τις λιμενικές εγκαταστάσεις της Ηλεκτρικής Εταιρείας (Πάουερ). Η Ηλεκτρική Εταιρεία παρήγε την ηλεκτρική ενέργεια για όλον τον αστικό χώρο του Λεκανοπεδίου. Οι Γερμανοί είχαν παγιδεύσει με εκρηκτικές ύλες από πριν τα κυριότερα κτήρια του Πειραιά, ώστε να μπορούν να διαχειριστούν την καταστροφή τους κεντρικά. Οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ κατάφεραν να κόψουν τα καλώδια, σώζοντας πολλά από τα παγιδευμένα κτήρια. Το εργοστάσιο της Ηλεκτρικής Εταιρείας το προστάτευε το 10ο Τάγμα του 6ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ. Μόλις οι Γερμανοί έφτασαν στην είσοδο του εργοστασίου δέχτηκαν τα πυρά των ΕΛΑΣιτών. Η μάχη κράτησε δυόμισι ώρες και ήταν σκληρή. Οι Γερμανοί έχασαν εννέα στρατιώτες ενώ άλλοι 45 συνελήφθησαν. Ο ΕΛΑΣ είχε 11 νεκρούς. Το εργοστάσιο σώθηκε.

«Η υπογραφή του κτήνους»

Ετσι επιγράφεται το πρωτοσέλιδο άρθρο της εφημερίδας «Ελευθερία» που κυκλοφόρησε στις 14 Οκτωβρίου. Είναι πολύ ενδιαφέρουσα η περιγραφή της νύκτας από τη 12η έως τη 13η Οκτωβρίου: «Καθ’ όλην τη νύκτα της Πέμπτης προς Παρασκευήν εμαίνοντο τα κακούργα ένστικτα των ούνων. Από του πολυπαθούς Πειραιώς μέχρι του Περάματος τίποτε δεν έμεινεν όρθιο. Τίποτε.

»Η καταστροφή είναι απερίγραπτος και είναι η μεγαλυτέρα απ’ όσας επέφεραν οι Βάρβαροι εις τον τόπον αυτόν… Συντρίμματα μόχθου εκατό ετών ηπλώθησαν εις του Βασιλειάδου, εις τα «σιλό», εις τα κρηπιδώματα, εις τας αποθήκας «Σελλ» και της «Σοκοπελ» – παντού. Πόσον μεγάλη είναι η καταστροφή και πόσον δίκαια η λύσσα μας και πόσον κολοσσιαίον το αίτημά μας διά μία ολοκληρωτικήν εκδίκησιν μόνον αν αναλογισθή κανείς ότι ο Πειραιεύς ως λιμήν δεν υφίσταται, ότι η οικονομίαν της Χώρας, ο επισιτισμός μας, η ευημερία της Αύριον υπέστησαν τεράστιον πλήγμα υπολογιζόμενα εις εκατομμύρια χρυσών λιρών -αυτά τα οποία γενεαί και γενεαί Ελλήνων εμαζεύαμε δεκάραν δεκάραν- θα ημπορέσει να εννοήσει».

Η επόμενη μέρα

Με την πλήρη αποχώρηση των Γερμανών εγκαταστάθηκε στην Αθήνα μια τριμελής επιτροπή για να προετοιμάσει το έδαφος για την άφιξη της εξόριστης αστικής κυβέρνησης, την οποία είχαν αναγνωρίσει το ΕΑΜ και το ΚΚΕ στο Συνέδριο του Λιβάνου ως τη μοναδική κυβέρνηση του τόπου. Η περίοδος μέχρι την άφιξη της κυβέρνησης δεν ήταν ομαλή και σημαδεύτηκε από τις συγκρούσεις μεταξύ των δυνάμεων του ΕΛΑΣ και των οργανωμένων στα Τάγματα Ασφαλείας συνεργατών των κατακτητών. Η πιο έντονη δράση των ακροδεξιών συμμοριών συνέβη την 15η Οκτωβρίου, όταν άνοιξαν πυρ στην περιοχή της Ομόνοιας κατά του πλήθους που πανηγύριζε, σκοτώνοντας επτά άτομα.

Την επαύριο της απελευθέρωσης της Ελλάδας από τους ναζί η μεγαλύτερη οργανωμένη -πολιτικά και στρατιωτικά- δύναμη που είχε υπό τον έλεγχό της σχεδόν το σύνολο της ελλαδικής επικράτειας ήταν η Αριστερά. Ενα ευρύ μέτωπο κομμουνιστών, σοσιαλιστών αλλά και αρκετών φιλελεύθερων είχε συγκροτήσει το ΕΑΜ (Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο) και είχε δημιουργήσει το στρατό του υπό την επωνυμία ΕΛΑΣ (Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός), του οποίου οι δυνάμεις κυμαίνονταν μεταξύ 50.000-100.000. Παράλληλα είχε δημιουργήσει τη νεολαία της ΕΠΟΝ (Εθνική Πανελλήνια Οργάνωση Νέων) με 800.000 μέλη και την Αλληλεγγύη, που ήταν η κοινωνική οργάνωση υποστήριξης και επιμελητείας, της οποίας τα μέλη έφταναν το ένα εκατομμύριο.

Το ΕΑΜ του ΚΚΕ

Κύρια δύναμη του ΕΑΜ ήταν το ΚΚΕ, το οποίο, όπως φάνηκε από τις συμφωνίες που συνήψε στην Καζέρτα και στον Λίβανο, αποσκοπούσε στη δημιουργία μιας αστικής δημοκρατίας, όπου θα υπήρχε ελευθερία πολιτικής δράσης. Το ΚΚΕ έχοντας απελευθερωθεί από την κυριαρχία της «Κομιντέρν» και αντιδρώντας στην παραδοσιακή πολιτική των βόρειων σλαβικών χωρών για δημιουργία μακεδονικού ζητήματος εντός των ελληνικών συνόρων απέρριψε τις προτάσεις του Τίτο και των Σλάβων κομμουνιστών για συμμαχία μαζί τους και είχε στραφεί προς την αναζήτηση συμμαχιών και νομιμοποίησης στους δυτικούς «συμμάχους».

Φαίνεται όμως ότι η παραδοσιακή βρετανική αποικιοκρατία από πολύ νωρίς είχε οργανώσει τον εγκλωβισμό της Αριστεράς στα γεωπολιτικά της σχέδια. Ο αδίστακτος Ουίνστον Τσόρτσιλ -που 25 χρόνια πριν είχε κρατήσει ανοιχτά ανθελληνική στάση υποστηρίζοντας το κεμαλικό κίνημα και υπονομεύοντας την ελληνική προσπάθεια για ενσωμάτωση του Σαντζακίου Σμύρνης και της Ανατολικής Θράκης- γράφει προς τον Αντονι Ιντεν λίγο πριν από τη διάσκεψη του Λιβάνου (17-20 Μαΐου 1944): «…Προφανώς οδηγούμαστε σε αναμέτρηση με τους Ρώσους, λόγω των κομμουνιστικών συνωμοσιών τους σε Ιταλία, Γιουγκοσλαβία και Ελλάδα… Είμαστε στ’ αλήθεια διατεθειμένοι να συναινέσουμε στην κομμουνιστικοποίηση των Βαλκανίων και της Ιταλίας;». Ορίζει παράλληλα τη βρετανική στρατηγική: «…Πρέπει να επιτύχουμε ρήξη με το ΕΑΜ, πριν αυτό συνδεθεί πολύ με τους Σοβιετικούς. Θα πρέπει αν είναι δυνατόν να δημιουργήσουμε ένα τέτοιο χάσμα που να δώσει στους Σοβιετικούς να καταλάβουν ότι θα πρέπει να το σκεφθούν πολύ σοβαρά πριν πάρουν οποιαδήποτε απόφαση».

Στην παγίδα των Βρετανών

Το ΕΑΜ και το ΚΚΕ θα πέσουν στην παγίδα και θα συναινέσουν στη βρετανική μεθόδευση υποτάσσοντας (ακόμα και) τις στρατιωτικές τους δυνάμεις στον Βρετανό στρατηγό Σκόμπι και ελπίζοντας στις αγαθές προθέσεις των Βρετανών και του Γεωργίου Παπανδρέου. Στις 18 Οκτωβρίου έφτασε από τη Μέση Ανατολή η κυβέρνηση. Εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και μετασχηματίστηκε σε «κυβέρνηση εθνικής ενότητας».

Η επιλογή του Γ. Παπανδρέου

Ο Παπανδρέου υπήρξε ο άνθρωπος που επέλεξε να εφαρμόσει τις βρετανικές μεθοδεύσεις και να στηρίξει την πολιτική του κυριαρχία στις βρετανικές λόγχες. Ενα μήνα πριν (22 Σεπτεμβρίου 1944) θα στείλει στον Τσόρτσιλ το παρακάτω τηλεγράφημα ζητώντας την άμεση αποστολή βρετανικών στρατιωτικών δυνάμεων: «Δύναμαι να σας διαβεβαιώσω ότι η σταθερότης της ελληνικής κυβερνήσεως θα διατηρηθεί πλήρως κατά τας επικείμενους κρίσιμους στιγμάς. Δεν γνωρίζω τους λόγους διά την απουσία της Βρετανίας. Μόνον η άμεσος παρουσία εντυπωσιακών βρετανικών δυνάμεων εις την Ελλάδα και ώς τας τουρκικάς ακτάς θα ήτο δυνατό να μεταβάλει την κατάστασιν. Από την επικοινωνία μου μετά του αρχιστρατήγου των Συμμαχικών Δυνάμεων, γνωρίζω ότι υπάρχουν δυσκολίες επί του θέματος αυτού. Πάντως, αι επιτυχίες εις τον πόλεμον αυτόν εις τόσον πολλάς αποστολάς, τας οποίας άλλοι εθεώρουν απραγματοποιήτους, δικαιολογούν την ελπίδα της μαρτυρικής Ελλάδος πως η άμεσος και αποφασιστική επέμβασις θα διορθώσει την κατάστασιν». Ο δρόμος για τα Δεκεμβριανά και την εμφύλια σύγκρουση είχε ήδη ανοίξει.

* Ο Βλάσης Αγτζίδης είναι Διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας, μαθηματικός

Η ρήξη της Κατοχής: ΕΑΜ και Τάγματα Ασφαλείας
Του Μενέλαου Χαραλαμπίδη

Ο πόλεμος και ιδιαίτερα η στρατιωτική κατοχή της χώρας βρήκαν εντελώς απροετοίμαστο και αποδιοργανωμένο το προπολεμικό πολιτικό σύστημα.

Η αποσάθρωση του πολιτικού κόσμου, απότοκο τόσο των εσωτερικών εξελίξεων όσο και των ευρύτερων αλλαγών που συντελέστηκαν σε ολόκληρη την Ευρώπη λόγω της οικονομικής κρίσης και του εκφασισμού των ευρωπαϊκών κοινωνιών, έφτασε στην κορύφωσή της κατά την περίοδο της Κατοχής.

Ο πόλεμος και ιδιαίτερα η στρατιωτική κατοχή της χώρας βρήκαν εντελώς απροετοίμαστο και αποδιοργανωμένο το προπολεμικό πολιτικό σύστημα. Η αδυναμία των μεγάλων αστικών κομμάτων να συνδράμουν τον σκληρά δοκιμαζόμενο ελληνικό λαό ανέτρεψε πλήρως τους πολιτικούς συσχετισμούς στη χώρα. Είναι ενδεικτικό ότι όλες οι σημαντικές αντιστασιακές οργανώσεις που εμφανίστηκαν στην Ελλάδα προήλθαν από πολιτικούς σχηματισμούς που είτε δημιουργήθηκαν κατά την περίοδο της Κατοχής είτε προέκυψαν από το μετασχηματισμό κομμάτων που είχαν μικρή εκλογική επιρροή κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου.

Το «κόκκινο» σύνορο

Η ανατροπή των προπολεμικών πολιτικών δεδομένων αντανακλάται στη μετατόπιση της κύριας διαχωριστικής γραμμής από το εσωτερικό του αστικού πολιτικού κόσμου, στο σύνορο που τον χώριζε από το Κομμουνιστικό Κόμμα. Ετσι, ενώ προπολεμικά ο κύριος πολιτικός ανταγωνισμός εκδηλωνόταν στο εσωτερικό του αστικού πολιτικού κόσμου ανάμεσα σε βενιζελικούς και αντιβενιζελικούς, κατά τη διάρκεια της Κατοχής μετατοπίστηκε προς τα αριστερά και εκφράστηκε από τη διαμάχη ανάμεσα στις ΕΑΜικές και τις αντιΕΑΜικές δυνάμεις. Αυτός ο μετασχηματισμός δεν είχε συγκυριακό χαρακτήρα, καθώς ήταν αποτέλεσμα των ριζικών αλλαγών που συντελέστηκαν σε επίπεδο αντιλήψεων και νοοτροπιών. Με άλλα λόγια, η αλλαγή της πολιτικής συμπεριφοράς στην κατοχική Αθήνα δεν ήταν αποτέλεσμα μόνο των μετασχηματισμών που συντελέστηκαν σε επίπεδο κεντρικής πολιτικής σκηνής, αλλά και των σημαντικών ανατροπών που υλοποιήθηκαν στη βάση της ελληνικής κοινωνίας.

Το ΕΑΜ

Το γεγονός που μετέβαλε την πολιτική συνείδηση και άρα την πολιτική συμπεριφορά των κατοίκων της πρωτεύουσας κατά τη διάρκεια της Κατοχής ήταν η εμφάνιση των αντιστασιακών οργανώσεων και ιδιαίτερα του ΕΑΜ. Κάτω από τις σκληρές συνθήκες της στρατιωτικής κατοχής, η πολιτική έκφραση πέρασε από τα πολιτικά κόμματα στις αντιστασιακές οργανώσεις, λαμβάνοντας τη μορφή της αντιστασιακής δράσης. Ανάμεσα σε αυτές, το ΕΑΜ, λόγω του κινηματικού χαρακτήρα του και της τεχνογνωσίας των προπολεμικών κομμουνιστών στην οργάνωση της πολιτικής δράσης σε συνθήκες παρανομίας, μετατράπηκε στο μαζικότερο και δυναμικότερο κομμάτι της ελληνικής Αντίστασης.

Οι πρόσφυγες

Οι Μικρασιάτες πρόσφυγες αποτέλεσαν τη ραχοκοκαλιά του ΕΑΜικού αντιστασιακού κινήματος στην πρωτεύουσα. Οι πρόσφυγες ήταν το πλέον πολυπληθές και παράλληλα συμπαγές κομμάτι των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων στην Αθήνα. Εχοντας απολέσει σχεδόν το σύνολο των περιουσιών τους, δεν είχαν προλάβει, στα 18 χρόνια που είχαν μεσολαβήσει από τη Μικρασιατική Καταστροφή, ν’ ανασυγκροτηθούν οικονομικά. Επιπρόσθετα, ένα μεγάλο ποσοστό τους δεν είχε ακόμη ενσωματωθεί στην ελληνική κοινωνία, εξακολουθώντας να ζει κοινωνικά, οικονομικά και πολιτισμικά περιθωριοποιημένο. Οι πρόσφυγες αποτελούσαν συνεπώς ίσως το πιο ευάλωτο τμήμα τής σκληρά δοκιμαζόμενης ελληνικής κοινωνίας κατά τη διάρκεια της Κατοχής.

Ο λιμός

Οταν λίγους μήνες μετά την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στην πόλη ξέσπασε ο εφιαλτικός κατοχικός λιμός, οι πρόσφυγες βρέθηκαν απόλυτα εκτεθειμένοι στις καταστροφικές του συνέπειες. Σε αντίθεση με τους παλαιούς κατοίκους της πόλης, η αδυναμία πώλησης ακίνητης περιουσίας και αναζήτησης τροφίμων στην επαρχία, στους τόπους καταγωγής τους, τους έστρεψε μαζικά στη μοναδική στρατηγική επιβίωσης που μπορούσαν να υλοποιήσουν: τη συμμετοχή στο ΕΑΜικό, κυρίως, αντιστασιακό κίνημα, που με τις συνεχείς και δυναμικές κινητοποιήσεις του διεκδικούσε την επίλυση του επισιτιστικού προβλήματος. Παράλληλα, οι τρόποι πολιτικής δράσης, που είχαν εισαγάγει οι κομμουνιστικές οργανώσεις στις προσφυγικές συνοικίες τη δεκαετία του 1930, απέκτησαν κατά τη διάρκεια της Κατοχής άλλο χαρακτήρα και περιεχόμενο. Η συλλογική δράση με στόχο την άμεση επίλυση προβλημάτων της καθημερινότητας, από περιθωριακή πρακτική πολιτικής δράσης, στο Μεσοπόλεμο, μετατράπηκε σε κυρίαρχη μορφή, κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Οι εκατοντάδες λαϊκές επιτροπές, οι επιτροπές διεκδίκησης συσσιτίων, διανομής ενδυμάτων, φαρμάκων, ειδών καθαριότητας, οι διαρκείς παραστάσεις σε υπουργεία και άλλες υπηρεσίες, κατέστησαν τη συλλογική δράση κεντρικό στοιχείο της Αντίστασης και παράλληλα αποτέλεσαν χώρους και τρόπους πολιτικών διεργασιών.

Τάγματα Ασφαλείας

Πέρα από τον αγώνα για την επιβίωση, ακόμη μια από τις βασικές αιτίες που οδήγησαν στη μαζική ένταξη των προσφύγων στο ΕΑΜ ήταν η στοχοποίηση των προσφυγικών συνοικιών από την τελευταία κυβέρνηση δωσιλόγων του Ιωάννη Ράλλη. Οι πρόσφυγες είδαν πίσω από τη δημιουργία των Ταγμάτων Ασφαλείας τη συμμαχία προσωπικοτήτων από τα δύο κύρια αντίπαλα προπολεμικά πολιτικά στρατόπεδα, όπως του σφόδρα αντιβασιλικού στρατηγού Θεοδώρου Παγκάλου, του βασιλόφρονα Ιωάννη Ράλλη και του βενιζελικού Στυλιανού Γονατά. Ετσι σε επίπεδο συμβολισμών αλλά και ουσίας, η συμμαχία προσωπικοτήτων του αστικού πολιτικού χώρου στη δημιουργία των προδοτικών Ταγμάτων Ασφαλείας καθιστούσε το ΕΑΜ ως τη μοναδική αξιόλογη πατριωτική επιλογή.

Τα μπλόκα

Οι φόβοι των προσφύγων για τη στοχοποίησή τους από την τριανδρία Παγκάλου-Ράλλη-Γονατά αποδείχτηκαν σωστοί και μάλιστα με τραγικό τρόπο: όλα τα μεγάλα μπλόκα που σχεδιάστηκαν από αξιωματούχους του υπουργείου Εσωτερικών και της Χωροφυλακής και υλοποιήθηκαν από τα Ευζωνικά Τάγματα Ασφαλείας υπό την εποπτεία Γερμανών αξιωματικών, πραγματοποιήθηκαν σε προσφυγικές συνοικίες το καλοκαίρι του 1944: σε Νέα Ιωνία, Γούβα, Περιστέρι, Βύρωνα, Κατσιπόδι, Δουργούτη, Νέα Σμύρνη, Κοκκινιά και Καλλιθέα, σε διάστημα μόλις δύο μηνών θα συλληφθούν περίπου 10.500 και θα εκτελεστούν επί τόπου περίπου 430 άτομα.

Η πολιτισμική γεωγραφία των μπλόκων, η οποία καταδεικνύει με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο ότι οι προσφυγικές συνοικίες βρίσκονταν στο επίκεντρο της αντιΕΑΜικής δράσης των Σωμάτων Ασφαλείας, ώθησε τους κατοίκους τους, είτε για λόγους προστασίας είτε για λόγους εκδίκησης, σε μαζική ένταξη στις ΕΑΜικές οργανώσεις.

* Ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης είναι διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας, οικονομολόγος, ιδρυτικό μέλος του Φόρουμ Κοινωνικής Ιστορίας. Εχει συγγράψει το βιβλίο «Η εμπειρία της Κατοχής και της Αντίστασης στην Αθήνα», εκδ. Αλεξάνδρεια, 2012. Το παραπάνω κείμενο προέρχεται από την εισήγησή του στο Σεμινάριο Σύγχρονης Ιστορίας (Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Κηφισιάς, συντονισμός Βλ. Αγτζίδης) και είχε τίτλο «Η πολιτική συμπεριφορά των Μικρασιατών προσφύγων στην Αθήνα. Από τους βενιζελικούς του Μεσοπολέμου στη μεταπολεμική Αριστερά».

Ελευθεροτυπία

Διαβάστε επίσης:

http://youtu.be/LdbVrr8HjYM

Φτιάχνοντας ένα νέο αφήγημα για το παρελθόν μας. Της ιστορικού Τασούλας Βερβενιώτη

07:26, 10 Οκτ 2013 | Κρυσταλία Πατούλη tvxs.gr/node/140593

[…] Είναι φανερό ότι οι εξελίξεις στο μέτωπο της προφορικής ιστορίας τα τελευταία χρόνια ήταν καταιγιστικές. […] Οι λόγοι αυτής της ανάπτυξης δεν μπορούν να αποδοθούν στον ακτιβισμό κάποιων ανθρώπων, γιατί αυτοί προσπαθούσαν και τις προηγούμενες δεκαετίες, αλλά εδράζονται στην συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία. Η κοινωνία για να ξεπεράσει την  πολύπλευρη και πολυσχιδή κρίση που τη μαστίζει είναι υποχρεωμένη να φτιάξει ένα νέο αφήγημα για το παρελθόν της, ώστε να μπορέσει να οραματιστεί και να διεκδικήσει ένα καλύτερο μέλλον. […]

Στην Ελλάδα, τα χρόνια της κρίσης, παρουσιάζεται μια ανάπτυξη της προφορικής ιστορίας, όχι τόσο μέσα στα πανεπιστήμια, αλλά κυρίως με τη δημιουργία ομάδων εθελοντών οι οποίοι συλλέγουν προφορικές μαρτυρίες, μετά από μια ταχύρυθμη εκπαίδευση.

Το 2009, με στόχο την ίδρυση ενός Μουσείου Προφορικής Ιστορίας στα Χανιά, σε ένα πάντρεμα μεταξύ του ακαδημαϊκού χώρου (του ΑΠΘ) και της τοπικής αυτοδιοίκησης (της Νομαρχίας Χανίων) και στα πλαίσια ενός χρηματοδοτούμενου προγράμματος δημιουργήθηκε μια ομάδα από κατοίκους, εθελοντές.

Η ομάδα παρουσίασε τη δουλειά της το 2010, στο παλιό λιμάνι, στο μεγάλο Αρσενάλι και παράλληλα με την Ημερίδα που διοργανώθηκε οι επισκέπτες μπορούσαν να ακούσουν τις μαρτυρίες μέσα από φορητούς υπολογιστές που είχαν στηθεί. Το πρόγραμμα εξέδωσε και το πρώτο εγχειρίδιο προφορικής ιστορίας στην Ελλάδα. Την Άνοιξη του 2011 ιδρύθηκε η Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Κυψέλης (ΟΠΙΚ).

Η ιδέα ξεπήδησε μέσα από τις δραστηριότητες της Κίνησης Κατοίκων της 6ης Κοινότητας του Δήμου Αθηναίων, κατά γενική ομολογία της πιο ‘δύσκολης’ κοινότητας, αλλά πολύ σύντομα η ομάδα αυτονομήθηκε.

Ένα χρόνο μετά το 18ωρο σεμινάριο, με το οποίο επιμορφώθηκαν οι εθελοντές, τον Απρίλιο 2012, η ΟΠΙΚ παρουσίασε τη δουλειά της στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου της Αθήνας με μεγάλη επιτυχία. Δεν είχε καμιά χρηματοδότηση, αλλά το γεγονός αυτό καθόλου δεν εμπόδισε την κοινωνική δυναμική της. Το Νοέμβριο 2012 που οργάνωσε ένα δεύτερο σεμινάριο μεθοδολογίας προφορικής ιστορίας, το παρακολούθησαν πάνω από 50 άτομα, ενώ οι αιτήσεις ήταν υπερδιπλάσιες.

Την ίδια χρονιά, το 2012, το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας οργάνωσε συνέδριο με τίτλο Γεφυρώνοντας τις γενιές: Διεπιστημονικότητα και αφηγήσεις ζωής στον 21ο αιώνα. Προφορική Ιστορία και άλλες Βιο-ιστορίες, Βόλος 25-27 Μαΐου 2012.

Συμμετείχαν και οι δύο Ομάδες: και των Χανίων και η ΟΠΙΚ. Μετά το τέλος του συνεδρίου ιδρύθηκε η Ένωση Προφορικής Ιστορίας. Η ύπαρξη της ΕΠΙ θεωρώ ότι αποτελεί την ειδοποιό διαφορά, σε σχέση με άλλες κινήσεις και προσπάθειες του παρελθόντος –και είχαν γίνει αρκετές- για την προώθηση της προφορικής ιστορίας στη Ελλάδα, είτε αυτή εκφραζόταν με πανεπιστημιακά μαθήματα, είτε με συνέδρια, είτε με σεμινάρια, είτε με τη δημιουργία ομάδων.

Όσον αφορά τη σχέση των ομάδων με την ΕΠΙ, αξίζει να σημειώσουμε ότι η συνέλευση, που αποτελείτο στη συντριπτική της πλειοψηφία από μέλη της ακαδημαϊκή κοινότητας, απάλειψε από το σχέδιο καταστατικού τα δύο άρθρα που αφορούσαν την ίδρυση τοπικών παραρτημάτων της Ένωσης, τα οποία στην ουσία θα έδιναν νομική υπόσταση στις υπάρχουσες αλλά και στις μελλοντικές ομάδες (όπως συμβαίνει για παράδειγμα στην Άγγλία). Ωστόσο, μέσα στο 2013 ιδρύθηκαν και άλλες ομάδες προφορικής ιστορίας.

Το Μάιο ξεκίνησε η ομάδα της Ικαρίας, με πρωτοβουλία ενός Ικαριώτη που μένει στην Κυψέλη και η γυναίκα του είναι μέλος της ΟΠΙΚ. Τη διοργάνωση του σεμιναρίου ανέλαβε η υπεύθυνη της Τοπική Αρχειακής Συλλογής Ικαρίας, η οποία υπάγεται στα Αρχεία Νομού Σάμου και αυτά με τη σειρά τους στην Κεντρική Υπηρεσία των ΓΑΚ –στην Αθήνα- οι οποίοι ενέκριναν την πρωτοβουλία.

Ο Δήμος Ικαρίας παραχώρησε την αίθουσα συνεδριάσεων για τη διεξαγωγή του σεμιναρίου και Ικαριώτες τα  απαραίτητα μηχανήματα. Οι συνεντεύξεις παραχωρούνται στην Ομάδα Προφορικής Ιστορίας και στην Τοπική Αρχειακή Συλλογή Ικαρίας.

Μια άλλη Ομάδα άρχισε τη λειτουργία της την ίδια περίπου εποχή στο Δήμο της Αθήνας με επίκεντρο τη Δημοτική βιβλιοθήκη. Ξεκίνησε στα πλαίσια ενός προγράμματος με τίτλο Δράσεις στις γειτονιές, αλλά ενώ το πρόγραμμα τελείωσε, η Ομάδα συνεχίζει.

Οι δύο βιβλιοθηκονόμοι και η διευθύντρια της Βιβλιοθήκης συνεργάζονται με την Ομάδα, ενώ ο ΟΠΑΝΔΑ (Οργανισμός Πολιτισμού Άθλησης και Νεολαίας Δήμου Αθηναίων), στον οποίο ανήκει διοικητικά η Βιβλιοθήκη αγόρασε έξι επαγγελματικά μαγνητόφωνα και μικρόφωνα για τη συλλογή των μαρτυριών, με τα οποία ήδη τα μέλη της ομάδας έχουν κάνει και κάνουν τις συνεντεύξεις τους.

Μια τρίτη ομάδα, δουλεύει στο Βόλο. Λειτουργεί στα πλαίσια ενός μεγάλου χρηματοδοτούμενου προγράμματος με στόχο την ίδρυση του Μουσείου της πόλης.

Συμμετέχει το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας (αρχιτέκτονες, ιστορικοί και ανθρωπολόγοι), το Δημοτικό Κέντρο Ιστορίας και Τεκμηρίωσης Βόλου (το γνωστό μας ΔΗΚΙ), ενώ ο Δήμος έχει παραχωρήσει ένα υπέροχο κτίριο για το Μουσείο. Από όσα ξέρω οργανώνει δράσεις εξαιρετικά πρωτοποριακές για τα ελληνικά δεδομένα, όπως οι ακουστικοί περίπατοι. Στην ομάδα που θα συγκεντρώσει τις συνεντεύξεις προφορικής ιστορίας εντάχθηκαν και εθελοντές, κάτοικοι Βόλου.

Τέλος, 6-8 Μαρτίου 2014 θα γίνει στην Αθήνα το 2ο Διεθνές Συνέδριο Προφορικής Ιστορίας, με τίτλο Η μνήμη αφηγείται την πόλη… Προφορικές μαρτυρίες για το παρελθόν και το παρόν του αστικού χώρου, και οργανώνεται από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας ΕΚΠΑ και την  Ένωση Προφορικής Ιστορίας (Ε.Π.Ι.).

Καταγράφοντας τις ομάδες και αναδεικνύοντας τη σχέση τους αφενός με τον ακαδημαϊκό χώρο και αφετέρου με τα κοινά, είτε αυτό λέγεται τοπική αυτοδιοίκηση είτε κίνηση κατοίκων, θα ήταν παράλειψη να μην περιγράψω –έστω εν τάχει- τους ανθρώπους που εμπλέκονται σε αυτό το εγχείρημα:

είναι ενήλικες, περισσότερες γυναίκες, με πανεπιστημιακή μόρφωση. Υπερτερούν οι καθηγήτριες με όραμα για μια ‘άλλη’ εκπαίδευση και αυξημένα τυπικά προσόντα (π.χ. μεταπτυχιακά, διδακτορικά), έπονται οι αρχιτέκτονες – πολεοδόμοι και ακολουθούν οι ελεύθεροι επαγγελματίες.

Είναι ακόμα υποψήφιοι διδάκτορες από τμήματα ιστορίας αλλά και αρχιτεκτονικής. Αρκετοί συνταξιούχοι αλλά και αρκετοί νέοι. Όλες οι δεκαετίες από 20 έως εξήντα αλλά οι περισσότεροι διανύουν τη δεκαετία των σαράντα.

Στα σεμινάρια, τη μεθοδολογία της προφορικής ιστορίας αναλαμβάνουν να διδάξουν άνθρωποι από τον ακαδημαϊκό χώρο ή τις παρυφές του, και είναι θεωρητικά δωρεάν. Λέω θεωρητικά, γιατί οι συμμετέχοντες ‘εις αντάλλαγμα’ των δωρεάν σεμιναρίων συμφωνούν να κάνουν ένα συγκεκριμένο αριθμό συνεντεύξεων: από πέντε (ομάδα των Χανίων) έως μία (ομάδα Αθήνας). Στα κάποια από τα σεμινάρια διδάσκουν επίσης και άνθρωποι του σινεμά, μερικοί με σπουδές σε πανεπιστήμια του εξωτερικού.

Οι εθελοντές μαθαίνουν να τηρούν τις διεθνείς προδιαγραφές, ώστε να μπορούν οι μαρτυρίες να ενταχθούν σε ένα μελλοντικό αρχείο, όταν και όποτε δημιουργηθεί στη Ελλάδα.

Η συμπαράσταση του Ρομπ Περκς, διευθυντή του μεγαλύτερου αρχείου προφορικής ιστορίας στον κόσμο, της Βρετανικής βιβλιοθήκης, σε αυτό το σημείο ήταν καθοριστική και αφάνταστα βοηθητική.

Οι εθελοντές μαζί με τα ηχητικά ή/και τα οπτικοακουστικά τεκμήρια καταθέτουν το Παραχωρητήριο το οποίο έχει υπογράψει ο αφηγητής, το ημερολόγιο το οποίο έχουν γράψει οι ίδιοι μετά το τέλος της συνέντευξης, την καρτέλα με τα στοιχεία της συνέντευξης, την περίληψη, καθώς και την απομαγνητοφώνηση όπου έχουν καταγραφεί και οι ενδείξεις χρόνου.

Όπως είναι φανερό από όλα τα παραπάνω οι άνθρωποι που συμμετέχουν στο εγχείρημα ομάδες προφορικής ιστορίας, κινούνται ανάμεσα στον ακαδημαϊκό χώρο και την τοπική κοινωνία, αυτό που με την ευρύτερη έννοια αποκαλείται δημόσιος χώρος. Θα προσπαθήσω να αποδείξω ότι και η δουλειά των ομάδων κινείται ανάμεσα στην ακαδημαϊκή και τη δημόσια ιστορία.

Δεν θα ξεκινήσω δίνοντας έναν ορισμό για το τι είναι Δημόσια ιστορία, γιατί θεωρώ ότι ένα τέτοιο εγχείρημα είναι το ίδιο δύσκολο με το να ορίσουμε τι είναι η Ιστορία. Θα αποδεχτώ ως ακαδημαϊκή ιστορία την ιστορία που εμπεριέχει έρευνα σε αρχεία –σε πρωτογενείς πηγές- και που το τελικό προϊόν της συνήθως ανατρέπει κυρίαρχες απόψεις που αναπαράγονται στη δημόσια ιστορία (την αποκαθήλωση μύθων).

Και παρόλο που η προφορική ιστορία, σε όλους τους ορισμούς που δίνονται για τη δημόσια ιστορία θεωρείται ως μέρος της -και αυτό ως ένα βαθμό είναι αλήθεια- οι ομάδες προφορικής ιστορίας για τις οποίες μιλώ δεν είναι, γιατί κατ’ αρχήν κάνουν και έρευνα (στοιχείο της ακαδημαϊκής ιστορίας) κυρίως πριν ξεκινήσουν τη συλλογή των μαρτυριών ώστε να συντάξουν έναν οδηγό συνέντευξης. Κατά δεύτερον οι προφορικές μαρτυρίες που συλλέγουν συνιστούν πρωτογενείς αρχειακές πηγές. Και τέλος, το ‘τελικό προϊόν’ της δουλειάς των ομάδων ανατρέπει ζωτικούς μύθους, οι οποίοι είναι κοινωνικά κυρίαρχοι και με τους οποίους τα ίδια τα μέλη των ομάδων είχαν κοινωνικοποιηθεί.

Τη άποψη αυτή θα προσπαθήσω να την αποδείξω με παραδείγματα, δηλαδή με αποσπάσματα συνεντεύξεων, παρμένα από τη δεκαετία του 1940, γιατί αυτό είναι ένα ιστορικό αντικείμενο, το οποίο γνωρίζω.

Το πρώτο απόσπασμα τεκμηριώνει την άποψη ότι οι προφορικές μαρτυρίες αποτελούν πρωτογενές αρχειακό υλικό. Παρόλο που η συνέντευξη πάρθηκε εκτός ομάδας, το 2005 (15 Δεκέμβρη 2005) από εμένα, θεωρώ ότι αποτελεί κτήμα της ομάδας μια και όλοι/ες την έχουν ακούσει και είχε επιλεγεί από την ΟΠΙΚ στην παρουσίαση της δουλειάς της.

Μιλάει ο σκηνοθέτης Μάνος Ζαχαρίας για την ίδρυση του Λόχου σπουδαστών της ΕΠΟΝ, του Λόρδου Βύρωνα:

[βίντεο] «αν θέλετε να σας πω με λίγα λόγια την ιστορία αυτή. Όταν άρχισαν τα Δεκεμβριανά, το φοιτητικό κίνημα ήθελε να σχηματίσει μία μονάδα μάχιμη, έναν Λόχο. Πήρε λοιπόν εντολή να γίνει αυτός ο Λόχος.

Εγώ ήμουνα τότε στην πολιτική ηγεσία και επρόκειτο να αναλάβω το Λόχο. Και καλούμε με μεγάφωνα και με τηλεβόες και με τα λοιπά, δύο μέρες πριν, συγκέντρωση στο σχολείο της Φωκίωνος Νέγρη.

Θα συγκεντρωθεί όλος ο φοιτητικός κόσμος εκεί για να ιδρυθεί και τα λοιπά και τα λοιπά. Και το διατυμπανίσαμε σε όλη την Αθήνα.

Μαζευτήκαμε λοιπόν σε αυτό το σχολειό, στην Κυψέλη, στη Φωκίωνος Νέγρη και μόλις μαζευτήκαμε και είχαμε μπει μέσα στην αίθουσα και μοιράσαμε κάτι, έ, κάτι παντελόνια, κάποια αμπέχωνα, κάποια σακκάκια και τα λοιπά, γιατί ήταν γυμνοί οι περισσότεροι, να στρατικοποιηθεί –ας πούμε ο Λόχος- αρχίζαν να μας βομβαρδίζουνε από το Λυκαβητό, γιατί ξέρανε, τους είχαμε ειδοποιήσει ότι θα μαζευτεί όλη η φοιτητική –ας πούμε- οργάνωση εκεί πέρα. Και αρχίζανε να μας βοβαρδίζουνε.

Εκεί σκοτωθήκανε επτά παιδιά και τραυματιστήκανε αρκετοί. Μέσα στο σχολείο ήταν ο Αξελός, ήτανε η Ζωρζ η Σαρή η οποία τραυματίστηκε πάρα πολύ σοβαρά, ήτανε οι Κοσκινάδες, η Καίτη η Κοσκινά σκοτώθηκε, ο Γιάννης ο Μπούμας…

Και μετά από αυτό, ενώ έβγαινε ο Λόχος στην αυλή για να συνταχθεί, άρχισε ο βομβαρδισμός και διαλυθήκαμε. Περάσανε δυο μέρες για να συνταχθεί ξανά ο Λόχος και αντί να τον αναλάβω εγώ τον ανέλαβε ο Γρηγόρης ο Φαράκος. Αλλά καμία ακόμα, κανένας Λόρδος Βύρωνας. Τον αναλαμβάνει ο Γρηγόρης ο Φαράκος, γιατί μετά από αυτό το σοκ, εγώ ανέλαβα τη διαφώτιση της οργάνωσης, της φοιτητικής.

Μετά από μία βδομάδα τραυματίζεται ο Γρηγόρης ο Φαράκος, στη Θεμιστοκλέους μου φαίνεται, τραυματίζεται ο Γρηγόρης στο πόδι και αναλαμβάνω πάλι εγώ το Λόχο. Μόλις ανέλαβα εγώ το Λόχο γίνεται μία συγκέντρωση στα Εξάρχεια και ονομάζεται ο Λόχος, Λόρδος Βύρωνας.

Εκεί ονομάστηκε Λόρδος Βύρωνας ο Λόχος, δηλαδή στις αρχές του Δεκέμβρη. Μετά μία εβδομάδα από τις αρχές των Δεκεμβριανών.

Γι αυτό ο Γρηγόρης ο Φαράκος είχε πει κάποτε σε μία δίκη ότι ήταν ο διοικητής του Λόρδου Βύρωνα, ο καπετάνιος του Λόρδου Βύρωνα. Είχε δίκαιο με την έννοια ότι ήταν καπετάνιος του φοιτητικού Λόχου, αλλά πριν αυτός ονομαστεί Λόρδος Βύρωνας. Μετά τραυματίστηκε και ανέλαβα εγώ και ονομάστηκε ο Λόχος Λόρδος Βύρωνας. Αυτή είναι η ιστορία».

Μέσα από τις συνεντεύξεις η αναπαράσταση της ιστορίας της καθημερινότητας παίρνει τις πραγματικές της διαστάσεις.

Η έλλειψη τροφίμων το φοβερό χειμώνα 41-42 δεν είχε για όλους την ίδια έκταση, οι πιο φτωχοί ήταν αυτοί που πλήγηκαν περισσότερο και κάποιες οικογένειες είχαν να δίνουν και στο παιδάκι της διπλανής πόρτας και υπήρχαν και κάποιοι που απλώς άκουσαν ότι υπήρχε κατοχή.

Η μαζική συμμετοχή όλων των ελλήνων και ιδίως των νέων στην αντίσταση, ένας από τους ζωτικούς μύθους της δημόσιας ιστορίας, που μόνο εν μέρει τον έχει αναδείξει –ως μύθο- η ακαδημαϊκή ιστορία, καταρρίπτεται μέσα από τις προφορικές μαρτυρίες που έχουν συγκεντρώσει οι ομάδες.

Μια τότε μαθήτρια Γυμνασίου στην ερώτηση [στο σχολείο είχε αντίσταση;] απαντά:

«Η ΕΠΟΝ ήταν που ανακατευόντουσαν οι πιο πολλοί. Αντίσταση δεν θυμάμαι. […] Αυτά δεν τα πολυθυμάμαι. Ήμουνα από τους τύπους που δεν έκανα όρεξη να ασχοληθώ με αυτά. Και ούτε και οι φιλενάδες μου».

Και μια άλλη γυναίκα που δεν πήγαινε Γυμνάσιο στην ερώτηση [Για το ΕΑΜ είχατε ακούσει; Για την ΕΠΟΝ;] απαντά:

«Λέγανε, είχα ακουστά και μάλιστα, έλεγε ο συχωρεμένος ο πατέρας μου στα αδέρφια μου, όχι σε μένα «Μην τυχόν και μάθω ότι πήγατε πουθενά, πουθενά σ’ αυτά όλα», όπως και δεν πήγανε πουθενά. Ούτε μεν ούτε δεν, ούτε κανένα, κατάλαβες;»

Εξέχουσα θέση στη μνήμη των Αθηναίων κατέχει η Μάχη της Αθήνας, τον Δεκέμβρη 1944, περισσότερο από την Κατοχή. Η κα Νίνα, που μαθήτρια γυμνασίου δεν έκανε «όρεξη να ασχοληθεί με αυτά» απομυθοποιεί πλήρως τους μαχητές του ΕΛΑΣ(Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός, το ένοπλο τμήμα του ΕΑΜ – Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου).

Στην ερώτηση [αυτοί οι ελασίτες ήταν γείτονές σας;] «όχι παιδί μου. Όχι.» [από άλλες γειτονιές;] «Ε, βέβαια. Και ποιος εδώ στη γειτονιά μας θα ήταν ελασίτης! Δεν υπήρχαν τέτοια εδώ!. Ελασίτες! Ήταν από άλλες γειτονιές, τι μου λέτε τώρα.

Δεν υπήρχαν παιδιά της γειτονιάς να κάνουν αυτές τις δουλειές. Δεν κάνανε. Δεν ήταν ελασίτες. Μπορεί να τους άρεσε η ΕΠΟΝ, να ήτανε… να τους άρεσε η ιδέα, αλλά όχι να σηκωθούνε με τα όπλα να τρέχουνε.»

Μία άλλη κυρία, η Λίλιαν, στη συνέντευξή της απομυθοποιεί τη «σιδερόφρακτη» γερμανική στρατιά που κυνηγούσε τα νεράντζια:

[βίντεο] […] νίκησε ο Χίτλερ σε μάχες, όχι αναίμακτα για μας και κατέβηκε και μπήκε μέσα η στρατιά περνώντας από την οδό Πατησίων, συντεταγμένη με βήμα, χωρίς μουσική, χωρίς τίποτα και σε μια  δεδομένη στιγμή κάποιος γύρισε το κεφάλι του και είδε το σπίτι μας που είχε νεραντζιές, με κάτι νεράντζια που είχαν αρχίσει και κοκκινίζανε και στο τέλος της γραμμής σπάει η παρέλαση των Γερμανών και χυμάνε να κόψουνε, νομίζανε ότι είναι πορτοκάλια, τα νεράντζια τα οποία κατεβάσανε από τον τοίχο του κήπου  και  τα δαγκώνανε. Ποιος ξέρει τώρα… ή πεινασμένοι ήτανε ή φρούτα νομίζανε… «

Και βέβαια και οι γερμανοί ήταν πεινασμένοι και τους άρεσαν και τα φρούτα, που θα έλεγε και ένας ιστορικός.

Πάνω στο ίδιο περίπου θέμα, μάθαμε ότι στο Γηροκομείο της Άνδρου, βρίσκεται μια κυρία ηλικίας άνω των 80 ετών που είχε αγαπήσει τον Γερμανό διοικητή στην Κατοχή και βοήθησαν πολύ κόσμο να γλιτώσει. Οι Ανδριώτες φυγάδευσαν αυτόν τον άνθρωπο και τον απασχόλησαν στα βαπόρια τους. Αυτός, παντρεύτηκε την Όλγα, έκαναν οικογένεια.

Το θέμα των σχέσεων των γερμανών στρατιωτών με τις ελληνίδες ελάχιστα το έχει μελετήσει η ακαδημαϊκή ιστοριογραφία, και αποτελεί θέμα ταμπού για τη δημόσια ιστορία.

Συνοψίζοντας

Είναι φανερό ότι οι εξελίξεις στο μέτωπο της προφορικής ιστορίας τα τελευταία χρόνια ήταν καταιγιστικές. Αξίζει μόνο να θυμίσω ότι πριν το συνέδριο του 2012, το προηγούμενο είχε γίνει το 1999, δηλαδή πριν 13 χρόνια.

Οι λόγοι αυτής της ανάπτυξης δεν μπορούν να αποδοθούν στον ακτιβισμό κάποιων ανθρώπων, γιατί αυτοί προσπαθούσαν και τις προηγούμενες δεκαετίες, αλλά εδράζονται στην συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία. Η κοινωνία για να ξεπεράσει την  πολύπλευρη και πολυσχιδή κρίση που τη μαστίζει είναι υποχρεωμένη να φτιάξει ένα νέο αφήγημα για το παρελθόν της, ώστε να μπορέσει να οραματιστεί και να διεκδικήσει ένα καλύτερο μέλλον.

Σε αυτή τη διαδικασία η προφορική ιστορία που εμπεριέχει τις μαρτυρίες των πολλών, των καθημερινών ανθρώπων –και όχι μόνο- θα παίξει έναν πρωτεύοντα ρόλο. Δεν έχω τον απαιτούμενο χρόνο να επιχειρηματολογήσω πάνω σε αυτήν την άποψη. Απλώς μόνο καταθέτω το γεγονός ότι φέτος, το 2013, παίχτηκαν τρία θεατρικά έργα με μεγάλη επιτυχία που στηρίζονταν σε προφορικές μαρτυρίες. Δύο από αυτά αναφέρονταν άμεσα στην ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας:

ο Κοινός Λόγος, με μαρτυρίες που είχε συγκεντρώσει η Έλλη Παπαδημητρίου τη δεκαετία του 1960, στις οποίες έγινε προσπάθεια να τους δοθεί μια πιο επίκαιρη οπτική. Το δεύτερο είναι το -κατά τη γνώμη μου- εξαιρετικό Γιοι και κόρες, όπου μια ομάδα νέων ηθοποιών συγκέντρωσε μόνη της μαρτυρίες –από τη Μικρασιατική καταστροφή έως σήμερα- και τις έπαιξε, χωρίς σκηνικά και χωρίς κουστούμια σε κατάμεστες αίθουσες, αυξάνοντας τον αριθμό των παραστάσεων που είχε υπολογίσει να κάνει. Και το τρίτο και καλύτερο, είχε τίτλο That’ s life.-

*Άρθρο – ανακοίνωση, της ιστορικού Τασούλας Βερβενιώτηγια το συνέδριο ΧΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΧΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ: Η ΔΗΜΟΣΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ –  Δημαρχείο Βόλου 30 Αυγούστου έως 1η Σεπτεμβρίου 2013, και δημοσιευμένο για την ενότητα θεμάτων της Έρευνας για την Κρίση.

Διαβάστε επισης στο tvxs:

Σχετικά Άρθρα

15/12/2012
31/10/2011
28/10/2011

Ποιός μου δίνει εμένα πίσω τα παιδικά μου χρόνια; Κανένας. Μόνο η ιστορία…

16:10, 26 Οκτ 2012 | tvxsteam tvxs.gr/node/109640

Ήταν 1η του Απρίλη του 1948. Γίνονταν τρομεροί βομβαρδισμοί. Είχα βγάλει τα πρόβατά μου πάνω σ’ ένα σιάδι, κι ο ήλιος δεν είχε βγει ολόκληρος και ήρθε ο «γαλατάς».
*Μαρτυρία της Αρετής Μπακιρτζή-Σκεύη

Μετά τον «γαλατά», ήρθαν τρία αεροπλάνα. Πρόλαβα και μπήκα κάτω από μια γράβα. Σκοτώθηκαν πάνω από 15 ζώα. Σκοτώθηκε το σκυλάκι μου, που γάβγιζε τους «σιδερένιους αητούς».

Όταν ησύχασε κάπως, έσπρωξα τις προβατίνες τις ψόφιες, βγήκα έξω, πήρα το σκυλί στην αγκαλιά μου κι άρχισα να μοιρολογώ, όπως μοιρολογούν οι γυναίκες στην Ήπειρο. Ακούω να με φωνάζει κάποιος, να μου λέει: «Αρετή, γρήγορα πρέπει να φύγετε. Το χωριό θα πέσει στο στρατό, και αλίμονο στις αριστερές οικογένειες».

Κατέβηκα στο χωριό τρέχοντας, και βλέπω τον παππού μου, που ήταν 100 χρονών, να κρατάει το Θοδωρή από το χέρι, η μάνα μου να κρατάει τον Κωστάκη, που λέγαν 6 χρονών που ήταν πολύ αδύνατος, κι εγώ φορτώνομαι τον αδερφό μου το Γρηγόρη στην πλάτη, γκότσια που τόνε λέμε στο χωριό μου, και ξεκινάμε.

Η μάνα μου είχε ένα μπογαλάκι στα χέρια της΄ εκεί είχε τα νυφικά της, που τα αλλάξαμε μετά στην Αλβανία για δυο κιλά αλεύρι. Και λυπάμαι΄ καλύτερα να μην είχα φάει δυο βδομάδες παρά αυτά τα ρούχα που αλλάχτηκαν. Βρεθήκαμε στην Αλβανία τα χαράματα. […]

Ήμασταν γύρω στις 50 οικογένειες, απ’ το Πωγώνι, απ’ τα χωριά της Θεσπρωτίας. Μια μάνα άφησε το παιδάκι της το Σπύρο, που ήταν βρέφος, ενάμισι μηνών –πόσο ήτανε;- κι έγραψε μόνο «Σπύρος», με ένα μολύβι, στα ρουχαλάκια του.

Γιατί είχε άλλα τρία παιδάκια΄ τρία κορίτσια κι ένα αγόρι. Ο μεγάλος έφερε την πιο μικρή. Τα άλλα τα δύο, το ένα ήτνα ενάμισι χρονών, το τελευταίο. Προτίμησε να πάρει το μικρό και να αφήσει το Σπύρο. Και βρέθηκε ο Σπύρος στην Τσεχοσλοβακία, και μετά από το 1954, βρέθηκε στην Ουγγαρία.

Βρεθήκαμε στο Πρένιες. Από το Πρένιες πήγαμε στα Σκόδρα. Στη Σκόδρα το έσκασα δυο φορές να φύγω για την Ελλάδα. Κι ο παππούς μου με παίρνει και με πηγαίνει σ’ ένα σχολείο, που ήταν πάρα πολλά παιδιά που ήρθαν μαζί στην Ουγγαρία, μετά.

Και λέει: «Δώστε της κάποια δουλειά, γιατί θα μου το σκάσει ξανά για την Ελλάδα» και βρέθηκα στο φροντιστήριο δασκάλων, πρώτη φορά το 1948 στην Αλβανία.

Δε γνώριζα κανένα, δεν ήξερα κανένα, δεν είχα τελειώσει σχολείο –τέλεισα πρώτη μικρή το 1939.

Και το 1940 στον πόλεμο, ήταν πια… ο πόλεμος… γνώρισα τους Τουρκαλβανίτες, γνώρισα τους Ιταλούς, γνώρισα τους Γερμανούς, γνώρισα τους Εγγλέζους, γνώρισα τους ταγματασφαλίτες Έλληνες, που ήταν οι ίδιοι και στους Ιταλούς και στους Γερμανούς και στους Εγγλέζους και κατά παράξενο τρόπο, ήτανε οι ίδιοι και στα αποσπάσματα που ερχόντανε στα δύο χρόνια που μεσολάβησαν, 1945-1946. Δεν υπήρχε βδομάδα να μην κάνουνε έρευνα, δεν υπήρχε βδομάδα να μη μας χτυπάνε, δεν υπήρχε βδομάδα να μην μας τυραννάνε. Γιατί, «Πού είναι οι μπαμπάδες σου; Πού είναι οι δικοί σας;».

Στη Σκόδρα, τέλειωσα το φροντιστήριο αυτό, και ο Οικονόμου, ο εξαίρετος αυτός καθηγητής με φωνάζει και με διόρισαν νηπιαγωγό στην Αυλώνα.

Δεν ήξερα τι είναι νηπιαγωγός. Πάω εκεί πέρα και λέω –δεν ήθελα να ντροπιαστώ μπροστά στα παιδιά- και πάω κρυφά, και τον λέω: «Σύντροφε Γιώργη, πες μου τι θα πει νηπιαγωγός;» Και μου λέει: «Η μικρή δασκάλα».

Χάρηκα γιατί είχαμε τρεις δασκάλους στο σπίτι. Εκτός τους τρεις δασκάλους, είχαμε και την αρραβωνιαστικιά του θείου μου, που και κείνη επίσης ήταν δασκάλα.
Δασκάλα είναι ωραίο πράμα. Και πήγα δασκάλα. Πήρα 42 παιδάκια, από δυόμισι χρόνων μέχρι πέντε.

Είχα μια «μάνα», τη Σπυριδούλα τη Ζήκα απ’ το Λιτόχωρο των Ιωαννίνων. Ήμασταν και «μάνες», ήμασταν και δασκάλες, ήμασταν και αδερφές, ήμασταν και οικογένεια, ήμασταν όλα. Μαζί κοιμόμασταν, μαζί σηκωνόμασταν.

Τα παιδάκια αυτά τα είχα από 1948 μέχρι ’50 περίπου μαζί μου. Χάλασαν οι σχέσεις Ρωσίας με Αλβανία, κι έρχονται οι Αλβανίδες το βράδυ, Βορειοηπειρώτισσες και Ελληνίδες, και μου λένε:

– Να στείλουμε τους άντρες να ψαρέψουν, να φέρουν ψάρια να τηγανίσουν, να δώσουν στα παιδιά να ψυχοπιάσουν. Γιατί αύριο φεύγετε.
– Πού;
– Δεν ξέρουμε.
(ποια χρονιά;)
– Το 1948.

Ναι, συγνώμη, χάλασαν οι σχέσεις Γιουγκοσλαβίας – Ρωσίας. Έπρεπε να φύγουμε, όμως, από την Αλβανία. Δεν μπορούσε να μας κρατήσει, ήμασταν πάρα πολλά παιδιά, και έπρεπε να φύγουμε. Τέλη 1948. Ναι, 22 Δεκέμβρη 1948 ξεκινήσαμε.

Α, είχα την κακή τύχη να αρρωστήσει το παιδάκι της «μάνας» και να πάει στο νοσοκομείο, και μένω μόνη μου.

Ξεκινώ με τα παιδάκια αυτά, μας βάζουν σ’ ένα φορτηγό –για τους Αλβανούς έχω τα πιο καλά λόγια να πω, γιατί μας φέρθηκαν, μοιράστηκαν και τη μπουκιά τους, τη μπομπότα που είχανε. Το βράδυ μας τάισαν ψάρια, τα καθάριζαν και τάιζαν τα παιδάκια. Μου δώσανε εφτά τσουβάλια πορτοκάλια και μ’ ανέβασαν σ’ ένα φορτηγό. Με τα 42 παιδάκια μου.

Έφτασα στη Γιουγκοσλαβία. Φτάσαμε στη Γιουγκοσλαβία, κατεβήκαμε απ’ το φορτηγό. Περιμέναμε δεύτερο φορτηγό να μας πάει στο τραίνο.

Λίγο, πενήντα μέτρα πιο πέρα, βλέπω ένα άλλο γκρουπ παιδιών, και να φωνάζουν: «Αρετή! Αρετή!». Και βλέπω δυο αγοράκια, με το κεφάλι τους σαν την παλάμη μου.

(φωτογραφία: Υποδοχή άρρωστων παιδιών)

Δεν τα γνώρισα στην αρχή. Είχα οχτώ μήνες να τα δω. Ήταν τα αδερφάκια μου. Ο Θόδωρος κι ο Κώστας.  Τρέχω να πάω εκεί, με πιάνει ο σκοπός, ο Σέρβος, και μου λέει: «Πες, Ζήτω ο Τίτο». Κι εγώ τον «τάισα» στην γλώσσα του δεν ξέρω τι. Μου φέρνει δυο χαστούκια, πάω ξανά στο γκρουπ μου.

Εκείνη τη στιγμή κοιτούσα μήπως δεν προσέξει και μπορέσω και πάω στα παιδιά, στα αδέρφια μου. Βλέπω τους ανεβάζουν στο φορτηγό. Τρέχω, σκαρφαλώνω, πατώ το πόδι μου στη ρόδα κι ετοιμαζόμουν να μπω. Κείνη τη στιγμή, ένας μεγάλος σπαραγμός παιδιών: «θεία Αρετή, θεία Αρετή…». Παρέλυσε το χέρι μου, έπεσα κάτω, κι από κείνη τη στιγμή ενηλικιώθηκα. Έγινα μεγάλος άνθρωπος, αισθάνθηκα ευθύνη.

Ποιός μου δίνει εμένα πίσω τα παιδικά μου χρόνια; Ποιός μου δίνει εμένα πίσω την εφηβική μου ηλικία;
Όχι μόνο εμένα. Όλων των παιδιών, που βρέθηκαν στην πορεία αυτής της χώρας. Ποιός; Κανένας. Μόνο η ιστορία.

Γύρισα πίσω στα παιδιά μου. Τα αδέρφια μου πήγαν στη Ρουμανία. Εγώ βρέθηκα στην Ουγγαρία.


(φωτογραφία: Keleti, ανατολικός Σιδηροδρομικός Σταθμός)

Μας ανέβασαν στο τραίνο. Μετράω τα παιδάκια μου, 41. Τρελάθηκα. Κατεβαίνω κάτω, ψάχνω. Μια Γιουγκοσλάβα μου λέει: «Τι ψάχνεις παιδί μου;». Τη λέω, ένα παιδάκι μου χάθηκε. Ήξερα λίγα σλαβομακεδόνικα, που είχα μάθει απ’ τα παιδιά, απ’ το Μιχάλη και τα άλλα παιδιά, που έπαιζα στο Πρένιες. Και το παιδί είναι σφουγγάρι, παίρνει τις γλώσσες.

Και, μαζί με την Γιουγκοσλάβα, ψάχναμε και βρίσκουμε το Κατερινάκι απ’ τη Ζέρμα, αυτό το κοριτσάκι το ξανθό με τα πολύ πολύ πολύ σγουρά μαλλιά, σαν δαχτυλίδι. Το βρίσκουμε κάτω από τη μηχανή. Το παίρνω, το αγκαλιάζω, το πάω πάνω.

Κι εκείνη τη στιγμή, είχε ένα γκιούμι νερό η Γιουγκοσλάβα, και τη λέω: «Θέλω νερό». Μου λέει: «μην του δίνεις, ψυχή μου, θα πονέσει ο λαιμός σου». Πίνω και κόβεται η φωνή μου.

Τα παιδάκια μου κλείνουν τις πόρτες, και καθάριζα πορτοκάλια, τα τάιζα, και προσπαθούσα να παίξω, να γελάσω, να φτάσουμε στον προορισμό μας.

(Πόσων χρονών ήσουν;)

Δεκατεσσάρων χρονών, ήμουν. Γι αυτό σας είπα, εφηβική ηλικία δεν έζησα.

Φτάνουμε στα σύνορα. Μπαίνει μέσα ένας ψηλός, γελαστός άντρας, κι ήταν ο Μπάμπας, ο Μιχάλης ο Οικονόμου. Και μαπίνει μια ωραία κυρία, που ήταν η Όλτνη, η γυναίκα του τότε Υπουργού Υγείας. Και πιάσαν την μύτη τους, γιατί 42 παιδάκια.. 42 παιδάκια και τα πορτοκάλια. Και η μυρωδιά των πορτοκαλιών.

Και μου λέει: «Πού είναι η δασκάλα και πού είναι η “μάνα;». Λέω: «Εγώ». Φωνή δεν είχα. Κόπηκε η φωνή μου. Και λέει ο καημένος ο Μπάμπας τότε: «Το νιανιαράκι, είναι και βουβό». Αρπάζω το στυλό απ’ το χέρι του και του λέω: «Δεν είμαι βουβή. Βράχνιασα».

Ονομάζομαι έτσι και είμαι μόνη μου. Δεν έχω «μάνα». Και μόλις είπα το όνομά μου, με αγκαλιάζει, στάζουν τα δάκρυά του, και μου λέει: «Νιάνιαρο, από δω και πέρα εσύ θα είσαι το νιανιαράκι μου, θα είσαι το μωράκι μου, το παιδί μου».

(φωτογραφία: Ο Gyozo Karasz Γ.Γ. της Εθνικής Βοήθειας υποδέχεται 840 παιδιά)

Δεν λέω ότι πήγαμε στα μπάνια, μας καθαρίσανε κλπ. Λέω ένα πράγμα, όμως, ότι ακόμη και το 1952, που πρώτα ήμουνα σαν νηπιαγωγός και μετά η αείμνηστη Αλεξίου μου λέει: «Όχι, θα πεις δασκάλα». Και έχω το διορισμό της, με την υπογραφή της. Να ’ρθω δασκάλα στο Gsurgo, 1950-51, 1951-52, να διδάξω στις κατώτερες τάξεις. Και έτσι ήρθα εδώ (Ουγγαρία). Να διδάξω.

(φωτογραφία: Καθαριότητα και απολύμανση. Λουτρά Szechenyi)

Αυτό θυμάμαι, ότι είχαμε τριχοφάγο, ότι είχαμε τράχωμα, ότι είχαμε είχαμε ψώρα, ότι είχαμε κασίδα, ότι είχαμε φυματίωση, προφυματίωση. Κι εγώ δεν ξέρω τι αρρώστιες δεν είχαμε.

Θυμάμαι, ότι, όταν ήρθαμε πρώτη φορά εδώ στο Csurgo, το πρώτο που ήτανε… ξανά γιατρούς κλπ. Και μερικά παιδιά, και μένα μαζί, μας καλούσαν στην κουζίνα που ήταν εδώ κάτω, και μας δίναν χτυπητά αυγά με ζάχαρη, για να δυναμώσουμε. Και μετά μας δίνανε μουρουνέλαιο. Για να δυναμώσουμε.

Θυμάμαι όμως αυτό, ότι υπήρχαν παιδάκια που δεν βγαίναν κάτω απ’ το τραπέζι. Ήταν λέει ο «γαλατάς». Και προφυλασσότανε απ’ το «γαλατά», και τα’ αεροπλάνα. Δεν βγαίνανε απ’ το τραπέζι. Διηγήθηκα εχθές μια ιστορία στην κυρία, δεν θέλω να ξαναεπαναλάβω. Αλλά ήτανε κάτι τρομαχτικό, ότι τα παιδιά αυτά ήτανε ψυχικά ερείπια. Σταθήκαμε, όμως, μάνα και πατέρας και τα μεγαλώσαμε.

Το κτίριο αυτό ήταν παραμυθένιο για μας. Ήταν το πρόγραμμά του τόσο ωραίο και τόσο καλό, που τα παιδιά αισθάνθηκαν πάρα πάρα πολύ ωραία. Πέντε φορές τη μέρα τρώγαμε. Ήταν λίγο. Αλλά και ο ούγγρικος λαός δεν είχε πιο πολύ.

(φωτογραφία: Παιδικός Σταθμός «Μάρκος» στο Ujpest, παιδιά από τα χωριά των Πρεσπών, Ψαράδες κ.ά.)

Και εγώ λέω είμαι ευγνώμων στον ουγγρικό λαό, που μας δέχτηκε και μας συμπαραστάθηκε. Όσα έδωσαν αυτές οι χώρες για μας, δεν έδωσε η πατρίδα μας. Δεν έδωσε η πατρίδα μας… Κι αυτό είναι παράπονο για μας.

Εμείς δεν ήμασταν ειδικευμένοι δάσκαλοι. Αλλά είχαμε αυτούς τους ανθρώπους που ήταν πάρα πολύ, στο αριστερό κίνημα, μορφωμένοι άνθρωποι. Είχαμε αυτούς τους ανθρώπους που μας έμπνευσαν να μην ξεχάσουμε τα ελληνικά μας. Βουίζει η φωνή της Αλεξίου, να μην ξεχάσουμε τα ελληνικά μας.

Και μπορέσαμε και κρατήσαμε τα ήθη και έθιμά μας, την ελληνικότητά μας και την ταυτότητά μας. Το χρωστάμε σ’ αυτούς τους ανθρώπους και στη δύναμη τη δικιά μας, που μπορέσαμε και βοηθήσαμε να μείνει αυτός ο ελληνισμός.

Αυτό θα έπρεπε απ’ την ελληνική κυβέρνηση, ένα ευχαριστώ τουλάχιστον. Δεν θέλω να πω για τις συντάξεις, δεν θέλω να πω δεν ξέρω τι, αλλά, τουλάχιστον, να αναγνωρίσουνε ότι έμεινε ένα κομμάτι ελληνικό στις άλλοτε σοσιαλιστικές χώρες και το χρωστάμε σ’ αυτούς τους ανθρώπους.-»

*Μαρτυρία της Αρετής Μπακιρτζή-Σκεύη, από το βιβλίο «Παιδομάζωμα ή παιδοσώσιμο; Παιδιά του Εμφυλίου στην Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη», 2012, εκδ. Επίκεντρο, ένα συλλογικό έργο, σε επιμέλεια της Ειρήνης Λαγάνη και της Μαρίας Μποντίλα**.


*Σημείωση: «γαλατά» ονόμαζαν οι αντάρτες το ανιχνευτικό αεροπλάνο του κυβερνητικού στρατού που έβγαινε πρωί πρωί και έκανε πολύ χαμηλές πτήσεις. Όταν εντόπιζε κάτι, ειδοποιούσε την αεροπορία.

Το εν λόγω βιβλίο, χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο αποτελείται από τα κείμενα των εισηγητών που μίλησαν στο διεθνές ιστορικό συνέδριο με θέμα «Τα παιδιά – πρόσφυγες από την Ελλάδα στην Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο», που έγινε τον Οκτώβρη του 2003, στον πύργο Κάροϋ στο Φεχιρβαρτσούγκο της Ουγγαρίας.

Το δεύτερο μέρος του βιβλίου, αποτελείται από το βιωματικό λόγο των πρωταγωνιστών [δασκάλων, «μανάδων» («Μάνες» αποκαλούνταν οι γυναίκες που συνόδεψαν τα παιδιά κατά την έξοδό τους από την Ελλάδα και συνέχισαν να τα φροντίζουν στους νέους τόπους εγκατάστασης), και παιδιών].

Στις μαρτυρίες τους, τα άλλοτε παιδιά -με γκρίζα μαλλιά σήμερα- αλλά και οι δασκάλοι τους, μεταξύ άλλων, ανέφεραν:

«Απευθύνομαι στους αγαπητούς μου συνοδοιπόρους μιας μεγάλης πορείας, τέκνα των ηττημένων, παιδιά του Οδυσσέα, ως Αργοναύτες, με την Αργώ του εμφυλίου, που διαβήκαμε μακρινές χώρες, όχι για να επιστρέψουμε με το χρυσόμαλλο δέρας στην Ιθάκη μας, αλλά με ένα σεμνό βραχιόλι, που αυτό σημαίνει ένα επάγγελμα, μια επιστήμη, μια ειδικότητα, τον ανθρωπισμό. Με αυτά κλείνω. Στους 28.000 συναδέλφους μου, γιατί εγώ είμαι ένα από τα 28.000 παιδιά.» Μιχάλης Ράπτης

«Χάρη στα παιδιά αυτά αγάπησα την ελληνική ιστορία και τον πολιτισμό» Ιουλία Κούντερα

«Να δώσουμε παράσημο στις «μάνες» και στους δασκάλους που δούλεψαν σκληρά εκείνα τα χρόνια» Ευάγγελος Μπενάτος

«Ηθική υποχρέωση για ένα μεγάλο ευχαριστώ στον ουγγρικό λαό» Χρήστος Τζιντζιλώνης

«Δεν αρνούμαστε ότι διαπαιδαγωγούσαμε αυτά τα παιδιά, ότι είναι συνεχιστές του ’21, της Εθνικής Αντίστασης και της πάλης για τη δημοκρατία…» Τάκης Ψημμένος

«Αν δεν είχαμε αυτούς τους δασκάλους δε θα είμαστε τίποτα» Θεόδωρος Σεύης

«Χύθηκαν πολλά δάκρυα και από τα παιδιά που έφευγαν και από όσους μείνανε πίσω» Γιώργος Δημηρόπουλος

«Εκείνα τα χρόνια, το χωριό μας (Μπελογιάννης) ήταν το πιο αναπτυγμένο από τα γύρω χωριά» Κώστας Ριζογιάννης 

«Πώς κατόρθωσαν τα παιδιά του εμφυλίου στις ανατολικές χώρες να μείνουν Έλληνες;» Μιχάλης Ράπτης

**Η Μαρία Μποντίλα, καθηγήτρια φιλόλογος και διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, μία εκ των επιμελητών του συγκεκριμένου βιβλίου, αφηγείται στην Κρυσταλία Πατούλη και το tvxs, την δική της εμπειρία από την συμμετοχή της στο συνέδριο:

«Το μέρος που εξελίχθηκε το εν λόγω συνέδριο, επιλέγη, γιατί σ΄ αυτόν τον πύργο  φιλοξενήθηκαν πολλά ελληνόπουλα τα οποία με τη λήξη του εμφυλίου πολέμου και κάτω από τις γνωστές συνθήκες βρέθηκαν εκτός των ελληνικών συνόρων.

Ο πύργος αυτός, που ανακαινίστηκε πρόσφατα και ο οποίος βρίσκεται μέσα σε ένα δάσος από καστανιές, ανήκε στην οικογένεια Κάροϋ και μετά την πολιτική αλλαγή στην Ουγγαρία το 1945 πέρασε στο Ουγγρικό κράτος το οποίο το διέθεσε  για τη φιλοξενία των ελληνόπουλων. Μετά τη δεύτερη πολιτική αλλαγή στην Ουγγαρία το 1999, ξαναγύρισε στα χέρια των παλιών κληρονόμων .

Η οικογένεια Κάροϋ σε συνεργασία με το Ουγγρικό κράτος άρχισε την ανακαίνιση αυτού του πύργου με σκοπό να λειτουργήσει ως πολιτιστικό και συνεδριακό κέντρο. Η μία πτέρυγα είχε αποκατασταθεί  και η πρώτη εκδήλωση, τιμής ένεκεν, ήταν το συνέδριο με θέμα “ Τα παιδιά του ελληνικού εμφυλίου πολέμου”.

Κλήθηκαν ερευνητές από όλο τον κόσμο που ασχολούνται  με αυτό το θέμα, η ελληνική κοινότητα της Ουγγαρίας καθώς και τα παιδιά, μεγάλοι πια, που πέρασαν τα πρώτα χρόνια της υπερορίας τους σε αυτόν το χώρο.

Επρόκειτο για ένα συνέδριο τελείως διαφορετικό από τα άλλα, συγκινησιακά και ιδεολογικά πολύ  φορτισμένο.

Κατ’ αρχάς το κοινό αποτελούνταν μόνο από Έλληνες πολιτικούς πρόσφυγες οι οποίοι κατοικούνε μόνιμα στη Βουδαπέστη, στο χωριό Μπελογιάννη ή σε άλλα μέρη της Ουγγαρίας καθώς και από πρώην πολιτικούς πρόσφυγες  που επαναπατρίστηκαν και ήρθαν ειδικά  για αυτό το συνέδριο στην Ουγγαρία.

Eνδιαφέρον είχε το ότι οι ομιλητές με τις εισηγήσεις τους και οι ακροατές ως γνώστες της κατάστασης με τις παρεμβάσεις τους αναφέρονταν στο ίδιο θέμα ιδωμένο όμως από διαφορετική σκοπιά.

Στο συνέδριο αυτό αισθάνθηκα πολύ περίεργα από την αρχή μέχρι το τέλος, λόγω των ιδιαιτεροτήτων που παρουσίαζε. Αισθάνθηκα να αυτοαναιρούμαι, αίσθημα που ένοιωσαν και άλλοι εισηγητές, γιατί μιλούσαμε για τη ζωή και αναλύαμε τα γεγονότα που έζησε μια ομάδα ανθρώπων, που ήταν παρόντες, είχαν βιώσει τα γεγονότα, τα είχαν σκεφτεί και ερμηνεύσει. 

Άνοιξε λοιπόν ένας διάλογος ανάμεσα στους εισηγητές και το ακροατήριο που ήθελε να καταθέσει την εμπειρία του -και καλά έκανε. Ένας διάλογος  που χαρακτηριζόταν από έντονες αντιπαραθέσεις αλλά και από κοινές διαπιστώσεις.  

Στο  συνέδριο εκτός από τα πρώην παιδιά τροφίμους στον πύργο παρευρέθηκαν και  δύο Ούγγροι δάσκαλοι των παιδιών σε αρκετά προχωρημένη ηλικία που ήρθαν από πολύ μακριά για να παρακολουθήσουν και να μιλήσουν στο Συνέδριο.

Οι δύο δάσκαλοι με πολύ συγκίνηση κατέθεσαν την εμπειρία τους και συναντήθηκαν με τους πρώην μαθητές τους με τους οποίους τους συνέδεαν ξεχωριστές καταστάσεις και συναισθήματα, αν λάβουμε υπόψη μας τις συνθήκες κάτω από τις οποίες βρέθηκαν τα παιδιά εκεί, την ηλικία τους και το χρόνο που παρέμειναν. 

Οι άνθρωποι αυτοί υπήρξαν για τα περισσότερα παιδιά όχι μόνο δάσκαλοι αλλά και γονείς και φίλοι και συγγενείς που τους βοήθησαν να ξεπεράσουν τα πρώτα προβλήματα, να μάθουν τη ντόπια γλώσσα, να μορφωθούν και να αποκατασταθούν. ¨

Έργο ζωής και κατάθεση ψυχής υπήρξε για αυτούς η προσφορά τους στα ελληνόπουλα.

Στην είσοδο της πτέρυγας που γινόταν το συνέδριο υπήρξε μια έκθεση με φωτογραφίες από τη ζωή των παιδιών στο παλάτι, από τις πρώτες μέρες της παραμονής τους εκεί ως τις τελευταίες που το παλάτι έκλεισε μετά την αποχώρηση και των τελευταίων ελληνόπουλων.

Σκηνές πολύ συγκινητικές εξελίχτηκαν μπροστά σε αυτές τις φωτογραφίες, όταν τα πρώην παιδιά αναγνώριζαν τους εαυτούς τους και τους φίλους τους ή θυμόντουσαν  περιστατικά που είχαν ξεχάσει.-«

«Ένας συλλογικός τόμος που περιλαμβάνει επιστημονικές προσεγγίσεις αλλά και προσωπικές μαρτυρίες για ένα θέμα που συνεχίζει να απασχολεί την ελληνική κοινωνία. Το ερωτηματικό του τίτλου για το αν ήταν παιδομάζωμα ή παιδοσώσιμο είναι ενδεικτικό.»

Η Ειρήνη Θ. Λαγάνη είναι διδάκτωρ Σύγχρονης Διεθνούς Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Σορβόνης (Universite de Paris I, Panteon-Sorbonne) και καθηγήτρια Μεταπολεμικής Ιστορίας της Ευρώπης στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Το συγγραφικό της έργο και τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα στρέφονται γύρω από τον Ψυχρό Πόλεμο, τους πρόσφυγες του ελληνικού εμφυλίου και τα σχολικά εγχειρίδια Ιστορίας.

Η Μαρία Μποντίλα είναι καθηγήτρια φιλόλογος, διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Έχει μελετήσει την εκπαίδευση των Ελλήνων πολιτικών προσφύγων στις χώρες υποδοχής τους. Ασχολείται με θέματα Ιστορίας και Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης, με τις Σπουδές Φύλου και τη Μεθοδολογία της Έρευνας. Στα ιδιαίτερα ενδιαφέροντά της ανήκει επίσης η μελέτη του ρόλου της λογοτεχνίας στη δόμηση ταυτοτήτων και συλλογικής μνήμης. Εργασίες της έχουν δημοσιευτεί σε πρακτικά συνεδρίων, συλλογικούς τόμους και περιοδικά, ελληνικά και ξένα.


Επιμέλεια παρουσίασης για το tvxs: Κρυσταλία Πατούλη

Γελάει η ιστορία με μας… Της Αντιστασιακής μαχήτριας Κ. Τέντα-Λατίφη

02:10, 28 Οκτ 2012 | Κρυσταλία Πατούλη tvxs.gr/node/109732

…Γελάει η ιστορία με μας, γιατί τώρα όσο ποτέ άλλοτε, το πατριωτικό μας καθήκον επιβάλλει το «Εμείς» υπεράνω κάθε είδους «Εγώ». Κι αν δεν το αντιληφθούμε, τότε «Ναι» στις παρελάσεις των μαθητών που δίνουν χρώμα και ζωντάνια στις επαρχίες και τα χωριά με τις οικογένειες να καμαρώνουν τα παιδιά τους και να τους θυμίζουν τις εθνικές επετείους, αλλά το πατριωτικό αίσθημα δεν καλλιεργείται μόνον με το «Ταμ, ταμ, ταρατατάμ» κύριε Διευθυντά…» η Αντιστασιακή μαχήτρια, Κατίνα Τέντα-Λατίφη, μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη, με αφορμή την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, συμμετέχοντας στον δημόσιο διάλογοτου tvxs.

Αρχές Σεπτέμβρη ακούσαμε τυμπανοκρουσίες στο δάσος που βρίσκεται μπροστά στο σπίτι μας. Ταμ-ταμ, ταρατατάμ, τάμ – τάμ – τάμ. Με το που διερωτηθήκαμε τι να είναι, θυμηθήκαμε ότι μετά από ενάμιση μήνα και πλέον, θα είναι ο εορτασμός της 28ης Οκτωβρίου, και όπως χρόνια τώρα, το Σχολείο που είναι επίσης απέναντι, στέλνει μαθητές των μεγάλων τάξεων να προετοιμασθούν για την παρέλαση.

Απ’ τις αρχές του Φλεβάρη ετοιμάζονται για την 25η του Μάρτη και από τις αρχές του Σεπτέμβρη για την 28η του Οχτώβρη. Είναι μια μικρή ομάδα μαθητών που εκπαιδεύονται σχεδόν καθημερινά στα ταμπούρλα. Δενσταματούν ούτε τις Κυριακές και πολλές φορές παραβιάζουν και τις ώρες της κοινής ησυχίας, κάτι που ενοχλεί τους γύρω κατοίκους κι αυτό προκάλεσε ένα τηλεφώνημα στο διευθυντή του Σχολείου.

– Κύριε, η απάντηση του Διευθυντή, πρέπει να διαπαιδαγωγηθούν τα παιδιά με την αγάπη για την πατρίδα, δεν πειράζει που είναι τόσες οι μέρες γιατί και μ’ αυτόν τον τρόπο ενστερνίζονται το εθνικό πνεύμα – είπε και άλλα, και μ’ όλο το σεβασμό προς το κίνητρό του, η βάση της νοοτροπίας και της σκέψης δυσκόλεψε την επικοινωνία.

Ποιός αμφιβάλλει ότι ύψιστο χρέος μας είναι να μάθουν οι νέοι να αγαπούν την πατρίδα μας, αυτή την εύμορφη μεσογειακή χώρα μας, που πέρασε τα μύρια απ’ τις επιδρομές και τις επεμβάσεις των ξένων για να την κάνουν δική τους, αλλά αυτή ορθώθηκε σε θεριό που φουσκώνει και γίνεται ηρωικός γίγαντας για να υπερασπισθεί τον εαυτό της;

Να την μάθουν την ιστορία της, αλλά να τους την μάθουμε ολόκληρη κι αληθινή, με όλους τους τρόπους, ακόμη και με τα ταμπούρλα.

Ας έρθουμε στην 28η Οχτωβρίου, επέτειο της ίδιας ημερομηνίας του 1940, όταν ο διχτάτορας της Ιταλίας, φασίστας Μουσολίνη, εισέβαλε ξαφνικά στην χώρα μας απ’ τα ελληνο-αλβανικά σύνορα, ενώ πριν από δύο μήνες είχε βυθίσει πολύ ύπουλα το ελληνικό αντιτορπιλικό «Έλλη».

Ήμουν τότε μαθήτρια του Δημοτικού και ξαφνικά άρχισαν να χτυπάν δαιμονισμένα όλες οι καμπάνες απ’ τις τρεις εκκλησίες και από τα γύρω εκκλησάκια. Ο κόσμος πετάχτηκε στους δρόμους τρομαγμένος. «Έχουμε πόλεμο, άρχισε πόλεμος»!

Ντελάληδες καλούσαν τους νέους για άμεση γενική επιστράτευσ, και δεν πέρασαν πολλές ώρες που έφθασαν τα στρατιωτικά καμιόνια, τους πήραν, και έφυγαν για το μέτωπο.

Οι νέοι που φεύγαν τραγουδούσαν, ήταν γεμάτοι έξαρση να διώξουν τους Ιταλούς, οι οικογένειες έκλαιγαν, έκαναν τον σταυρό τους, πάνε και οι έρωτες, πάνε και οι δουλειές, έμειναν τα σπίτια και τα παιδιά χωρίς πατεράδες και χωρίς γιους.

Ερήμωσε ο τόπος, άδειασαν οι γειτονιές κι ανάθεμα, ανάθεμα τον πόλεμο!

Πολλοί πήγαν και εθελοντές απ’ τις μεγαλύτερες ηλικίες, κόσμος απλός, αλλά και επιστήμονες, και κυρίως γιατροί, όπως ο Ξενοφώντας Κοντιάδης που σκοτώθηκε ενώ χειρουργούσε, ο καθηγητής Πέτρος Κόκκαλης ο μέγιστος τότε χειρουργός της Ελλάδας, ο Κώστας Αλιβιζάτος και πολλοί άλλοι.

Οι Ιταλοί απωθούνταν με πολύ σκληρές μάχες, γιατί αυτοί είχαν όλα τα μέσα, ενώ ο δικός μας στρατός ήταν εντελώς απροετοίμαστος!

Άρχισε κι ένας βαρύτατος χειμώνας, ανυπόφορος, πάνω στα ψηλά βουνά της Πίνδου κι εμφανίστηκαν τότε σα μάστιγα τα κρυοπαγήματα απ’ τα ακατάλληλα παπούτσια και τις γκέτες των ποδιών, που έβγαλαν εκτός μάχης πολλούς στρατιώτες, και τους άφησαν ανάπηρους χωρίς πόδια.

Αρχίσαμε κι εμείς τότε στις πόλεις και τα χωριά να πλέκουμε κάλτσες, γάντια, φανέλλες, και κουκούλες για το στρατό.

Τότε δοξάστηκαν και οι γυναίκες της Ηπείρου, που κουβαλούσαν τρόφιμα και πυρομαχικά μέσα στα βαθιά χιονισμένα βουνά και η ιστορία τις κατέγραψε με τον τιμητικό τίτλο «Η μάννα της Πίνδου»!

Οι στρατιώτες μας μέσα σε 26 ημέρες είχαν απωθήσει τους Ιταλούς απ’ τα πάτρια εδάφη, τους χτυπούσαν μέσα στην Αλβανία και τους έσπρωχναν προς τη θάλασσα.

Τί υπερασπίζονταν τα ελληνόπουλα τόσο ηρωικά και θυσιάζονταν ομαδικά; Υπερασπίζονταν την πατρίδα τους, τα βουνά της, τις θάλασσές της, το λαό της, τα ζώα και τον αέρα της, τα έχοντά της, την ιστορία, τον πολιτισμό της, τη γη της.

Αν ανεβείς επάνω στην Πίνδο, στον Άη Ληά της Φούρκας, όπου και η προτομή του υπερασπιστή Δαβάκη, βαδίζεις –και το ξέρεις- ότι πατάς πάνω σε θαμμένα νιάτα, πάνω σε ηρωικά ελληνόπουλα.

Αλλά κι εκείνα, αυτή τη γης που υπερασπίζονταν, ήξεραν ότι από κάτω έκρυβε τους τάφους των προγόνων τους που πάλεψαν τους Τούρκους, τους Ρωμαίους και τους αμέτρητους εισβολείς.

Κι ενώ η νίκη ολοκληρώνονταν, από την άλλη μεριά στα ανατολικά της σύνορα, η Ελλάδα χτυπήθηκε από τις φασιστικές ορδές του Χίτλερ του αρχιτέκτονα του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου που στοίχησε 70 εκατομμύρια ανθρώπινα θύματα!

Κι ετούτη η μικρή μας χώρα τους αντιστάχτηκε ένα μήνα, καθυστερώντας την προέλασή τους ενάντια στη Σοβιετική Ένωση.

Μας αποκάλεσαν τότε «ήρωες», ο Τσώρτσιλ μάλιστα είπε ότι «οι ήρωες πολεμούν σαν τους Έλληνες» και ο ίδιος ο Χίτλερ δεν μπόρεσε να μην δηλώσει ότι απ’ όλους τους αντιπάλους που αντιμετώπισε, ο Έλληνας στρατιώτης πολέμησε με ύψιστο ηρωισμό και με αυτοθυσία, αλλά το ερμήνευσε με τα ρατσιστικά του πιστεύω ότι οι Έλληνες είμαστε δήθεν απόγονοι των Δωριαίων, απ’ όπου κατάγονται και οι γερμανοί!

Κι έτσι η χώρα βυθίστηκε στο σκοτάδι της τριπλής κατοχής: των Γερμανών, των Ιταλών και των Βουλγάρων φασιστών.

Η μάχη τώρα πέρασε χωρίς σταματημό στο εσωτερικό της χώρας οργανώνοντας την Αντίσταση που πλάτυνε απ’ άκρη σ’ άκρη της επικράτειας, μια πραγματική εθνέγερση. Οργανώσεις με εκατοντάδες χιλιάδες μέλη, την Εθνική Αλληλεγγύη, το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ), την Πανελλαδική Οργάνωση Νέων (ΕΠΟΝ), τα «Αετόπουλα» και τον Ελληνικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό (ΕΛΑΣ). Βέβαια -εκτός από αυτές- υπήρξαν και άλλες, μικρότερης έκτασης και σημασίας, αντιστασιακές οργανώσεις.

Όλες αυτές με πρωτοβουλία του ΚΚΕ γιατί τα αστικά κόμματα κατέφυγαν στο εξωτερικό, στο Κάϊρο, όπου το ‘χε σκάσει και το παλάτι, παίρνοντας μαζί του και το χρυσό του κράτους. Όλοι τους κάτω απ’ τις φτερούγες και τη στήριξη των Άγγλων.

Κι εμείς τα μικρά, μεγαλώναμε βοηθώντας αυτήν την Αντίσταση, για να δούμε την πατρίδα μας λεύτερη. Και από ποιούς εμπνεόμασταν σ’ αυτόν τον αγώνα; Απ’ τους  προγόνους μας, κυρίως απ’ τους ήρωες του 1821. Εμείς οι κοπελίτσες θεωρούσαμε τους εαυτούς μας Μπουμπουλινίτσες.

Σε ποια όμως βιβλία των Σχολείων, αναφέρονται οι θυσίες αυτής της Αντίστασης; Σε ποιο σχολικό γράφτηκε και ποιος δάσκαλος ή καθηγητής μίλησε στους μαθητές του π.χ. για τον Αντώνη Βρατσάνο, τον μεγάλο μπουρλοτιέρη της Αντίστασης, τον νέο Μιαούλη, που τον Φλεβάρη του 1944 ανατίναξε στα Τέμπη την 53η γερμανική αμαξοστοιχία, όπου σκοτώθηκαν 450 Γερμανοί, το 1/3 αξιωματικοί, που θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα σαμποτάζ της Ευρώπης κατά των Γερμανών, και που ο ίδιος παρασημοφορήθηκε από το Στραγητείο της Μέσης Ανατολής, και που έκανε συνολικά 300 σαμποτάζ με την διαταγή των Συμμάχων, όταν επρόκειτο να γίνει η απόβασή τους στη Σικελία κι έπρεπε να παραπλανήσουν τους γερμανούς;

Έχετε δει την εκπομπή της ΕΤ3 «Κυριακή στο χωριό» που συνεχίζεται χρόνια σ’ όλα τα χωριά της Ελλάδας; Έχετε ακούσει απ’ τους τοπικούς καθηγητές της ιστορίας, από τους Κοινοτικούς Προέδρους, τους Ιερωμένους, τους Νομάρχες, κ.ά., να μιλούν για την Κατοχή και την Αντίσταση;

Ξέρετε ότι η λίμνη Πλαστήρα όταν δημιουργήθηκε σκέπασε ένα απ’ τα μοναδικά αεροδρόμια, από όπου πηγαινοέρχονταν οι συμμαχικοί αντιπρόσωποι τον καιρό της κατοχής και ότι λίγο πιο πέρα στο Μοναστήρι της Πέτρας, υπήρχε το κεντρικό τυπογραφείο του Θεσσαλικού Αντιστασιακού τύπου, όπου οι Γερμανοί εκτέλεσαν καλόγερους;

Όταν, λοιπόν, η εκπομπή «Κυριακή στο χωριό» παρουσίασε αυτή την περιοχή, τίποτε δεν αναφέρθηκε γι’ αυτήν την αγωνιστική συνεισφορά και θυσία στις ομιλίες τους. Αντίθετα, απ’ τους οπλαρχηγούς του 1821 που έδρασαν εκεί, έκαναν ένα «άλμα» στην ιστορία και έφτασαν στις πίττες, στα ψητά, και στο πόσο νόστιμα μαγειρεύονται τα ψάρια της λίμνης.

Σε όλα τα μέρη όπου κι αν πήγε η συγκεκριμένη εκπομπή, πουθενά δεν υπήρξε, σύμφωνα με αυτήν, ούτε κατοχή, ούτε Αντίσταση, σαν ο 2ος Παγκόσμιος Πόλεμος να μην πέρασε απ’ την Ελλάδα.

Είναι μετά περίεργο το γεγονός ότι η σημερινή νέα γενιά, είναι η πιο ανιστόρητη γενιά με αποτέλεσμα τα φαινόμενα που μας ανησυχούν;

Αγαπώ την πατρίδα, σημαίνει ότι την αγαπώ καθημερινά και εκτός περιόδου πολέμου, που παρ’ όλα τα ελαττώματά μας που έχουμε ως έθνος, ξεσηκωνόμαστε όλοι σαν θεριό. Την πονάω και την φροντίζω και τον καιρό της ειρήνης, γιατί σ’ αυτήν ζω κι αυτήν υπερασπίζομαι.

Γιατί τα ετήσια φεστιβάλ των νεολαιών δεν καταλήγουν σε πρακτικές δραστηριότητες, οργανωμένες, όπως η διαφύλαξη των δασών, η συνολική συμμετοχή στην κατάσβεση των πυρκαγιών, στην αναδάσωση, στον καθαρισμό των παραλιών, στο ξήλωμα απ’ τους δρόμους των διαφημιστικών επικίνδυνων πινακίδων; Γιατί χρόνια ολόκληρα δεν δόθηκε κάποιο δημιουργικό περιεχόμενο στους νέους απ’ τις πολυάριθμες ηγεσίες τους;

Και τώρα; Τώρα που ζούμε την πιο θολή, υπόγεια και αραχνοειδή κατάσταση που μας βουλιάζει στην ανεργία και την κατάρρευση, γιατί δεν μαθαίνουμε να παλεύουμε ενωμένα και σωστά αντί να ξεσπάμε την οργή μας πάνω στα μάρμαρα και τις περιουσίες των βιοπαλαιστών σα να ξεσκίζουμε κανιβαλιστικά τις ίδιες τις σάρκες αυτής της πατρίδας;

Η Γερμανία της κατοχής εκτός ότι μας υποχρέωσε να ποτίζουμε και να ταϊζουμε την στρατιά του Ρόμελ στην Αφρική και εκτός από το γεγονός ότι δεν έχει πληρώσει καμιά αποζημίωση για τα ολοκαυτώματα που διέπραξε στη χώρα μας, δανείστηκε απ’ την Τράπεζα της Ελλάδας στις 14/3/1942, με υπογραφές και με σφραγίδες, 3,5 δισεκατομμύρια δολλάρια αγοραστικής αξίας του 1938, με την υποχρέωση να τα επιστρέψει με καθορισμένες δόσεις αποπληρωμής και μάλιστε είχε δώσει δύο ή τρεις δόσεις. Μετά, όμως, σταμάτησε. Και σήμερα, ύστερα από τόσα χρόνια, αυτό το ποσόν ανατοκισμένο έχει αυξηθεί πάρα πολύ. Πρόκειται για τέραστιο ποσό πολλών δισεκατομμυρίων!

Τα δάνεια δεν παραγράφονται. Αν η κ. Μέρκελ θεωρεί ότι παραγράφονται, τότε να παραγραφεί το ίδιο αντίστοιχο ποσό κι απ τα δικά μας δάνεια. Γιατί, λοιπόν, δεν γεμίζουμε τώρα τις πλατείες και τους δρόμους, μόνον με αυτό το αίτημα;

Γιατί αυτό το αναμφισβήτητο δίκιο μας δεν το παίρνουμε εμείς, ο λαός, στα χέρια μας, με επιμονή και χωρίς έκτροπα μέχρι να το πετύχουμε;

Σε τι ωφελούν οι μούντζες και οι φωνές ενάντια στη βουλή που κυριαρχείται από οικογενειοκρατία την οποία εμείς εκλέξαμε όχι αξιοκρατικά, αλλά κομματικά και «επώνυμα»;

Ποιά χώρα της Ευρώπης έχει ηγεσίες που είναι γιοι, θείοι, και ανηψιοί και εγγονοί και εγγονές πολιτικών;

Γιατί δεν παραδειγματιζόμαστε απ’ τους Γάλλους που ξεσηκώθηκαν και σταμάτησαν τον γιο του Σαρκοζί όταν αυτός ανέλαβε, τί; Διευθυντής σε μια δημοτική εταιρεία έξω απ’ το Παρίσι, όπως θα λέγαμε, σε μια επιχείρηση που θα έκανε ο Δήμος Γλυφάδας. Και παρόλη την εκλογή του και τα διπλώματά του, τον αποξήλωσαν αμέσως.

Σε μας γιατί αφήσαμε και κατέβαλαν επαγγελματικές θέσεις διευθυντικές στο δημόσιο οι παίδες των πολιτικών κι εμείς «καφέ και μπαρ, και δεν βαριέσαι αδελφέ»;

Η γέννηση της μετέπειτα Ε.Ε. έγινε το 1950 απ’ τον φόβο της επιθετικής ανάπτυξης της Γερμανίας που εγκυμονούσε κινδύνους νέων πολέμων.

Βρισκόμαστε σήμερα στο 2012, δηλαδή 62 χρόνια από τότε, απ’ την Ένωση καπιταλιστικών κρατών και ως τώρα δεν έγινε -όλες αυτές τις δεκαετίες- καμιά Ένωση των λαών αυτών των χωρών.

Γιατί δεν δημιουργήθηκαν Πανευρωπαϊκοί φορείς λαϊκών αγώνων και επαγρύπνησης, μία Συνοποσπονδία εργαζομένων με κεντρική πανευρωπαϊκή καθοδήγηση, που, αν για παράδειγμα, απεργούσαν για σοβαρά αιτήματα οι λιμενεργάτες στη Μασσαλία, θα παρέλυαν όλα τα λιμάνια της Ευρώπης, ή θα επαγρυπνούσε και θα παρενέβαινε στην πολιτική των τραπεζών;

Ίσως είναι η πρώτη φορά στην ιστορία που μια καπιταλιστική Ένωση πανευρωπαϊκή δεν είχε το αντίθετο λαϊκό σκέλος, το φρένο των εργαζομένων στην αχαλίνωτη αφαίμαξη των λαών.

Κι όπως είναι γνωστό, τα λάθη και οι ελλείψεις πληρώνονται ακριβά.

Πολλές δραστηριότητες δημιουργικών αποτελεσμάτων μπορούν να γίνουν για να μειώσουν την τραγικότητα των ημερών και την γρηγορότερη έξοδό μας απ’ αυτήν, απαιτείται όμως ενότητα και σοφή στοχοπροσήλωση.

Τίποτε δεν μπορεί να γίνει αν άλλοι απεργοί πάνε Ομόνοια, και άλλοι στο Πεδίον του Άρεως, με αλληλοβρισιές και αλληλοκατηγορίες.

Γελάει η ιστορία με μας, γιατί τώρα όσο ποτέ άλλοτε, το πατριωτικό μας καθήκον επιβάλλει το «Εμείς» υπεράνω κάθε είδους «Εγώ». Κι αν δεν το αντιληφθούμε, τότε «Ναι» στις παρελάσεις των μαθητών που δίνουν χρώμα και ζωντάνια στις επαρχίες και τα χωριά με τις οικογένειες να καμαρώνουν τα παιδιά τους και να τους θυμίζουν τις εθνικές επετείους, αλλά το πατριωτικό αίσθημα δεν καλλιεργείται μόνον με το «Ταμ, ταμ, ταρατατάμ» κύριε Διευθυντά.-


Κατίνα Τέντα-Λατίφη

Η προσφορά του Χομπσμπάουμ στην ιστορική επιστήμη. Του Ζήση Παπαδημητρίου

12:10, 03 Οκτ 2012 | Κρυσταλία Πατούλη tvxs.gr/node/107509

[…] Ο Χομπσμπάουμ έδωσε μια τελείως διαφορετική ερμηνεία των ιστορικών γεγονότων. Οι απόψεις του υπήρξαν κριτικές και συχνά προκλητικές και δεν δίσταζε να συγκρουστεί με τις απόψεις άλλων ιστορικών σε ότι αφορά τα ιστορικά γεγονότα που συγκλόνισαν την Ευρώπη του 20ου αιώνα». Ο Ομότιμος Καθηγητής Γενικής και Πολιτικής Κοινωνιολογίας του ΑΠΘ, Ζήσης Παπαδημητρίου, μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη και το tvxs, αποτιμώντας το έργο του μεγάλου ιστορικού του 20ού αιώνα Έρικ Χομπσμπάουμ και την προσφορά του στην ιστορική επιστήμη.

Ο Έρικ Χομπσμπάουμ ήταν πραγματικά ένας από τους μεγάλους ιστορικούς του 20ού αιώνα.

Κατέγραψε, παρουσίασε και  αξιολόγησε τα μεγάλα γεγονότα αυτού του αιώνα από μία κριτική σκοπιά, όντας ο ίδιος συνεπής στη μαρξιστική του προσέγγιση. Υπήρξε μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος, το οποίο και εγκατέλειψε αργότερα γιατί η σκέψη του ξεπερνούσε τα όρια της νομενκλατούρας των παραδοσιακών κομμουνιστικών κομμάτων.

Ο Χομπσμπάουμ έδωσε μια τελείως διαφορετική ερμηνεία των ιστορικών γεγονότων. Οι απόψεις του υπήρξαν κριτικές και συχνά προκλητικές και δεν δίσταζε να συγκρουστεί με τις απόψεις άλλων ιστορικών σε ότι αφορά τα ιστορικά γεγονότα που συγκλόνισαν την Ευρώπη του 20ου αιώνα.

Οι απόψεις του, επίσης, αποτέλεσαν αντικείμενο ευρύτατης συζήτησης παγκοσμίως, καθότι όριζε με ένα δικό του, συχνά προκλητικό τρόπο, τα όρια μέσα στα οποία θα πρέπει να κινείται η ιστοριογραφία, προκειμένου να καταγράψει, να κατανοήσει, να αξιολογήσει με αντικειμενικό τρόπο και χωρίς προκαταλήψεις τα ιστορικά γεγονότα.

Η ιστορία διαδραματίζει σημαντικότατο ρόλο στη διαμόρφωση της ταυτότητας  αλλά και της συνείδησης των λαών.  Παραφράζοντας την άποψη του  Μαρξ,  ότι οι κυρίαρχες ιδέες είναι οι ιδέες των κυριάρχων, θα μπορούσε κανείς να πει ότι η κυρίαρχη ιστορία είναι η ιστορία των κυριάρχων και θύματά της οι απλοί άνθρωποι.

Έχομε ως Έλληνες ιδίαν πείρα, γιατί ούτε εντός αλλά και ούτε εκτός του σχολείου μάθαμε την αλήθεια σε  ό,τι αφορά την ιστορία μας.

Συχνά, η καταγραφή των ιστορικών γεγονότων δεν ανταποκρίνεται στην αλήθεια, εμποδίζοντας τους λαούς να προσεγγίσουν κριτικά την ιστορία τους, ενισχύοντας έτσι τους παράλογους εθνικισμούς που κόστισαν τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων. Ο τρόπος που διδάσκεται η ιστορία, δίνει τη δυνατότητα στους ασκούντες την εξουσία να αφιονίζουν τους λαούς και να τους οδηγούν  κατά καιρούς στην αλληλοεξόντωση.

Κάποτε ο Πωλ Βαλερί, είχε πει το εξής: 

Πόλεμος σημαίνει, να σκοτώνονται άνθρωποι μεταξύ τους που δεν γνωρίζουν ο ένας τον άλλον, για τα συμφέροντα ανθρώπων που γνωρίζονται μεταξύ τους, αλλά δεν αλληλοσκοτώνονται.

Για παράδειγμα, στον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, ξέρουμε πλέον, ότι στο μακελειό που γινόταν στα μέτωπα μεταξύ Γάλλων και Γερμανών, εταιρείες γερμανικές αλλά και γαλλικές, αλληλοπρομήθευαν τους εμπλεκομένους στις μάχες με τα απαραίτητα πολεμικά υλικά.

Βλέπουμε δηλαδή, ότι το κεφάλαιο, δεν έχει πατρίδα. Αντίθετα, το κεφάλαιο, υποτάσσει στη λογική του, όλες τις άλλες έννοιες, εξυπηρετώντας, τον έναν και μοναδικό στόχο που έχει: Το κέρδος του.

Στην προκειμένη περίπτωση ο Έρικ Χομπσμπάουμ, ιδιαίτερα με το τελευταίο βιβλίο Η εποχή των άκρων, έδωσε ένα νέο ιστορικό στίγμα σε ότι αφορά στις εξελίξεις, και παράλληλα διαμόρφωσε προϋποθέσεις για τους νέους ιστορικούς. Είναι ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία, όχι μόνον για κάποιον που σπουδάζει ιστορία αλλά και για κάθε άνθρωπο που θέλει να διεκδικεί το δικαίωμα ότι πραγματικά ενδιαφέρεται για τις ιστορικές εξελίξεις.

Είναι ευχής έργον, διότι, αυτός άνθρωπος έζησε πολλά χρόνια- πέθανε στα 95 του-αφήνοντας πίσω του ένα τεράστιο έργο, το οποίο και θα βοηθήσει τους νέους ιστορικούς αλλά και όλους εμάς που θέλουμε να δούμε κριτικά την ιστορία και να την προσεγγίσουμε με ένα άλλο πνεύμα, απαλλαγμένοι από τους άκρως επικίνδυνους εθνικισμούς.

Γιατί, όπως βλέπετε, αυτή τη στιγμή, εμείς ως λαός, ως Έλληνες, βιώνουμε μία κατάσταση όπου οι διάφορες κυβερνήσεις των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν σκέπτονται ευρωπαϊκά, αλλά άκρως εθνικιστικά. Αρχής γενομένης, βέβαια, από τη Γερμανία, η οποία λειτουργεί με βάση τα δικά της οικονομικά συμφέροντα.

Εκείνο που εμένα με συγκίνησε, και με συγκινεί στο έργο του Χομπσμπάουμ, παρά τις επί μέρους διαφορές που θα μπορούσα να έχω μαζί του, είναι ακριβώς το κριτικό πνεύμα με το οποίο προσεγγίζει τα γεγονότα. Δεν έχει δηλαδή, έναν τρόπο ερμηνείας, που αποτελεί κατεστημένη αντίληψη της ιστορίας, π.χ. στο χώρο της παραδοσιακής αριστεράς, η οποία –όπως και οι άλλοι- υποτάσσει την ιστορία στη λογική εξυπηρέτησης των κομματικών επιλογών και των κομματικών αποφάσεων.

Αντίθετα, ο άνθρωπος αυτός βρέθηκε αντιμέτωπος με αυτή τη λογική, ανοίγοντας πραγματικά άλλους δρόμους για την ιστορική επιστήμη.

Όσον αφορά στην ιστορία των Βαλκανίων, για παράδειγμα, προσεγγίζοντας πολύ κριτικά την ιστορία, κατέδειξε τον τρόπο με τον οποίον λειτούργησαν τα βαλκανικά κράτη, διαμορφώνοντας αυτή την κατάσταση της λεγόμενης βαλκανοποίησης –αν θέλετε- που μέχρι σήμερα δεν κατορθώσαμε να την ξεπεράσουμε.

Δείτε τα προβλήματα που έχουμε τώρα με τα Σκόπια, που έχουν κυριολεκτικά καβαλήσει το καλάμι, βάζοντας π.χ. σε μία κεντρική πλατεία τον Μέγα Αλέξανδρο, τον Φίλιππο, τον Τσάρο Σαμουήλ, και οτιδήποτε άλλο, μέχρι και τη Μητέρα Τερέζα! Δηλαδή, μια προσπάθεια διαμόρφωσης μιας ιστορίας, που δεν έχει καμία σχέση με την ιστορική εξέλιξη του ίδιου αυτού του λαού, με το να αρνείται, την ταυτότητά του, επιζητώντας μία άλλη ταυτότητα.

Το φέρνω αυτό σαν παράδειγμα, γιατί και εμείς από τη δικιά μας σκοπιά, έχουμε δώσει διάφορα δείγματα ιστορικής αντίληψης που είναι κάθετα αντίθετα με τα συμφέροντα των λαών της βαλκανικής που επικοινωνούν μεταξύ τους, που σέβονται ο ένας τον άλλον και προσπαθούν να συνεργαστούν στο πνεύμα της προόδου όλων των λαών.

Ο Έρικ Χομπσμπάουμ, ήταν, όντως, ένας πραγματικά ακραιφνής μαρξιστής, δηλαδή χρησιμοποιούσε τη μαρξιστική μέθοδο θεώρησης της ιστορίας, κάτι πολύ σημαντικό, γιατί, αντίθετα, μην ξεχνάμε, ο μαρξισμός αποτέλεσε -κατά καιρούς- εργαλείο στα χέρια πολλών άσχετων για να βγάλουν δικά τους συμπεράσματα.

Ο ίδιος, ήταν πολύ τυπικός σε ότι αφορά αυτό το θέμα, και κινήθηκε, όχι με τη σκέψη εξυπηρέτησης συγκεκριμένων συμφερόντων αλλά με στόχο να καταδείξει τα βασικά αίτια αυτών των ιστορικών γεγονότων, ούτως ώστε να τα προσεγγίσει κριτικά, ανοίγοντας έτσι το δρόμο για την δυνατότητα επικοινωνίας μεταξύ των λαών.

Αυτός ο κριτικός τρόπος σκέψης προσέγγισης των γεγονότων, όπως είπα, είναι και η μεγαλύτερη προσφορά του Χομπσμπάουμ στην ιστορική επιστήμη.

Ένας άνθρωπος που ασχολείται με την ιστορία της χώρας μας, και με την ιστορία της Ευρώπης, πρέπει οπωσδήποτε να έχει πλήρη επίγνωση των γεγονότων που διαδραματίστηκαν τον περίφημο ταραχώδη 20ο αιώνα, ούτως ώστε να τα αξιολογήσει στην προσπάθεια κατανόησης και ερμηνείας των σημερινών γεγονότων που τεκταίνονται στην Ευρώπη, που από ότι βλέπουμε όλοι μας, απειλούν να τινάξουν στον αέρα αυτό το οικοδόμημα.

Γιατί, αν ξεκινήσουμε από τον Ζαν Μονέ και από τον Ρομπέρ Σουμάν, οι οποίοι πρόβαλαν το όνειρο της Ενωμένης Ευρώπης, αυτό το οποίο βιώνουμε σήμερα, πολιτικά, οικονομικά αλλά και κοινωνικά, βλέπουμε ότι δεν έχει καμία σχέση με το όραμα αυτών των ανθρώπων.

Γνωρίζοντας την ιστορία του άλλου, τον πολιτισμό του άλλου, βρίσκεις ότι υπάρχει ένας ενιαίος ανθρώπινος πολιτισμός. Γιατί ο καθένας με τον δικό του τρόπο, ανάλογα με το επίπεδο ανάπτυξης και ανάλογα με τις οικονομικές του δυνάμεις, συνέβαλε και συμβάλει στην δημιουργία της παγκόσμιας ιστορίας. Είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσουμε, ότι ακόμα και οι πιο απλοί λαοί – αν θέλετε- έχουν και αυτοί τη συμβολή τους στον πολιτισμό.

Ο Χομπσμπάουμ προσέγγισε την ιστορία χωρίς προκαταλήψεις, χωρίς εθνικισμούς και χωρίς προσωπικές επιδιώξεις και προσπάθησε να καταγράψει την ιστορία της Ευρώπης μέσα από το έργο του, καταδεικνύοντας τα πραγματικά αίτια των συγκρούσεων και των ιστορικών γεγονότων, καθ’ όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα, ούτως ώστε να βοηθήσει στην συγκρότηση μιας άλλης πανευρωπαϊκής αντίληψης.-

Ο Ομότιμος Καθηγητής Γενικής και Πολιτικής Κοινωνιολογίας του ΑΠΘ, Ζήσης Παπαδημητρίου

ΟΠΙΚ _ Ανακαλύψτε ξανά την Κυψέλη «περπατώντας»

08:06, 23 Ιουν 2012 | Κρυσταλία Πατούλη tvxs.gr/node/98324

Βόλτα σ’ έναν από τους ωραιότερους πεζόδρομους της Αθήνας!

Ανακαλύψτε ξανά την Κυψέλη «περπατώντας» τη Φωκίωνος Νέγρη πάνω στον διαδραστικό μας χάρτη.

Πατήστε τα ειδικά σήματα και οι πληροφορητές της Ομάδας Προφορικής Ιστορίας Κυψέλης θα σας «ξεναγήσουν» με τις αφηγήσεις τους στην Ιστορία και την ζωή της γειτονιάς άλλοτε και τώρα.

ΟΜΑΔΑ ΠΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΥΨΕΛΗΣ
https://sites.google.com/site/opikdomain/


Διαβάστε στο tvxs.gr για την ΟΠΙΚ:

Γεφυρώνοντας τις γενιές. Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν

18:05, 16 Μάιος 2012 | Κρυσταλία Πατούλη tvxs.gr/node/94547

Στις 25-27 Μαΐου θα διεξαχθεί στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ένα σημαντικό Διεθνές Συνέδριο Προφορικής Ιστορίας με τίτλο «Γεφυρώνοντας τις γενιές: Διεπιστημονικότητα και αφηγήσεις ζωής στον 21ο αιώνα. Προφορική Ιστορία και άλλες Βιο-ιστορίες». Πάνω από 100 άτομα, ερευνητές, εκπαιδευτικοί και μέλη τοπικών κοινοτήτων ζήτησαν να συμμετάσχουν στο συνέδριο αυτό με ανακοίνωση. Τι άραγε μπορεί να σημαίνει αυτή η μεγάλη ανταπόκριση σε εποχές κρίσης;» η Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν, Κοινωνικός Ανθρωπολόγος στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, εξηγεί στην Κρυσταλία Πατούλη και το tvxs.gr.

Υπάρχουν διάφορες πτυχές της σημερινής συγκυρίας που μπορούν να εξηγήσουν αυτό το ενδιαφέρον.

Πρώτα από όλα είναι το θέμα της μνήμης. Η «έκρηξη μνήμης» που σημαδεύει την εποχή μας μπορεί να κρύβει ταυτόχρονα, όπως έλεγε ο Γάλλος ιστορικός Πιερ Νορά, ένα έλλειμμα ζωντανής μεταβίβασης της μνήμης από τη μια γενιά στην άλλη.

Η είσοδος στη Βουλή ενός κόμματος με ανοιχτά νεοναζιστικές αναφορές δείχνει ξεκάθαρα το βαρύ τίμημα της «αμνησίας» σε μια κοινωνία η οποία έχει υποφέρει όπως καμιά άλλη χώρα της Δυτικής Ευρώπης από τη θηριωδία των Ναζί και των ελλήνων συνεργατών τους.

Η καλλιέργεια της προφορικής μνήμης στο δημόσιο χώρο, αλλά και στην εκπαίδευση είναι ένα ισχυρό αντίδοτο στη λήθη. Στο συνέδριο εκπαιδευτικοί και των τριών βαθμίδων της εκπαίδευσης θα δώσουν πολύ ενδιαφέροντα παραδείγματα εφαρμογής της προφορικής ιστορίας προς την κατεύθυνση αυτή.

Ένα δεύτερο στοιχείο είναι η «νέα» προφορικότητα. Μέσα από τη δυσπιστία για τους πολιτικούς θεσμούς «λύθηκαν» οι γλώσσες των απλών πολιτών που ζητούν να ακουστεί η φωνή τους στις πλατείες, στις συνοικίες, αλλά και στο Διαδίκτυο. Η ζωντανή έκφραση των βιωματικών τους εμπειριών δεν αρθρώνει μόνο πολιτικό λόγο, αλλά ξαναχτίζει επίσης κοινότητες που είχαν χαθεί.

Το τρίτο στοιχείο είναι η ίδια η κρίση που περνάνε οι κοινωνίες μας. Εκεί που οι προσδοκίες μιας ολόκληρης γενιάς ανατρέπονται από τη μια στιγμή στην άλλη και οι ατομικές ζωές εκατοντάδων χιλιάδων συμπολιτών μας σημαδεύονται από βαθιές ρήξεις στην καθημερινότητά τους, οι αφηγήσεις ζωής αναδεικνύονται ως προνομιακά εργαλεία για τη μελέτη αυτών των ραγδαίων κοινωνικών μεταβολών.

Αυτά τα πέντε σημεία (η μνήμη, η κοινότητα, η εκπαίδευση, η κρίση και οι νέες τεχνολογίες) είναι και οι βασικοί άξονες πάνω στους οποίους στήθηκε το συνέδριο.

Με αυτό τον τρόπο προσδοκά να ξαναπιάσει το νήμα της προφορικής ιστορίας της δεκαετίας του 1970, με κύριο γνώμονα τη σύνδεση της ιστορίας με την κοινωνική παρέμβαση, και ταυτόχρονα να το εμπλουτίσει με νέα θεωρητικά και μεθοδολογικά ερωτήματα και νέες προτάσεις αξιοποίησης των προφορικών μαρτυριών σε ψηφιακά περιβάλλοντα.

To συνέδριο θα τιμήσουν με την παρουσία τους εξέχουσες επιστημονικές προσωπικότητες που συνέβαλαν, ο καθένας με τον τρόπο του, στην αναγνώριση των προφορικών μαρτυριών ως έγκυρου εργαλείου ιστορικής και κοινωνικής γνώσης.

Ανάμεσα τους, ο Αντώνης Λιάκος, καθηγητής ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, ο οποίος συνέβαλε σημαντικά στην αναγνώριση της προφορικής ιστορίας σε επιστημονικό και θεσμικό επίπεδο, ο Πωλ Τόμσον, ο «πατέρας» της προφορικής ιστορίας, γνωστός και στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό από το βιβλίο του «Φωνές από το Παρελθόν» (Πλέθρον 2002), ο Rob Perks, διευθυντής της τεράστιας συλλογής αφηγήσεων ζωής της Βρετανικής Βιβλιοθήκης (www.bl.uk/nls), o Toby Butler, ο οποίος κατέγραψε τις φωνές υποβαθμισμένων περιοχών του Ανατολικού Λονδίνου, τις οποίες μετέτρεψε στη συνέχεια σε «ηχητικούς περιπάτους» (soundwalks), η Joanna Bornat, η οποία εστίασε ιδίως στη θεραπευτική λειτουργία της αφήγησης σε ομάδες ηλικιωμένων, και η Lena Inowlocki, που χρησιμοποίησε την αφηγηματική συνέντευξη στο χώρο της κοινωνιολογίας της θρησκείας, της μετανάστευσης, αλλά και των «ακροδεξιών βιογραφιών».

Στις πρώτες δύο μέρες του συνεδρίου ιστορικοί, ανθρωπολόγοι, κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί ψυχολόγοι, ψυχίατροι και εκπαιδευτικοί, που έχουν σαν κοινή αφετηρία τη χρήση προφορικών μαρτυριών, θα παρουσιάσουν τη δουλειά τους σε ένα ευρύ φάσμα θεματικών (η αξιοποίηση των προφορικών μαρτυριών σε μουσεία, στο σχολείο, σε ψηφιακά περιβάλλοντα και ως θεραπευτική μέθοδο, η βιωμένη εμπειρία και η κοινότητα, η προφορική μαρτυρία σε εποχές κρίσης – Μικρασιατική καταστροφή – εμφύλιος, προσφυγιά, μετανάστευση και η σημερινή οικονομική κρίση – μεθοδολογικά ζητήματα).

Την τρίτη μέρα, Κυριακή 27 Μαΐου, θα δοθεί ο λόγος σε δύο τοπικές ομάδες προφορικής ιστορίας που δημιουργήθηκαν πρόσφατα, στα Χανιά και στην Αθήνα, αντίστοιχα. Η Ομάδα των Χανίων δημιουργήθηκε το 2009 με πρωτοβουλία του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και σε συνεργασία με τη Νομαρχία Χανίων, με απώτερο στόχο να δημιουργηθεί ένα μουσείο και κέντρο μελέτης προφορικής ιστορίας στην περιοχή. Είκοσι εθελοντές επιμορφώθηκαν στη μεθοδολογία της προφορικής ιστορίας και συγκέντρωσαν συνεντεύξεις που ανέδειξαν ως τότε άγνωστες πτυχές της τοπικής ιστορίας.

Για τα πρώτα αποτελέσματα αυτής της έρευνας επισκεφθείτε την ιστοσελίδα http://cretaadulteduc.gr/blog/?p=377.

Το 2011 δημιουργήθηκε αντίστοιχη ομάδα στην Κυψέλη σαν απάντηση μιας κίνησης κατοίκων στις δυσκολίες που συναντούν στην καθημερινότητά τους (είναι η πιο πυκνοκατοικημένη περιοχή της Αθήνας και με το μεγαλύτερο ποσοστό μεταναστών).

Η Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Κυψέλης (ΟΠΙΚ) παρουσίασε πρόσφατα τη δουλειά της στο Πνευματικό Κέντρο Αθηνών, με τεράστια επιτυχία. https://sites.google.com/site/opikdomain. Μια νέα ομάδα εθελοντών είναι επίσης υπό διαμόρφωση στο Βόλο, η οποία θα συμβάλλει στη συγκέντρωση προφορικών μαρτυριών για το σχεδιαζόμενο Μουσείο της Πόλης.

Μετά από την παρέμβαση των τοπικών ομάδων προφορικής ιστορίας, ο Rob Perks θα παρουσιάσει τη συλλογή αφηγήσεων ζωής της Βρετανικής Βιβλιοθήκης, η οποία είναι μια από τις μεγαλύτερες συλλογές προφορικής ιστορίας του κόσμου. Το απόγευμα το συνέδριο θα προχωρήσει στην ίδρυση ελληνικής επιστημονικής ένωσης προφορικής ιστορίας με έδρα το Βόλο.

Η ένωση αυτή θα ενταχθεί στη Διεθνή Ένωση Προφορικής Ιστορίας (IOHA), που έχει παραρτήματα σε όλο τον κόσμο. Η νέα ένωση θα λειτουργήσει ως τόπος συνάντησης και διαλόγου ερευνητών και τοπικών ομάδων που ασχολούνται με τη συγκέντρωση αφηγήσεων ζωής και θα δραστηριοποιηθεί στο επόμενο διάστημα στην οργάνωση επιστημονικών συναντήσεων και επιμορφωτικών σεμιναρίων, στην καταγραφή αρχείων οπτικοακουστικών μαρτυριών, στην παροχή συμβουλών και στη διάχυση ερευνητικών αποτελεσμάτων.

Στο χώρο του συνεδρίου θα λειτουργήσουν και έκθεση βιβλίων και ψηφιακή έκθεση προφορικών μαρτυριών που έχουν συγκεντρωθεί από τοπικές κοινότητες, σχολεία και μεμονωμένους ερευνητές. Για το πλήρες πρόγραμμα του συνεδρίου μπορείτε να επισκεφθείτε την ιστοσελίδα http://extras.ha.uth.gr/oralhistory/el.
Τη Δευτέρα 28 Μαΐου θα διεξαχθεί στο Βόλο ένα επιμορφωτικό σεμινάριο προφορικής ιστορίας με διδάσκοντες τους Rob Perks, Toby Butler και Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν. (http://extras.ha.uth.gr/oralhistory/el/workshop.asp).

Τέλος την Τετάρτη 30 Μαΐου και ώρα 7 μ.μ ο  Rob Perks θα δώσει διάλεξη στο Ολλανδικό Ινστιτούτο Αθηνών, Οδός Μακρή 11, με τίτλο «The development of modern oral history: transformations and challenges».


Διαβάστε περισσότερα για την Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Κυψέλης (ΟΠΙΚ) στο tvxs.gr
Η ιστορία της Κυψέλης μέσα από μνήμες

Το βίωμα να είσαι μετανάστης

Προφορική ιστορία: Ένα ριζοσπαστικό κίνημα. Της Τασούλας Βερβενιώτη

OΠΙΚ: Η δεκαετία του ’40 μέσα από μνήμες
ΟΠΙΚ: Μνήμες της εργασίας στην Κυψέλη

Mνημες της εργασιας στην Κυψελη _ ΟΠΙΚ

ΟΠΙΚ: Μνήμες της εργασίας στην Κυψέλη

11:03, 23 Μαρ 2012 | Κρυσταλία Πατούλη tvxs.gr/node/88949

Η Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Κυψέλης (ΟΠΙΚ), έχει αναπτύξει εκτός των άλλων και μία θεματική ενότητα που αφορά την εργασία και την επιχειρηματική δραστηριότητα, όπου καταγράφονται προφορικές μαρτυρίες κατοίκων και επαγγελματιών της περιοχής. Καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα του «κόσμου της δουλειάς», ήρθε σε επαφή με μια ποικιλία εργασιών και επαγγελμάτων: από επαγγέλματα «παραδοσιακά», όπως το εμπόριο, έως επαγγέλματα «αφανή» (νοικοκυρές), από επαγγέλματα που ασκούνται διαχρονικά αλλά με διαφορετικό τρόπο στο πέρασμα των χρόνων (μανάβηδες) έως επαγγέλματα τεχνιτών που συνθλίβονται από τις οικονομικές υποχρεώσεις, από πλανόδιους μικροπωλητές έως εγκατεστημένους στο χώρο επαγγελματίες…» Η ΟΠΙΚ αφηγείται στην Κρυσταλία Πατούλη, μνήμες της εργασίας στην Κυψέλη, για το tvxs.

«…Τα ερωτήματα που απασχολούν την θεματική της εργασίας περιστρέφονται γύρω από την οργάνωση του εκάστοτε επαγγέλματος, την «πρόσδεσή» του με την περιοχή και τη «δικτύωση» με άλλες περιοχές της πόλης, τις εργασιακές σχέσεις, τις απολαβές και τον ελεύθερο χρόνο, το συνδικαλισμό, τους επαγγελματικούς ανταγωνισμούς και, κυρίως, τον τρόπο με τον οποίο αυτά αλλάζουν διαχρονικά. Το πείσμα, η επινοητικότητα, η δημιουργικότητα και η αξιοπρέπεια των εργαζόμενων ανθρώπων αναδεικνύονται πειστικά μέσα απ’ όλες τις αφηγήσεις. Παράλληλα, οι προφορικές μαρτυρίες θέτουν πολύ σύγχρονες διαστάσεις του συγκεκριμένου ζητήματος, όπως η αντιμετώπιση της τρέχουσας οικονομικής κρίσης, η επιστροφή σε παλαιότερες μορφές απασχόλησης ή η επινόηση νέων μορφών, η ραγδαία μεταβολή στην κοινωνική σύνθεση των κατοίκων, η μείωση της κατανάλωσης και των εισοδημάτων, οι αλλαγές στις καταναλωτικές συνήθειες. Λ.Π – Δ.Μ.

Μνήμες της εργασίας στην Κυψέλη – οι μαρτυρίες

«Ο πατέρας μου άρχισε να δουλεύει μανάβης με γάιδαρο. […] Ε, η αγορά τότε, όπως είναι σήμερα του Ρέντη, ήτανε εκεί που είναι σήμερα το Γκάζι. Από εκεί προμηθευότανε χονδρικώς τα πράγματα. […] ‘Ήταν γεμάτος ο γάιδαρος προϊόντα. […] Και είχε κρεμασμένη την μπαλάντζα, που λέγαμε, τη ζυγαριά την παλιά, του χεριού. […] Στο Γκάζι, υπήρχε παχνί που το λέγαμε. […] Και διανυκτέρευε ο γάιδαρος εκεί. Ο πατέρας μου πήγαινε την άλλη μέρα, έπαιρνε το γάιδαρο, φόρτωνε τα πράγματα που είχε αγοράσει στην αγορά, πούλαγε και πάλι το ίδιο. […] Όχι σε καταστήματα. Είτε σε περαστικούς, είτε είχε πελάτες, δηλαδή βγαίνανε στο μπαλκόνι. Πέρναγε ο κυρ-Δήμος από κάτω να πούμε, φώναζε: «Εεεε, μανάβης» και τα λοιπά, «έχω κείνο», ό,τι προϊόντα είχε φορτωμένα. Έβγαινε η κυρία στο μπαλκόνι: «κυρ-Δήμο, περίμενε λίγο», κατέβαινε. Κατάλαβες;» Γ.Γ., μανάβης, 56 ετών

«Τα περισσότερα σπίτια ήτανε με υπηρέτες μέσα. Ε, μικρός εγώ τότε, πήγαινα τις παραγγελίες στα σπίτια… μπακαλόγατος. […] Στις πολυκατοικίες, να φανταστείς, υπήρχε πάντα η είσοδος υπηρεσίας. Απαγορευόταν να πάω από την κύρια είσοδο της πολυκατοικίας. Υπήρχε ο θυρωρός, σου ‘λεγε: «πήγαινε από το ασανσέρ το πίσω, της υπηρεσίας». Και πήγαινες σε ασανσέρ που σε έβγαζε στις κουζίνες». Γ.Γ., μανάβης, 56 ετών

«Κάποιο διάστημα άνοιξα ένα μαγαζί με νεωτερισμούς, ψιλικά και τέτοια, στην Άνω Κυψέλη. Νοίκιασα ένα μαγαζί και το έκανα μαγαζί. Ήθελε ο αρραβωνιαστικός μου να μου δώσει λεφτά να το φτιάξω. Αλλά εγώ ήθελα να το φτιάξω μόνη μου. Ήτανε τότε η Ελβιέλα και πήγα να πάρω εμπόρευμα. Ήταν εκεί κάτι μεγάλοι άντρες, σαράντα χρονών ή κάτι τέτοιο. Και μου είπαν να υπογράψω γραμμάτιο. Δεν υπογράφω λέω γραμμάτια, θέλω να το ανοίξω μόνη μου και δεν θέλω να πάρω λεφτά από τον αρραβωνιαστικό μου, κοιταχτήκαν αυτοί. Και μου τα έδωσαν. (…) Πήρα κουμπιά από την Ερμού, μου αρέσαν πολύ τα κουμπιά, κάλτσες, τέτοια… Και έγιναν τα εγκαίνια. Ήρθε κόσμος, ξεπούλησα. Την άλλη μέρα, αφού μάζεψα λεφτά, πήγα να πληρώσω την Ελβιέλα. Πήγα να πληρώσω τις κάλτσες. Έτσι έκανα και μ’ αυτό το μαγαζί. Το μαγαζί θα πρέπει να το κράτησα κανένα χρόνο και μετά το πούλησα …». Κ.Μ., ιδιοκτήτρια καταστήματος με είδη δώρων – υφάντρια, μοδίστρα, 80 ετών.

«Πάω να δω που πουλάνε αργαλειούς. Και μια και δυο πάω στον ΕΟΜΜΕΧ να μάθω (…) Παραγγέλνω τον αργαλειό. Είχα πάει και στου Μολοκότου να πάρω κλωστές. Το στημόνι, ήταν κάποια Βάσω στην Καισαριανή. Της λέω θα έρθεις να μου κάνεις το στημόνι. (….) Με βοήθησε να καταλάβω όταν  έσπαγε μία κλωστή πως θα το κάνω. Μου φαινότανε αυτό ότι ήτανε πολύ σπουδαίο επίτευγμα ότι θα μπορούσα να δέσω μία κλωστή. Και όταν έδενα μία κλωστή, χειροκροτούσα τον εαυτό μου. Και σιγά-σιγά άρχισα να υφαίνω και ύφαινα πολύ ωραία πράγματα. Γιατί όταν βάλεις το γούστο σου και δεν κοιτάς τι λέει η παράδοση, η παράδοση είχε αυτά που είχε, εγώ δεν ήθελα να κάνω αντιγραφή της παράδοσης, αυτά που κάνουνε στα Γιάννενα και στο Μέτσοβο και στα τέτοια, τίποτα, εγώ ήθελα να κάνω δικά μου, ήθελα να κάνω ένα ελεύθερο σχέδιο. Και έκανα ελεύθερο σχέδιο. Σκεφτόμουνα, ας πούμε να κάνω τοτέμ. Έπαιρνα μαύρη, άσπρη κλωστή και έκανα αυτό που ήθελα, πραγματικά έκανα πολύ ωραία. Έκανα ήλιους, ηλιοβασιλέματα, σύννεφα, τέτοια ήθελα να κάνω (…) Έφτιαχνα στον αργαλειό ρούχα, παλτά, ταγιέρ, φούστες, αριστουργήματα». Κ.Μ., ιδιοκτήτρια καταστήματος με είδη δώρων – υφάντρια, μοδίστρα, 80 ετών

«Ήρθα στο μαγαζί αυτό, Υακίνθου 11, με άλλο σκεπτικό, όχι υφαντά, αλλά είδη δώρων. Και εδώ πάλι δεν κάθισα ήσυχα, έκανα μαξιλαράκια, έβαφα μόνη μου δαντέλλες με κρεμμύδι, με μούρα, με κάπνα από το τζάκι, με διάφορα τέτοια. Και έραβα πολύ λεπτές αιθέριες δαντέλλες, έκανα μαξιλαράκια ρετρό με σατέν από μέσα, με δαντέλλες. Που πάλι ήτανε [για] μια ειδική μερίδα ανθρώπων. Δηλαδή, δεν ήταν της ευρείας κατανάλωσης. Δεν είχα ποτέ μου της ευρείας κατανάλωσης, γιατί ποτέ μου δεν με τράβηξε το χρήμα. Ήθελα να ζω καλά, να κοιτάω την οικογένεια μου, όχι μόνο με τη δουλειά μου, αλλά και να μαγειρεύω, να συγυρίζω, να πλένω…» Κ.Μ., ιδιοκτήτρια καταστήματος με είδη δώρων – υφάντρια, μοδίστρα, 80 ετών.

«Το μαγαζί που ξεκίνησα ήταν διαλεχτό, είχε διαλεχτά είδη. Ήτανε πιο διαλεχτός κόσμος. Και τότε ας πούμε οι Κυψελιώτες που ήταν τότε πελάτες μου, φύγανε, έχουνε πάει στην Κηφισιά, στα προάστια (…) Και φτώχυνε ο κόσμος. Ήρθαν πιο φτωχοί. Και ήρθανε και οι διαβολοξένοι. Οι ξένοι λοιπόν μαζεύουνε τα λεφτά τους για την πατρίδα, δεν χαλάνε εδώ λεφτά». Κ.Μ., ιδιοκτήτρια καταστήματος με είδη δώρων – υφάντρια, μοδίστρα, 80 ετών

«Τώρα ράβω τσάντες, φτιάχνω κοσμήματα της αρέσκειας μου, τα κεριά μου, άρχισα τώρα να κάνω και λίγο ράψιμο. (…) Λέω μήπως βγει κάτι, για να μην κλείσει το μαγαζί, μήπως βγουν τα έξοδα του. Αλλά όλα αυτά φθίνουν. Και έχει αλλάξει. Είχα κάτι ακριβά κομμάτια και όμορφα, αλλά σταματήσανε να ζητάνε. Και άρχισα να φέρνω αυτά που ζητάνε. (…) Γεμίζει η ψυχή μου από τη δουλειά αυτή. Σκέφτομαι και στην ηλικία μου: αχ θα πάω το πρωί, να τελειώσω αυτή την τσάντα, να της βάλω αυτό εκεί, να πάρω αυτό, να δω που θα το ταιριάξω αυτό. Δηλαδή το μαγαζί το κουβαλάω μαζί μου, αλλά το κουβαλάω με αγάπη, όχι με άγχος. Ακόμα και τα τζάμια που σκέπτομαι ότι θέλουν πλύσιμο και αυτά τα κουβαλάω μαζί μου. Ότι πρέπει να φτιάξω τα τζάμια, να ευπρεπίσω το μαγαζί, με τη σκέψη ότι αυτός που θα μπει μέσα δεν έχει καμία δουλειά να βλέπει ένα μαγαζί ακατάστατο, μπορεί να πάει σε άλλο μαγαζί. Και από σεβασμό στον πελάτη και στον εαυτό μου θέλω να είναι το μαγαζί περιποιημένο». Κ.Μ., ιδιοκτήτρια καταστήματος με είδη δώρων – υφάντρια, μοδίστρα, 80 ετών.

«Το μαγαζί είναι δεύτερη γενιά, είναι οικογενειακή καθαρά επιχείρηση, είχαμε πάρα πολύ προσωπικό κάποτε, πάρα πολύ προσωπικό, δηλαδή 8-9 άτομα έχουμε φτάσει, αλλά είναι έτερον εκάτερον αυτό, ξέρετε είναι και η αλλαγή των συνηθειών που υπάρχουνε, παλιά υπήρχε η εικόνα της μοδίστρας στο σπίτι, ξέρω ’γω κάθε δύο τρεις μήνες στο σπίτι ερχόταν η μοδίστρα και εγκαθίσταντο στο σπίτι». Π.Κ., ιδιοκτήτης καταστήματος ειδών ραπτικής, 55 ετών

«Έχει φύγει η πελατεία, οι παλιές βιοτεχνίες, οι μοδίστρες και τα λοιπά οι Ελληνίδες, γιατί υπήρχαν πάρα πολλά ατελιέ εδώ, έχουνε φύγει. Υπήρχαν ατελιέ με δέκα κοπέλες μέσα. Κοπέλες οι οποίες ζούσαν μέσα στο ατελιέ, μάθαιναν την τέχνη, τρώγανε στο σπίτι μέσα, τρώγαν και ξύλο ακόμα, όχι μόνο φαγητό από τις δασκάλες εκεί που είχανε, αληθινό είναι αυτό που σας λέω, και έρχονται μερικές φορές και μας, μας λένε ας πούμε για κάποιες μοδίστρες που δουλεύανε και κλαίνε που θυμούνται δηλαδή, σκληρή εφηβεία, δηλαδή φεύγανε 14 χρονών να μάθουν αυτή τη τέχνη, έτσι; Και ξέρω ’γω, κόβαν λάθος το ύφασμα, τρώγαν ξύλο. Αλλά θυμούνται τη δασκάλα τους με, με συγκίνηση. Και όχι μια, πολλές. …» Π.Κ., ιδιοκτήτης καταστήματος ειδών ραπτικής, 55 ετών

«Ε, τώρα είπαμε αλλάξανε λίγο οι συνήθειες, δε ράβει τόσο πολύ ο κόσμος, με την κρίση βέβαια υπάρχει μια επιστροφή, μια τάση για να διατηρήσουμε τα ρούχα μας οπωσδήποτε, η μεταποίηση έχει έτσι μια μικρή κίνηση. Χωρίς να είναι τόσο μεγάλη όσο θα περιμέναμε. Ε αυτό οφείλεται στο ότι έχει φύγει ο κόσμος, (…) η οικογένεια δηλαδή η ελληνική έχει φύγει…» Π.Κ., ιδιοκτήτης καταστήματος ειδών ραπτικής, 55 ετών

«Αρχικά, ξεκίνησα να πουλάω παπούτσια, δεν είχα πρόγραμμα να κάνω επισκευές, το άνοιξα για πωλητήριο. Ανοίξαμε με μηδαμινό κεφάλαιο, δεν είχαμε και δυνατότητα. Αν είχαμε τη δυνατότητα χρημάτων, να βάλουμε το κατάλληλο εμπόρευμα, θα ήταν διαφορετικά, αλλά εμείς δεν είχαμε κεφάλαιο να ρίξουμε. Ανοίξαμε το μαγαζί, βασιζόμενοι στα χέρια μας, θα πάμε να δουλέψουμε κάτω, θα έρθει η γυναίκα μας να κάτσει εδώ, πέντε από δω, πέντε από κει, να κάνουμε ρίζα και μαγιά, για να μπορέσουμε να…. Εντάξει τα πράγματα δεν πήγαν και τόσο καλά (…), κάναμε τέσσερα παιδιά (…), στερηθήκαμε…» Β.Μ., τσαγκάρης, 63 ετών

«Η Κυψέλη ήτανε πολύ ωραία, εκείνα τα χρόνια που ’ρθα εγώ, ’79 -’80, αφρόκρεμα ελληνισμού υπήρχε, έκανες μια δουλειά που έκανε τέσσερις δραχμές, σου δίνανε πέντε, πάρε Βασίλη πιές και μια μπύρα, ανάλογα τη δουλειά που έκανες. Όπως σου είπα είμαι γνώστης στη δουλειά επάνω και το εκτιμούσανε. Τώρα, η Κυψέλη έχει γίνει ζούγκλα, δεν είναι κατοικήσιμη πλέον, για ελληνικές οικογένειες όχι…» Β.Μ., τσαγκάρης, 63 ετών

«Το 1985 ανοίξαμε επιχείρηση στην Κερκύρας, αριθμός 21, κομμωτήριο «Νίκη», το όνομα της αδελφής μου. (…) Είχε πάρα πολλή δουλειά, πήγαμε πάρα πολύ καλά, φτιαχτήκαμε, αγοράσαμε διαμέρισμα (…) Η πελατεία ήταν αριστοκρατική (…) μέχρι το 1990 το κομμωτήριο ήταν γυναικεία υπόθεση και αυστηρή παρακαλώ: δεν είχε κουτσομπολιό, μιλούσαμε στον πληθυντικό… είχε πολλή δουλειά και καλή, ποιοτική πελατεία (…) καταρχήν μες στο κομμωτήριο υπήρχε κλασσική μουσική (…) σήμερα δεν υπάρχει ποιότητα πάνω στη δουλειά…, έφυγε η ποιότητα, ο καλός ο κόσμος…, δυστυχώς αλλάξανε τα δεδομένα και μειώθηκε η πελατεία κατά 40% από το 1995 και μετά». Π.Μ, κομμώτρια, 42 ετών.

«Η Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Κυψέλης θα παρουσιάσει την δουλειά της σε μια ημερίδα, το Σάββατο 7 Απριλίου, από τις 11.00 το πρωί ως το απόγευμα, στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων (στην οδό Ακαδημίας). Ελπίζουμε ότι θα μπορέσουμε να σας παρουσιάσουμε εκεί τις πολλαπλές όψεις της Κυψέλης με τις φωνές των ίδιων των κατοίκων της. Μέχρι τότε, μπορείτε να επισκέπτεστε την ιστοσελίδα μας https://sites.google.com/site/opikdomain »

Λ.Π. – Δ.Μ.

——

Διαβάστε περισσότερα για την ΟΠΙΚ στο tvxs.gr
Η ιστορία της Κυψέλης μέσα από μνήμες

TVXS Συνέντευξη: Το βίωμα να είσαι μετανάστης

Προφορική ιστορία: Ένα ριζοσπαστικό κίνημα. Της Τασούλας Βερβενιώτη

Οι Σπαρτακιστες

Πέμπτη, 5 Ιανουαρίου 2012

Σαν σήμερα

Οι «Σπαρτακιστές»

Η εξέγερση των Σπαρτακιστών

Η ηττημένη στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, Γερμανία, αλλάζει σελίδα στα τέλη του 1918, με την εκθρόνιση του Κάιζερ Γουλιέλμου Β’ και την εγκαθίδρυση της λεγόμενης «Δημοκρατία της Βαϊμάρης». Ξεκίνησε με την προσπάθεια οικοδόμησης μιας φιλελεύθερης δημοκρατίας αλλά η αδυναμία συνεργασίας με τους κομμουνιστές, για τους οποίους οι σοσιαλδημοκράτες ήταν «σοσιαλοφασίστες» και κατέληξε με την άνοδο στην εξουσία του Χίτλερ το 1932.
Τότε το NSDAP αναδεικνύεται ως το ισχυρότερο κόμμα και κέρδισε τις περισσότερες έδρες στη νέα Βουλή.
Σ’ όλο αυτό το διάστημα το καθεστώς βρισκόταν κάτω από την πίεση των άκρων. Η πρώτη αμφισβήτηση ήρθε από τ’ αριστερά. Στις 5 Ιανουαρίου του 1919 ξεσπά στο Βερολίνο η εξέγερση των «Σπαρτακιστών», με σκοπό την εγκαθίδρυση κομμουνιστικής διακυβέρνησης στο πρότυπο της Σοβιετικής Ένωσης.
Οι «Σπαρτακιστές» ήταν μία επαναστατική οργάνωση, που δημιουργήθηκε στ’ αριστερά του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (SPD) στα τέλη του 1914, από την πολωνοεβραίαΡόζα Λούξεμπουργκ (ο σοσιαλιστής βαυαρός πρωθυπουργός Κουρτ Άισνερ ήταν επίσης εβραίος), και τον δικηγόρο Καρλ Λίμπκνεχτ, γιο του ιδρυτή του κόμματος, Λέο Γιόγκισες Κλάρα Τσέτκιν, Φραντς Μέρινγκ. Πήραν το όνομά τους από τον διάσημο σκλάβο της αρχαιότητας Σπάρτακο
Ήταν αντίθετοι στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, καταδίκαζαν τον ιμπεριαλισμό και υποστήριζαν την ταξική πάλη και την επαναστατική δράση των μαζών. Ασκούσαν μεγάλη επιρροή στην εργατική τάξη των γερμανικών μεγαλουπόλεων (Βερολίνο, Στουτγκάρδη, Αμβούργο κ.ά.).
Στις 18 Ιανουαρίου 1917 τέθηκαν εκτός SPD και τον Απρίλιο του ίδιου χρόνου μαζί με άλλους διαγεγραμμένους σοσιαλιστές ίδρυσαν το Ανεξάρτητο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (USPD). Όταν το SPD και το USPD συνεργάστηκαν για τον σχηματισμό κυβέρνησης μετά την εκθρόνιση του κάιζερ Γουλιέλμου Β’ (9 Νοεμβρίου 1918), οι «Σπαρτακιστές» αποχώρησαν και την 1η Ιανουαρίου 1919 ίδρυσαν μαζί με άλλους ανεξάρτητους κομμουνιστές το Κομμουνιστικό Κόμμα Γερμανίας (KPD).
Πέντε μέρες αργότερα εξεγείρονται, παρά την αντίθεση της Λούξεμπουργκ, που πιστεύει ότι οι συνθήκες δεν είναι ώριμες για προλεταριακή επανάσταση.. Θεωρεί την εξέγερση πρόωρη. Η τάξη ακόμη έχει σοβαρές αυταπάτες και δεν έχει σπάσει από την SPD . Η συμβουλή προς τους επαναστατημένους εργάτες του Βερολίνου ήταν να αυτοσυγκρατηθούν. Η εξέγερση συντρίβεται μέσα σε δέκα μέρες από τους σοσιαλδημοκράτες του καγκελαρίου Φρίντριχ Έμπερτ, που είχαν τη συνδρομή υπολειμμάτων του αυτοκρατορικού στρατού και ακροδεξιών παραστρατιωτικών ομάδων.
Εκατοντάδες «Σπαρτακιστές» εκτελούνται. Η Ρόζα Λούξεμπουργκ και ο Καρλ Λίμπκνεχτ συλλαμβάνονται και δολοφονούνται κατά τη διάρκεια της ανάκρισης (15 Ιανουαρίου 1919).
Ο Καρλ Λίμπκνεχτ έγραψε την ημέρα που έμελλε να δολοφονηθεί:
«Οι χαμένοι του χθες θα είναι οι νικητές του αύριο, καθώς θα έχουν μάθει από την ήττα».
Οι επιχειρήσεις καταστολής συνεχίστηκαν έως τον Μάρτιο, με τη δολοφονία και άλλων ηγετικών στελεχών των «Σπαρτακιστών».
Παρά την εγκαθίδρυση μιας βραχύβιας Δημοκρατίας των Σοβιέτ στη Βαυαρία (6 Απριλίου – 1 Μαΐου 1918), με την αποτυχία της εξέγερσης των «Σπαρτακιστών» το γερμανικό επαναστατικό κίνημα υπέστη ανεπανόρθωτο πλήγμα.

“Αν το πλήθος είχε αρχηγούς αποφασισμένους, που ήξεραν τι ήθελαν, αντί να έχει καλούς ρήτορες, θα είχε γίνει κυρίαρχο του Βερολίνου εκείνη τη μέρα, γύρω στο μεσημέρι”

πηγή: www.xiotikisfigga.blogspot.com