Τασούλα Βερβενιώτη: Πέρα από την «επιτάχυνση της Ιστορίας» είναι και το «βάρος» της Ιστορίας που κουβαλάμε

194457-jzusa15-0385-fig08[…] Εκτός που οι άνθρωποι θέλουνε χρόνο να αφομοιώσουν όλα αυτά τα τρομερά πράγματα που τους συμβαίνουν, πέρα δηλαδή από την «επιτάχυνση της Ιστορίας» είναι και το «βάρος» της Ιστορίας που κουβαλάμε.  Και πιο συγκεκριμένα, το τραύμα του εμφυλίου, τα δίπολα στη σκέψη και τη δράση μας. Και όσο αυτό το πράγμα δεν το λύνουμε, όσο δεν μπορεί να το διαχειριστεί η κοινωνία, και όσο δεν το αντιμετωπίζει ανοιχτά, με ειλικρίνεια, τόσο θα δυσκολευόμαστε να φτιάξουμε και μια καινούργια πρόταση ζωής […] Η ιστορικός Τασούλα Βερβενιώτη μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη με αφορμή το φαινόμενο της επιτάχυνσης της Ιστορίας που συμβαίνει τα τελευταία 5 χρόνια στην Ελλάδα, συμμετέχοντας στην Έρευνα για την κρίση.

Κρ.Π.: Από το 2010 κάθε ένα χρόνο περίπου, αλλάζει η κυβέρνηση (ή η σύστασή της) στην Ελλάδα. Έχει ξανασυμβεί ιστορικά, και τι μπορεί να σημαίνει;

Τ.Β.: Από όσο ξέρω δεν έχει ξανασυμβεί. Ωστόσο, σύμφωνα με τους ιστορικούς, σε περιόδους κρίσης, παρατηρείται το φαινόμενο της «επιτάχυνσης της Ιστορίας» (acceleration of History), κατά το οποίο η ταχύτητα των γεγονότων είναι πολύ μεγάλη. Γεγονότα δηλαδή που συνήθως συμβαίνουν μέσα σε πέντε ή δέκα ή είκοσι χρόνια, συμβαίνουν σε ένα, δύο ή τρία.

Ας κοιτάξουμε τι έγινε το 2015. Έχουμε δύο εκλογικές αναμετρήσεις και ένα δημοψήφισμα, τα capital controls, το 3ο μνημόνιο, μια διάσπαση στο κυβερνητικό στρατόπεδο, μια εμφανής δυστοκία να εκλέξει το κόμμα της αξιωματικής  αντιπολίτευσης αρχηγό και καπάκι σε όλα αυτά το προσφυγικό με πρωτοφανείς ροές ανθρώπων προς την Ευρώπη και καθημερινούς σχεδόν θανάτους στο Αιγαίο.

Όλα αυτά είναι πάρα πολλά! Είναι πολύ δύσκολο για τους ανθρώπους της όποιας κοινωνίας- όχι μόνο της ελληνικής- να τα εντάξουν στη συλλογιστική τους, να κατανοήσουν τη σημασία τους και να αφομοιώσουν τόσο πολλά γεγονότα σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα.

Κρ.Π.: Και οι κυβερνήσεις αλλάζουν μετά από μαζικές κινητοποιήσεις-εξεγέρσεις: Αγανακτισμένοι, διαμαρτυρία για το κλείσιμο της Ερτ, κλπ.

Τ.Β.: Λόγω αυτού του γρήγορου ρυθμού των γεγονότων το κίνημα των αγανακτισμένων φαντάζει σήμερα ως μακρινό παρελθόν, παρόλο που η επίδρασή του ήταν καίρια στις μετέπειτα εξελίξεις, όπως και το κλείσιμο της ΕΡΤ αλλά και η δολοφονία του Παύλου Φύσσα, θα έλεγα, το Σεπτέμβρη του 2013, ότι αποτελούν ιστορικές τομές.

Υπάρχουν λοιπόν φάσεις στην ανθρώπινη ιστορία που τα γεγονότα εξελίσσονται με πάρα πολύ μεγάλη ταχύτητα και οι αλλαγές που συντελούνται είναι πολλές και περισσότερο ευδιάκριτες στο πολιτικό επίπεδο παρά στο επίπεδο της συνειδητοποίησής τους από τους ανθρώπους, γιατί δεν έχουν το χρόνο να τις αφομοιώσουν.

Είναι αλήθεια ότι οι αλλαγές αυτές είναι πιο εύκολα μετρήσιμες στο πολιτικό επίπεδο, γιατί εύκολα αποτυπώνεται στον πολιτικό χάρτη ένα κόμμα που στις εκλογές του 2009 πήρε 42,93%, ενώ το 2015 μόνο το 4,68 των ψήφων. Οι αλλαγές όμως στο επίπεδο των νοοτροπιών, των συμπεριφορών ή των στερεοτύπων ούτε είναι εύκολα μετρήσιμες, ούτε εύκολα γίνονται.

Μπορούμε όμως να πούμε με βεβαιότητα ότι η βιαιότητα με την οποία τα «μέτρα λιτότητας» επιβλήθηκαν, διαφοροποίησε το πλαίσιο αναφοράς των ανθρώπων, τις καθημερινές τους συνήθειες, τον τρόπο που ζούσαν, δρούσαν και σκέφτονταν, με αποτέλεσμα και την αλλαγή της ταυτότητάς τους.

Κρ.Π.: Ο τρόπος ζωής είναι ο πολιτισμός. Άρα αυτή τη στιγμή γίνεται μια επιτάχυνση της Ιστορίας, μια επιτάχυνση και  αλλαγή του τρόπου της ζωής μας, άρα του πολιτισμού μας. Όμως, προς τα πού;

Τ.Β.: Αυτό δεν το ξέρουμε, γιατί η κατάσταση είναι ακόμα ρευστή και εκρηκτική, όπως η λάβα ενός ηφαιστείου. Αυτό που θεωρώ δεδομένο και νομίζω ότι το έχουν συνειδητοποιήσει και οι περισσότεροι, είναι ότι το κράτος έτσι όπως ήταν δομημένο πρέπει να αλλάξει. Ήταν ένα κράτος πελατειακό. Και το ασφαλιστικό σύστημα και το φορολογικό, όλα είχαν χτιστεί πάνω σε ένα πελατειακό σύστημα.

Σε αυτό το πελατειακό κράτος, κάποια κοινωνική ομάδα ή κάποιο άτομο ή κάποια μερίδα εργαζομένων, κατάφερνε ενίοτε και με διάφορους τρόπους να αποσπάσει μια ευνοϊκή ρύθμιση. Τούτη την ώρα, λόγω της κρίσης, αυτό δεν μπορεί να γίνει.

Χρειαζόμαστε για παράδειγμα ένα δίκαιο φορολογικό σύστημα και ένα βιώσιμο ασφαλιστικό σύστημα. Αυτό όμως, είναι πάρα πολύ δύσκολο να επιτευχθεί. Όχι γιατί δεν έχουμε επιστήμονες με αίσθηση κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά γιατί είχαν ανοίξει τόσα παραθυράκια στους νόμους, που στην πραγματικότητα οποιοσδήποτε καθίσει να το φτιάξει –από τα πράγματα- θα αδικήσει κάποιους, κάποιες κοινωνικές ομάδες, που φαινομενικά δεν θα φταίνε.

Οι αγρότες έχουν κατεβάσει τα τρακτέρ τους στους δρόμους, γιατί αισθάνονται ότι αδικούνται με τη φορολογία που τους επιβάλλεται, η οποία όμως είναι μικρότερη από αυτήν που προ-πληρώνουν οι μισθωτοί και οι συνταξιούχοι. Η αλλαγή όμως στη φορολογία αλλάζει όλο τον τρόπο ζωής τους και αυτό δεν μπορεί να γίνει εύκολα αποδεκτό.

Στην αρχή της κρίσης, θα έλεγα, ότι ήταν πιο εμφανής η αντίθεση, φαινόταν πιο καθαρά πως η μία κοινωνική ομάδα ήταν εναντίον της άλλης, π.χ. αυτοί που ήταν στο δημόσιο εναντίον του ιδιωτικού τομέα ή το αντίθετο.

Παρόλο όμως που η κρίση όλο και βαθαίνει και διαλύει την καθημερινότητα μεγάλων κοινωνικών στρωμάτων -που δεν μπορούν πια να τα βγάλουν πέρα- δεν παρατηρείται μια αντίστοιχη συσπείρωση με βάση το κοινό, το συλλογικό συμφέρον.

Κρ.Π.: Όπως π.χ. συνέβη στην Αντίσταση με το ΕΑΜ;

Τ.Β.: Το ΕΑΜ διεξήγαγε έναν εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα και το κοινωνικό ζήτημα, την αλλαγή της κοινωνίας, το έθετε για μετά το τέλος του πολέμου, και σε αυτή τη βάση, ναι, είχαν συσπειρωθεί πολλοί άνθρωποι.

Στις μέρες μας όμως οι άνθρωποι συσπειρώνονται στη βάση του «να μη χάσω τα προνόμιά μου». Και μέχρι ένα σημείο έχουν δίκαιο.

Το πρόβλημα όμως είναι ότι αδυνατούν να ‘συνομιλήσουν’, να συνεργαστούν με άλλες κοινωνικές ομάδες ώστε να συν-διαμορφώσουν το κοινό τους μέλλον, ένα όραμα, μια πρόταση ζωής για την μετά την κρίση εποχή.

Σίγουρα δεν είναι κάτι εύκολο ή απλό μια πρόταση για το πώς να ζούμε, για τον πολιτισμό. Ωστόσο μοιάζει να μην έχει τεθεί ακόμα στο τραπέζι, στη δημόσια συζήτηση και αναζήτηση. Γιατί, εκτός που οι άνθρωποι θέλουνε χρόνο να αφομοιώσουν όλα αυτά τα τρομερά πράγματα που τους συμβαίνουν, πέρα δηλαδή από την «επιτάχυνση της Ιστορίας» είναι και το «βάρος» της Ιστορίας που κουβαλάμε.  Και πιο συγκεκριμένα, το τραύμα του εμφυλίου, τα δίπολα στη σκέψη και τη δράση μας: οι καλοί και οι κακοί, οι δικοί μας και οι ‘άλλοι’, ο φόβος και η καχυποψία για τον ‘άλλο’, το μη δικό ‘μας’, που οδηγεί στην αδυναμία να προσπαθήσουμε να τον ακούσουμε, να συζητήσουμε, να συνεργαστούμε. Και όσο αυτό το πράγμα δεν το λύνουμε, όσο δεν μπορεί να το διαχειριστεί η κοινωνία, και όσο δεν το αντιμετωπίζει ανοιχτά, με ειλικρίνεια, τόσο θα δυσκολευόμαστε να φτιάξουμε αυτή την καινούργια πρόταση ζωής.

Έχουμε λοιπόν από τη μια μεριά την επιτάχυνση της ιστορίας και από την άλλη το βάρος της ιστορίας που μας εμποδίζει όχι μόνο να κάνουμε κριτική (γιατί αυτόματα θα περάσουμε στο στρατόπεδο των εχθρών) αλλά ούτε και αυτοκριτική (γιατί θα μας ακούσουν οι εχθροί) που εμποδίζει την επικοινωνία και τη συνεργασία.

Ακόμα και καλοπροαίρετοι άνθρωποι, εάν διατυπώσεις μια αντίθετη με αυτούς άποψη αισθάνονται ότι απειλούνται και εάν επιμείνεις σε κατατάσσουν στο στρατόπεδο των ‘άλλων’, των εχθρών. Μπορεί και να σταματήσουν να σου μιλάνε ή να θεωρήσουν ότι τους έβαλες «στο μάτι».

Η κοινωνία μας δεν ξέρει να συνεργάζεται, δεν ξέρει να συζητάει, δεν ξέρει να μιλάει ανοιχτά, ξέρει να τα λέει από πίσω ή να φωνάζει και να βρίσκει αντίπαλους, ή να είναι στο μαύρο ή να είναι στο άσπρο. Αυτός π.χ. που ήταν πριν σύντροφος γίνεται προδότης γιατί άλλαξε γνώμη.
Όλες σχεδόν οι συλλογικότητες που δημιουργήθηκαν στη διάρκεια της κρίσης και εξαιτίας της κρίσης και στις οποίες συμμετέχουν άνθρωποι με υψηλό επίπεδο κοινωνικής συνείδησης, έχουν τουλάχιστον μια διάσπαση στο ενεργητικό τους. Πολύ επώδυνη για τους περισσότερους.

Κρ.Π.: Δηλαδή βλέπεις ένα κομμάτι της κοινωνίας το οποίο τα δίνει όλα και ξαφνικά κι αυτό το κομμάτι υστερεί στο θέμα «συνεργάζομαι», «προσπαθώ να κατανοήσω τι μου λέει ο άλλος»;

Τ.Β.: Ναι, υπάρχει μια δυσκολία επικοινωνίας και θεωρώ ότι αυτή η δυσκολία έχει σχέση και με τον εμφύλιο, έχει σχέση με το ότι φτιάξαμε δίπολα μέσα στη σκέψη μας, ο δικός και ο άλλος, ο κακός και ο καλός.

Θεωρώ ότι εξαιτίας του εμφυλίου και αυτού του διχασμού της κοινωνίας η Αριστερά δεν μπόρεσε ποτέ να ανεχτεί την αντιπολίτευση, τον άλλο λόγο, δεν μπόρεσε να δεχτεί κριτική, και να κάνει αυτοκριτική. Να μιλήσει καθαρά: τι έκανε λάθος, τι σωστό, τι πρέπει να κάνουμε παρακάτω, τέτοια πράγματα.

Η  κοινωνία έζησε πολλές δεκαετίες διχασμένη και η κοινωνική μνήμη της ήταν διχασμένη, με αποτέλεσμα να διαμορφωθούν νοοτροπίες και συμπεριφορές οι οποίες μεταβιβάστηκαν και στις επόμενες γενιές. Επιπλέον, το ελληνικό κράτος ποτέ δεν ήταν φιλικό προς τους πολίτες, κυρίως προς αυτούς που δεν θεωρούσε ‘δικούς του’. Για μεγάλο διάστημα οι αριστεροί ήταν πολίτες β’ κατηγορίας.

Αξίζει όμως να σημειώσουμε ότι οι συλλογικότητες της αριστεράς που διαμορφώθηκαν σε μια άλλη εποχή κρίσης, τη δεκαετία του ‘40, είχαν να αντιμετωπίσουν έναν εξωτερικό εχθρό. Η συσπείρωση επιτυγχανόταν λόγω της ύπαρξης του εχθρού. Και είχαν τη μορφή της πυραμίδας: κάποιοι –λίγοι- αποφάσιζαν και κάποιοι –πολλοί- εκτελούσαν τις αποφάσεις

Η σημερινή κοινωνία είναι διαφορετική και δεν μπορεί να παράγει τέτοιου είδους σχήματα. Ωστόσο αναπαράγει παρόμοιες συμπεριφορές. Όποιος διαφωνεί –σε αρκετές περιπτώσεις- θεωρείται ότι υποστηρίζει τον εχθρό, ότι είναι προδότης. Γι’ αυτό και οι διαφορετικές απόψεις που υπάρχουν δεν μπορούν να συνομιλήσουν μεταξύ τους. Δεν υπάρχει διάλογος ή δυνατότητα συνεργασίας.

Η κρίση όμως επιβάλει επιτακτικά να διαμορφωθεί μια άλλη πρόταση ζωής. Αυτό μας λείπει, μια άλλη πρόταση ζωής η οποία πάει μαζί με την αλλαγή της κοινωνίας, του κράτους, των θεσμών, των δομών.

Προϋπόθεση να επιτευχθεί θεωρώ ότι είναι να φτιαχτεί ένα άλλο αφήγημα για το παρελθόν, που θα αφορά τόσο το αρχαίο (τους ένδοξους προγόνους μας) όσο και το πιο πρόσφατο (τους ήρωες – μάρτυρες). Πρόκειται για μια διαδικασία κοινωνικής ενηλικίωσης –ίσως μακρόχρονη- που θα επιτρέψει στην κοινωνία να διαμορφώσει τη νέα πρόταση ζωής της.

Δεν μπορώ να αρνηθώ ότι σε κρίσιμες στιγμές κάποιοι άνθρωποι ήταν έτοιμοι να δώσουν ή έδωσαν και τη ζωή τους γιατί πίστευαν ότι έτσι η κοινωνία θα προχωρήσει, θα γίνει σωστότερη, δικαιότερη. Αυτό αξίζει να το θυμόμαστε και αξίζει να μνημονεύουμε αυτούς τους ανθρώπους.
Το αρνητικό στην περίπτωση αυτή είναι η θυματοποίηση. Το να εμφανίζεται κάποιος ως θύμα ή ως εκπρόσωπος των θυμάτων, σημαίνει ότι αυτός θεωρεί ότι δεν φταίει, ότι αρνείται κάθε ευθύνη. Πιστεύω ότι οι άνθρωποι είναι ταυτόχρονα θύτες και θύματα και πρέπει να αναλαμβάνουν τις ευθύνες που τους αναλογούν.

Και δεν νομίζω ότι η Δεξιά είναι έξω από το τραύμα του εμφυλίου, ή ότι βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση, γιατί αυτή έφτιαξε το πελατειακό κράτος και εν μέρει είναι ακόμα δικό της. Η κρίση όμως δεν της επιτρέπει να χρησιμοποιήσει τους μηχανισμούς του, όπως πριν.

Δυσκολεύτηκαν πολύ να εκλέξουν  πρόεδρο. Και τόσους μήνες δεν είχαμε αξιωματική αντιπολίτευση, που για μία δημοκρατία είναι πολύ ουσιαστικό. Και από ότι έγραφαν τα ρεπορτάζ απειλήθηκε και εκεί να γίνει διάσπαση. Ο νέος πρόεδρος, παρόλο που σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις πάει πολύ καλά, θα αντιμετωπίσει προβλήματα μέσα στο ίδιο του το κόμμα. Από εκεί θα κριθεί.

Κρ.Π.: Σήμερα γίνονται πολλές κινητοποιήσεις των αγροτών και έχουν στηθεί μπλόκα σε όλη τη χώρα. Τι έχεις να πεις;

Τ.Β.: Δεν είμαι δημοσιογράφος, ούτε συνδικαλίστρια, ούτε οικονομολόγος. Εάν κατάλαβα καλά όμως υπάρχει μια αδυναμία να διαμορφώσουν ένα πλαίσιο αιτημάτων, μια πρόταση, και υπολογίζουν να το κάνουν την Τρίτη που θα έχουν γενική συνέλευση, ώστε να πάνε να μιλήσουν στη συνέχεια με τον πρωθυπουργό. Ελπίζω να τα καταφέρουν.

Ως απλή πολίτης, θα ήθελα να είναι περισσότερο ειλικρινείς. Δεν θα υποστηρίξω ότι η παραοικονομία είναι κάτι πολύ κακό, γιατί τίποτα δεν είναι ούτε εντελώς μαύρο, ούτε εντελώς άσπρο: η παραοικονομία βλάπτει σε μεγάλο βαθμό την πραγματική οικονομία, αλλά και χωρίς αυτήν θα είχαμε μεγαλύτερη φτώχεια και μεγαλύτερη πείνα –ίσως και θανάτους- εξαιτίας της κρίσης. Η κοινωνία βρίσκεται σε μια δύσκολη καμπή και οι επιλογές που θα κάνει θα επηρεάσουν άμεσα το μέλλον της. Καλή μας συνέχεια, λοιπόν.


Τασούλα Βερβενιώτη είναι ιστορικός και η ερευνητική της δραστηριότητα επικεντρώνεται στην κοινωνική ιστορία της δεκαετίας 1940-1950. Σπούδασε στο Ιστορικό και Αρχαιολογικό Τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Aθηνών και έκανε το Διδακτορικό της στο Πάντειο Πανεπιστήμιο με θέμα τη συμμετοχή των γυναικών στην Εαμική Αντίσταση. Η δουλειά αυτή εκδόθηκε το 1994 και επανεκδόθηκε το 2013 (Η γυναίκα της αντίστασης, Κουκκίδα). Το βιβλίο της Διπλό βιβλίο. Η αφήγηση της Σταματίας Μπαρμπάτση. Η ιστορική ανάγνωση τιμήθηκε το βραβείο Μαρτυρίας – Χρονικού 2004. Έχει πάρει μέρος σε πολλά συνέδρια και έχει γράψει πλήθος άρθρων σε συλλογικούς τόμους και ιστορικά περιοδικά στα ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά και γερμανικά. Η πρόσφατη ιστορική της έρευνα αφορά τον ελληνικό εμφύλιο. Από το 2011 πρωτοστατεί στο Κίνημα της Προφορικής Ιστορίας στην Ελλάδα, οργανώνοντας σεμινάρια και ιδρύοντας Ομάδες Προφορικής Ιστορίας (ΟΠΙ) ο αριθμός των οποίων αυξάνεται με εντυπωσιακούς ρυθμούς.

Δημοσιεύτηκε: http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/t-berbenioti-pera-apo-tin-epitaxynsi-tis-istorias-einai-kai-baros-tis-istorias-p

Ζώντας την κρίση και συλλέγοντας προφορικές μαρτυρίες γι’ αυτήν

09:31, 06 Μαρ 2014 | Κρυσταλία Πατούλη tvxs.gr/node/149996

Η ΟΠΙΚ (Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Κυψέλης) αποτελείται από εθελοντές που συγκεντρώνουν προφορικές μαρτυρίες με βάση τα διεθνή standards. Άρχισε τη λειτουργία της το 2011. Από τότε έχει παρουσιάσει τη δουλειά της με πολλαπλούς τρόπους. Φέτος, η θεματική ομάδα της ΟΠΙΚ για την Κρίση που συγκροτήθηκε στο τέλος του 2012 και αυτή τη στιγμή αποτελείται από πέντε εθελοντές (Τασούλα Βερβενιώτη, Όλγα Καραγιάννη, Πέτρος Γιαλιατσάτος, Χαρά Παρασκευοπούλου, Ισμήνη Στέλιου) συμμετέχει στο συνέδριο που διοργανώνει η Ένωση Προφορικής Ιστορίας και το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών με τίτλο Η μνήμη αφηγείται την πόλη…

Την Κυριακή 9 Μαρτίου, η ομάδα για την Κρίση θα παρουσιάσει τη δουλειά της με τίτλο «Ζώντας την κρίση και συλλέγοντας προφορικές μαρτυρίες γι αυτήν», στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης.

Η καταγραφή απόψεων -μέσα από συνεντεύξεις- για τις αλλαγές που καθημερινά συντελούνται στην τοπική αλλά και στην παγκόσμια κοινότητα, γνωστές με το όνομα «κρίση», δεν έχουν απασχολήσει μόνο την ομάδα μας.

Αξίζει να επισημάνουμε τις (προφορικές και γραπτές) συνεντεύξεις που συγκέντρωσε η δημοσιογράφος – σύμβουλος Ψ.Υ. Κρυσταλία Πατούλη μέσα από την έρευνά της για την Κρίση* που διεξάγει ακτιβιστικά από το 2010, με πρόσωπα των γραμμάτων, των επιστημών και των τεχνών. οι οποίοι παραθέτουν τις απόψεις τους για τις αιτίες και τις λύσεις (τί να κάνουμε;) της κρίσης.

Η ομάδα για την Κρίση της ΟΠΙΚ δούλεψε στο μικρό επίπεδο, προσπάθησε να συγκεντρώσει ατομικά, καθημερινά βιώματα, θεωρώντας ότι η μικρή ιστορία είναι αξεδιάλυτα συνδεδεμένη με τη μία, με τη «μεγάλη» ιστορία.

Τα παρακάτω κείμενο αποτελείται από επιλεγμένα αποσπάσματα, τα οποία πιστεύουμε ότι δίνουν μια εικόνα για την κρίση στην Κυψέλη –και όχι μόνο.  Όλες σχεδόν οι συνεντεύξεις πάρθηκαν το 2013.

Ο ορισμός της κρίσης

Τι σημαίνει κρίση! Τι σημαίνει; Καλό ερώτημα. Τι σημαίνει κρίση; [παύση] Τι σημαίνει κρίση; Κρίση, κυρίως, σημαίνει μία βίαιη ανατροπή της κατάστασης που προϋπήρχε. (Ι.Π., 21-4-2013)

Τι σημαίνει κρίση, αυτό που ζούμε τώρα … το αποτέλεσμα… μιας περιόδου… πλάνης και αφασίας… Αυτό είναι κρίση για μένα … πλάνης μεγάλης. (Α.Π., 4-3-2013)

Δεν πρέπει να μας ξενίζει το γεγονός ότι οι αφηγητές μας δυσκολεύονται να δώσουν έναν ορισμό για την κρίση. Η ονοματοποίηση, το να μπορούν να δώσουν οι άνθρωποι ένα όνομα σε μια δύσκολη κατάσταση που βιώνουν, σημαίνει ότι βρίσκονται και σε μια διαδικασία για να το ξεπεράσουν

Η συνειδητοποίηση της κρίσης

Την κρίση κατ’ αρχήν άρχισα να την βλέπω παρακολουθώντας τηλεόραση και από διάφορα σάιτς (Γ.Τ., 11-1-2013)

[κατάλαβα την κρίση] από εμπειρίες που έχω από φίλους μου που δούλευαν οικοδομή, υδραυλικοί. Τους έχει πιάσει η κρίση εδώ και τα τελευταία χρόνια. (Ν.Σ., 17-3-2013)
Θεωρώ ότι η κρίση είχε ξεκινήσει, μάλλον όχι, σίγουρα ο φόβος για την κρίση εε… υπήρχε ειδικά σε άτομα τα οποία μπορεί να ασχολιόντουσαν λίγο παραπάνω με τα… με τα οικονομικά (Χ.Ν., 30-9-2013)

Θα σου πω ότι ξαφνικά, ξαφνικά βρίσκομαι να μη μπορώ να πληρώσω κανένα λογαριασμό μου […] Το χειρότερο από όλα ήταν η φετινή χρονιά, γιατί έπαψε να μου δίνει και νοίκι ο νοικάρης μου στην Κυψέλη (Ε.Π., 8-7-2013)

Ποιος «φταίει» για όλα τα δεινά;

Εμείς …

Ξέρω γω! Κατ αρχήν φταίμε εμείς. Εμείς, εννοώ φταίμε σαν εμείς. Δεν θάλεγα ότι φταίω εγώ προσωπικά. Αλλά πιστεύω φταίει η λογική που υπήρχε στον κόσμο: ότι ήτανε ας πούμε, σε σχέση με το κράτος που είχε αποκτήσει πελατειακές σχέσεις.  (Ν.Σ., 17-3-2013)

Εμένα ο γείτονας μου εδώ απέναντι … ο οποίος ήταν στο ναυτικό υπαξιωματικός … στα 30 κάτι του … ήρθε με ένα ύφος, ας πούμε, … μου λέει «Βρήκα ένα γιατρό να μου κάνει μια σύνταξη… τα’ χω κανονίσει αυτά….». Και τώρα παίρνει τη σύνταξη … ο υπαξιωματικός. Ο άνθρωπος αυτός έχει ζήσει όλη του τη ζωή, χωρίς να δουλεύει… Και, τα’ λεγε με καμάρι… Εγώ τον άκουγα κι από μέσα μου έλεγα… ότι έλεγα… αλλά … ούτε να τον καταγγείλω πήγα ποτέ. (Α.Π., 4-3-2013)

… και οι άλλοι

Υπήρχε μια ευμάρεια η οποία φαινόταν από τα σπίτια, τις κατοικίες, των εξοχικών σπιτιών που είχαν οι έλληνες και από το πλήθος των αυτοκινήτων και από την ευκολία που είχαν να ξοδεύουν λεφτά σε διασκέδαση. Δεν τα ήξερα βέβαια εγώ αυτά τα πράγματα, σιγά σιγά άρχισα να τα συνειδητοποιώ διαβάζοντας κάπως. Ήταν περίπου όπως μια παγκόσμια φούσκα και εμείς ήμασταν ένα κομματάκι αυτής της φούσκας. (Γ.Τ., 11-1-2013)

Ένα σύστημα πολιτικών που κατάφερε να φέρει τη χώρα σ’ αυτό το χάλι, θα πρέπει τώρα οι ίδιοι ; έρχονται, απορώ δηλαδή με το θράσος τους κανονικά θα’ πρεπε οι ίδιοι μόνοι τους να… πότε παραιτούνται αυτοί οι άνθρωποι; δηλαδή είναι, είναι… τρελό έτσι; Αυτοί που τους ψηφίζουνε ακόμα είναι αυτοί που ελπίζουνε ότι κάποια στιγμή θα ξαναεπωφεληθούν από μια ενδεχόμενη εκλογή του τάδε ή του τάδε …γι αυτό τρέχουν από πίσω… (Α.Π., 4-3-2013)

Έτσι αυθόρμητα μου έρχεται να πω ότι φταίει ένας πολιτισμός. Ένας ολόκληρος πολιτισμός δηλαδή. Δεν είναι θέμα ενός ατόμου ή μίας συγκεκριμένης ομάδας ατόμων. Έχει επικρατήσει ένας, ένας πολιτισμός. Γιατί μια κοινωνία έχει θέσει ακόμα και αυτές τις αξίες που λέμε. Έτσι όταν μιλάμε ότι το κέρδος, ήταν ίσως η μοναδική αξία μίας κοινωνίας. Ναι! αλλά μια κοινωνία το δέχθηκε αυτό το πράγμα. Να μην είναι η ομορφιά ή να μην είναι κάτι άλλο, αλλά να είναι το κέρδος. Και, με αυτήν την έννοια, είναι και μακροπρόθεσμο και το πώς θα ξεπεραστεί. Είναι, καταντάει να είναι θέματα αλλαγής συνειδήσεων, παιδείας και ούτω καθεξής […] Κατά μία έννοια, πολύ αυτή, φταίει ακόμα και, ακόμα και οι αντίπαλοι αυτού του πολιτισμού, επειδή δεν είναι αρκετά ισχυροί, δεν είναι αρκετά πειστικοί (Ι.Π., 21-4-2013)

Ποιοι πλήγηκαν περισσότερο από την κρίση;

Νομίζω οι νέοι, οι νέοι που δεν έχουν πια όραμα. Φεύγουνε όλοι στο εξωτερικό. Και εμένα μου έχει περάσει τα τελευταία δύο χρόνια να σηκωθώ να φύγω από την Ελλάδα [σιωπή]. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Και το κομμάτι που βρέθηκε άνεργο και είναι σε μια ηλικία που αντικειμενικά δεν μπορεί να ξαναμπεί στην παραγωγή, είναι πολύ δύσκολο να τους προσλάβουνε, οπότε δημιουργείται από τη μία μια τεράστια στρατιά ανέργων μεσηλίκων που τείνουν στην εξαθλίωση. Απ’ την άλλη μια τεράστια στρατιά ανέργων νεολαίας που θα έκανε τα πάντα για να δουλέψει ακόμα και με ένα ευρώ την ώρα, ας πούμε, μόνο και μόνο για έχει την ψευδαίσθηση της δουλειάς. (Χ.Ν., 30-9-2013)

Οι πρώτες νομίζω που επλήγησαν ήταν  οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Στη συνέχεια  επλήγησαν οι εργαζόμενοι των 50 και άνω και τώρα, έχει πληγεί, έχει φανεί το μεγάλο πλήγμα στη νεολαία που έχει φτάσει  50% ανεργία στους νέους. Πλέον σε λίγο καιρό δεν θα μετράμε… ποιός δεν έχει δουλειά, θα μετράμε ποιος έχει. (Λ.Χ., 24-4-2013)

Οι προσωπικές «πληγές»

Εγώ, να σας πω την αλήθεια, προσωπικά, που θάθελα νάκανα ένα παιδί, αυτή τη στιγμή δεν μπορώ να το σκεφτώ. Δηλαδή δεν ξέρω αν αύριο θάχω δουλειά. Δηλαδή πιστεύω ότι για να κάνω παιδί πρώτα πρέπει να στρώσω κάτι και να πω, να μπορέσω να πω, ότι θα το βοηθήσω να μεγαλώσει άνετα ή έστω να μπορεί να μεγαλώσει αξιοπρεπώς, κάτι το οποίο δεν γίνεται [σιωπή]. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Είναι οικογένεια αυτό το πράγμα; Είναι ζωή; Δεν ξέρω! Εμένα οι κόρες μου αυτό μου λένε, μου λένε: Μαμά ξέχασε το, γιατί αν βρούμε δουλειά στον Καναδά για δύο χρόνια, ας πούμε θα πάμε στον Καναδά και μετά μπορεί να βρούμε δουλειά στη Νότιο Αφρική. Ξέρουμε που θα βρούμε δουλειά; Έτσι είναι…. (Λ.Χ., 24-4-2013)

Η ζωή μου εδώ ήταν έτσι λίγο μοναχική γιατί δούλευα […] μέχρι που πέρσι έχασα τη δουλειά μου, με σταματήσανε […] δυσκολεύτηκα λίγο λόγω της κρίσης […]. Πολύ! πέρασα δύσκολα! Βρέθηκα χωρίς σπίτι λόγω που δεν μπορούσα να πληρώνω […]. Χωρίς να με ειδοποιήσει ο ιδιοκτήτης με πέταξε […]. Βρήκα τα πράγματά μου έξω! Αυτό ήτανε πέρσι το καλοκαίρι. […] και σε αυτό νομίζω ότι με βοήθησε το Μυρμήγκι και κάποιες άλλες οργανώσεις που πήγα. (Τ.Κ., 15-11-2013)

Οι «πληγές» στις εργασιακές σχέσεις

Ο εργαζόμενος πλέον δεν έχει όπλα… δεν μπορεί να αμυνθεί… του στερήσανε όλα τα όπλα, όλη του την άμυνα και τώρα απλώς εφαρμόζουν πάνω του νέα μέτρα στα οποία δεν μπορεί να αντιδράσει. Όταν ο άλλος έχει φτάσει στο χείλος του γκρεμού και είναι και, πως θα θυσιάσει ένα μεροκάματο; Για να κατέβει σε μια απεργία, το σκέφτεται. Όταν απειλείται -ας πούμε- αν θα έχει δουλειά αύριο, την απεργία θα σκεφτεί ή να διασφαλίσει το μεροκάματο του; Άρα λοιπόν τι έγινε; Μας αφοπλίσανε και γυμνούς όπως είμαστε μας βαράνε. Δεν μπορείς να κάνεις τίποτε… (Α.Π., 4-3-2013)

Έχει μειωθεί η δουλειά και με αποτέλεσμα παιδιά που φεύγουν από τη δουλειά να μην τους αντικαταστεί ο εργοδότης, γιατί δεν βγαίνει. Με αποτέλεσμα να πέφτει ένα μεγαλύτερο βάρος της εργασίας σε μας. Αλλά αυτό είναι ένα αυτονόητο αυτή τη στιγμή. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Πλέον, για μένα, κριτήριο για τους περισσότερους είναι να μπορούν να βγάζουν χρήματα. Από ‘κει και πέρα το με τι κόστος προσωπικό θα τα βγάζουν αυτά τα χρήματα έχει πέσει σε δεύτερη μοίρα. Και προσωπικό κόστος εννοώ με τις ώρες που θα σπαταλάνε στη δουλειά και δε θα ‘χουν προσωπική ζωή, είτε με το ότι δεν θα τους καλύπτει τίποτα άλλο πέρα απ’ το οικονομικό. (Χ.Ν., 30-9-2013)

Η διαχείριση των σωματικών «πληγών»

Απ’ ότι μου έλεγαν φίλες μου που δούλευαν σε νοσοκομεία  γιατρίνες και τα λοιπά, μου έλεγαν: Δεν μπορείς να φανταστείς! Ξαναβλέπουμε ανθρώπους χωρίς δόντια, που αυτό το είχαμε εε… μας είχε φύγει από το μυαλό. Ας πούμε δεν το σκεφτόμασταν καν…. (Λ.Χ., 24-4-2013)

Ζήτησα να’ ρθει γιατρός -ήμουν άρρωστος- στο σπίτι για να έρθει να με δει κατ’ οίκον… και μου λέει: Σας παρακαλώ, αν μπορείτε να σηκωθείτε… γιατί πάμε μόνο σε κατάκοιτους, δεν έχουμε τη δυνατότητα πλέον να επισκεφθούμε. Αν μπορείς να σηκωθείς, να έρθεις εδώ στο ιατρείο του ΙΚΑ. Πήγα!. (Α.Π., 4-3-2013)

Έχω μια καλή ενδοκρινολόγο, που την τελευταία φορά που την είδα, μου ζήτησε λιγότερα απ’ τα μισά. (Ι.Π., 21-4-2013)

Έκανα μια συμφωνία με το γιατρό μου. Του δίνω ένα μικρό ποσό το μήνα και συνεχίζω να πηγαίνω εκεί. (Γ.Τ., 11-1-2013)

Εγώ είχα φοβηθεί πολύ με τον πατέρα μου. Πίστευα ότι τα πράγματα είναι δραματικά στα νοσοκομεία… αλλά αυτό που κατάλαβα είναι ότι οι γιατροί κάνουνε απίστευτη προσπάθεια. Οι άνθρωποι, μέσα εκεί…, βοηθάνε πάρα πολύ κόσμο αυτή τη στιγμή που είναι με φοβερές ελλείψεις. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Οι περικοπές μισθών και ονείρων

Γιατί τώρα, η περικοπή του μισθού μου έγινε τόσο έντονη.. που αρχίζω πλέον να βλέπω… ότι από δω και πέρα θα πρέπει να περιορίσω τα πάντα. Αν δεν ήταν η μάνα μου που έχει κάνει αιματηρές οικονομίες … και να μπορούσε να μου δώσει να ξοφλήσω αυτά… […] Ακόμα κι αυτοί που έχουν ακίνητα τώρα και θέλουν να πουλήσουν βλέπεις πως είναι …. Ε… ούτε να πουλήσουνε μπορούνε, αλλά και η τιμή που θα πουλήσεις πια δεν… ε είναι ξεφτίλα. Δηλαδή αυτά που έχεις σαν περιουσία ξανεμίζονται. Εκεί θα καταλήξουμε. […] Αν, ας πούμε, εγώ που έχω τώρα μια βαρκούλα και μπορώ να την πηγαίνω με το πανάκι χωρίς να ξοδεύω τίποτα ούτε από τους πόρους τους δικούς μου ούτε των αλλονών, έτσι;  Είναι μια ανέξοδη απόλαυση. Ε, άμα μου βάλεις εσύ τώρα φόρο πολυτελείας γι αυτό και με αναγκάσεις να μην το έχω;… Για μένα είναι μία χαρά χωρίς να ξοδεύω τίποτε, (Α.Π., 4-3-2013)

[τα οικονομικά μου] σίγουρα έχουν μειωθεί, αφού πληρώνω παραπάνω εφορία από όσο πλήρωνα. Από τη στιγμή που πληρώνω παραπάνω ρεύμα, αφού έχει αυξηθεί το ρεύμα και σίγουρα έχουν μειωθεί οι αποδοχές μου από τη στιγμή που πρέπει να βοηθάω την οικογένειά μου, γιατί δεν ανταπεξέρχεται οικονομικά […] ενώ πριν θα μπορούσαν να ήταν καλύτερα οικονομικά οι γονείς μου […].Έχω έννοια για τους γονείς μου, γιατί ο πατέρας μου όταν βγήκε στη σύνταξη ξεκίνησε να παίρνει 1.060, αν θυμάμαι καλά ήτανε ο μισθός του -ο πρώτος- και τώρα έχει φτάσει 725 και μένει σε ένα σπίτι με νοίκιο και με τη μητέρα μου που έχει ένα μαγαζί με το οποίο ίσα ίσα το κρατάει για να μπορέσει να πληρώνει το ΤΕΒΕ και να μπορέσει να πει ότι θα πάρει και αυτή σύνταξη σε τρία χρόνια που θα βγει. Και δεν νομίζω ότι είμαι ο μοναδικός. Νομίζω ότι είναι πολύς κόσμος. Και αν σκεφτούμε ότι υπάρχουν και οικογένειες που δεν έχουν κανένα να δουλεύει. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Έχω μια σύνταξη την οποία είχα πάρει μειωμένη, ε, δηλαδή, εάν δεν μπορώ να πουλήσω απολύτως τίποτα, έχω μόνο ένα χιλιάρικο το μήνα. Αδύνατο να ζήσεις με ένα χιλιάρικο το μήνα κι σ’ ένα σπίτι 500 τετραγωνικά. Έχω έναν αδελφό, ο οποίος με έχει όπα- όπα, αλλά ο κακομοίρης έχει δύο σπίτια μεγάλα στην πλάτη του, γιατί εξίσου μεγάλο είναι και το δικό του, εδώ πιο πάνω απ’ το δικό μου[…]  Και βλέπω την εκπαίδευση να κατεβαίνει σκαλί-σκαλί στον πάτο, όταν για να ορθοποδήσει ένας τόπος ή ένας άνθρωπος, το μόνο που χρειάζεται είναι η παιδεία. (Ε.Π., 8-7-2013)

Οι άνθρωποι που σου ζητάνε χρήματα στο δρόμο είναι μόνιμο πρόβλημα, μόνιμο, μόνιμο, και δεν ξέρεις και τι να κάνεις, δηλαδή είναι πόνος ψυχής πολύ μεγάλος…. Η βρωμιά, το ότι ο Δήμος δεν παρεμβαίνει δηλαδή δεν συντηρεί τα δέντρα, δεν καθαρίζει…. Δεν συντηρεί πεζοδρόμια τίποτα, τίποτα, τίποτα. Είναι αφημένα όλα στην τύχη τους….. Ότι έχουνε κλείσει πάρα πολλά μαγαζιά, πάρα πολλά, ότι έχει πολλά άδεια διαμερίσματα που δεν πουλιούνται ούτε νοικιάζονται. Στην πραγματικότητα έχει μειωθεί ο πληθυσμός στο κέντρο, εδώ [στην Κυψέλη] τουλάχιστον. (Λ.Χ., 24-4-2013)

Η θέρμανση

Πέρσι είχαμε θέρμανση μέχρι το Γενάρη. Μετά δεν είχαμε πλέον θέρμανση, οπότε έβαλα όλα μου τα ορειβατικά ρούχα και κυκλοφορούσα (Γ.Τ., 11-1-2013)
Κάναμε συνέλευση και οι περισσότεροι είχαν ζητήσει να μην βάζουμε [πετρέλαιο]. Να δούμε άλλους τρόπους να ζεσταινόμαστε. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Η καθημερινότητα

Εγώ κατά αρχήν δεν βγαίνω. Έχουν αυτά ελαττωθεί. Δεν αγοράζω αυτά που… ακόμα και στο φαγητό είμαι πολύ προσεκτικός για να πάρω αυτά που πρέπει να μαγειρέψω. Κοιτάω πώς να πάρω από το μαγαζί να φάω σπίτι να μην χαλάω λεφτά. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Τώρα σκέφτομαι πάρα πολύ, δηλαδή…. έχω μειώσει. Δεν ήμουνα και της κατανάλωσης ιδιαίτερα, αλλά έχω μειώσει ακόμη περισσότερο τα ρούχα, τα παπούτσια. Έχω να ψωνίσω ρούχα ενάμισι χρόνο. (Λ.Χ., 24-4-2013)

Δεν έχω λεφτά τώρα να βγω για μια βόλτα! Μπορεί να σκέφτομαι ότι «Ναι δεν έχω λεφτά τώρα να βγω για μια βόλτα» αλλά δεν υπάρχει και μία προοπτική στο ότι κάποια στιγμή αν δουλέψω, θα τα αποκτήσω, γιατί ακόμα και αν δουλέψω ούτε τα αναγκαία για τα έξοδα του μήνα, ας πούμε, δεν μπορείς να βγάλεις. Οπότε όλη αυτή η κατάσταση και βλέποντας ότι δεν υπάρχει κάποιο φως κάποια στιγμή, έστω και σε δέκα χρόνια, αν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση, έτσι όπως πάει εε σου δημιουργεί και μία… και σε ρίχνει ψυχολογικά και εε σε… και έναν εκνευρισμό και μία ένταση… Αυτό!. (Χ.Ν., 30-9-2013)

Βέβαια, βεβαίως έχω περιορίσει τις εξόδους μου και είναι αμαρτία γιατί είμαι 80 χρονών και πρέπει που και που να βγαίνω. Καλά δεν συζητώ πια ότι δεν έχω πάει ούτε σε μαγαζί, ούτε να ψωνίσω τίποτα, αλλά δεν χρειάζεται και να ψωνίσεις τίποτα στην ηλικία μου. (Ε.Π., 8-7-2013)

Αυτό που θάθελα είναι να πηγαίνω στα παιδιά μου πιο συχνά που δεν μπορώ….. Έρχονται ναι, δηλαδή έρχονται, έρχονται το καλοκαίρι, τα Χριστούγεννα είχαν έρθει ευτυχώς και οι δύο…. Και ας είν’ καλά και το skype. Μιλάμε και από το skype, αλλά τι να σας πώ, εμένα μου λείπουν πραγματικά. Τώρα  ψέματα να πώ; (Λ.Χ., 24-4-2013)

Δεν πληρώνω εισιτήριο (γέλια) Ναι, δεν… στον τρόπο, στη συχνότητα που τα χρησιμοποιώ όχι, α! λίγο ίσως, ίσως περπατάω λίγο παραπάνω αλλά κατά βάση δεν χρησιμοποιώ το εισιτήριο. (Χ.Ν., 30-9-2013)

Παραβατικότητα

Πριν ένα χρόνο, πήγα στην Εθνική βιβλιοθήκη, μια μέρα με λιακάδα, ανέβηκα τη σκάλα, μπήκα μέσα, ζήτησα το βιβλίο, μου λένε θάρθεις σε δέκα λεπτά. Βγήκα έξω να καπνίσω ένα τσιγάρο στο μπαλκόνι που είναι και πήγα να ρίξω μια ματιά στην άκρη και είδα από πίσω στην κόγχη του κτιρίου -έχει δύο κόγχες ας πούμε- και ήτανε άνθρωποι και κάνανε χρήση ναρκωτικών ουσιών. Είχανε σφίξει το μπράτσο και ήτανε έτοιμοι να καρφωθούνε. Και αυτό το πράγμα το βλέπω οποιαδήποτε ώρα της ημέρας και συνήθως το απόγευμα. Έχω μάθει και πόσο κάνει η δόση. Πέντε ευρώ, ας πούμε, και βλέπω διάφορες τραγικές ιστορίες. (Γ.Τ., 11-1-2013)

Ήτανε μια ομάδα νεαρών και τρέχανε και … φτάνουν μπροστά μας και την ώρα που φτάνουν μπροστά μας διαπιστώνουμε ότι έχουν έναν αλλοδαπό δεν ξέρω τι ήταν, Πακιστανός, -ξέρω γω από πού ήταν αυτός- τον έχουνε βάλει κάτω και τον χτυπάνε αλύπητα, αλύπητα! Με ξύλα και με κλωτσιές στο κεφάλι. Αυτός έχει πέσει κάτω και τον κάνουν κομμάτια, κι αυτό τώρα 2-3 μέτρα μπροστά μας σταματήσανε να τον κυνηγάγανε κι εκεί μπροστά μας έγινε το περιστατικό …κι έχουμε μείνει έτσι σαστισμένοι! Λοιπόν βάζω εγώ μια φωνή «Ρεεεεε τι κάνετε κεί ;» και με το που βάζω γω τη φωνή κάαπ, κολώνουν αυτοί. Σταματάνε και γυρνάνε κι έρχονται προς το μέρος μας. […]  Ήρθε ένα ασθενοφόρο και τον πήρε αυτόν, γιατί ήτανε σε κακή κατάσταση. Ειδοποιήσανε, όταν βγήκαμε μεις έξω στην είσοδο είχαν ειδοποιήσει το ασθενοφόρο, είχε φτάσει αυτός μέχρι κάτω τον είχανε δει και τονε πήρε το ασθενοφόρο, εκεί ήμουνα. Και μου λέει ο κουμπάρος μου, μου λέει μετά: «Του έσωσες τη ζωή τελικά». Δηλαδή, αν δεν μίλαγα, μπορεί και να τον σκοτώνανε. Αν τους αφήναμε -ας πούμε- και δεν συνεχίζαμε, δεν κάναμε ή… φεύγαμε ή δεν.. ξέρω γω τι. Αυτοί μες το σκοτάδι, εκεί όπως ήτανε θα τον «σαπίζανε», θα τον σκοτώνανε … (Α.Π., 4-3-2013)

Δεν φοβήθηκα καθόλου, μου φερθήκανε πολύ ωραία, και μου σηκώσανε όλο το σπίτι. Μου πήρανε όλη μου τη συλλογή με τα ελληνικά κοσμήματα που την ήθελε ο Άγγελος ο Δεληβοριάς. Όλα μου τα καινούργια κοσμήματα, όλα μου τα δαχτυλίδια, που μάζευα χρόνια, τα πάντα, μου πήρανε τα πάντα, ανοίξανε τα πάντα!

Ακόμη κι αυτούς τους δύο που είχα και με κλέβανε με τις κουκούλες, ο ένας, με είχαν μές το μπάνιο,… του λέω: «Άκου να δεις άντε φέρε μου τα τσιγάρα μου να καπνίσω». «Που είναι ;». Του λέω: «Εκεί στο παράθυρο θα τα βρεις». Μου τα φέρνει. «Τασάκι μου φέρες; » του λέω. Γύρευε το τασάκι, (γελάει). Μου ανάβει το τσιγάρο. Μετά από λίγο του λέω: «Δίψασα, άντε φέρε μου ένα ποτήρι νερό». Πήγε μου ‘φερε. Μετά ο πιο μεγάλος, γιατί για μένα ήταν τέσσερεις, γιατί αυτοί που είχαν κλέψει το κάτω σπίτι ήταν τακτικοί, αυτοί που κλέβαν το πάνω σπίτι ήταν ακατάστατοι, κάποια στιγμή αυτός με έβγαλε κάτω στο δωμάτιο μου και μου λέει: «Αυτά είναι ακριβά;». Έχω εικόνες στον τοίχο. «Πολύ» του λέω, «αλλά δεν μπορείς να τα πουλήσεις». «Γιατί;». «Γιατί -του λέω-αυτά υπάρχουν φωτογραφία-φωτογραφία στο Υπουργείο και δεν θα μπορείς να τα πουλήσεις» και ξαφνικά γυρίζω και τα βλέπω όλα χάμω και του βάζω τις φωνές. Του λέω: «Τι πράγματα είναι αυτά! «Γιατί ήταν ανάγκη να τα πετάτε χάμω;  Που είναι αυτό το κόκκινο κουτί που είχα;». Κι έτρεξε, (γελάει δυνατά) να μου φέρει το κουτί…. Όταν φύγανε  και κατάλαβα πως φύγανε, βγήκα, κάθισα, άναψα ένα τσιγάρο, και λέω τώρα ποιόν να πάρω τηλέφωνο; (Ε.Π., 8-7-2013)

Οι ψυχολογικές / συναισθηματικές «πληγές»

Ταυτόχρονα όμως έχει ανέβει η ανασφάλεια. Δηλαδή κλειδώνονται οι άνθρωποι περισσότερο […] Α, ένα χαρακτηριστικό ήθελα να πω ακόμα της κρίσης. Γελάνε οι άνθρωποι πολύ λιγότερο. Είναι πάρα πολύ πιο κατσούφηδες. (Ι.Π., 21-4-2013)

Η ανασφάλεια, η αβεβαιότητα για το μέλλον [σιωπή]. Σίγουρα αυτά είναι. Δεν ξέρεις. Δεν έχεις μέλλον. Δηλαδή δεν μπορείς να κάνεις όνειρα. Δεν μπορείς. Αυτό το πράγμα δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή. Δεν υπάρχει. Πριν, έλεγες, εντάξει, θα τελειώσω το σχολείο, θα δουλέψω δέκα χρόνια, άντε, θα μαζέψω κάποια λεφτά, θα κάνω μια δουλειά δικιά μου, πες, έκανα τη δουλειά μου, κέρδισα, έχασα, δεν πήγα καλά, εντάξει. Θα μπορούσα να κάνω ένα βήμα, να πειραματιστώ. Τώρα ξέρεις ότι είσαι καταδικασμένος. Θα χάσεις. Δεν είναι εύκολα. [σιωπή. Ανάβει το τσιγάρο] Και αυτό είναι νομίζω… κυριαρχεί σε όλη τη νεολαία. Περισσότερο στους νέους. [οι σιωπές είναι συνεχείς μετά από κάθε λέξη]. […] Αν μείνεις άνεργος μπορεί να σου κόψουν ακόμα και το ρεύμα στο σπίτι. Ή να μην έχεις να πάρεις ένα πακέτο μακαρόνια. Που τώρα μπορώ. Ακόμα. Τουλάχιστον μπορώ.  Ή ότι θα σκέφτομαι πεντάλεπτο πεντάλεπτο να μπορέσω να μαζέψω τα λεφτά να κάνω κάτι ή ότι μπορεί να πουλήσω το μηχανάκι μου για να πω ότι έχω 500 ευρώ για να μπορέσω να ζήσω για άλλους τρεις μήνες. Αυτά τα πράγματα είναι που.. δηλαδή και αυτή είναι η αλλαγή, αυτή η απότομη αλλαγή είναι που οδηγεί τον κόσμο ξαφνικά να πηγαίνει στο μπαλκόνι και να πηδάει. Ότι αλλάζει ξαφνικά η ζωή του απότομα. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Καταρχάς όλοι έχουν έννοια για τα παιδιά τους, είτε έχουν δουλειά είτε δεν έχουν. Δεν υπάρχει άνθρωπος ας πούμε πια που να είναι ξέγνοιαστος και χαρούμενος… Ανασφάλεια, άγχος και ανασφάλεια τι θα γίνει την άλλη μέρα. Δεν ξέρεις από πού θα σούρθει. (Λ.Χ., 24-4-2013)

Όπως νιώθουμε όλοι… μια απαισιοδοξία. Διάθεση δεν έχεις για πολλά πράγματα και ανασφάλεια και φόβο για το τι θα γίνει… […] Κάποτε έμενες χωρίς δουλειά και έλεγες θα βγω έξω στη γύρα. Τώρα… ότι γνωστούς και να βάλεις πάλι… δουλειά δεν βρίσκεις. Σε πιάνει απελπισία, δηλαδή τι, γιατί τί αισιοδοξία να έχεις; (Α.Π., 4-3-2013)

Οφείλω να σας ομολογήσω, ότι μερικές φορές, για μερικά δευτερόλεπτα έχω ένα φοβερό θυμό και μούρχεται η επιθυμία να πάρω μια μολότωφ ας πούμε και να πάω με τους άλλους κάτω και να γίνει φασαρία. Αλλά επειδή ξέρω ότι αυτό το πράγμα δεν θα έχει καλό αποτέλεσμα, αν δεν υπάρχει οργάνωση και πολιτική προοπτική, το αφήνω προς το παρόν και μου φεύγει και ο θυμός. Και λέω: Κοίταξε ας είμαστε ψύχραιμοι τώρα. Και περιμένω να δούμε τι θα γίνει. (Γ.Τ., 11-1-2013)

Για την ακροδεξιά

[Για την ακροδεξιά εσύ τι λες;] Είναι τα φαινόμενα της εποχής. Είναι συνέπεια της κατάστασης. Δεν είναι τυχαίο ότι τώρα ξεφύτρωσε τόσο πολύ και αναπτύχθηκε αυτό το κίνημα. Αν θες, πολύς κόσμος από το φόβο του νομίζει ότι θα βρει συμπαράσταση και ήρθε να καλύψει ένα κενό πραγματικά που υπήρχε …γιατί… μέχρι ένα σημείο… η… αστυνόμευση, το κράτος, ήταν απών, από παντού. Και ξαφνικά βρήκαν αυτό το κενό αυτοί και το καλύψανε παρουσιάζοντας τους εαυτούς τους σαν να είναι σωτήρες (Α.Π., 4-3-2013)
Ακόμα, ας πούμε, και η πίστη σε κάποιους αρχηγούς έχει κάτι πολύ, πολύ ολοκληρωτικό. Εντάξει; Πάρα πολύ. Εξαιρετικά. Όταν πιστεύεις ότι ο Ανδρέας θα σου λύσει το πρόβλημα ή ο Τσίπρας. Ε, στην ουσία πρόκειται περί του ολοκληρωτισμού με άλλες μορφές. (Ι.Π., 21-4-2013)

Το «φευγιό» ως στρατηγική επιβίωσης

Η αλήθεια είναι ότι σκέφτομαι την επαρχία… αρκετά, εε, αν και ποτέ δεν έμενα στην επαρχία, εε, πιστεύω ότι θα ‘ναι πολύ πιο ανθρώπινοι οι ρυθμοί ζωής. […] Για μένα δεν είναι λύση το να… γίνεσαι μετανάστης. Δε σου βελτιώνει άμεσα τη ζωή. (Χ.Ν., 30-9-2013)

Ένας από τους λόγους που θέλω να φύγω έξω είναι αυτός. Για να μπορέσω να… να σώσω, ότι έχουμε καταφέρει εγώ, είτε οι γονείς μου, είτε οι γονείς της γυναίκας μου να αποκτήσουν όλα αυτά τα χρόνια… Και θεωρώ ότι είναι ληστεία, ας πούμε, να τους τα πάρουνε … γιατί δεν… δεν τα καταχράστηκες, δεν τα πήρες από κάποιον, αυτά όλα γίνανε από κόπους ανθρώπων… δεν τους τα χάρισε κανείς! […] Όπου θα έβρισκα πιο καλές αμοιβές. Δεν με ενδιαφέρει τι δουλειά θα κάνω…. Είχα σκεφτεί να πάω μέχρι και στα πετρέλαια ….(χαμογελά ειρωνικά) σε μια εξέδρα άντλησης πετρελαίου, εκεί που πληρώνουν πολλά λεφτά. Να δουλέψω κει μερικά χρόνια, όσο μπορώ, αν με πάρουν. Και σε αυτά τα χρόνια θα έχω μαζέψει όσα θα έβγαζα εδώ σε … πενταπλάσια, τετραπλάσια χρόνια, που θα μου δώσουν τη δυνατότητα να επιβιώσω εδώ, αν έρθω ή να κάνω και κάτι δικό μου. Αυτό που δεν μπορώ να κάνω τώρα! (Α.Π., 4-3-2013)

Το ‘χουμε σκεφτεί, το ‘χουμε σκεφτεί! Για Αστυπάλαια. Μόνο που αυτό είναι μια πολύ, δηλαδή, τι να κάνω; Τα παιδιά μου; [παύση] Εντάξει! Δεν είναι τόσο απλά. (Ι.Π., 21-4-2013)

Εμπειρίες συλλογικότητας στην Κυψέλη και όχι μόνο

Θέλω να λύνω τα προβλήματα μου μέσα από τη συλλογική δράση, δηλαδή, και το συνιστώ σε όλους, και το συνιστώ σε όλους. Τόχω πει και στις φίλες μου, δηλαδή το λέω και παντού όπου μου λένε, αλλά δεν ξέρω αν είναι όλος ο κόσμος έτσι. Μπορεί να είναι και θέμα χαρακτήρα. Τί να πω (γέλιο).  Όταν έγινε η Αγορά της Κυψέλης για μένα ήταν ένα φάρμακο μεγάλο, [..]  εεε εμένα μου έκανε πάρα πολύ καλό …. Ξανασυνδέθηκα με τη γειτονιά, με πολλούς ανθρώπους, γνώρισα καινούριους ανθρώπους, […] και όλοι μου λέγανε ξαναβρέθηκες στη φυσιολογική σου κατάσταση (γέλιο). […] Καλές ειδήσεις είναι ότι εξακολουθούν να γίνονται πολλά πολιτιστικά γεγονότα…. Για μένα προσωπικά θα έλεγα ότι το πιο σημαντικό είναι ότι ακόμα υπάρχει μια πολιτιστική δραστηριότητα. Για μένα είναι πολύ σημαντικό αυτό το πράγμα. (Λ.Χ., 24-4-2013)

Κάποιοι έχουν ξεπεράσει το θέμα το ατομικό, ενώ κάποιοι άλλοι πέφτουν όλο και σε πιο ατομικές λύσεις. Μια εκτίμηση είναι αυτή, όχι ότι την έχω και κατοχυρωμένη. Το δεύτερο είναι ότι οι άνθρωποι μιλάνε περισσότερο, πιάνουν πιο εύκολα κουβέντα. Έχουμε και αντίθετες απόψεις, αλλά έχουμε και πάρα πολλές θετικές απόψεις. Όλο όμως το σύστημα είναι λίγο αμυντικό, δηλαδή όλο αυτό το πράγμα, δεν έχει κάποια έκφραση. Εντάξει, κάποιοι οργανώνονται στο «Μυρμήγκι». Οργανώνονται και στο «Μυρμήγκι». Αλλά, μένουν ακόμα πολλά. […] Γιατί, ξαφνικά, αναβιώνει, σε κάποιο βαθμό, και ένα θέμα γειτονιάς. Δηλαδή, εκεί, όταν στηνόμαστε εδώ, απέξω από τον Σκλαβενίτη, περνάνε και είκοσι γνωστοί. Και ξαφνικά αρχίζουν πάλι οι κουβέντες. Και μπορείς να τους πεις και δυο πράγματα περισσότερα. Όχι πολιτικά. Όχι πολιτικά! Δύο γενικές κουβέντες. Δύο. Να ξαναγίνουμε λίγο περισσότερο φίλοι. Όπως ήμασταν, όταν ήμασταν παιδιά, ήμασταν μια παρέα. (Ι.Π., 21-4-2013)

[στο Μυρμήγκι] ήρθα πέρσι το καλοκαίρι. Τότε που ήμουνα στα δύσκολα. Πήγαινα στην Αγία Ζώνη, καθόμουνα, διάβαζα τα βιβλία μου και διάφορα και ήρθε ένας κύριος, ο Μάνος […] Δεν είχα που να μένω και έτσι να περάσει η ώρα καθόμουνα και έτσι με πλησίασε ο Μάνος. (Τ.Κ., 15-11-2013)

Έχω και τις εθελοντικές μαγειρικές δραστηριότητες που είναι η συλλογική κουζίνα στο Στέκι Μεταναστών, στην οποία εκεί, αυτή η συλλογική κουζίνα έχει δημιουργηθεί τα τελευταία πέντε χρόνια, στην οποία και αυτή ξεκίνησε πάλι λίγο πριν την κρίση. Ήτανε πάνω στη λογική το να μπορούμε να τρεφόμαστε σωστά με βιολογικά προϊόντα και σωστά μαγειρεμένα. Αυτό βέβαια με την κρίση μας πήγε σε μια τελείως διαφορετική λογική. Είδαμε ότι υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη από τον κόσμο για να τραφεί, παρά να φάει καλά. Δηλαδή δεν θαρχόταν ο άλλος να σου ζητήσει ένα καλό πιάτο με ένα βιολογικό προϊόν, ας πούμε κρέας ή χορταρικά ή τέτοια, αλλά πιο πολύ για να φάει. Και αναγκαστήκαμε, από εκεί πέρα που ξαφνικά μαζευόμασταν πιο πολύ σαν παρέα για να μαγειρέψουμε καλά για να φάμε, αναγκαστήκαμε να έχουμε, κάθε μέρα να έχουμε, μετά από κάποιο διάστημα, να μαγειρεύουμε για πάνω από 50-60 άτομα. Και αυτό μας έκανε να αλλάξουμε λίγο τη λογική μας, της κουζίνας. […] Η αυτοδιαχείριση τον τελευταίο καιρό έχει δημιουργήσει στον κόσμο τη δυνατότητα και την ανάγκη να βρεθεί και να βγει και να μοιραστεί τις δυσκολίες που υπάρχουν, να πάρει λίγο ενέργεια, να βοηθηθεί από τον άλλο και έρχεται ο κόσμος πιο κοντά. Αυτοί οι χώροι είναι ένα πάτημα για τον κόσμο να μπορέσει να έρθει σε επαφή, να δραστηριοποιηθεί. […] Εγώ πιστεύω ότι έχει εμπλακεί περισσότερος κόσμος. Σίγουρα. Βέβαια δεν είναι αυτό, τον κόσμο που θα θέλαμε, αλλά αυτά κατακτιούνται δεν γίνονται από τη μια στιγμή στην άλλη. Σίγα σιγά, ένα βήμα, ένα βήμα. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Το κίνημα με τις πλατείες ήτανε ένα εξαιρετικό πράγμα. Εξαιρετικά σημαντικό ήτανε. Πως ο κόσμος από μόνος του αυτενέργησε, αυτοοργανώθηκε και πως προσπαθούσε απεγνωσμένα να βρει λύσεις σε ελάχιστο χρονικό διάστημα σε πολύπλοκα και σύνθετα  ζητήματα  στα οποία οι εχθροί μας δεν έχουν δώσει –γιατί είναι ανίκανοι- γιατί δεν μπορούν να δώσουν απαντήσεις. Είναι περισσότερο αδιάβαστοι από μας. Και εε… έχουνε την εξουσία όμως αυτοί. (Γ.Τ., 11-1-2013)

Εκτιμήσεις για την πορεία της κρίσης

Δεν μπορώ να φανταστώ πότε θα τελειώσει αυτή η ιστορία. Δεν ξέρω! [Λες ότι μπορεί νάχουμε κακά ξεμπερδέματα;] Μπορεί. [σιωπή] Εγώ πιστεύω ότι όλα αυτά τελειώνουνε με ένα καλό πόλεμο. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Δηλαδή, εδώ καταρρέουν τα πάντα. Δεν είναι ένα πράγμα αυτό που καταρρέει. Η κατάσταση είναι απελπιστική. Συνολικότερα απελπιστική. Για τον πολύ κόσμο. Και το χειρότερο από όλα δεν είναι καν ότι είναι απελπιστική. Είναι ότι δεν βλέπει κανένας, κανενός είδους προοπτική. Αυτό είναι το χειρότερο από όλα. […] Όσο μεγαλώνει η ανεργία και όσο μεγαλώνουν τα προβλήματα, θα συνθλιβούμε σιγά σιγά. Αλλά κρατάμε πλάτη τώρα. Όσο μπορούμε, αντιστεκόμαστε, ας πούμε. (Ι.Π., 21-4-2013)

Και δεν υπάρχει περίπτωση να αλλάξει κάτι πριν από 20 χρόνια. Είναι χειρότερα γιατί δεν υπάρχει ορίζοντας, φως. [στην Κατοχή] Ήξερες ότι θα τελειώσει ο πόλεμος. Σπάσανε ωραία σχολεία, πήγανε και τα σπάσανε. Μας ψεκάζουνε. Μας έχουν αποβλακώσει. (Ν.Μ.,
Εγώ πιστεύω ότι σίγουρα δεν υπάρχει περίπτωση, δεν θα’ρθει το τέλος του κόσμου. Έτσι; Θα περάσει αυτή η κρίση, θα γίνει ότι είναι να γίνει, δεν ξέρω που θα φτάσουμε, τι συνέπειες μπορεί να έχει …αλλά κάποια στιγμή θα ανέβουμε πάλι. (Α.Π., 4-3-2013)

Και τι να κάνουμε και πώς να το κάνουμε;

Τί έχουμε να προτείνουμε εμείς; Κάτι το διαφορετικό. Τι θα είναι αυτό μετά; Δηλαδή θα κάνουμε σοσιαλισμό; [χαμογελάει] Θα συνεχίσουμε να είμαστε όπως είμασταν πριν; Θα γυρίσει ο κόσμος όπως ήταν πριν δέκα χρόνια; Τί; Τί; Δηλαδή νομίζω ότι ακόμα και το κίνημα δεν έχει καταλάβει ή δεν έχει δώσει τις σωστές απαντήσεις. Το να πείσει τον κόσμο. Και εκεί είναι που πατάνε οι διάφοροι άλλοι, οι καλοθελητές, ας πούμε. Όπως είναι Χρυσαυγίτες, φασίστες, ακροδεξιοί. Οι οποίοι τουλάχιστον λένε: Είμαστε αυτό, αυτό, αυτό. Θα κάνουμε αυτό και αυτό. Δηλαδή έχουνε πιο, έχουνε μεγαλύτερη πυγμή και έτσι τραβάνε και αποπροσανατολίζουν τον κόσμο. Εμείς, γενικά ο χώρος της αριστεράς, του αντιεξουσιαστικού χώρου και όλα αυτά, δεν έχει ακόμα βρει, ε, τι ακριβώς θέλει να είναι το μετά. Αυτό ακριβώς. (Ν.Σ., 17-3-2013)

Για να γίνει κάτι και να έχει αποτέλεσμα θα έπρεπε να γίνει κάτι μαζικό και πολύ πολύ δυναμικό, αλλιώς δεν οδηγεί πουθενά. Είναι απλώς για να λέμε ότι κάτι κάναμε και να φαίνεται ας πούμε και το συνδικαλιστικό κίνημα και οργανώσεις ότι …δεν μείναν με σταυρωμένα χέρια, ότι αντιδράσανε. (Α.Π., 4-3-2013)

Εγώ ονειρεύομαι, προφανώς, ένα πλαίσιο νέων αξιών. Όχι νέων με την έννοια ότι δεν τις έχουμε ξανακούσει. Τις έχουμε ξανακούσει. […] Το σύστημα αυτό οδεύει σε πλήρη αφανισμό. Φαντάζομαι ότι θα ξεπηδήσουνε και καινούργια, και καινούργια πράγματα. Συνολικότερα. Που εγώ δεν έχω αντίρρηση. Ας δείξει ο καθένας τι. Να δούμε τι θα γίνει. Ούτε, προφανώς δεν επαναπαύομαι πάνω στον ΣΥΡΙΖΑ ή στο οτιδήποτε. […] Δεν βλέπει κανένας ότι αυτή η κρίση έχει εξαφα, εξαφανίζει και τους πολιτικούς σχηματισμούς και όλα τα υπόλοιπα; Είναι πάρα πολύ βαθιά. Να στραφούν σε τι; Τι να πουν στον κόσμο; Αν δεν πούνε, ας πούμε, τελείως καινούργια πράγματα. Τελείως καινούργια. Λιγότερο ή περισσότερο ριζοσπαστικά, αλλά, πάντως, τελείως καινούργια πράγματα. (Ι.Π., 21-4-2013)

[Υπάρχουν προοπτικές διεξόδου;] Βεβαίως υπάρχουνε, βεβαίως υπάρχουνε! Αλίμονο αν δεν το πιστεύαμε αυτό! Θα είχαμε ανοίξει μια τρύπα και θάχαμε πέσει όλοι μέσα… Αλλά χρειάζεται ν’ αποφασίσει ο κόσμος σε μαζική κλίμακα ν’ αφήσει αυτή την ανάθεση, και να κινητοποιηθεί ο ίδιος, ας πούμε …..  γιατί ο ίδιος θα απαιτήσει να βγεί απ’ αυτή την κατάσταση, ο ίδιος θα έχει συμβάλει στο να βγει απ’ αυτή την κρίση, απ’ αυτή την κατάσταση και θα πρέπει να δημιουργηθούν οι συνθήκες, ώστε να μπορεί να ελέγχει και να παρεμβαίνει συνεχώς ο κόσμος. Αυτή για μένα είναι η προοπτική…. Θεωρώ ότι ο κόσμος κάτι θα κάνει. Θεωρώ ότι όσο του δίνεις τη δυνατότητα, ας πούμε, να μπορέσει να δει τη δυνατότητα, να μπορέσει να δράσει θετικά, κανείς δε θέλει να δρα με οξύτητες και με, οι φυσιολογικοί άνθρωποι θέλουν να δημιουργούνε, δεν θέλουνε να σκοτώνονται… […]   Είναι γενική η κρίση, είμαστε σ’ ένα σημείο δηλαδή που δεν μπορείς να πεις θα κάνεις μικρές διορθώσεις. Ή πρέπει να κάνεις μεγάλες στροφές ή θα βυθιστείς στο βάλτο…. (Λ.Χ., 24-4-2013)

Κυριακή 9 Μαρτίου 2014 (Ίδρυμα Μιχάλη Κακογιάννης, Πειραιώς 206) – Η προφορική ιστορία στην πόλη. Επιτέλεση και συμμετοχή

  • 10.30-11:00: Εναρκτήρια Ομιλία

Αντώνης Λιάκος, Η προφορική ιστορία κυκλοφορεί στην πόλη

  • 11:00-13:00: Οι προφορικές αφηγήσεις στη θεατρική σκηνή

Συντονίστρια: Τασούλα Βερβενιώτη

Ελένη Ουζουνίδου (ηθοποιός), Μαρία Παπαλέξη (θεατρολόγος), Για την παράσταση «Κοινός Λόγος» από το Θέατρο του Νέου Κόσμου (σκηνοθεσία: Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος)
Γιώργος Γλάστρας, Γιάννης Καλαβριανός, Αλεξία Μπεζίκη, Για την παράσταση «Γιοι και κόρες, μια παράσταση για την αναζήτηση της ευτυχίας», από την Εταιρεία Θεάτρου Sforaris (σκηνοθεσία: Γιάννης Καλαβριανός)
Μπακάρ Χουσεΐν Αλ Μπακάρ, Ευαγγελία Αραχωβίτη, Κυριακή ΚαζελίδουΆνια Λουκά, Βασίλης Παγανόπουλος, Σβιτλάνα Παραμόνοβα, Λουίζα Πορφύρη, Ηλίας Κιάμα Τζογόνας, Για την παράσταση «That’s Life», από τη Θεατρική Ομάδα Vice Versa (σκηνοθεσία: Αγγελική Γκιργκινούδη)

  • 13:00-13:30: Διάλειμμα
  • 13:30-15:30: Μαρτυρίες για τους τόπους και τους ανθρώπους της πόλης

Συντονίστρια: Λίνα Λιάκου

Κλέλια Θερμού, Λίνα Λιάκου, Ιωάννα Πόθου (αρχιτέκτονες-πολεοδόμοι), Reactivate Athens/και τα αφηγήματα της πόλης. Επανα-ενεργοποιώντας τους κατοίκους και την πόλη της Αθήνας
Γεωργία Γκουμοπούλου (αρχιτέκτονας-πολεοδόμος), Για το πρόγραμμα Monumenta: Καταγραφή και ανάδειξη των κτηρίων του 19ου και 20ού αιώνα στην Αθήνα
Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Κυψέλης, Ομάδα για την Κρίση, Ζώντας την κρίση και συλλέγοντας προφορικές μαρτυρίες γι’ αυτήν.

*Η Έρευνα για την Κρίση της Κρυσταλίας Πατούλη ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2010 και άρχισε να δημοσιεύεται τον Δεκέμβρη του 2011 στο tvxs.gr, με ανοιχτή πλέον πρόσκληση για συμμετοχές. Στο ερώτημα «Ποιές αιτίες μας έφεραν ως εδώ και κυρίως τί πρέπει να κάνουμε;» απάντησαν έως τώρα 160 πρόσωπα των γραμμάτων, των επιστημών και των τεχνών, που ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα, την Κύπρο και το εξωτερικό, και 17 επιπλέον πρόσωπα απάντησαν είτε για τις αιτίες, είτε για τις λύσεις, με αφορφμή επιμέρους ζητήματα της επικαιρότητας όπως οι εκλογές του 2012, τα προβλήματα στη δικαιοσύνη, ή τα εργασιακά, κ.ά. (σύνολο συμμετοχών: 177). Αρκετούς από τους συμμετέχοντες, είχαν προταθεί -μέσω δεκάδων μηνυμάτων- από αναγνώστες του tvxs.gr. Άρθρα και συνεντεύξεις της έρευνας (Δ. Πουλικάκος, Σ. Δημητρίου, Ζ. Παπαδημητρίου, K.H.Roth, X.Δ.Αποστολάκης, Α.Ιωαννίδης) μεταφράστηκαν, δημοσιεύτηκαν και συζητήθηκαν σε ΜΜΕ του εξωτερικού, όπως η εφημερίδα Les Echos. Μπορούμε να πούμε ότι η έρευνα αυτή δημιούργησε ένα δημόσιο διάλογο (και μεταξύ των συμμετεχόντων), συγκεντρώνοντας μέχρι στιγμής πάνω από 260 άρθρα και συνεντεύξεις. Τα αποτελέσματά της πρόκειται να κυκλοφορήσουν σύντομα από τις εκδόσεις Κέδρος.

Διαβάστε επιπλέον, στο tvxs:

Σχετικά Άρθρα

01/03/2014

Η μνήμη αφηγείται την πόλη… Του Γιώργου Τσιώλη

09:45, 01 Μαρ 2014 | Κρυσταλία Πατούλη tvxs.gr/node/149771

Η Ένωση Προφορικής Ιστορίας και το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών διοργανώνουν από την Πέμπτη 6 έως το Σάββατο 8 Μαρτίου 2014 το 2ο διεθνές συνέδριο Προφορικής Ιστορίας με θέμα «Η μνήμη αφηγείται την πόλη… Προφορικές μαρτυρίες για το παρελθόν και το παρόν του αστικού χώρου». Το συνέδριο θα πραγματοποιηθεί στο Αμφιθέατρο «Άλκης Αργυριάδης» στο Κεντρικό κτίριο του Πανεπιστημίου Αθηνών στα Προπύλαια. Γράφει ο Γιώργος Τσιώλης[1]

Στο πυκνό πρόγραμμα των ανακοινώσεων του συνεδρίου θα αναδειχθούν μια σειρά από ενδιαφέροντα ζητήματα όπως:

  • η αμφίδρομη σχέση της μνήμης και της συγκρότησης των εικόνων της πόλης, όπου οι διαφορετικές μνημονικές αποκρυσταλλώσεις κατασκευάζουν ετερόκλιτες εικόνες της πόλης αλλά και η συλλογική αστική μνήμη προσδιορίζει τις προσωπικές μνήμες άλλοτε με όρους συμφωνίας προς αυτήν και άλλοτε με όρους αντιπαράθεσης∙
  • οι διαφορετικές εκδοχές κοινωνικότητας, οι οποίες αναπτύσσονται στην πόλη, προσδιορίζοντας δέσμες βιωμένων εμπειριών και τύπους κοινωνικών σχέσεων που αντιστοιχούν σε διαφορετικές κοινωνικές ομάδες∙
  • αντιπαραθέσεις, διαμάχες και συγκρούσεις ανάμεσα σε μνημονικές κοινότητες σχετικά με τις σημασίες που επενδύονται στον τόπο και τους τρόπους συγκρότησης της τοπικότητας∙
  • οι τρόποι με τους οποίους σημεία της πόλης αναδεικνύονται σε ιστορικά μνημεία συμβάλλοντας στην κατασκευή των ταυτοτήτων της πόλης.

Οι ανακοινώσεις του συνεδρίου φωτίζουν τις «ετεροτοπίες» του αστικού χώρου. Η πόλη δεν εκλαμβάνεται ως ενιαίος και ομοιογενής χώρος αλλά ως πεδίο αντιπαραθέσεων και διεκδικήσεων, ως χώρος που εμπεριέχει τις μνήμες και τις σημασίες των «άλλων».

Αναφέρονται, επίσης, στις μετακινήσεις στο χώρο: σε εμπειρίες διάρρηξης της τοπικότητας, ξεριζωμού, επανοικειοποίηση  του τόπου, πολιτισμικών και κοινωνικών μεταβιβάσεων, φαντασιακών επενδύσεων και μνημονικών ανακλήσεων σε περιπτώσεις όπως η μετανάστευση ή η προσφυγιά.

Ο αστικός χώρος σηματοδοτείται, επίσης, σε σχέση με τις εντάξεις, τις πρακτικές συμπερίληψης, τις συλλογικές ταυτότητες, το αίσθημα του συνανήκειν από τη μια, καθώς και τις διαφοροποιήσεις, τους αποκλεισμούς, τους οικονομικούς, ταξικούς και πολιτισμικούς διαχωρισμούς από την άλλη.

Μια ιδιαίτερη παράμετρο των προβληματισμών που θα εκτεθούν στο συνέδριο αποτελεί η συζήτηση για τους τρόπους και τις διαδικασίες με τις οποίες τα μνημονικά ίχνη και οι προφορικές μαρτυρίες καταγράφονται, οπτικοποιούνται  και παρουσιάζονται ως εκθέματα σε μουσειακούς χώρους της πόλης, συμβάλλοντας τόσο στην κατασκευή τοπικών ταυτοτήτων όσο και στον αναστοχασμό των κατοίκων σχετικά με όψεις της τοπικής ιστορίας.

Στο συνέδριο περιλαμβάνεται, επίσης, εκδήλωση με θέμα: Η προφορική ιστορία στην πόλη. Επιτέλεση και συμμετοχή, που θα λάβει χώρα την Κυριακή 9 Μαρτίου 2014 (10:30 – 15:30) στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Στην εν λόγω εκδήλωση θα αναδειχθούν δράσεις και παρεμβάσεις που συνδέουν την προφορική ιστορία με το θέατρο, τον πολεοδομικό σχεδιασμό και τις πρωτοβουλίες πολιτών. Ειδικότερα θα μιλήσουν συντελεστές τριών θεατρικών παραστάσεων, οι οποίες βασίστηκαν σε προφορικές αφηγήσεις.

Θα παρουσιαστούν δύο αρχιτεκτονικά / πολεοδομικά προγράμματα, τα οποία μέσα από τη συλλογή και την επεξεργασία αφηγήσεων της πόλης επαν-ενεργοποιούν κατοίκους της Αθήνας.

Επίσης, μια συνιστώσα της Ομάδας Προφορικής Ιστορίας της Κυψέλης (πρωτοβουλία πολιτών που συστάθηκε με σκοπό την ανασύνθεση της τοπικής ιστορίας της Κυψέλης μέσα από προφορικές μαρτυρίες και βιοαφηγήσεις) θα πραγματευτεί το θέμα «Ζώντας την κρίση και συλλέγοντας προφορικές μαρτυρίες γι΄ αυτήν».

Το συνέδριο θα αποτελέσει χώρο απολογισμού των δύο πρώτων χρόνων ζωής της Ένωσης Προφορικής Ιστορίας. Η Ένωση, στο διάστημα που μεσολάβησε από την ίδρυσή της στον Βόλο την Άνοιξη του 2012 μέχρι σήμερα, αποτέλεσε σημείο αναφοράς για ατομικές και συλλογικές πρωτοβουλίες που είχαν ως κοινό παρανομαστή το ενδιαφέρον για τις ιστορίες ζωής, τις βιοαφηγήσεις και τις προφορικές μαρτυρίες.

Ο δικτυακός χώρος συζήτησης (epi@lists.uth.gr), που δημιουργήθηκε και εγγράφηκαν σε αυτόν 200 περίπου συνομιλητές/τριες, έδωσε τη δυνατότητα ανταλλαγής πληροφοριών, ιδεών και απόψεων για ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος.

Επίσης, πρόσφατα κατασκευάστηκε ιστοσελίδα (ελεύθερης πρόσβασης) της Ένωσης Προφορικής Ιστορίας (http://www.epi.uth.gr/) στην οποία περιλαμβάνονται πληροφορίες και στοιχεία για την προφορική ιστορία και τη βιογραφική έρευνα (βιβλιογραφία, πρακτικές οδηγίες, εκδηλώσεις, σύνδεσμοι).

Από την ιστοσελίδα διατίθενται σε ηλεκτρονική μορφή τα πρακτικά του πρώτου διεθνούς συνεδρίου Προφορικής Ιστορίας (Βόλος 25-27 Μαϊου 2012) με τίτλο «Γεφυρώνοντας τις γενιές: διεπιστημονικότητα και αφηγήσεις ζωής στον 21ο αιώνα. Προφορική ιστορία και άλλες βιο-ιστορίες» (Επιμέλεια: Ρ. Βαν Μπουσχοτεν, Τ. Βερβενιώτη, Κ. Μπάδα, Ε. Νάκου, Π. Πανταζής, Π. Χαντζαρούλα).

Η Ένωση Προφορικής Ιστορίας στα σχεδόν δύο χρόνια της ζωής της διοργάνωσε πλήθος εκπαιδευτικών σεμιναρίων και προγραμμάτων, ανταποκρινόμενη σε αιτήματα κατοίκων διαφόρων περιοχών που επιθυμούσαν να συγκροτήσουν τοπικές ομάδες προφορικής ιστορίας.

Ετοιμάζει, δε, μια δεύτερη έκδοση (σε συνεργασία με τις εκδόσεις Νήσος) με τίτλο «Προφορική ιστορία, μουσεία και εκπαίδευση» (επιμέλεια: Ειρήνη Νάκου & Ανδρομάχη Γκαζή).

Το Σάββατο 8 Μαρτίου (15.00) θα πραγματοποιηθεί στο χώρο του συνεδρίου η Γενική Συνέλευση της Ένωσης Προφορικής Ιστορίας και θα εκλεγεί το νέο διοικητικό συμβούλιο.

Ακολουθεί το πρόγραμμα του συνεδρίου:

Δεύτερο Διεθνές Συνέδριο Προφορικής Ιστορίας: «Η μνήμη αφηγείται την πόλη… Προφορικές μαρτυρίες για το παρελθόν και το παρόν του αστικού χώρου«

  • Αθήνα, 6-8 Μαρτίου 2014, Αμφιθέατρο «Άλκης Αργυριάδης», Προπύλαια, Πανεπιστημίου 30
  • Κυριακή 9 Μαρτίου 2014, Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, Πειραιώς 206

Διοργάνωση:

  • Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Ε.Κ.Π.Α.
  • Ένωση Προφορικής Ιστορίας (Ε.Π.Ι.)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ:

Πέμπτη 6 Μαρτίου 2014

  • 09:30-10:30: Εγγραφή Συνέδρων–Χαιρετισμοί–Εναρκτήρια Ομιλία

Χαιρετισμοί: Αναστασία Παπαδία-Λάλα, Πρόεδρος Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας ΕΚΠΑ, Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν, Πρόεδρος Ένωσης Προφορικής Ιστορίας
Εναρκτήρια Ομιλία: Δήμητρα Λαμπροπούλου

  • 10:30-12:00: Στρωματογραφίες της αστικής μνήμης

Συντονιστής: Αντώνης Λιάκος

Ειρήνη Νάκου, Μνήμη και συγκρότηση της πόλης. Πόλη και συγκρότηση της μνήμης
Ελένη Μπεζέ, Διαδρομές της μνήμης στις αφηγήσεις των Εβραίων της Θεσσαλονίκης
Ανδρομάχη Οικονόμου, «Θρυμματισμένη μνήμη». Ανασυγκροτώντας τη σύγχρονη εικόνα και την ταυτότητα της πόλης των Θηβών μέσα από τον προφορικό αφηγηματικό λόγο

  • 12:00-12:15: Διάλειμμα
  • 12:15-14:15: Μορφές κοινωνικότητας και εκδοχές του δημόσιου χώρουΣυντονίστρια: Κατερίνα Γαρδίκα

Ευαγγελία Μπαφούνη, Το Νέο Φάληρο και οι αναπαραστάσεις του αστικού τοπίου μέσα από τις αφηγήσεις του Χρήστου Πανάγου και του Γιάννη Σκουνάκη
Παναγιώτης Πούλος, Στον Οίκο του Κεμάλ (Dârul’l-Kemâl). Απόηχοι της οθωμανικής πόλης στα καλλιτεχνικά σαλόνια της σύγχρονης Κωνσταντινούπολης, 1923-1957
Κατερίνα Αναγνωστάκη, Πόλεις σε τροχιά δημόσιας σφαίρας
Αλεξάνδρα Σιώτου, Χαρτογραφώντας τις συναισθηματικές καθημερινότητες των βουλγάρων μεταναστριών στο Βόλο

  • 14:15-16:00: Διάλειμμα
  • 16:00-18:00: Ιερές μνήμες-μνήμες του ιερού.

Τόποι μαρτυρίου και λατρείας στον αστικό χώρο
Συντονίστρια: Ποθητή Χαντζαρούλα

Άννα-Μαρία Δρουμπούκη, Μνήμη της Αντίστασης (1941-1944). Μνημονικοί τόποι και συγκρότηση ταυτοτήτων στην κατοχική Ελλάδα
Μαρία Φιλοσόφου, Καλάβρυτα, οι μνήμες της πόλης
Κατερίνα Μάρκου, Μνημεία, δημόσιοι και λατρευτικοί χώροι της Ξάνθης στις μνήμες «μουσουλμάνων» και χριστιανών και η βιωματική εμπειρία της πόλης
Νικόλαος Γραίκος, Ιστορία της τέχνης και προφορικές μαρτυρίες

  • 18:00-18:15: Διάλειμμα
  • 18:15-20:15: Σχεδιάζοντας το Μουσείο Πόλης του Βόλου.

Ο χώρος, η μνήμη και οι άνθρωποι
Συντονίστρια: Μάρλεν Μούλιου

Ιουλία Πεντάζου & Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν, Η πόλη με τα μάτια των παιδιών. Μεταφέροντας τις προφορικές μαρτυρίες σε ένα μουσείο πόλης
Ελένη Σιδέρη, Οι «πόλεις» του Βόλου. Μνήμη, διατοπικότητα και κινητικότητα
Βασιλική Λάζου, Ο Βόλος στη δεκαετία του 1940. Χαρτογραφώντας μία πόλη σε κρίση
Μαρία Καραστεργίου, «Εμείς οι πρόσφυγες φέραμε το ποδόσφαιρο στο Βόλο…». Το γήπεδο της Νίκης ως τόπος μνήμης, ταυτότητας και ιστορίας των προσφύγων της Νέας Ιωνίας Βόλου

  • 20:15-21:15: Κεντρική ομιλία

Michaela Köttig, A biographical and family-historical perspective on female right-wing-extremism in Germany
συντονιστές: Γιώργος Τσιώλης & Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν

Παρασκευή 7 Μαρτίου  2014

  • 09:30-11:30: Οι πόλεις της μνήμης.

Ο βιωμένος χώρος στις μαζικές μετακινήσεις του 20ού αιώνα
Συντονίστρια: Κωνσταντίνα Μπάδα

Αιμιλία Σαλβάνου, Η μνήμη των μικρασιατών προσφύγων. Προφορικές μαρτυρίες, τοπικότητα και ενσωμάτωση
Ειρήνη Ηλιοπούλου, Ο κοινωνικός χώρος της σύγκρουσης. Ορατά και αόρατα τείχη στο παράδειγμα της παλιάς πόλης της Λευκωσίας
Νικολέττα Χριστοδούλου, Η μνήμη αφηγείται την πόλη. Προσωπικές αφηγήσεις για την Λάπηθο μέχρι το 1974
Βενετία Ευεργέτη & Πάνος Χατζηπροκοπίου, Αντίληψη του αστικού χώρου στις αφηγήσεις μουσουλμάνων μεταναστών στην Αθήνα

  • 11:30-13:00: Πόλεις μέσα στην πόλη.

Οι μνήμες των «άλλων» πολιτισμών
Συντονιστής: Γιάννης Γιαννιτσιώτης

Μαρκέλλα Τζαχρίστα, Οι χώροι του ρεμπέτικου. Από τη Σμύρνη των αρχών του 20ού αιώνα στον Πειραιά του Μεσοπολέμου
Μαρία Κουμαριανού, Η διαχείριση του χώρου στην Τρούμπα Πειραιά. Συλλογική μνήμη, λήθη, ταυτότητα και ιστορία του χώρου
Γιάννης Κολοβός, Νεανικές υποκουλτούρες, αστικοί νομαδισμοί… Η πορεία της σκηνής πανκ στην Αθήνα από το 1979 έως σήμερα

  • 13:00-13:15: Διάλειμμα
  • 13:00-14:30: Δραματοποιώντας την πόλη

Συντονίστρια: Ιωάννα Λαλιώτου

Κωστής Κορνέτης, Οπτικοποιώντας τη σιωπή: τρία ντοκιμαντέρ για το εβραϊκό παρελθόν της Θεσσαλονίκης
Ιωάννης Κατσίκης, Πόλεις της μνήμης. Η χωρική επιτέλεση
Ελένη Καλλιμοπούλου, Αισθητηριακή ιστορία και προφορικές μαρτυρίες στη Θεσσαλονίκη των προσφύγων

  • 14:30-16:00: Διάλειμμα
  • 16:00-18:00: Συμμετοχικές βιογραφίες της πόλης

Συντονίστρια: Ειρήνη Νάκου

Αίγλη Μπρούσκου, «Είστε κι εσείς από την Δράμα; Θυμάστε εκείνη την ανηφορίτσα;». Ασκήσεις μνήμης γύρω από την πόλη και τη ζωή σε ένα εργαστήριο αφήγησης στο γηροκομείο
Ομάδα Προφορικής Ιστορίας «Ετερότητα», Οι «άλλοι» στην πόλη. Τακτικές «αυτοδιαφοροποίησης»
Παναγιώτης Ζεστανάκης, «Οι μαρτυρίες που έψαχνες βρίσκονταν λίγα κλικ μακριά». Αξιοποιώντας το διαδίκτυο ως πηγή στη μελέτη της Αθήνας του 1980
Μάρλεν Μούλιου, Η δική μου/μας πόλη… Συμμετοχικές πρακτικές για τη συλλογή της μνήμης του αστικού χώρου και η συμβολή των μουσείων πόλεων

  • 18:00-18:15: Διάλειμμα
  • 18:15-19:45: Μνημονικές αλληλουχίες.

Ανασυγκροτώντας την εικόνα της πόλης
Συντονίστρια: Μαρία Παπαθανασίου

Ειρήνη Χρυσοχέρη, Αλεξάνδρεια: εικόνες μιας πόλης
Βασιλική Χρυσανθοπούλου, Συγκροτώντας την εθνοτική ιστορία και τον συλλογικό μύθο μιας διασπορικής ομάδας. Καστελλοριζιώτικες αναμνήσεις και αφηγήσεις στον αστικό χώρο του Περθ Αυστραλίας
Κωνσταντίνα Μπάδα, Σιωπές και μνήμες της πόλης  των Ιωαννίνων για τη δεκαετία του ’40

  • 19:45-20:45: Κεντρική ομιλία

Rob Perks, Oral history in business and corporate contexts. Case studies from the British Library
συντονίστρια: Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν

Σάββατο 8 Μαρτίου 2014

10:00-12:00: Η μεταπολεμική πόλη με τα μάτια της μνήμης
Συντονιστής: Δημήτρης Πλάντζος

Εύη Καπώλη, Bαδίζοντας στα χνάρια των εσωτερικών μεταναστών στη μεταπολεμική Αθήνα: η σημασία των ενδοαστικών μετακινήσεων για την εξέλιξη της σχέσης χώρου και ανθρώπου
Μαρία Θανοπούλου & Χρυσάνθη Ζάχου, Οι «πόλεις» της προφορικής μνήμης. Χωρικά κοινωνικά πλαίσια και προφορική μνήμη
Ιωάννης Καρακατσιάνης, Πώς επιβιώνουν οι πόλεις μετά την κρίση; Στοιχεία για μια κοινωνική ιστορία της μετεμφυλιακής ελληνικής επαρχιακής πόλης
Μαρίνα Λαθούρη, Homo Ludens. Βιωματικές αφηγήσεις της μεταπολεμικής πόλης

  • 12:00-14:00: Κοινωνικές πρακτικές συμπερίληψης και αποκλεισμού

Συντονιστής: Κώστας Γιαννακόπουλος

Αγγελίνα Αποστόλου & Κ. Σταμουλίδης, Χάνια στα Γιάννενα. Ένα αστικό δίκτυο μνήμης
Ρεγγίνα Κασιμάτη, «O κύριος με τον οποίο μιλούσατε δεν είναι ντόπιος». Η ιθαγένεια και οι ταξικοί καθορισμοί σε μια «ελληνόφωνη» κοινότητα της Calabria
Γεώργιος Βοζίκας, Η φύση στην πόλη. Ανάμνηση και διαχείριση του φυσικού τοπίου στην Ηλιούπολη

  • 14:00-15:00: Διάλειμμα
  • 15:00-19:30:  Ένωση Προφορικής Ιστορίας (Ε.Π.Ι.)

Γενική συνέλευση
Απολογισμός, εκλογή Δ.Σ.

Κυριακή 9 Μαρτίου 2014 (Ίδρυμα Μιχάλη Κακογιάννης, Πειραιώς 206) – Η προφορική ιστορία στην πόλη. Επιτέλεση και συμμετοχή

  • 10.30-11:00: Εναρκτήρια Ομιλία

Αντώνης Λιάκος, Η προφορική ιστορία κυκλοφορεί στην πόλη

  • 11:00-13:00: Οι προφορικές αφηγήσεις στη θεατρική σκηνή

Συντονίστρια: Τασούλα Βερβενιώτη

Ελένη Ουζουνίδου (ηθοποιός), Μαρία Παπαλέξη (θεατρολόγος), Για την παράσταση «Κοινός Λόγος» από το Θέατρο του Νέου Κόσμου (σκηνοθεσία: Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος)
Γιώργος Γλάστρας, Γιάννης Καλαβριανός, Αλεξία Μπεζίκη, Για την παράσταση «Γιοι και κόρες, μια παράσταση για την αναζήτηση της ευτυχίας», από την Εταιρεία Θεάτρου Sforaris (σκηνοθεσία: Γιάννης Καλαβριανός)
Μπακάρ Χουσεΐν Αλ Μπακάρ, Ευαγγελία Αραχωβίτη, Κυριακή ΚαζελίδουΆνια Λουκά, Βασίλης Παγανόπουλος, Σβιτλάνα Παραμόνοβα, Λουίζα Πορφύρη, Ηλίας Κιάμα Τζογόνας, Για την παράσταση «That’s Life», από τη Θεατρική Ομάδα Vice Versa (σκηνοθεσία: Αγγελική Γκιργκινούδη)

  • 13:00-13:30: Διάλειμμα
  • 13:30-15:30: Μαρτυρίες για τους τόπους και τους ανθρώπους της πόλης

Συντονίστρια: Λίνα Λιάκου

Κλέλια Θερμού, Λίνα Λιάκου, Ιωάννα Πόθου (αρχιτέκτονες-πολεοδόμοι), Reactivate Athens/και τα αφηγήματα της πόλης. Επανα-ενεργοποιώντας τους κατοίκους και την πόλη της Αθήνας
Γεωργία Γκουμοπούλου (αρχιτέκτονας-πολεοδόμος), Για το πρόγραμμα Monumenta: Καταγραφή και ανάδειξη των κτηρίων του 19ου και 20ού αιώνα στην Αθήνα
Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Κυψέλης, Ομάδα για την Κρίση, Ζώντας την κρίση και συλλέγοντας προφορικές μαρτυρίες γι’ αυτήν

Οργανωτική Επιτροπή

Χορηγοί

  • Ε.Κ.Π.Α.
  • Ένωση Προφορικής Ιστορίας (Ε.Π.Ι.)
  • Εκδόσεις Πλέθρον

[1] Ο Γιώργος Τσιώλης διδάσκει στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ένωσης Προφορικής Ιστορίας. Email: tsiolisg@uoc.gr

Διαβάστε επίσης στο tvxs:

Σχετικά Άρθρα

10/10/2013

Βασίλης Ραφαηλίδης

Βασίλης Ραφαηλίδης: από το βιβλίο Ιστορία (κωμικοτραγική) του Νεοελληνικού κράτους, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου

«Έλεγε, λοιπόν, η χειμερινή συμφωνία της Βάρκιζας πως ο ΕΛΑΣ όφειλε να παραδώσει: 41.500 τουφέκια, 2.015 πυροβόλα, 163 όλμους και 32 πυροβόλα. Όσο για το δημοψήφισμα και τις βουλευτικές εκλογές θα γίνουν εν καιρώ. Όταν δηλαδή, η αριστερά αποδυναμωθεί κι άλλο. Και το χειρότερο και τραγικότερο όλων: Από τη γενική αμνηστία που συμφωνείται, αποκλείονται οι εγκληματίες του κοινού ποινικού δικαίου. ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΓΚΛΗΜΑΤΙΕΣ του κοινού ποινικού δικαίου; αναρωτιούνται οι κομμουνιστές. Μα οι δωσίλογοι και οι μαυραγορίτες είναι, θέλει ρώτημα; και βέβαια θέλει ρώτημα, σύντροφε, όλα θέλουν ρώτημα. Διότι η Δεξιά, αμέσως μετά την υπογραφή της συμφωνίας θα πει: Εσείς οι κομμουνιστές είστε οι εγκληματίες του κοινού ποινικού δικαίου.
Και οι κομμουνιστές που υπόγραψαν την αμνηστία όλων, υπόγραψαν την καταδίκη τους εξαιρώντας προθυμότατα και λογικότατα τους ποινικούς από την αμνηστία. Η προστυχιά της ελληνικής Δεξιάς ξεπερνάει κάθε όριο. Στο εξής και μέχρι το 1974 την Ελλάδα θα την κυβερνούν, όχι μόνο δωσίλογοι και οι περί αυτούς, αλλά οι απατεώνες κάθε είδους. Μια χώρα που για είκοσι ολόκληρα χρόνια εδίωκε τους αριστερούς, χρίοντάς τους εγκληματίες του κοινού ποινικού δικαίου, είναι καταδικασμένη σε θάνατο.»

17 Νοέμβρη: Αυτή είναι η πραγματική ιστορία της οργάνωσης

17noemvri-570

Με αφορμή την «εξαφάνιση» του Χριστόδουλου Ξηρού, γεγονός που πυροδότησε μεγάλη ένταση στο πολιτικό σκηνικό και συζητήσεις για το παρελθόν κυρίως όμως για το μέλλον της εγχώριας τρομοκρατίας, το Insider αναδημοσιεύει μια πλήρη ιστορική αναδρομή του φαινομένου «17 Νοέμβρη» που στιγμάτισε καταλυτικά την μεταπολιτευτική ιστορία. Η ανάλυση που επιμελήθηκε ο δημοσιογράφος Ανδρέας Μπελιμπασάκης, παρουσιάστηκε στην εκπομπή της Ελληνικής Υπηρεσίας του BBC και δημοσιεύθηκε  στην ιστοσελίδα της υπηρεσίας το 2003, λίγες ημέρες πριν την έναρξη της περίφημης δίκης των μελών της 17 Νοέμβρη.

 

_____________________________________

Του Ανδρέα Μπελιμπασάκη.

Στις 3 Μαρτίου του 2003 ξεκίνησε η δίκη για τη «17 Νοέμβρη». Μία δίκη με τεράστιο ενδιαφέρον για την ελληνική κοινωνία. Πρόκειται για μια εξαιρετικά δύσκολη και επίπονη διαδικασία, αφού το μακροσκελέστατο κατηγορητήριο, ο μεγάλος αριθμός των κατηγορουμένων, των μαρτύρων, των συνηγόρων πολιτικής αγωγής και υπεράσπισης και, κυρίως, τα πολλά αμφιλεγόμενα σημεία, δικονομικά και ουσιαστικά, με τα οποία ασχολείται το Δικαστήριο, συνθέτουν, εκ προοιμίου, ένα πολύπλοκο πλαίσιο, από το οποίο πρέπει να προκύψει η πλήρης αλήθεια.

Η εξάρθρωση της «17 Νοέμβρη» και η δίκη των φερόμενων ως μελών της οργάνωσης είναι γεγονότα που δε θα έχουν επιπτώσεις μόνο στο επίπεδο της τρέχουσας πολιτικής. Πολύ σημαντικότερες θα είναι οι ιδεολογικές συνέπειες στο επίπεδο της ελληνικής κοινωνίας, αφού η εξάρθρωση της οργάνωσης συμβολίζει, περισσότερο παντός άλλου, το τέλος των μύθων της γενιάς της μεταπολίτευσης.

«17 Νοέμβρη»: Μια πρωτοεμφανιζόμενη οργάνωση

Tη νύχτα της 23ης Δεκεμβρίου 1975, ο 45χρονος «σταθμάρχης» της CIA στην Aθήνα, Pίτσαρντ Γουέλτς, δέχεται επίθεση από τρεις μασκοφόρους έξω από το σπίτι του στο Ψυχικό. Οι δράστες, απομακρύνουν τον οδηγό και τη γυναίκα του και τον εκτελούν.

Mέσα στο κλίμα της εποχής, κανείς δεν πίστεψε τις προκηρύξεις της πρωτοεμφανιζόμενης επαναστατικής οργάνωσης «17 Nοέμβρη», με τις οποίες αναλάμβανε την ευθύνη για την επίθεση. H 17N είχε αφήσει στον τόπο της εκτέλεσης μια προκήρυξη και είχε στείλει άλλη μία στις εφημερίδες τρεις μέρες αργότερα. Oι περισσότεροι πίστεψαν πως δεν ήταν τίποτα περισσότερο από ένα ξεκαθάρισμα λογαριασμών μεταξύ πρακτόρων της CIA.

Oι προκηρύξεις δε δημοσιεύτηκαν, έπειτα από απαγόρευση της Εισαγγελίας Αθηνών, γιατί εκτός από την εκτίμηση των δημοσιογράφων ότι ήταν «υπόθεση πρακτόρων», υπήρχε και απαγόρευση από την κυβέρνηση.

Όλοι, όμως, έμαθαν για τη 17N έναν χρόνο αργότερα, μετά τη δολοφονία του απότακτου αστυνομικού –εκ των αρχιβασανιστών στην Aσφάλεια, κατά την περίοδο της χούντας- Bαγγέλη Mάλλιου. Η «γνωριμία» με την οργάνωση έγινε μέσω Γαλλίας και της εφημερίδας «Λιμπερασιόν».

Η γέννηση της 17Ν – Ιστορικό πλαίσιο

Το Παρίσι, στα τέλη του 1967, αρχές του 1968, ήταν το κέντρο των πιο ριζοσπαστικών-επαναστατικών ιδεών και οργανώσεων για ολόκληρη την Ευρώπη. Βρισκόμαστε εξάλλου σε μία εποχή όπου τους νέους όλου του κόσμου συγκινούν και επηρεάζουν ιδιαίτερα η μορφή του «Τσε», ο πόλεμος στο Βιετνάμ και οι Βιετκόνγκ, το FNL στην Αλγερία, ο Λουμούμπα στο Κονγκό, η Αγκόλα, τα επαναστατικά κινήματα στη Ναμίμπια, τη Λατινική Αμερική και αλλού, η δραστηριότητα των αναρχικών στην Ισπανία και την Πορτογαλία κατά των δικτατορικών καθεστώτων του Φράνκο και Σαλαζάρ κλπ. Με κορυφαίο γεγονός της εποχής, τα γεγονότα του ιστορικού πλέον «Μάη του ΄68» στο Παρίσι.

Από τη Ιταλία και τη Γερμανία, άνθρωποι που θα παίξουν αργότερα σημαντικό ρόλο στο αντάρτικο πόλεων (ο Μπάαντερ, η Ένσλιν, ο Σιμιόνι) μεταβαίνουν στη γαλλική πρωτεύουσα για να «ζήσουν» την ατμόσφαιρα και να γνωρίσουν τα νέα μαρξιστικά ρεύματα.

Για την Ελλάδα, η δεκαετία του ’60 είναι μια πολιτικά ταραγμένη περίοδος. Όσοι φτάνουν στη Γαλλία για σπουδές είναι έντονα πολιτικοποιημένοι και οι αναφορές τους αριστερές ή κεντρώες. Ωστόσο, στο Παρίσι η ατμόσφαιρα είναι πιο χαλαρή, οι πολιτικές αντιπαραθέσεις δεν επηρεάζουν τις προσωπικές σχέσεις.

Εκείνη την εποχή πολλοί θυμούνται τον Αλέξανδρο Γιωτόπουλο, που βρίσκεται στο Παρίσι πριν από το 1964 και σπουδάζει Οικονομικά στη Σορβόννη, στα στέκια των Ελλήνων φοιτητών στο Παρίσι. Οι μαρτυρίες συγκλίνουν σε ένα «γλυκό και ήπιο άνθρωπο»

Έλληνες που σπούδαζαν στη γαλλική πρωτεύουσα εκείνη την περίοδο θυμούνται ότι στην αυθόρμητη διαδήλωση, το απόγευμα της 21ης Απριλίου 1967, όταν στα φοιτητικά καφενεία του Καρτιέ Λατέν εξαπλώθηκε σαν πυρκαγιά η είδηση ότι στην Ελλάδα έγινε δικτατορία, συμμετείχαν πάνω από 4.000 άτομα. Ένα από αυτά, ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος.

Η ΕΠΕΣ
30751-000

Ο Γιωτόπουλος είχε ξεκινήσει τις σπουδές του στο Παρίσι πριν από το 1964. Τον ίδιο χρόνο ο φοιτητικός σύλλογος «Ένωσις των εν Παρισίοις Ελλήνων Σπουδαστών», (ΕΠΕΣ) – που οφείλει το αρχαιοπρεπές όνομά του στο γεγονός ότι ιδρύθηκε από τον Αδαμάντιο Κοραή – αποφασίζει να εκδώσει ένα περιοδικό, την «Ελληνική Παρουσία», που, όπως όλα τα περιοδικά του είδους, είναι ανοικτό στις συνεργασίες όλων των μελών του συλλόγου.

Υπεύθυνος για τη συλλογή των κειμένων είναι ο Άγγελος Ελεφάντης και στη συντακτική επιτροπή συνεργάζονται μεταξύ άλλων ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος και ο Νίκος Πουλαντζάς. Η ιστορία του περιοδικού είναι βραχύβια: θα κλείσει πριν από το 1965.

Μέχρι το 1966, η αριστερή ομπρέλα γίνεται τόσο ισχυρή, ώστε να κερδίσει και τις επτά θέσεις στο Δ.Σ. της ΕΠΕΣ από το Κέντρο. Τότε εκλέγεται στο Δ.Σ. και ο Γιωτόπουλος.

Εκείνοι που θυμούνται τον Γιωτόπουλο στο Παρίσι, λένε ότι είχε «τροτσκιστικές τάσεις». Στη Γαλλία οι τροτσκιστές ήταν διαιρεμένοι σε δύο μεγάλες ομάδες: τους φρανκιστές (στους οποίους ανήκει π.χ. η Αρλέτ Λαγκιγιέρ, που πήρε 6% στις τελευταίες γαλλικές εκλογές) και τους λαμπερτιστές, στους οποίους συγκαταλέγεται και η ομάδα Κριβίν, στην οποία πρόσκειται ο Γιωτόπουλος.

Σε αυτόν τον ιδεολογικό χώρο συναντώνται αργότερα οπαδοί του Τσε Γκεβάρα, της ένοπλης προπαγάνδας, αλλά και παράδοξα ιδεολογικά σχήματα όπως οι τροτσκι-μαοϊστές, με σαφή προτίμηση στις βίαιες μορφές πάλης.

Σύμφωνα με μαρτυρίες, ο Γιωτόπουλος ανήκε στους «ανεξάρτητους της Αριστεράς». Υπάρχουν, βέβαια, κάποιοι που υποστηρίζουν ότι ανήκε σε πυρήνες του ΚΚΕ. Κάτι τέτοιο όμως διαψεύδεται από τις διωκτικές αρχές, αλλά και τα μέλη του ΚΚΕ που βρίσκονταν στο Παρίσι εκείνη την εποχή, όπως και τα περί διαγραφής του.

Η ένοπλη δράση

Γεγονός είναι όμως ότι το κλίμα της εποχής αλλά και η δραστηριότητα των Ελλήνων τροτσκιστών που δρούσαν στη γαλλική πρωτεύουσα, επηρεάζουν άμεσα τις ήδη αδύναμες πολιτικά και οργανωτικά κομματικές οργανώσεις της ΕΔΑ και του ΚΚΕ.

Κάποια μέλη τους προτείνουν, αμέσως μετά την επιβολή της δικτατορίας στις 21 Απριλίου 1967, την εγκατάλειψη των συνηθισμένων μορφών αντίστασης κατά της χούντας και την ανάληψη ένοπλης δράσης, με τη δημιουργία ανταρτικών ομάδων κατά τα πρότυπα του ΕΛΑΣ και του Δημοκρατικού Στρατού.

Οι πιέσεις στις ηγεσίες των οργανώσεων Γαλλίας κομμάτων της αριστεράς για ένοπλο αγώνα στην Ελλάδα, αυξάνονται μετά τη διάσπαση του 1968 στις γραμμές του ΚΚΕ, ενώ ανάλογη ήταν η πίεση που ασκούνταν και στα άλλα πολιτικά κόμματα και τις αντιδικτατορικές οργανώσεις της εποχής που δραστηριοποιούνταν στη Γαλλία.

Στο κλίμα εκείνης της εποχής ήταν και η δήλωση του Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος μετά την αναχώρησή του στο εξωτερικό, όταν βρέθηκε στο Παρίσι και μετά την ενημέρωση που είχε από κάποιους φίλους της «Ένωσης Κέντρου», είχε χαρακτηρίσει βιαστικά απαραίτητη την έναρξη ανταρτοπόλεμου για την ανατροπή της χούντας, δήλωση την οποία απέσυρε αργότερα.

Έτσι, κάποια από τα μέλη που είχαν ασπασθεί τη λογική του ένοπλου αγώνα κατά της δικτατορίας, αποχωρούν από την οργάνωση Παρισιού του ΚΚΕ, προτού το κόμμα προλάβει να τα διαγράψει.

Οι ιδέες της εποχής είχαν επηρεάσει ακόμη και ηγετικά στελέχη της, εγκατεστημένης στη Ρουμανία, ηγεσίας του ΚΚΕ (αργότερα ηγετικής ομάδας του ΚΚΕ Εσωτερικού) και του «Ρήγα Φεραίου» της πιο μαζικής αντιδικτατορικής οργάνωσης νεολαίας.

Ένα από τα ιστορικά στελέχη της Αριστεράς, ο Γρηγόρης Φαράκος, τότε μέλος του Πολιτικού Γραφείου του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος, θυμάται :

«Την άνοιξη του 1968, περίοδο θυελλώδη για τη Δυτική Ευρώπη, είχα τη μεγάλη τύχη να βρεθώ δύο φορές, σε διαφορετικές φάσεις, στα γεγονότα του «Μάη ΄68», σε Δυτική Γερμανία, Βέλγιο και Γαλλία. Οι συγκλονιστικές εντυπώσεις μου από τα γεγονότα εκείνα, είχαν καθοριστική επίδραση στη σκέψη και την ψυχολογία μου. Είναι αλήθεια, πως εκείνη τη στιγμή, ζώντας στη «μούχλα» της 12ης Ολομέλειας, δεν έγινε δυνατό να εκδηλωθεί άμεσα η επίδραση εκείνη. Αυτό έγινε αργότερα». (Γρηγόρης Φαράκος, Μαρτυρίες και στοχασμοί 1941-1991, Αθήνα 1993, σ. 187).

Οι οργανώσεις του ΚΚΕ

Πιθανότατα, ο Γρηγόρης Φαράκος, από τους ηγέτες παλαιότερα του ελληνικού φοιτητικού κινήματος, μιλώντας για «επίδραση», εννοούσε την επίδραση των ιδεών, της νέας πολιτικής σκέψης, της πλήρους εγκατάλειψης στο δογματισμό και το νεοσταλινισμό.

Την κατάσταση πάντως που επικρατούσε στις οργανώσεις του ΚΚΕ στην Ευρώπη, κυρίως στη Γαλλία, περιγράφει αναλυτικά ο Πάνος Δημητρίου, που για μεγάλο διάστημα υπήρξε μέλος της ιστορικής ηγεσίας του κόμματος και εκείνη την εποχή είχε μεταβεί στο Παρίσι, στο πλαίσιο των καθηκόντων του να «συμμαζέψει» τις «αριστερίστικες τάσεις» που είχαν εμφανιστεί σε κομματικές οργανώσεις στη Δυτική Ευρώπη.
dimitrioy

Πάνος Δημητρίου. Ιστορικό στέλεχος της Αριστεράς και εκ των ηγετικών στελεχών του ΚΚΕ Εσωτερικού μετά την διάσπαση του 1968

Αφηγείται ο Πάνος Δημητρίου: «Μετά την 11η Ολομέλεια, σε μία από τις συνεδριάσεις του ΠΓ, αποφασίστηκε να μου ανατεθεί η ανασυγκρότηση και καθοδήγηση των οργανώσεων του ΚΚΕ στη Δυτική Ευρώπη.

Μου έγινε μία σύντομη ενημέρωση από τον Κολιγιάννη, τον Στρίγκο και το Φαράκο (ο τελευταίος είχε κάνει πρόσφατα μια περιοδεία στις χώρες αυτές) και αμέσως φύγαμε όλοι για να πάρουμε μέρος σε μία σύσκεψη, στην οποία μετείχαν στελέχη των παραπάνω οργανώσεων, όπως ο Μίμης Δεσποτίδης, ο Γιώργος Κατηφόρης, ο Μάρκος Δραγούμης, ο Βαγγέλης Παντελέσκος, ο Πέτρος Κουναλάκης κ.α.

Ο Βαγγέλης Παντελέσκος με συνόδευσε στο Παρίσι, όπου θα είχα την έδρα μου. Η τακτοποίησή μου στο σπίτι ενός Γάλλου, πολιτικού μηχανικού, έγινε από το Γαλλικό Κ.Κ. Συνδέθηκα αμέσως με την Ελένη Μπιμπίκου, το Θόδωρο Πάγκαλο, το Ζήση Θέο (γιο του Κώστα Θέου) κ.α. …».

Συνεχίζοντας ο Πάνος Δημητρίου, αφηγείται μία περιπετειώδη φυγάδευσή του από το σπίτι που διέμενε, για να αποφύγει την παρακολούθηση της Γαλλικής αστυνομίας και συνεχίζει:

«Το Παρίσι, στα χρόνια της χουντικής τυραννίας, ήταν αναμφισβήτητα κέντρο των πιο έντονων και αντιφατικών ιδεολογικών και πολιτικών ζυμώσεων ανάμεσα στους Έλληνες που είχαν βρεθεί ή κατέφυγαν εκεί μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου του 1967.

Οι οργανωμένες δυνάμεις του ΚΚΕ και της ΕΔΑ, ήταν πολύ λίγες σε σύγκριση με τους ανένταχτους κομμουνιστές και ΕΔΑίτες, καθώς και με διάφορες ομάδες αριστερίστικων κυρίως κατευθύνσεων.

Κατά τη γνώμη ορισμένων από αυτές τις ομάδες, το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967, είχε αλλάξει μία μορφή δικτατορίας της αστικής τάξης με μία άλλη.

Οι ομάδες αυτές, αμφισβητούσαν το ρόλο των κομμάτων της Αριστεράς – ΚΚΕ και ΕΔΑ – και αντέτασσαν σ΄αυτά το «Μέτωπο Εξουσίας», σαν το FNL της Αλγερίας και της Λιβύης». (Πάνος Δημητρίου, Εκ Βαθέων, Χρονικό μιας ζωής και μιας εποχής, Αθήνα 1997, σ. 296-298).

Μέχρι το 1967 οι Έλληνες φοιτητές είναι κάτι σαν μεγάλη παρέα. Η ατμόσφαιρα μεταβάλλεται άρδην μετά την 21η Απριλίου. Υπήρξε αμέσως συσπείρωση και περιχαράκωση των κομματικών χώρων», θυμάται στέλεχος της Αριστεράς.

Εκείνη την εποχή δημιουργούνται οι πρώτες οργανώσεις και τα κόμματα αρχίζουν να ανασυγκροτούν τον χώρο τους.

Ταυτόχρονα όμως υπάρχει ένα κλίμα απομόνωσης. Ο καθένας αρχίζει να προσέχει με ποιον κάνει παρέα. Μέσα σε αυτό το κλίμα τα ίχνη του Γιωτόπουλου γίνονται θολά

Έτσι, κάποιοι από τους διαφωνούντες εκείνη την εποχή με τη γραμμή της ηγεσίας του ΚΚΕ, αφού αδρανοποιήθηκαν για ένα διάστημα, στη συνέχεια προσχώρησαν ή συμμετείχαν στη σύσταση των ελληνικών ακροαριστερών οργανώσεων που λειτουργούσαν στη Γαλλία.

Αρχειομαρξιστές

Σύμφωνα με εκτιμήσεις των διωκτικών αρχών, ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος επέβαλε στην οργάνωση «17 Νοέμβρη» το ίδιο σκληρό οργανωτικό σχήμα που είχε εφαρμόσει ο πατέρας του Δημήτρης Γιωτόπουλος πριν από οκτώ δεκαετίες, την περίοδο κατά την οποία διηύθυνε, με συνωμοτικό τρόπο, την οργάνωση «Αρχείο του Μαρξισμού», που είχε δημιουργήσει ο Φραγκίσκος Τζουλάτι και στην οποία εντάχθηκε ο πατέρας Γιωτόπουλος το 1924, για να αναλάβει την αρχηγία της το 1926, ύστερα από την αποχώρηση του ιδρυτή.

Τα μέλη της οργάνωσης, δε γνώριζαν τον αρχηγό και τους υπόλοιπους της ηγεσίας, αλλά ήξεραν ότι έχουν να κάνουν με μία υπέρτατη αρχή, που ονομαζόταν «Εργασία», χωρίς κανείς να γνωρίζει από πόσους και ποιους αποτελείται.

Σύμφωνα με ένα από τα ηγετικά στελέχη του ΚΚΕ μέχρι τα τέλη του 1931 και στη συνέχεια του Τροτσκιστικού Κινήματος, τον Άγη Στίνα, όλα τα μέλη του «Αρχείου του Μαρξισμού», διευθύνονταν και ελέγχονταν από κάποιον που δεν τον είχε εκλέξει κανείς.

«Σ’ αυτόν δίνανε λογαριασμό για τη δουλειά τους και σ’ αυτόν παραδίνανε και τα χρήματα που συγκεντρώνανε. Αυτός ο ένας, που διηύθυνε και διαχειριζόταν τα πάντα, άφηνε τους άλλους με την εντύπωση ότι υπήρχε κάποια μυστηριώδης υπερτάτη αρχή, από την οποία αυτός ήταν εξουσιοδοτημένος. Όταν κάποιος είχε μια σοβαρή απορία, η απάντηση του Γιωτόπουλου ήταν: «Θα φέρω την απορία σου στην Εργασία κι αυτή θα αποφασίσει». Η Εργασία ήταν αυτή η μυστηριώδης υπέρτατη αρχή. Δηλαδή ο ίδιος ο Γιωτόπουλος». (Α. Στίνας: Αναμνήσεις – 60 χρόνια κάτω από τη σημαία της σοσιαλιστικής επανάστασης, Αθήνα 1977, τ. Α΄, σ. 171).

Πρώτη εμφάνιση

Οι αρχειομαρξιστές έκαναν πρώτη φορά την εμφάνισή τους το 1923 με την έκδοση και κυκλοφορία του περιοδικού «Αρχείον του Μαρξισμού».

Επρόκειτο για ένα περιοδικό που περιείχε μόνο μεταφράσεις έργων των κλασσικών του μαρξισμού. Τίποτε άλλο, ούτε απλά σχόλια για την πολιτική κατάσταση ή για τη δράση και την πολιτική του ΚΚΕ.

Δικαιολογούσαν αυτή την, εκτός ΚΚΕ, έκδοση του περιοδικού, λέγοντας ότι η ηγεσία του ΚΚΕ ήθελε να μονοπωλήσει για τον εαυτό της τη μαρξιστική θεωρία και γι’ αυτό απέφευγε να τη διαδώσει στους εργάτες. Έτσι, κατά τους ίδιους, αυτό το καθήκον το ανέλαβαν αυτοί.

Το «Αρχείον Μαρξισμού» εξέδωσε το πρώτο τεύχος του την Πρωτομαγιά του 1923. Η πρωτοβουλία ανήκε σε μια ομάδα μελών του ΣΕΚΕ, που συγκροτήθηκε παράνομα μέσα στο κόμμα το 1922, έχοντας ως κύρια θέση ότι πρώτα χρειάζεται να μορφωθούν το κόμμα και η εργατική τάξη και μετά να ασχοληθούν με την επανάσταση και την πολιτική δράση. Οι κυριότεροι από τους ιδρυτές της ομάδας ήταν οι Φραγκίσκος Τζουλάτι, Χ. Δεδούσης, Γεώργιος Σαραντίδης, Γρ. Σαραντίδης, Δούμας, Σωτήρης Τσιγαρίδας (Ποντίκης), Μαν. Κόρακας, Κ. Γκοβόστης, Λ. Αποστόλου κλπ.

Ο Σαρτρ και η Λιμπερασιόν

imagem2586211796_sartr

Στην εφημερίδα αυτή είχαν παραδοθεί οι προκηρύξεις από πρόσωπο, το οποίο ο διευθυντής της, Σερζ Zιλί, είχε χαρακτηρίσει «απόλυτα αξιόπιστο». Ποιο ήταν το πρόσωπο αυτό δεν αποκαλύφθηκε ποτέ.

Yπήρξαν πολλές εκτιμήσεις, ότι ήταν ο μεγάλος υπαρξιστής φιλόσοφος Zαν Πολ Σαρτρ, αλλά ο Zιλί δε θέλησε να το επιβεβαιώσει.

Σε συνέντευξή του, που είχε παραχωρήσει στον ανταποκριτή της «Eλευθεροτυπίας» στο Παρίσι, Φοίβο Oικονομίδη, ο Σερζ Zιλί είχε μιλήσει για το «μεσάζοντα» που μετέφερε την προκήρυξη, λέγοντας ότι «Πρόκειται για φίλο που μου είχε εμπιστευθεί και στο παρελθόν πληροφορίες που επιβεβαιώθηκαν. Eίναι ό,τι θα λέγαμε δημοσιογραφικά «έγκυρη πηγή»».

Σε ερώτηση αν ο ίδιος ο μεσάζων είχε έρθει σε επαφή με τη 17N, ο Zιλί απάντησε: «Όχι. Kάποιος φίλος ήρθε σε επαφή με την οργάνωση και του έδωσε το ντοκουμέντο που μου έφερε «χέρι με χέρι»».

Tο γεγονός, πάντως, πως επιλέχθηκε η Λιμπερασιόν, μια εφημερίδα που γεννήθηκε το Mάη του ’68, απετέλεσε για ορισμένους, ένδειξη ότι η οργάνωση είχε τις ρίζες της στην Aριστερά και στον αντιδικτατορικό αγώνα, αφού η συγκεκριμένη εφημερίδα, όπως άλλωστε και ο Σαρτρ, είχαν βοηθήσει τη δράση των αντιδικτατορικών οργανώσεων.

Στην ίδια συνέντευξη, ο διευθυντής της Λιμπερασιόν είχε αναφερθεί και σε άλλα στοιχεία που τον έπεισαν ότι επρόκειτο για την ίδια οργάνωση που είχε εκτελέσει τον Γουέλτς και τον Mάλλιο, και πως δεν επρόκειτο για «εσωτερικό πόλεμο» της CIA.

Tα στοιχεία αυτά ήταν ότι και οι δύο δολοφονίες είχαν γίνει με το ίδιο όπλο, ένα πιστόλι των 45 χιλιοστών, και οι προκηρύξεις είχαν γραφτεί στην ίδια γραφομηχανή.

Oι καταβολές των μελών της οργάνωσης, ίσως και η δράση στον αντιδικτατορικό αγώνα αποκαλύφθηκαν και από ένα άλλο στοιχείο. Την αποστολή των προκηρύξεων σε έναν ακόμα ξένο δημοσιογράφο, τον Άγγλο Nτέιβιντ Tονγκ, ανταποκριτή της εφημερίδας Γκάρντιαν στην Ελλάδα.

17Ν και μεταπολίτευση

Από την «ανάγνωση» των προκηρύξεων της συμπεραίνεται, ότι η 17Ν φιλοδοξούσε να διαδραματίσει ένα ρόλο βιαίας διαμαρτυρίας στις αλλαγές που δρομολογήθηκαν στην ελληνική πολιτική κουλτούρα στα τέλη της δεκαετίας του ’70 και στις αρχές της δεκαετίας του ’80.

Η βία της οργάνωσης επεδίωξε να αποκαλύψει την «πολιτική διπροσωπία» του ελληνικού κατεστημένου και να αναδείξει μια συνεπή ιδεολογική εναλλακτική λύση απέναντι σ’ αυτό που η 17Ν έβλεπε ως κυρίαρχη νεοφιλελεύθερη ηγεμονική κυριαρχία.
E0354251E334917BBC62EA895A8BA5CD

Ο Σάββας Ξηρός

Την ίδια στιγμή, η 17Ν παρέθετε στις προκηρύξεις της επανειλημμένα εθνικές εμπειρίες του παρελθόντος, όπως ήταν το αντιστασιακό κίνημα στη διάρκεια της Κατοχής, ο εμφύλιος πόλεμος, η δικτατορία των συνταγματαρχών και η εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973, ως ερείσματα για τη δράση της.

Αποκλίνοντας σημαντικά από τις κυρίαρχες ερμηνείες της Αριστεράς για τη μεταπολιτευτική πολιτική πραγματικότητα, το αρχικό σχέδιο της 17Ν ήταν να αποδείξει ότι η Μεταπολίτευση ήταν μια επιχείρηση κατ’ όνομα μονάχα πολιτικής αλλαγής, δίνοντας συγχρόνως φωνή στη λαϊκή απογοήτευση.

Η 17Ν εμφανίστηκε σε μια ιστορική στιγμή κατά την οποία η πόλωση μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς είχε αμβλυνθεί σημαντικά και ένα πολιτικό λεξιλόγιο βασισμένο σε έννοιες, όπως εκδημοκρατισμός, ανανέωση και αλλαγή, έκανε την εμφάνισή του.

Στη διάρκεια της περιόδου μετά το 1974, τα ιδεολογικά θέματα και σύμβολα που είχαν χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν για να διχάσουν την ελληνική κοινωνία και να πολώσουν την κοινοβουλευτική ζωή, δεν πρόσφεραν πια επαρκή βάση για ανοιχτή πολιτική σύγκρουση.

Τα θέματα που κυριαρχούσαν πια στον πολιτικό διάλογο ήταν η ευρωπαϊκή ενοποίηση, η υγεία, οι οικονομικές ανισότητες, η μόλυνση του περιβάλλοντος, η εθνική ασφάλεια και η γεωπολιτική κατάσταση στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο.

Η 17Ν, στις προκηρύξεις της, αναφέρθηκε στα θέματα αυτά, αλλά ο πομπώδης, έως και αφελής, αριστερισμός της και η πεισματική άρνησή της να εγκαταλείψει την ένοπλη επαναστατική δράση, αποξένωσαν σταδιακά την οργάνωση από ένα κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας που έβλεπε με καχυποψία το μεταπολιτευτικό τοπίο και αντιμετώπιζε με συμπάθεια τη δράση της.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, η αριστερή ριζοσπαστική διανόηση είχε απομακρυνθεί από την πολιτική της «βιαίας ανατροπής». Η αλλαγή αυτή επιβεβαιώθηκε όταν πολυάριθμες ακροαριστερές οργανώσεις εγκατέλειψαν την εξωκοινοβουλευτική αντιπολίτευση και επεδίωξαν να προωθήσουν την αλλαγή των πολιτικών δομών μέσα από κοινοβουλευτικές μεθόδους.

Η αποτυχία της 17Ν να λάβει σοβαρά υπόψη τα νέα δεδομένα και η επακόλουθη εχθρότητα προς τέτοιες οργανώσεις φανέρωσε την απομόνωσή της από τη συνολική εξέλιξη της επίσημης αριστερής (ΚΚΕ και ΚΚΕ Εσωτερικού) και ακροαριστερής πολιτικής κουλτούρας.

Η «πρώτη γενιά» της 17 Νοέμβρη

Σε ένα περιβάλλον που γεννούσε ελπίδες και αντιφάσεις, κάποιοι προβλέπουν ότι η μεταπολίτευση θα είναι απλή μετεξέλιξη, που δεν οδηγεί στην ανατροπή του συστήματος και συζητούν ευρύτατα σε κύκλους της νεολαίας το ενδεχόμενο συνέχισης της ένοπλης επαναστατικής πάλης.

Σύμφωνα με τις αναφορές των διωκτικών αρχών, αυτήν την περίοδο φθάνει στην Aθήνα, πιθανότατα από το Παρίσι, μια «επαναστατική φιγούρα», ένα πρόσωπο, που διακρίνεται από την εμπεδωμένη πεποίθησή του ως προς την αναγκαιότητα της ένοπλης πάλης. O «ψηλός», κατά την Aστυνομία, συνοδεύεται από μια νεαρή γυναίκα και αρχίζει να κινείται στον κύκλο των αντιδικτατορικών οργανώσεων, όπου συνομιλεί με διαφόρους.

Tην ίδια χρονική περίοδο, από τις διεργασίες μεταξύ μελών αντιδικτατορικών οργανώσεων φαίνεται να δημιουργείται ο EΛA, η πιο μαζική και η πιο ενδιαφέρουσα από ιδεολογικοπολιτικής απόψεως οργάνωση ένοπλης βίας στα χρόνια της μεταπολίτευσης.

Λίγους μήνες μετά, ο άνθρωπος που φέρεται να ίδρυσε τη 17 N φαίνεται να βρίσκει επαφή και να προσελκύει άλλα δύο πρόσωπα, ένα νεότερο και ένα μάλλον μεγαλύτερο σε ηλικία. Συγκροτούν μαζί τη 17 N και το Δεκέμβριο του 1975 σκοτώνουν, με ένα αγνώστου προέλευσης 45άρι περίστροφο, τον Pίτσαρντ Γουέλτς, σταθμάρχη της CIA στην Αθήνα.

Θα περάσει μακρό διάστημα για να επανεμφανισθεί, καθώς μεσολαβεί ο θάνατος του Xρήστου Kασσίμη σε συμπλοκή με αστυνομικούς στον περίβολο της AEG, όπου φαίνεται πως ενεργούσε ο EΛA.

Mέχρι το 1980 η 17 N δε θα αναλάβει τη ευθύνη καμίας ενέργειας. Oι Aρχές θεωρούν ότι η περίοδος μεταξύ ’76 και ’80 είναι περίοδος ζυμώσεων για τις οργανώσεις ένοπλης βίας. Eκτιμούν, ότι υπήρξαν διαβουλεύσεις μέσω συνδέσμων για τη συνένωση των δύο οργανώσεων, για την κοινή εμφάνισή τους και δράση υπό ενιαία ηγεσία, με την αυτή σφραγίδα.

Aυτή η προσπάθεια δεν θα καρποφορήσει. Eίναι η εποχή που ο EΛA, σύμφωνα με τους φακέλους που συγκροτούν οι αστυνομικές Aρχές, νιώθει ισχυρός, έχει προσβάσεις στο αναπτυσσόμενο τότε φοιτητικό κίνημα των καταλήψεων, διακινεί με άνεση πλούσιο πληροφοριακό υλικό στα πανεπιστήμια και στον Tύπο και επιχειρεί εντυπωσιακές πράξεις, όπως οι εμπρησμοί των πολυκαταστημάτων, οι οποίες όμως θα αποδειχθούν αντιδημοφιλείς και θα κλονίσουν την επιρροή του.

Σ’ αυτήν την περίοδο μεταξύ ’79 και ’80, την εποχή που αποχωρεί ο Χρήστος Tσουτσουβής από τον EΛA και συγκροτούνται νέες ομάδες, όπως η «Aντικρατική Πάλη» και η «1η Mάη», ο «ψηλός» της 17 Nοέμβρη, ο φερόμενος ως αρχηγός της, θα επιχειρήσει το άνοιγμά του στο χώρο και θα στρατολογήσει νέα επιχειρησιακά στελέχη.

Mallios_dolofonia

          14 Δεκεμβρίου 1976: Η 17Ν δολοφονεί τον αρχιβασανιστή της χούντας Ε. Μάλλιο

H «δεύτερη γενιά»

Σ’ εκείνη τη φάση η 17 Nοέμβρη θα προσεγγίσει αρκετά πρόσωπα και θα αποκτήσει για πρώτη φορά ισχυρή επιχειρησιακή δυνατότητα.

Tα νέα μέλη, που εισέρχονται στην οργάνωση στις αρχές της δεκαετίας του ’80, θα έχουν όλο το χρόνο να εκπαιδευθούν και να εμπεδώσουν τους κανόνες της συνωμοτικής δράσης. Eίναι και το σάστισμα που έχει προκαλέσει στην ιστορική της ηγεσία η άνοδος του ΠAΣOK στην εξουσία. Θα χρειασθούν σχεδόν τέσσερα χρόνια για επανεμφανισθεί.

Aπό το 1983 και μετά, όμως, θα δείξει ισχυρή επιχειρησιακή δυνατότητα, με πολλές βίαιες ενέργειες και πλήθος ληστειών.

O «ψηλός», που κατά την εκτίμηση των διωκτικών αρχών νομίζει ότι με τις επιλογές των στόχων παρεμβαίνει στις πολιτικές εξελίξεις, έχει πλέον στη διάθεσή του μια ισχυρή ομάδα.

FD08773CC7F232FAF02D315FD89FBB46

  Ο φερόμενος ως «εκτελεστής» της 17 Νοέμβρη Δημήτρης Κουφοντίνας

Ο κύκλος των χαμένων ευκαιριών για την ελληνική αστυνομία

O κύκλος των χαμένων ευκαιριών για την ελληνική αστυνομία, προκειμένου να φτάσει στα ίχνη της 17Ν, είναι αρκετά μεγάλος. Mόνο σε μια περίπτωση, στο Γκύζη το 1985, σε ανταλλαγή πυροβολισμών, σκοτώθηκε, ο Xρήστος Tσουτσουβής, ο οποίος όμως σύμφωνα με τις διωκτικές αρχές δεν εθεωρείτο μέλος της 17Ν, αλλά της Aντικρατικής Πάλης και του EΛA.

Στη συμπλοκή εκείνη, εκτός από τον Tσουτσουβή, είχαν σκοτωθεί τρεις αστυνομικοί, οι Δουγενής, Γεωργίου και Mπούρας.

Σε κάθε περίπτωση, διαπιστώνεται ότι οι ευθύνες αποδίδονταν στα ανθρώπινα λάθη, στους λάθους ανθρώπους, όπως συνέβη και στις άλλες «συναντήσεις». Oι αστυνομικοί πίστευαν πάντα πως «οι τρομοκράτες της 17N κάποια στιγμή θα έκαναν το λάθος και θα έπεφταν στα χέρια τους».

Το «λάθος» συνέβη στις 20 Nοεμβρίου 1991, στα Σεπόλια. Ένα περιπολικό της άμεσης δράσης είχε ειδοποιηθεί για τρεις ύποπτους που έκλεβαν ένα φορτηγάκι, το οποίο ήταν σταθμευμένο κάτω από το σπίτι του προϊστάμενου του τμήματος ερευνών της αντιτρομοκρατικής υπηρεσίας.

Oι αστυνομικοί έφτασαν δίπλα στους τρεις άγνωστους και τους ακινητοποίησαν. O ένας αστυνομικός, που τους απειλούσε με το περίστροφό του, δεν είχε αντιληφθεί, σύμφωνα με πληροφορίες, έναν τέταρτο που είχε ήδη μπει στο φορτηγάκι. Έτσι, προτού ακόμα συνέλθει από την αμηχανία για την αντίδραση των υπόπτων, αιφνιδιάστηκε από τον τέταρτο της παρέας.

H συνέχεια ήταν ο τραυματισμός του οδηγού του περιπολικού και άλλων τριών αστυνομικών από τις σφαίρες και τις χειροβομβίδες των αγνώστων, οι οποίοι διέφυγαν κλέβοντας ένα ταξί

Aν τα λάθη κυριαρχούσαν στις παραπάνω «συναντήσεις», για ό,τι συνέβη στο IΘ’ αστυνομικό τμήμα φταίει ο… Δεκαπενταύγουστος του 1988. Μέλη της 17N εισέβαλαν στο τμήμα, που ήταν άδειο, έδεσαν τους αστυνομικούς που ήταν εκεί και πήραν τα όπλα τους.

Στις 26 Σεπτεμβρίου 1989 συνέβη, όμως, άλλο ένα περιστατικό που θα μπορούσε να είχε φέρει κάποιο αποτέλεσμα, λίγα λεπτά μετά τη δολοφονία του Παύλου Mπακογιάννη.

Ένας αστυνομικός της ομάδας «Ζ» φτάνει πρώτος στην οδό Oμήρου έξω από το γραφείο του βουλευτή. Βλέπει κάποιους να φεύγουν γρήγορα και τους ακολουθεί.

Ένας από αυτούς πετάει στο έδαφος ένα φάκελο. Aντί να στραφεί εναντίον τους, σκύβει να δει τι περιέχει ο φάκελος. Όταν διαπιστώνει πως πρόκειται για την προκήρυξη της 17N, οι άγνωστοι έχουν εξαφανιστεί.

O αστυνομικός αυτός σκοτώθηκε λίγα χρόνια αργότερα, σε τροχαίο στη λεωφόρο Συγγρού, όπως είχε συμβεί και μ’ έναν άλλον μάρτυρα της δολοφονίας, που κι αυτός έπεσε θύμα τροχαίου.

Πολλά τα σενάρια και οι «συμπτώσεις» που όμως, δεν επιβεβαιώθηκαν ποτέ.
axarlian

Στις 14 Ιουλίου 1992, η 17 Νοέμβρη επιχειρεί να δολοφονήσει τον τότε υπουργό Οικονομικών, Γιάννη Παλαιοκρασσά. Η επίθεση γίνεται με ρουκέτα και στόχο το θωρακισμένο αυτοκίνητό του, στη συμβολή των οδών Βουλής και Καραγιώργη Σερβίας. Από τα θραύσματα και το ωστικό κύμα χάνει τη ζωή του ο 20χρονος Θάνος Αξαρλιάν.

Υπόθεση «Ριανκούρ»

Στην περιοχή του Γηροκομείου, στην οδό Λουίζης Pιανκούρ, έγινε η συνάντηση τρομοκρατών και αστυνομίας το Mάρτη του 1992. H ατμόσφαιρα, όπως περιγράφτηκε από τον τύπο, ήταν τελείως κινηματογραφική.

Περούκες, σενάρια, βιντεοκάμερες που μαγνητοσκοπούσαν τη συνάντηση και ήλπιζαν να «πιάσουν» την εικόνα της σύλληψης και δεκάδες αστυνομικοί, απέναντι σε τρομοκράτες. Όμως, το έργο μετετράπη σε φαρσοκωμωδία, καθώς οι αστυνομικοί… τρομοκρατήθηκαν, οι τρομοκράτες έφυγαν και οι κάμερες δεν έπιασαν τίποτα, γιατί κάποιοι είπαν ότι δεν είχαν θυμηθεί να βάλουν φιλμ, άλλοι γιατί είχαν φάτσα τον ήλιο, ενώ αργότερα, η 17 N με προκήρυξή της είχε αναφέρει ότι δεν υπήρχαν καν κάμερες.

Η φαρσοκωμωδία ολοκληρώθηκε όταν οι τρομοκράτες έφυγαν με το κλεμμένο φορτηγάκι, αφήνοντας το περίστροφό τους, ενώ το αυτοκίνητο της Aσφάλειας που πήγε να τους κλείσει το δρόμο, έχασε τον προσανατολισμό του. Γύρω από τους πρωταγωνιστές, κατά την αστυνομία, υπήρχαν περιφερόμενοι αστυνομικοί, που όμως δεν έπραξαν τίποτα την κρίσιμη στιγμή.

Όπως και να έχει, πάντως, ήταν μια μυστηριώδης υπόθεση και για αρκετό καιρό η κοινή γνώμη ασχολήθηκε με το τι συνέβη πέριξ του Γηροκομείου.

H υπόθεση αυτή άρχισε να εξελίσσεται όταν, σύμφωνα με το υπουργείο Δημόσιας Tάξεως, υπήρξε συγκεκριμένη πληροφορία για προετοιμασία χτυπήματος από τη 17 Nοέμβρη, μέλη της οποίας θα βρίσκονταν στην οδό Λουίζης Pιανκούρ.

H πληροφορία είχε δοθεί από μια μυστηριώδη γυναίκα, που τελικά εισέπραξε μόνο 13 εκατομμύρια από τα 200 της επικήρυξης.

Άλλοι, υποστήριξαν πως δεν αποκλείεται να έδωσαν την πληροφορία τα ίδια τα μέλη της οργάνωσης προκειμένου να εισπράξουν τα χρήματα για τα επόμενα χτυπήματά τους. Για το λόγο αυτό, άφησαν μέσα στο κλεμμένο φορτηγάκι τους και το περίστροφο που είχαν κλέψει από το IΘ΄αστυνομικό τμήμα του Bύρωνα, ώστε να πιστοποιηθεί η γνησιότητα των τρομοκρατών και να διευκολυνθεί στην είσπραξη του ποσού ο καταδότης.

Aυτή η υπόθεση έμεινε στην ιστορία ως μία από τις μεγαλύτερες γκάφες των διωκτικών αρχών.

Στις «συναντήσεις» τρομοκρατών και αστυνομικών που έχουν γίνει κατά καιρούς, έφταιγαν πάντα οι ίδιοι -δηλαδή οι αστυνομικοί- που αιφνιδιάζονταν ή δεν ήταν καλά εκπαιδευμένοι. Στην περίπτωση, όμως, της Pιανκούρ υπήρχε ο καλύτερος συνδυασμός. Ήταν παρούσες η Aντιτρομοκρατική Oμάδα και οι κομάντος της EKAM.

Ο ιστορικός λόγος του Άρη Βελουχιώτη στη Λαμία

11:17, 28 Οκτ 2013 | tvxsteam tvxs.gr/node/142175
142175-velouhiotis

Στις 19 Οκτωβρίου απελευθερώνεται η Λαμία, ενώ οι ναζιστικές κατοχικές δυνάμεις αποχωρούν από την Ελλάδα. Δυνάμεις του ΕΛΑΣ, αντιπροσωπεία της ΠΕΕΑ και του ΕΑΜ, καταφτάνουν στην πόλη και συγκαλείται στην πλατεία Ελευθερίας της πόλης συγκέντρωση του ΕΑΜ. Ο Άρης Βελουχιώτης θα εκφωνήσει από το μπαλκόνι τον περίφημο λόγο του που σηματοδοτεί το τέλος του αντάρτικου της κατοχής και παρουσιάζει ουσιαστικά τους βασικούς άξονες των θέσεων του ΚΚΕ για την μεταπολεμική ελληνική κοινωνία.

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στον Ριζοσπάστη. Το tvxs.gr αναδημοσιεύει ολόκληρο τον ιστορικό λόγο του Άρη Βελουχιώτη από το «Ελληνικό Αρχείο Μαρξιστών»:

Γιατί αγωνίστηκα.

Αδέλφια, Έλληνες και Ελληνίδες της Λαμίας και της περιοχής της!
Από μέρους του Γενικού Στρατηγείου του Ε.Λ.Α.Σ, σας φέρω τους πιο θερμούς χαιρετισμούς.
Όπως βλέπετε, πρόκειται «να βγάλω λόγο». Μα ο λόγος μου αυτός δεν θα μοιάζει καθόλου με τους λόγους που γνωρίσατε μέχρι σήμερα. Δεν πρόκειται να σας υποσχεθώ ούτε πως θα σας φτιάξω γεφύρια ή ποτάμια, όπως σας υποσχόντουσαν πως θα σας φέρουν οι παλιοί κομματάρχες. Ούτε και θα σας τάξω λαγούς με πετραχήλια. Δεν επιδιώκω ν’ αποσπάσω επαίνους για τη ρητορική μου δεινότητα. Επιδιώκω απλώς ν’ ακούσετε αυτά που θα σας πω. Προσέξτε. Θ’ αρχίσω σαν τα παραμύθια:

Η αθάνατη ελληνική φυλή.

Κάποτε η γωνιά αυτή της γης που πατάμε και λέγεται Ελλάδα ήτανε δοξασμένη κι ευτυχισμένη κι είχε ένα πολιτισμό, οπού επί 2 1/2 χιλιάδες χρόνια συνεχίζει να παραμένει και να θαυμάζεται απ’ όλο τον κόσμο. Κανένας σοφός η άσοφος δεν μπορεί μέχρι σήμερα να γράψει ούτε μια λέξη, αν δεν αναφερθεί στα έργα που άφησαν οι δημιουργοί αυτού του πολιτισμού, που λέγεται αρχαίος ελληνικός πολιτισμός.
Κάποτε, λοιπόν, η χώρα μας ήτανε δοξασμένη, μα αργότερα την υποδούλωσαν κι έχασε την παλιά της αυτή δόξα. Μα ύστερα από κάμποσα χρόνια η χώρα μας σηκώθηκε στο πόδι κι ύστερα από σκληρούς αγώνες ενάντια στη σκλαβιά, πάλι λευτερώθηκε.

Στην εποχή της σκλαβιάς πέρασε σκληρά, μαύρα χρόνια και πολλοί «έξυπνοι», αναμεσα στους οποίους και κάποιος Φαλμεράγιερ, ισχυρίστηκαν πως η ελληνική φυλή έσβησε κι ότι αυτή διασταυρώθηκε μ’ άλλες φυλές, που δεν έχουν τίποτα το κοινό με την αρχαία ελληνική φυλή. Μα ότι κι αν πούνε, αυτό δεν έχει καμία αξία. Την ελληνικότητα μας την αποδείξαμε. Γεγονός είναι ότι η χώρα μας ξεσηκώθηκε και ξαναγένηκε πάλι λεύτερη.

Αυτό κάνεις δεν το ήθελε. Ούτε οι ξένοι βασιλιάδες, ούτε οι ντόπιοι κοτζαμπάσηδες. Οι ξένοι δεν το θέλανε, γιατί φοβισμένοι από τη γαλλική επανάσταση, χτυπούσαν όλες τις εξεγέρσεις και δημιούργησαν γι’ αυτό μεταξύ τους την Ιερή Συμμαχία. Οι ντόπιοι κοτζαμπάσηδες γιατί τα είχανε καλά με τους Τούρκους και ξεζουμίζανε το λαό.

Η αντίδραση ουρλιάζει.

Μα ο ελληνικός λαός δεν θάτανε αυτός ο λαός, ο λαός δηλαδή της χώρας της λευτεριάς και του πολιτισμού, αλλά λαός ζούγκλας, αν δεν έβγαζε μέσα από τα σπλάχνα του τους αρχηγούς εκείνους, που θα οδηγούσανε στη λευτεριά του. Όπως βλέπετε, λοιπόν, όλοι – ξένοι και ντόπιοι – πάλεψαν για να μην ξεσηκωθεί ο λαός κι αποχτήσει τη λευτεριά του.

Μέσα στα χρόνια της σκλαβιάς δε σταμάτησαν οι αγώνες. Μικροί ή μεγάλοι. Ένοπλοι ή όχι. Κι ύστερα μέσα απ’ αυτό το λαό ξεπήδησε ο μεγάλος βάρδος της επανάστασης, πού ύμνησε με τα τραγούδια του την ιδέα της εξέγερσης του έθνους, ο πρόδρομος της Φιλικής Εταιρίας: ο Ρήγας. Η αντίδραση τον σκότωσε, πριν προλάβει να φέρει σε πέρας τις αρχές του. Μα ο σπόρος που έσπειρε βλάστησε σύντομα.
Σε λίγο, η Φιλική Εταιρία έγινε κι αγκάλιασε χιλιάδες Έλληνες.

Ας ούρλιαζε η αντίδραση. Ας υπόγραφε άτιμα χαρτιά, σαν αυτό πού υπογράφηκε στη διάσκεψη της Βιέννης στα 1815, κάτω από το όποιο έβαλε την υπογραφή του κι ο πολύς Γιάννης Καποδίστριας και που διαλάμβανε, ότι όχι μόνο δε θα ευνοηθεί και επιτραπεί ένα εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα στην Ελλάδα, μα και θα πνιγεί στο αίμα αν ξεσπάσει.

Ο Γιάννης Καποδίστριας, που μας τον παρουσιάζουν στα σχολειά σαν μεγάλο και τρανό, με προτομές και πορτραίτα, είναι ο πρώτος καταστροφέας της Ελλάδας. Μα ότι έκανε, δεν το έκανε σαν Καποδίστριας, μα σαν εκπρόσωπος όλης της ελληνικής αντίδρασης. Ας ούρλιαζε λοιπόν, μαζί με τη διεθνή και η ντόπια αντίδραση. Κι ας υπογράφανε άτιμα χαρτιά.

Ο λαός προχωρεί.

Τίποτα δεν ήτανε ικανό να συγκρατήσει τη φλόγα για τη λευτεριά, που έκαιγε μέσα στις καρδιές του λαού μας. Έτσι, στα 1821, ύστερα από κόπους και θυσίες και χάρη στον ενθουσιασμό και τη φλόγα του Παπαφλέσσα, που χρησιμοποίησε όλα τα μέσα, ακόμα και την ψευτιά, κηρύσσοντας την εξέγερση, ξεσηκώθηκε πρώτος ο Μοριάς. Από δω, από το Μοριά, άρχισε η επανάσταση του 1821.

Στο άκουσμα της εξέγερσης όλοι οι ισχυροί της γης, ξένοι και ντόπιοι, τρόμαξαν. Οι κοτζαμπάσηδες, όμως, βλέποντας ότι δεν τους ήτανε δυνατό να συγκρατήσουν το λαό και φοβούμενοι την οργή του, αναγκάστηκαν να κόψουν τη συνεργασία τους με τους καταχτητές και για να ευνουχίσουν το λαϊκό απελευθερωτικό κίνημα, πήρανε όλοι μέρος στην επανάσταση κι έτσι αυτή πήρε χαραχτήρα πανεθνικό.

Οι τρανοί της γης τρόμαξαν και, χρησιμοποιώντας όλα τα τερτίπια, προσπάθησαν να πνίξουν την επανάσταση. Μα γελάστηκαν. Επί 7 ολόκληρα χρόνια πάλεψαν οι προπάτορες μας, παρά το γεγονός ότι η ελληνική αντίδραση, δυο φορές, το 1823 και 1825, οργάνωσε τον εμφύλιο πόλεμο για να σπάσει ακριβώς τους αγώνες αυτούς. Έτσι οι πρόγονοι μας ανάγκασαν όλους τους εχθρούς μας να γλύψουν εκεί που έφτυσαν και ν’ αναγνωρίσουν τους αγώνες μας και την ανεξαρτησία μας.

Κανείς δεν πίστευε προηγούμενα σ’ αυτό το θαύμα, που συντελέστηκε από τις ίδιες τις δυνάμεις και τα μέσα του λαού. Άλλοι περίμεναν να τους έλθει η λευτεριά από τη Ρωσία κι άλλοι από τη μεγαλοψυχία των βασιλιάδων της Ευρώπης. Μα η επανάσταση απόδειξε, ότι αυτή μόνη της χάρισε τη λευτεριά της πατρίδας μας. Τα παραμύθια του φιλελληνισμού, χάρη στον οποίο αποκτήσαμε δήθεν τη λευτεριά μας, εφευρέθηκαν μόνο και μόνο για να γίνει πιστευτό, ότι η πατρίδα μας λευτερώθηκε, όχι από τις ίδιες της τις δυνάμεις, μα από τους ξένους. Υπήρξαν βέβαια φιλέλληνες, που αγωνίστηκαν, πολέμησαν κι έχυσαν το αίμα τους για τη λευτεριά της πατρίδας μας. Τιμή και δόξα σ’ αυτούς κι αιώνια ας είναι η ευγνωμοσύνη του έθνους. Μα αυτοί υπήρξαν μεμονωμένα άτομα μονάχα. Η θεωρία του οργανωμένου φιλελληνισμού είναι καθαρό παραμύθι.

Με την επικράτηση της επανάστασης αμέσως οι δικοί μας κοτζαμπάσηδες επιβλήθηκαν πάνω στη χώρα μας. Η αντίδραση, ντόπια και ξένη, για να ευνουχίσει το λαϊκό χαραχτήρα του κινήματος και να επιβάλει νέα σκλαβιά, χρησιμοποίησε όλα τα μέσα. Και στο τέλος το πέτυχε. Η αρχή έγινε κολλώντας στο σβέρκο της πατρίδας μας αυτόν που σας είπα πρωτύτερα: Τον Καποδίστρια. Ο Γιάννης Καποδίστριας από την ανασύσταση του ελληνικού κράτους άρχισε την καταστροφή της χώρας μας, κι ένας άλλος Γιάννης, ο Μεταξάς, έβαλε σ’ αυτήν το καπάκι.

Πώς μας επιβλήθηκαν οι βασιλιάδες.

Ο λαός νόμιζε, ότι μια που πέτυχε πια η επανάσταση, θα επακολουθούσαν τα χρόνια της ευτυχίας του, ότι όλη η ανθρωπότητα θάτανε στο πλευρό της χώρας μας και πως η χώρα μας, για μια ακόμα φορά, θα βρισκότανε σε θέση να ξαναπάρει, όπως και παλιότερα, ολόκληρη την ανθρωπότητα από το χέρι και να της δείξει καινούργιους δρόμους πολιτισμού και προόδου. Μα στη θέση αυτών η ντόπια και ξένη αντίδραση επιβλήθηκαν και φέρανε τον Καποδίστρια, τη Βαυαρική δυναστεία με τον Όθωνα.

Χρόνια και χρόνια απάτης και ρεμούλας μας κράτησαν μακριά από την ευτυχία και τον πολιτισμό και μας ρίξανε μέσα στην εξαθλίωση, την πείνα, την κακομοιριά και τη δυστυχία. Έτσι η Ελλάδα που υπήρξε κάποτε η πηγή των φώτων και του πολιτισμού, κατάντησε να βρίσκεται στο πιο χαμηλό επίπεδο οικονομικής, κοινωνικής και εκπολιτιστικής ανάπτυξης, όχι μόνο έναντι των λαών της Ευρώπης, αλλά και των Βαλκανίων.

Η προδοσία του αλβανικού έπους.

Η ουσία αυτού βρίσκεται στο γεγονός, ότι αντίδραση σκεφτόταν μόνο πώς να εκμεταλλευτεί, να βασανίσει, και να ξεζουμίσει το λαό, οργανώνοντας κινήματα κάθε τόσο και καλλιεργώντας τις φαγωμάρες, προπαγανδίζοντας και πείθοντας το λαό ότι είναι απαραίτητο να ζει φτωχός και κακομοιριασμένος.

Χαρακτηριστικό είναι ότι πιάνοντας μια λέξη του Κολοκοτρώνη, που ονόμασε κάποτε τη χώρα μας Ψωροκώσταινα, κατάφερε να πείσει το λαό ότι το ελληνικό κράτος δε μπορεί να ορθοποδήσει μόνο του κι ότι θα έπρεπε να μας κυβερνήσουν οι ξένοι, ονομάζοντας γι αυτό και τα πολιτικά κόμματα ρωσικά, αγγλικά και γαλλικά. Σ’ αυτό το σημείο μας φέρανε οι κορυφές που διοικούσαν τον τόπο μας. Κάποτε φτάσαμε και στη δημοκρατία. Μα αυτό έμοιαζε με την παροιμία που έλεγε ο λαός: Άλλαξε ο Μανωλιός κι έβαλε τα ρούχα του αλλιώς.

Μυρίστηκαν οι έξυπνοι ψητό από τη μοναρχία και βρίσκοντας ότι «έφταιγε» η δημοκρατία για τη δυστυχία του λαού, ξαναφέρανε το βασιλιά. Και τότε άρχισαν πιο ξετσίπωτα ακόμα να ξεζουμίζουν και να καταπιέζουν το λαό. Και για να μπορούν να πνίγουν τις κραυγές του, βάλανε στο κεφάλι μας το Μεταξά, που ήτανε πάντα πράχτορας του ΙΙ γραφείου του γερμανικού επιτελείου, από τον καιρό που σπούδαζε στη στρατιωτική σχολή της Γερμανίας.

Έτσι, ύστερα από 120 χρόνια, ξαναπέσαμε πάλι στη σκλαβιά, γιατί έτσι κακά μας κυβερνήσανε στο διάστημα αυτό.
Σ’ αυτή την κατάσταση βρεθήκαμε, όταν ξέσπασε η πολεμική λαίλαπα και η σύγκρουση μεταξύ των κολοσσών. Μα κανένας απ’ αυτούς δε σκέφτηκε ελληνικά και να δει πώς θα ξέφευγε η χώρα μας τη λαίλαπα αυτή. Με την επίγνωση ότι η χώρα μας θα τραβούσε στην καταστροφή μπήκανε στον πόλεμο.

Έχουμε ντοκουμέντα στα χέρια μας, πού μας αποδείχνουν, ότι οι άνθρωποι αυτοί είχανε σκοπό να ρίξουνε μόνο τρεις τουφεκιές στο Αλβανικό μέτωπο κι ύστερα να μας παραδώσουν στους φασίστες. Υπάρχουν ντοκουμέντα που μας πείθουν ότι το Νοέμβρη προς το Δεκέμβρη του 1940 μπορούσαμε να πετάξουμε τους Ιταλούς στη θάλασσα. Μα αυτοί συγκρατούσαν το στρατό μέχρι που να λύσει το στρατιωτικό της πρόβλημα, η Γερμανία στην Ευρώπη κι ύστερα να δικαιολογηθούν ότι δε μπορούσαν να τα βγάλουν πέρα με δυο κολοσσούς. Δεν πίστευαν στις δόξες του στρατού μας, στο θάρρος, στην τόλμη, στην αυταπάρνηση και τον ηρωισμό του, που πολεμούσε με φλόγα ενάντια στο φασισμό, νηστικός και ξυπόλυτος πάνω στα βουνό της Αλβανίας με τη βοήθεια όλου του ελληνικού λάου. Αυτοί δεν πίστευαν σ’ αυτά και περιμένανε πως θα καμφθεί. Γι’ αυτό το έπος της Αλβανίας είναι ολοκληρωτικά έργο του λαού. Είναι έργο του λαού που το πραγματοποίησε με το μένος που είχε ενάντια στο φασισμό και το ζυγό του Μεταξά, με θυσίες και ηρωισμούς.

Έτσι, μας ξαναδέσανε στη σκλαβιά.
Μα ο λαός μας δεν ήτανε σε θέση να συνεχίσει το έργο του αυτό. Όσο φλογερά κι αν ήτανε τα στήθη του, η φλόγα αυτή δεν θα άντεχε στα σιδερόφρακτα μεγαθήρια των φασιστών, μια που είχε μέσα του και την προδοσία των ηγετών του. Έτσι αναγκάστηκε να υποκύψει, μα όχι σαν ηττημένος. Γιατί αυτή η συνθηκολόγηση που έκαναν, υπογράφηκε πριν ακόμα πολεμήσει ο στρατός μας. Αυτή δεν ήτανε ήττα του λαού μας, μα ήττα και χρεοκοπία των καθεστώτων που μεσολάβησαν από το 1821-1941. Γι αυτό κι ο λαός μας τιμωρεί σήμερα την ήττα αυτή και θα την τιμωρήσει αργότερα πιο σκληρά ακόμα.

Έτσι ήλθαν οι Γερμανοί στον τόπο μας και μας σκλαβώσανε. Μα για μας, για το λαό μας, καμιά κηλίδα δε θα μπορούσε να προσαφθεί, ότι εγκαταλείψαμε τα εδάφη μας. Αυτή θα κολλούσε, όταν δεν ξεσηκωνόμαστε. Τι μπορούσαμε να περιμένουμε απ’ αυτούς που φορούσαν τα κλακ και τα μπακαλιαράκια; Τι μπορούσαν να μας πούνε αυτοί; Το μόνο που βρίσκανε να μας λένε ήτανε:
Ησυχία, παιδιά, και τάξη. Κάναμε κυβέρνηση, ησυχάστε. Αυτό όμως θέλανε κι οι Γερμανοί. Μα τα λόγια αυτά τα εκστομίζανε οι άνθρωποι εκείνοι που δεν έχουν το δικαίωμα να ονομάζονται Έλληνες.
Κι όμως, δε θα συμβιβάζονταν με τη λογική και τη ράτσα μας, αν δε βγαίναν πάλι τα στοιχεία αυτά που θα κρατούσανε ψηλά την τιμή του έθνους μας, μέσα από το λαό μας.

Στο δρόμο του αντάρτικου.

Μια μαυρίλα πλάκωνε τον ελληνικό ορίζοντα. Κανείς δεν ήξερε τι θα έφερνε η αύριο και πώς θα ξεφεύγαμε από τη σιδερένια τανάλια που μας έσφιγγε. Κείνοι που ένιωθαν βρίσκονταν στις φυλακές και τα ξερονήσια. Κι εδώ πρέπει να στιγματιστεί μια άλλη ατιμία των ανθρώπων της 4ης Αυγούστου, που φεύγοντας, τους παράδωσε στα χέρια των καταχτητών.

Μια άλλη μερίδα πού ένιωθε, ασχολούνταν με τις μαύρες και άσπρες αγορές. Έτσι, όλο το βάρος έπεσε πάνω σε μια χούφτα ανθρώπων, απ’ αυτούς που τρώγανε καρπαζιές μέσα στα αστυνομικά μπουντρούμια και τις ασφάλειες, μα που φλέγονταν από ηρωισμό και ανδρεία και μέσα τους υπήρχε μια ζεστή ελληνική καρδιά κι έτρεχε στις φλέβες τους πραγματικό ελληνικό αίμα. Αυτοί άναψαν το δαυλό κι έδωσαν το σύνθημα για τον ξεσηκωμό του Έθνους. Αυτοί που δώσανε το κουράγιο στους Έλληνες. Αυτοί που δημιούργησαν τη νέα Φιλική Εταιρία: το ΕAM.

Βέβαια, ποιος θάτανε κείνος που μπορούσε να πιστέψει τότε. Ότι αυτή η φούχτα των ανθρώπων θα έφερνε στη χώρα μας τη μεγαλόπρεπη αυτή νίκη. Μα η υφή, η ψυχοσύνθεση, το σκαρί των ανθρώπων αυτών ήτανε τέτοιο. Παρά τις φυλακές, τους κατατρεγμούς, τις δολοφονίες, τα βασανιστήρια, τις ομαδικές εκτελέσεις και την τρομοκρατία, οι άνθρωποι αυτοί οδηγούσαν ηρωικά και θαρραλέα τις μάζες στον δρόμο της λευτεριάς.

Ξέρετε όλοι πως άρχισε το κίνημα αυτό και δε σταματώ στις λεπτομέρειες του. Όταν έχουμε τη μέρα της εθνικής ανεξαρτησίας μας, πού γιορτάζουμε στις 25 Μάρτη, χαιρόμαστε, τραγουδάμε και κλαίμε από τη συγκίνηση. Μα από δω και πέρα θα έχουμε δυο εθνικές γιορτές: την 25η Μάρτη και την 27η Σεπτέμβρη επέτειο της δημιουργίας του ΕΑΜ, που αποτέλεσε τη βάση της σημερινής μας απελευθέρωσης.

Αυτό πρέπει να το νιώσουμε.

Στα προηγούμενα χρόνια πολλοί περνούσανε από την πλατεία του Διάκου, μα κανείς δεν ένιωθε τον παλμό που περιείχε το τραγούδι, που μας δίδασκε στο σχολείο ο παλιός καθηγητής μας Λάσκαρης: Σας ευλογεί του Διάκου μας το τιμημένο χέρι…
Κανείς δεν ένιωθε, ότι έπρεπε να φύγει μακριά από τα μικροσυμφέροντα του και να παλέψει για τη λευτεριά. Μα η χούφτα αυτή των ανθρώπων, που σας μίλησα πιο πάνω, ρίχτηκε ολόψυχα στον αγώνα.

Η αντίδραση στο άκουσμα της χρησιμοποίησε όλα τα μέσα κι έθεσε σε ενέργεια όλες τις ατιμίες για να τη σαμποτάρει. Μα όλα αυτά στάθηκαν ανίκανα να σπάσουν τον αγώνα της. Αντίθετα, αυτή ρίζωνε κάθε μέρα και πιο πολύ κι ανέπτυσσε τη δράση της. Κι επειδή δεν είχε σκοπό να καταπιαστεί με χαρτοπόλεμο έβγαλε στο βουνό το αντάρτικο.

Θυμάμαι όταν το χειμώνα του 1941 ήλθα εδώ σαν «μαυραγορίτης» για να βάλω μπροστά τη δουλειά. Σας γνώριζα όλους, μα κανείς από σας δεν ήξερε τι επεδίωκα εγώ. Τότε μαζί με το Γ. Φράγκο και Γ. Γιαταγάνα βγάλαμε το πρώτο διάγγελμα του ΕΑΜ. Πολλοί νομίζανε τότες, ότι αυτό ήτανε μόνο ντόρος και τίποτα άλλο.

Όταν λέγαμε ότι σε λίγο θα σφυρίζει το μάλιγχερ και θα κροταλίζει ξερά το πολυβόλο στις βουνοκορφές και τα φαράγγια μας κι οι Γερμανοί και Ιταλοί θα φεύγουν ντροπιασμένοι, ίσως πολλοί να λέγανε πως αυτά δεν ήτανε παρά ηχηρές φράσεις.

Μα ύστερα από 2 1/2 μήνες άρχισε πραγματικά να λαλεί το ντουφέκι. Και τι δεν είπανε τότε! Όπως και στα 1821 όλη η αντίδραση συνωμότησε εναντίον μας και στην αρχή δεν έλεγε τίποτα για το αντάρτικο, κάνοντας το ίδιο πού κάνει και η στρουθοκάμηλος, όταν κρύβει το κεφάλι της, ενώ όλο της το σώμα φαίνεται. Έτσι κι αυτοί, νομίζανε, ότι αν δε λέγανε τίποτα για το αντάρτικο και το αγνοούσαν, δε θα ξαναβροντούσε το καριοφίλι. Μα μπορούσε να σταματήσει αυτό; Κάθε μέρα κοκκίνιζαν τα βουνά και τα φαράγγια από το αίμα.

Κι όταν είδαν ότι το αντάρτικο μεγάλωνε, παρά τη σιωπή τους, τότε κι αυτοί άλλαξαν τρόπο για να μας πολεμήσουν. Μας ονόμασαν πλιατσικολόγους, κατσικοκλέφτες, ληστοσυμμορίτες κλπ. Ακόμα βρέθηκαν άνθρωποι να μας αποκηρύξουν με την υπογραφή τους γιατί σκοτώσαμε τον προδότη και εκβιαστή Μαραθέα. Αυτοί οι κύριοι ήτανε κυριολεκτικά ηλίθιοι.

Δεν ξέρανε ούτε το ατομικό τους συμφέρον. Νόμισαν, πως αν μας αποκήρυσσαν θα σταματούσε κι ο αγώνας μας κι ότι δεν θα είμαστε κάποτε ικανοί να τους σφίξουμε το λαιμό και να τους πνίξουμε.

Ας είναι. Τέτοιοι ηλίθιοι ήτανε και τέτοιες ηλιθιότητες λέγανε. Ας κάνουν τώρα τα ψηλά τους καπέλα κλωσοφωλιές.

Η ύπαιθρος αναπνέει.

Μα ήτανε δυνατό να πιάσει αυτό; Οι χωριάτες είχανε δει για πρώτη φορά το θαύμα ν’ αφήνουν τα πράματα τους έξω χωρίς να τους τα πειράζει κανείς. Η ζωοκλοπή είχε καταργηθεί στην ύπαιθρο και η ασφάλεια της ζωής και της περιουσίας ποτέ δεν ήτανε σ’ αυτό το σημείο. Ήτανε θαύμα αυτό; Όχι. Αλλά για πρώτη φορά το χωριό γνώρισε την εξουσία, η οποία βγήκε για να χτυπήσει την εσχάτη προδοσία, το έγκλημα, τη ζωοκλοπή κλπ. και να εμπεδώσει την ασφάλεια.

Κι όταν χτυπήσαμε τα εγκλήματα αυτά και πατάξαμε την προδοσία, αυτοί σαν δεσποινίδες της αριστοκρατίας, που δε βλέπουν γύρω τους τη δυστυχία και την κακομοιριά πού βασιλεύει, αλλά συγκινούνται από ένα άρρωστο γατάκι, έμπηξαν τις φωνές και μας κατηγόρησαν ότι σκοτώνουμε. Επί Μεταξά βιάστηκαν γυναίκες, υπέστησαν μαρτύρια χιλιάδες άνθρωποι, σκοτώθηκαν και γκρεμίστηκαν από τα μπαλκόνια της Ασφάλειας γέροι, έγιναν τόσα εγκλήματα, μα κανείς απ’ αυτούς δεν είπε τίποτα. Μα τώρα φωνάζουνε ότι ο Άρης σφάζει.

Ναι, σφάξαμε κι είμαστε έτοιμοι να ξανασφάξουμε, αν χρειαστεί. Ποιους όμως σφάξαμε; Εμείς είμαστε πιο πονόψυχοι απ’ αυτούς. Απόδειξη είναι ότι εμείς είμαστε κείνοι που τρώγαμε χρόνια τώρα τις καρπαζιές και καταδιωκόμασταν. Σφάξαμε κείνους που πρόδιδαν στους καταχτητές τους Έλληνες, κείνους που κλέβανε το λαό και διαπράττανε εγκλήματα. Κι είναι κυριολεκτικά ηλίθιοι κείνοι πού τους πήρε ο πόνος γι’ αυτούς, που τόσο δικαιολογημένα χτυπήσαμε, για να παίρνουν το μέρος τους ή είναι ολοκληρωτικά συνένοχοι τους. Μα ούτε και το κόλπο αυτό έπιασε.

Το αντάρτικο σώζει το λαό.

Τότε όμως αυτοί, σαν καλοί ζαχαροπλάστες που ήτανε, κατασκευάσανε ένα νέο χρυσό χάπι:
-Ναι, φωνάζανε. δεν υπάρχει αντίρρηση, ότι οι αντάρτες διεξάγουν εθνικό αγώνα. Μα το ζήτημα αυτό θα λυθεί από τους ισχυρούς. Τι μας χρειάζονται, λοιπόν, οι αγώνες κι οι σκοτωμοί, αφού τα ζητήματα μας θα τα λύσουνε άλλοι;
Λυτό το σύνθημα έπιανε. Είχανε όμως δίκιο; Ασφαλώς όχι!

Γιατί δεν είχανε δίκιο;

Στα 1941-42 το ΕΑΜ δεν ήτανε ακόμα ισχυρό. Γι’ αυτό δεν είχε αρχίσει ο αγώνας να παίρνει μαζικό χαραχτήρα. Ούτε κι αντάρτικη δράση υπήρχε. Κι όμως. Στα 1941-42 πέθαναν από την πείνα και τις αρρώστιες, που επακολούθησαν απ’ αυτήν, 300.000 άνθρωποι μόνο στην Αθήνα, τον Πειραιά και τα περίχωρα τους. Και θα πέθαιναν αργότερα ακόμα περισσότεροι, αν το ΕΑΜ δεν κινητοποιούσε με συγκεντρώσεις, διαδηλώσεις, συλλαλητήρια και απεργίες το λαό και δεν τον εμψύχωνε: 1. Να επιβληθεί το σταμάτημα της αρπαγής της παραγωγής μας από μέρους των κατακτητών. 2. Να επιβληθεί σ’ αυτούς ν’ αφήσουν το Διεθνή Ερυθρό Σταυρό να αναλάβει την τροφοδοσία του λαού μας. 3. Να προσέξουν την κατάσταση της Ελλάδας στο εξωτερικό.

Αν το αντάρτικο δε σταματούσε τις φάλαγγες των Γερμανών που κλέβανε την παραγωγή της χώρας μας και δεν καταργούσε τη συγκέντρωση της παραγωγής που τη βάζανε στο χέρι οι καταχτητές, αν δε γίνονταν όλα αυτά, τότε τα θύματα από την πείνα και τις αρρώστιες θα ήταν πολύ περισσότερα. Όλες οι χιλιάδες των θυμάτων, που πέσανε για τη ζωή και τη λευτεριά του λαού μας, ποτέ δε φθάνουν τα θύματα της πείνας και των ασθενειών. Πότε ακούστηκε στην ιστορία της ανθρωπότητας να πραγματοποιείται η απελευθέρωση μέσω της μπαγαποντιάς; Ποτέ. Η λευτεριά δεν κερδίζεται με ξόρκια, αλλά με αγώνες και θύματα!

Μα κι αν το θέλαμε, δεν είχαμε αυτό το δικαίωμα. Το δικαίωμα δηλαδή να κηλιδώσουμε την ιστορία της πατρίδας μας. Αυτό θα ήτανε ασέβεια στη μνήμη των ηρωικών μας προγόνων. Μα ούτε είχαμε το δικαίωμα να κολλήσουμε μια ατιμωτική σφραγίδα, μια σφραγίδα αίσχους, στο κούτελο των επερχομένων γενεών, των παιδιών μας και των εγγονιών μας, ότι κατάγονται από γενιά ευνούχων, που δέχονται να πεθαίνουν στα πεζοδρόμια από τον ατιμωτικότερο των θανάτων, από την πείνα, παρά να πεθαίνουν με το όπλο στο χέρι, παλεύοντας για τη λευτεριά.

Τι θα έπρεπε να προτιμούσαμε; Το πρώτο ή το δεύτερο; Όχι! Χίλιες φορές όχι!
Καλύτερα να γινότανε το παν ένα μπουρλότο, παρά να υποταχθούμε στους καταχτητές.
Αυτό ο λαός μας το κατάλαβε, τους μούντζωσε κι έδωσε αυτά τα γενναία παλικάρια, πούναι τώρα στεφανωμένα με δόξες, με δάφνες και με νίκες.

Η αντίδραση συνωμοτεί.

Τότε κι αυτοί αναγκάστηκαν ν’ αλλάξουν βιολί κι αποφάσισαν να βγάλουν στο βουνό δικές τους ανταρτοομάδες.
Μα γιατί αυτό; Το ΕAM είχε δηλώσει ότι δεν είχε μονοπώλιο τον αντάρτικο αγώνα. Γι’ αυτό και τους κάλεσε να σχηματιστούν κοινές ανταρτοομάδες. Αν είχανε την πρόθεση να παλέψουν ενάντια στους καταχτητές, θα το κάνανε. Τότε όμως, ισχυρίζονται, ότι η χωρογραφία της Ελλάδας και η πυκνότητα της κατοχής δεν επέτρεπε την ύπαρξη ανταρτοομάδων.
Όταν όμως είδανε εμάς, όταν λευτερώσαμε την ύπαιθρο, τότε κι αυτοί αποφάσισαν να δημιουργήσουν αντάρτικο.
Τι θα περίμενε κανείς άπ’ αυτούς αρχή αρχή; Ποια κραυγή, έστω και τυπικά, να βγει από το στόμα τους; Φυσικά, «Κάτω οι καταχτητές» !
Μα την θέση τους τη γνωστοποίησαν από την αρχή. Η πρώτη κραυγή τους ήτανε:

«Κάτω το ΕΑΜ!»

Μα εμείς και πάλι τους καλέσαμε για να ενωθούμε. Αυτοί όμως αρνήθηκαν, γιατί δεν θέλανε να υποβληθούν σε κόπους και μόχθους για να πολεμήσουν τον καταχτητή. Γιατί αυτοί δεν ήτανε εντολοδόχοι του ελληνικού λαού, μα της αντίδρασης από το φόβο της λαοκρατίας που ζητούσαν να πολεμήσουν.
Στο τέλος μας κήρυξαν κι ανοιχτά τον πόλεμο, ένοπλα, συνεργαζόμενοι με τους καταχτητές.
Θα είμαστε ασυνεπείς στον αγώνα μας και προδότες του λαού μας, αν σιχαινόμαστε τα αίματα. Γι’ αυτό, σαν εντολοδόχοι του λαού, συντρίψαμε τους συνεργάτες αυτούς των καταχτητών, τους πολέμιους του εθνικού μας αγώνα.

Ο ΕΛΑΣ στο πλευρό των συμμάχων.

Ύστερα απ’ αυτό χρησιμοποίησαν το κόλπο: Μας κατηγόρησαν, ότι δε βοηθάμε το συμμαχικό αγώνα, αλλά θα υπακούσουμε μόνο στους Ρώσους. Κι απειλούσαν ότι όταν θάρθουν οι σύμμαχοι εδώ, θα μας κανονίσουν. Αυτοί, που συνεργάζονταν με τους Γερμανούς, απειλούσανε ότι θα μας χτυπήσουν οι σύμμαχοι!

Αυτοί που στα 1941 πρόδωσαν το συμμαχικό αγώνα. Αυτοί που μαγάρισαν τις Θερμοπύλες και τους Τριακόσιους μας κι άφησαν τους συμμάχους Άγγλους να μάχονται μόνοι τους εκεί, ενώ αυτοί είχαν παραδώσει την Ελλάδα με τη συνθηκολόγηση του Τσολάκογλου, μας κατηγορούσαν ότι δεν ενισχύουμε τον συμμαχικό αγώνα κι έβαζαν στο μυαλό των συμμάχων την άτιμη σκέψη, ότι δήθεν θα μας χτυπούσαν ερχόμενοι εδώ.

Ο Γοργοπόταμος.

Μα σε λίγο τους ήλθε το πρώτο χαστούκι! Η πρώτη ομάδα των Άγγλων αλεξιπτωτιστών έπεφτε, όχι σ’ αυτούς, μα στον Άρη, πάνω στη Γκιώνα. Και μαζί μ’ αυτούς τραβήξαμε κι ανατινάξαμε το Γοργοπόταμο. Ο αρχηγός των συμμαχικών στρατευμάτων της Μ. Ανατολής, στρατηγός Ουίλσον, δήλωνε ανοιχτά, ότι οι επιτυχίες των συμμάχων στην Αφρική οφείλονται κατά 80% στην ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου, γιατί αυτή εμπόδισε την αποστολή γερμανικών ενισχύσεων και εφοδιασμού. Μα να κι ένα τελευταίο: Στην Πελοπόννησο προτείναμε στους τσολιάδες να καταθέσουν τα όπλα κι εμείς θα τους αφήσουμε ελεύθερους. Μα οι Άγγλοι το απέρριψαν αυτό και συνέλαβαν όλους τους τσολιάδες, τους έκλεισαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και τους παραπέμπουν να δικαστούν από τα στρατοδικεία.

Στο κάτω-κάτω, να τώρα οι Άγγλοι μπροστά σας. Διαβαίνουν τους δρόμους της Λαμίας και πάνε να χτυπήσουν τους Γερμανούς μαζί με μας. Μαζί τους θα πολεμήσουμε εμείς κι όχι αυτοί, μέχρι την ολοκληρωτική συντριβή του φασισμού. Μα τα κατακάθια αυτά βρήκανε νέο τροπάρι: Μας κατηγορούν ότι είμαστε όλοι κομμουνιστές και ισχυρίζονται, ότι το ΕΑΜ. και ο ΕΛΑΣ είναι σκεπασμένες κομμουνιστικές οργανώσεις. Μα αυτή η κατηγορία μπορεί ν’ αποτελέσει ντροπή ή έπαινο;

Αγωνιζόμαστε για την Δημοκρατία.

Το Κομμουνιστικό Κόμμα δε βαδίζει τώρα για τον κομμουνισμό. Το ΚΚΕ έχει βέβαια στο πρόγραμμα του σαν τελική του επιδίωξη τον κομμουνισμό. Μα όχι για τώρα. Τον κομμουνισμό θα τον επιβάλλετε σεις, ο λαός κι όχι το ΚΚΕ. Κι είμαι βέβαιος ότι πολλοί από τους μορφωμένους μας, που δεν τον θέλουν σήμερα, θα ψηφίσουν τότε για να επικρατήσει ο κομμουνισμός.
Σήμερα, όμως, το ΚΚΕ. δεν επιδιώκει παρά μόνο μια δημοκρατική λύση του ελληνικού προβλήματος.

Μα ας πούμε, ότι το ΚΚΕ. θα εφαρμόσει τον κομμουνισμό. Λένε ότι ο κομμουνισμός χαλνά τις εκκλησιές και γδέρνει τους παπάδες. Τόσο χαζοί είναι λοιπόν οι κομμουνιστές να χαλάσουν τις εκκλησιές, που δεν τους εμποδίζουν σε τίποτα;
Οι εκκλησιές μας φταίνε ή τα καράβια του Εμπειρίκου; Γιατί λοιπόν να κάψουμε τις εκκλησιές;

Ποιος χτυπά τη θρησκεία;

Θα γδάρουμε τους παπάδες; Μα γιατί; Εμείς βλέπουμε, ότι χιλιάδες παπάδες βρίσκονται τώρα στην πρωτοπορία του κινήματος μας και η συμβολή του κλήρου, που στάθηκε στο πλευρό μας, υπήρξε ανεκτίμητη. Μήπως συμβαίνει το αντίθετο; Γιατί αυτοί που εμφανίζονται σαν προστάτες της εκκλησίας, γκρεμίσανε μαζί με τους Γερμανούς και γδέρνουνε παπάδες.

Ο κομμουνισμός, λένε, θα καταργήσει την θρησκεία. Μα η θρησκεία είναι ζήτημα συνείδησης. Πώς θα καταργηθεί λοιπόν; Η κατάργηση της θρησκευτικής συνείδησης είναι πράμα αδύνατο, έστω κι αν ακόμα οι κομμουνιστές θέλανε να την καταργήσουν. Η θρησκευτική συνείδηση δεν καταργείται με απλές διαταγές. Αν συνέβαινε ένα τέτοιο πράμα, αυτό θα έμοιαζε με την διαταγή πού έβγαλε κάποτε ένας αστυνόμος στην Ανάφη, με την οποία απαγόρευε την πάλη των τάξεων! Το τι θα γίνει στο πολύ μακρινό μέλλον, το πώς θα σκέπτονται οι άνθρωποι τότε, είναι άλλο πρόβλημα. Και κανένας πολιτικός δε μπορεί να βγάλει νόμο για το τι θα πρέπει να γίνει ύστερα από 200 η 500 χρόνια. Ούτε λοιπόν κι εμείς θα βγάλουμε τέτοιο νόμο. Μας ενδιαφέρει το πώς θα προκόψει ο λαός μας σήμερα κι όχι το τι φιλοσοφικές πεποιθήσεις θα έχει ύστερα από 500 χρόνια.

Συνεπώς καταλαβαίνετε τώρα, ότι αυτοί που διαδίδουν αυτές τις συκοφαντίες επιδιώκουν άλλους σκοπούς, προσπαθώντας με το μέσο αυτό της συκοφαντίας να εξαπατήσουν το λαό και να διαιωνίσουν την κυριαρχία τους πάνω του. Αν μάλιστα εξετάσουμε βαθύτερα το πράμα αυτό, θα δούμε ότι αυτοί είναι άθρησκοι, γιατί σε αυτούς δεν υπάρχει ούτε ίχνος θρησκευτικής συνείδησης κι ο μόνος που λατρεύουν είναι ο Θεός Μαμμωνάς, ο Θεός του χρήματος…

Θα συσπειρώσουμε την οικογένεια.

Κατηγορούν τους κομμουνιστές, ότι αυτοί θα διαλύσουν επίσης την οικογένεια. Λες κι εμείς κατεβήκαμε από τον ουρανό και δε γεννηθήκαμε από σπίτια ή φυτρώσαμε μόνοι μας σαν τα μανιτάρια. Η οικογένεια δημιουργήθηκε από ορισμένες οικονομικές συνθήκες. Σε μια ορισμένη ανάπτυξη της κοινωνίας δημιουργήθηκε η ανάγκη της οικογένειας, γιατί έτσι θα αντιμετωπίζονταν καλύτερα οι ανάγκες της ζωής.
Χρειάζονταν να δουλεύουν όλοι: ο πατέρας και τα παιδιά στα χτήματα, οι γυναίκες στον αργαλειό και το σπίτι, γιατί μόνο με τον τρόπο αυτό θ’ αντιμετωπίζονταν οι βιοτικές ανάγκες τους.

Αυτού του είδους οι οικονομικές συνθήκες που επικρατούσαν τότε, πλησίαζαν όπως βλέπετε, πιο στενά τα μέλη της οικογένειας μεταξύ τους. Σήμερα όμως τι γίνεται; Οι σημερινές οικονομικές συνθήκες αναγκάζουν όχι πια το στενό πλησίασμα της οικογένειας, αλλά αντίθετα την απομάκρυνση της.

Να ένα παράδειγμα: Ένας άντρας παντρεύεται, μα την επομένη του γάμου του φεύγει στην Αμερική για να μπορέσει να αντιμετωπίσει τις ανάγκες της ζωής του και της γυναίκας του. Ποιος διαλύει στην περίπτωση αυτήν την οικογένεια; Οι κομμουνιστές ή οι οικονομικές συνθήκες πού δημιούργησε η κεφαλαιοκρατία;

Κι εδώ, λοιπόν, βλέπουμε φανερά, ότι αυτοί που μας κατηγορούν πως θέλουμε να διαλύσουμε την οικογένεια, δεν είναι άλλοι, παρά αυτοί οι ίδιοι πού τη διαλύουν στην πραγματικότητα, ενώ εμείς επιδιώκουμε το στερέωμα της. Θα δώσουμε στο λαό τα οικονομικά μέσα για να μπορεί να μη σκορπάει την οικογένεια του στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα.

Μας κατηγορούν ότι θέμε να καταργήσουμε τα σύνορα και να διαλύσουμε το κράτος. Μα το κράτος εμείς το φτιάχνουμε σήμερα, γιατί δεν υπήρξε, μια που αυτοί οι ίδιοι το είχανε διαλύσει. Ποιος είναι λοιπόν πατριώτης; Αυτοί ή εμείς; Το κεφάλαιο δεν έχει πατρίδα και τρέχει να βρει κέρδη σ’ όποια χώρα υπάρχουνε τέτοια. Γι’ αυτό δε νοιάζεται κι ούτε συγκινείται με την ύπαρξη των συνόρων και του κράτους.
Ενώ εμείς, το μόνο πού διαθέτουμε, είναι οι καλύβες μας και τα πεζούλια μας. Αυτά αντίθετα από το κεφάλαιο που τρέχει, οπού βρει κέρδη, δε μπορούν να κινηθούν και παραμένουν μέσα στη χώρα που κατοικούμε.

Ποιος, λοιπόν, μπορεί να ενδιαφερθεί καλύτερα για την πατρίδα του; Αυτοί που ξεπορτίζουν τα κεφάλαια τους από τη χώρα μας ή εμείς που παραμένουμε με τα πεζούλια μας εδώ; Όταν έξαφνα στα 1929-31 το κράτος ζήτησε, λόγω της οικονομικής κρίσης πού μάστιζε τότε τη χώρα μας να κατεβάσουν οι ξένοι ομολογιούχοι το ποσοστό που πληρώναμε σε τοκοχρεολύσια, οι Άγγλοι δέχτηκαν να το μειώσουν σε 35%, αλλά οι Έλληνες ομολογιούχοι αρνήθηκαν. Να λοιπόν, ποιος είναι ο πατριωτισμός τους! Αυτός φτάνει μέχρι το σημείο που δεν θίγονται τα οικονομικά τους συμφέροντα. Αυτοί λοιπόν οι ίδιοι που μας κατηγορούν ότι επιδιώκουμε την κατάργηση των συνόρων και την διάλυση του κράτους, αυτοί τα ξεπουλάνε αυτά στην πρώτη ευκαιρία.

Όταν οι άτιμοι μιλάνε για τιμή.

Μας κατηγορούν επίσης, ότι εμείς επιβουλευόμαστε την τιμή. Βλέπετε, όλοι αυτοί οι «ηθικοί», που όταν περπατάνε μπερδεύουνται τα κεφάλια τους στα σύρματα, μιλάνε για τιμή! Αυτοί που πούλησαν τις γυναίκες και τις αδελφές στον κατακτητή, για να κάνουν τα νταραβέρια μαζί του και μας σκλάβωσαν διπλά, αυτοί πάνε τώρα να μας πείσουν ότι είναι οι κέρβεροι της τιμής και της ηθικής. Με αυτά τα μέσα προσπαθούν να εξαπατήσουν το λαό για να συνεχίσουν το ξεζούμισμα και την εκμετάλλευση του. Και πολλές φορές το καταφέρνουν αυτό και μας πείθουν μάλιστα ότι έτσι είναι όπως τα λένε.

Πάρτε ένα παράδειγμα, απ’ αυτό που γίνεται στα χωριά: Ο χωριάτης καπνίζει τον καπνό που παράγει ο ίδιος. Μα τον πείσανε ότι αυτός είναι λαθραίος. Κι ο ίδιος ο χωρικός σου λέει ότι καπνίζει λαθραίο καπνό. Λες και δεν τον έσπειρε αυτός στον τόπο μας, αλλά τον έφερε από την Αμερική. Όπως βλέπετε λοιπόν κι ο ίδιος ο χωριάτης το πίστεψε, πως ο καπνός του είναι «λαθραίος». Η αντίδραση δεν σταματά σε τίποτα μπροστά προκειμένου να εξαπατήσει το λαό, χρησιμοποιώντας γι αυτό όλα τα μέσα, όλη τη συκοφαντία και το ψέμα. Μα αυτές οι συκοφαντίες στην ύπαιθρο, όπου μας είδανε και μας νιώσανε, έγιναν συντρίμμια. Στις πόλεις θα γίνει κι αυτού το ίδιο.

Σε λίγες μέρες θα δείτε κι εσείς μόνοι σας την πραγματικότητα. Γιατί ο δικός μας σκοπός είναι ένας: Πώς θα ζήσει καλύτερα ο λαός μας!
Όταν είταν εδώ ο κατακτητής, αυτοί θέλανε τότε την τάξη. Εμείς θέλαμε την αταξία για να κάνουμε ανυπόφορη τη ζωή του κατακτητή. Τώρα αυτοί θέλουνε την αταξία. Μα εμείς θέλουμε την τάξη. Αυτοί είναι οι οργανωτές του εμφυλίου πολέμου για να εκμεταλλεύονται το λαό μας. Αυτοί είναι οι λύκοι, που προσπαθούν να κατασπαράξουν το κοπάδι, εμάς, εσάς, όλους μας, το λαό δηλαδή.

Τηρήσαμε τις υποσχέσεις μας.

Ο ΕΛΑΣ και το ΕΑΜ υποσχέθηκαν στο λαό την πάλη ενάντια στον κατακτητή και την απελευθέρωση της χώρας μας. Αυτές τις υποσχέσεις τις τηρήσαμε. Εμείς δεν δημιουργήσαμε κυβερνητικό τύπο. Αυτός δημιουργήθηκε μόνος του από το λαό. Από τον Οκτώβρη του 1942 μόνος του ο λαός τράβηξε στις εκλογές της αυτοδιοίκησης του. Ο θεσμός αυτός της αυτοδιοίκησης, που για πρώτη φορά εμφανίστηκε στην Ευρυτανία, αποτέλεσε την απαρχή της δημιουργίας του από το χωριό μέχρι την Π.Ε.Ε.Α. αργότερα.

Εμείς είμαστε υπέρ της ενότητας και χάρη στις προσπάθειες τις δικές μας οφείλεται κατά 9 5% η δημιουργία της εθνικής κυβερνήσεως, κάτω από την οποία αγωνιζόμαστε σήμερα. Μέχρι τη Λάρισα η πατρίδα μας είναι τώρα ελεύθερη. Και γρήγορα θ’ απελευθερώσουμε όλη την υπόλοιπη Ελλάδα. Έτσι και η δεύτερη μας υπόσχεση τείνει να πραγματοποιηθεί ολοκληρωτικά.

Η πάλη μας για τη λαοκρατία.

Μα εμείς υποσχεθήκαμε στο λαό και κάτι άλλο: Ότι δεν θ’ αφήσουμε το όπλο από το χέρι μας αν δεν πετύχουμε και τη διπλή λευτεριά: τη λαοκρατία. Για αυτό θα παλέψουμε για να εκτελέσουμε κι αυτή την υπόσχεση μας, αφιερώνοντας και θυσιάζοντας την ζωή μας ακόμα για τη λαοκρατική λύση του ελληνικού προβλήματος.

Ο ΕΛΑΣ στα χέρια πρώτα της Κ.Ε. του ΕΑΜ και της ΠΕΕΑ αργότερα αποτέλεσε το δυνατό όπλο της διατήρησης του λαού μας στη ζωή. Τον μοχλό της γρηγορότερης απελευθέρωσης μας. Τώρα, στα χέρια της εθνικής μας κυβέρνησης, που αποτελείται απ’ όλα τα κόμματα και τις οργανώσεις και που υπόσχεται στο πρόγραμμα της λαοκρατικές λύσεις, θ’ αποτελέσει την εγγύηση, ότι θα συνεχίσουμε τον πόλεμο μέχρι την ολοκληρωτική συντριβή του φασισμού κι ότι θα εξασφαλισθούν οι ως τώρα κατακτήσεις του λαού μας και θα κερδηθούν και νέες.
Φωνάζατε πολύ για την θανατική καταδίκη των προδοτών, των συνεργατών του καταχτητή και των εκμεταλλευτών της δυστυχίας τού λαού στα χρόνια της κατοχής. Όταν εμείς δεν είχαμε τη δυνατότητα να τους δικάσουμε, τους εκτελούσαμε. Αργότερα τους δικάζαμε σε στρατοδικεία. Τώρα, όσους έχουμε συλλάβει θα τους παραδώσουμε στην δικαιοσύνη. Υπάρχει η νόμιμη πια κυβέρνηση και αυτή θα αποφασίζει για όλα. Μη φωνάζετε λοιπόν. Αυτοί θα δικασθούν και θα καταδικασθούν. Μα δεν θάχει και μεγάλη σημασία.

Τεράστια σημασία θάχει αν καταδικάσετε και θανατώσετε εσείς, ο κυρίαρχος λαός, το καθεστώς που γεννάει τέτοια καθάρματα.
Μεθαύριο θα τραβήξουμε στις εκλογές. Το πρώτο ράπισμα πρέπει να δοθεί στο δημοψήφισμα, με την οριστική καταδίκη του φιλοβασιλισμού και την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας.

Αλλά γιατί στρεφόμαστε με τόση μανία ενάντια στο βασιλιά;
1.Γιατί αυτός πρώτα-πρώτα δεν είναι ούτε Έλληνας. 2.Γιατί μας τον φέρανε με το ψεύτικο δημοψήφισμα του 1935. 3.Γιατί είναι επίορκος. Καταπάτησε το Σύνταγμα του 1911 κι έβαλε δικτάτορα τον πεμπτοφαλαγγίτη Γιάννη Μεταξά. 4. Γιατί άφησε όλους τους ανίκανους και πεμπτοφαλαγγίτες στρατηγούς και υπουργούς να προδώσουν τον πόλεμο της Αλβανίας και να υποδουλώσουν την πατρίδα μας. 5. Τέλος, γιατί στην εθνική μας συμφορά του 1941, αντί να καθίσει εδώ και να θυσιαστεί σαν άλλος Κόδρος των Αθηνών, μας εγκατέλειψε.
Αν ήτανε καλός έπρεπε να καθίσει εδώ κι αντί να βγει στο κλαρί ο Άρης και δεν ξέρω ποιος άλλος, να βγει αυτός να οργανώσει τον αγώνα και να είναι τώρα δικαιωματικά βασιλιάς μας και αρχηγός μας. Με τη στάση του ο ίδιος παραιτήθηκε ουσιαστικά και τυπικά του δικαιώματος επί του θρόνου της Ελλάδος.

Αυτά βέβαια γι’ αυτόν προσωπικά κι ανεξάρτητα από την πεποίθηση μας πώς δεν χρειάζεται κανένας θρόνος, μα δημοκρατία για να προκόψει η Ελλάδα μας.

Σεβόμαστε τη λαϊκή θέληση.

Το δεύτερο ράπισμα πρέπει να δοθεί στις εκλογές, που θα καθορίσουν το πολίτευμα της χώρας μας. Εμάς, η μόνη μας φιλοδοξία είναι να είμαστε υπηρέτες του λαού. Γι’ αυτό θα σεβαστούμε την ετυμηγορία σας, όποια κι αν είναι αυτή.
Μα έχουμε αυτές τις απαιτήσεις: Να ψηφίσει ο λαός ανεπηρέαστα και να σεβασθούν το λαό.
Αν αυτά δεν εκτελεστούν, τότε σας υποσχόμαστε ότι πάλι θα ξαναβγούμε στο βουνό. Μα είμαι βέβαιος ότι αυτά δεν θα συμβούν. Γιατί ο λαός μας χειραφετήθηκε πια. Δοκιμάσθηκε και ξύπνησε. Θ’ ακολουθήσει τους δρόμους που του δείχνουμε και που μοναδικά τον συμφέρουν.
Με την πεποίθηση αυτή, τελειώνοντας, σας καλώ να φωνάξουμε:
Ζήτω ο κυρίαρχος λαός μας!

Σχετικά Άρθρα

Μετά την απελευθέρωση: Οι ναζί φεύγουν, οι ταγματασφαλίτες δολοφονούν

Στις 12 Οκτωβρίου του 1944 – ήταν Πέμπτη – απελευθερώθηκε η Αθήνα. Τα ναζιστικά στρατεύματα αποχώρησαν από το κέντρο της πόλης νωρίς το πρωί, έχοντας υποστείλει πρώτα από την Ακρόπολη τη σημαία του γερμανικού εθνικοσοσιαλιστικού κράτους.

Οι ναζί φεύγουν, οι ταγματασφαλίτες δολοφονούν
Του Βλάση Αγτζίδη

Οι Γερμανοί υποστέλλουν τη σημαία του εθνικοσοσια-λισμού και ο κόσμος ξεχύνεται στους δρόμους της Αθήνας πανηγυρίζοντας την απελευθέρωση της πρωτεύουσας από τα ναζιστικά στρατεύματα. Η πραγματική, όμως, αποχώρησή τους θα γίνει την επόμενη ημέρα (φωτ. Αρχείο «Ε»)Η υποστολή της ναζιστικής σημαίας θα αναδειχθεί στο συμβολικό χρονικό σημείο της Απελευθέρωσης. Ομως η πραγματική αποχώρηση των Γερμανών από την πρωτεύουσα της Ελλάδας θα γίνει την επόμενη μέρα.

Οι τελευταίες ημέρες της Κατοχής δεν ήταν αναίμακτες. Πολιτική των κατακτητών ήταν η καταστροφή των υποδομών της χώρας. Την παραμονή της αναχώρησής τους και κατ’ απαίτηση των δωσίλογων συνεργατών τους, είχαν επιτεθεί στην προσφυγική Καισαριανή, που αποτελούσε εστία της αντιφασιστικής αντίστασης, δολοφονώντας με απαγχονισμό τους αγωνιστές που συνέλαβαν. Το βράδυ της 12ης προς 13η Οκτωβρίου οι γερμανικές δυνάμεις αποχωρούν από την περίμετρο της πόλης καταστρέφοντας κάθε βασική υποδομή. Την ίδια στιγμή που οι δεκάδες χιλιάδες των κατοίκων βγαίνουν στους δρόμους για να γιορτάσουν την απελευθέρωση, τα γερμανικά στρατεύματα καταστρέφουν κάθε βιομηχανική υποδομή. Από τα εργοστάσια του Πειραιά έως το αεροδρόμιο Τατοΐου.

Γερμανικό σαμποτάζ

Η σημαντικότερη προσπάθεια των Γερμανών θα γίνει στον Πειραιά, το πρωί της 13ης Οκτωβρίου. Θα προσπαθήσουν να ανατινάξουν τις λιμενικές εγκαταστάσεις της Ηλεκτρικής Εταιρείας (Πάουερ). Η Ηλεκτρική Εταιρεία παρήγε την ηλεκτρική ενέργεια για όλον τον αστικό χώρο του Λεκανοπεδίου. Οι Γερμανοί είχαν παγιδεύσει με εκρηκτικές ύλες από πριν τα κυριότερα κτήρια του Πειραιά, ώστε να μπορούν να διαχειριστούν την καταστροφή τους κεντρικά. Οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ κατάφεραν να κόψουν τα καλώδια, σώζοντας πολλά από τα παγιδευμένα κτήρια. Το εργοστάσιο της Ηλεκτρικής Εταιρείας το προστάτευε το 10ο Τάγμα του 6ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ. Μόλις οι Γερμανοί έφτασαν στην είσοδο του εργοστασίου δέχτηκαν τα πυρά των ΕΛΑΣιτών. Η μάχη κράτησε δυόμισι ώρες και ήταν σκληρή. Οι Γερμανοί έχασαν εννέα στρατιώτες ενώ άλλοι 45 συνελήφθησαν. Ο ΕΛΑΣ είχε 11 νεκρούς. Το εργοστάσιο σώθηκε.

«Η υπογραφή του κτήνους»

Ετσι επιγράφεται το πρωτοσέλιδο άρθρο της εφημερίδας «Ελευθερία» που κυκλοφόρησε στις 14 Οκτωβρίου. Είναι πολύ ενδιαφέρουσα η περιγραφή της νύκτας από τη 12η έως τη 13η Οκτωβρίου: «Καθ’ όλην τη νύκτα της Πέμπτης προς Παρασκευήν εμαίνοντο τα κακούργα ένστικτα των ούνων. Από του πολυπαθούς Πειραιώς μέχρι του Περάματος τίποτε δεν έμεινεν όρθιο. Τίποτε.

»Η καταστροφή είναι απερίγραπτος και είναι η μεγαλυτέρα απ’ όσας επέφεραν οι Βάρβαροι εις τον τόπον αυτόν… Συντρίμματα μόχθου εκατό ετών ηπλώθησαν εις του Βασιλειάδου, εις τα «σιλό», εις τα κρηπιδώματα, εις τας αποθήκας «Σελλ» και της «Σοκοπελ» – παντού. Πόσον μεγάλη είναι η καταστροφή και πόσον δίκαια η λύσσα μας και πόσον κολοσσιαίον το αίτημά μας διά μία ολοκληρωτικήν εκδίκησιν μόνον αν αναλογισθή κανείς ότι ο Πειραιεύς ως λιμήν δεν υφίσταται, ότι η οικονομίαν της Χώρας, ο επισιτισμός μας, η ευημερία της Αύριον υπέστησαν τεράστιον πλήγμα υπολογιζόμενα εις εκατομμύρια χρυσών λιρών -αυτά τα οποία γενεαί και γενεαί Ελλήνων εμαζεύαμε δεκάραν δεκάραν- θα ημπορέσει να εννοήσει».

Η επόμενη μέρα

Με την πλήρη αποχώρηση των Γερμανών εγκαταστάθηκε στην Αθήνα μια τριμελής επιτροπή για να προετοιμάσει το έδαφος για την άφιξη της εξόριστης αστικής κυβέρνησης, την οποία είχαν αναγνωρίσει το ΕΑΜ και το ΚΚΕ στο Συνέδριο του Λιβάνου ως τη μοναδική κυβέρνηση του τόπου. Η περίοδος μέχρι την άφιξη της κυβέρνησης δεν ήταν ομαλή και σημαδεύτηκε από τις συγκρούσεις μεταξύ των δυνάμεων του ΕΛΑΣ και των οργανωμένων στα Τάγματα Ασφαλείας συνεργατών των κατακτητών. Η πιο έντονη δράση των ακροδεξιών συμμοριών συνέβη την 15η Οκτωβρίου, όταν άνοιξαν πυρ στην περιοχή της Ομόνοιας κατά του πλήθους που πανηγύριζε, σκοτώνοντας επτά άτομα.

Την επαύριο της απελευθέρωσης της Ελλάδας από τους ναζί η μεγαλύτερη οργανωμένη -πολιτικά και στρατιωτικά- δύναμη που είχε υπό τον έλεγχό της σχεδόν το σύνολο της ελλαδικής επικράτειας ήταν η Αριστερά. Ενα ευρύ μέτωπο κομμουνιστών, σοσιαλιστών αλλά και αρκετών φιλελεύθερων είχε συγκροτήσει το ΕΑΜ (Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο) και είχε δημιουργήσει το στρατό του υπό την επωνυμία ΕΛΑΣ (Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός), του οποίου οι δυνάμεις κυμαίνονταν μεταξύ 50.000-100.000. Παράλληλα είχε δημιουργήσει τη νεολαία της ΕΠΟΝ (Εθνική Πανελλήνια Οργάνωση Νέων) με 800.000 μέλη και την Αλληλεγγύη, που ήταν η κοινωνική οργάνωση υποστήριξης και επιμελητείας, της οποίας τα μέλη έφταναν το ένα εκατομμύριο.

Το ΕΑΜ του ΚΚΕ

Κύρια δύναμη του ΕΑΜ ήταν το ΚΚΕ, το οποίο, όπως φάνηκε από τις συμφωνίες που συνήψε στην Καζέρτα και στον Λίβανο, αποσκοπούσε στη δημιουργία μιας αστικής δημοκρατίας, όπου θα υπήρχε ελευθερία πολιτικής δράσης. Το ΚΚΕ έχοντας απελευθερωθεί από την κυριαρχία της «Κομιντέρν» και αντιδρώντας στην παραδοσιακή πολιτική των βόρειων σλαβικών χωρών για δημιουργία μακεδονικού ζητήματος εντός των ελληνικών συνόρων απέρριψε τις προτάσεις του Τίτο και των Σλάβων κομμουνιστών για συμμαχία μαζί τους και είχε στραφεί προς την αναζήτηση συμμαχιών και νομιμοποίησης στους δυτικούς «συμμάχους».

Φαίνεται όμως ότι η παραδοσιακή βρετανική αποικιοκρατία από πολύ νωρίς είχε οργανώσει τον εγκλωβισμό της Αριστεράς στα γεωπολιτικά της σχέδια. Ο αδίστακτος Ουίνστον Τσόρτσιλ -που 25 χρόνια πριν είχε κρατήσει ανοιχτά ανθελληνική στάση υποστηρίζοντας το κεμαλικό κίνημα και υπονομεύοντας την ελληνική προσπάθεια για ενσωμάτωση του Σαντζακίου Σμύρνης και της Ανατολικής Θράκης- γράφει προς τον Αντονι Ιντεν λίγο πριν από τη διάσκεψη του Λιβάνου (17-20 Μαΐου 1944): «…Προφανώς οδηγούμαστε σε αναμέτρηση με τους Ρώσους, λόγω των κομμουνιστικών συνωμοσιών τους σε Ιταλία, Γιουγκοσλαβία και Ελλάδα… Είμαστε στ’ αλήθεια διατεθειμένοι να συναινέσουμε στην κομμουνιστικοποίηση των Βαλκανίων και της Ιταλίας;». Ορίζει παράλληλα τη βρετανική στρατηγική: «…Πρέπει να επιτύχουμε ρήξη με το ΕΑΜ, πριν αυτό συνδεθεί πολύ με τους Σοβιετικούς. Θα πρέπει αν είναι δυνατόν να δημιουργήσουμε ένα τέτοιο χάσμα που να δώσει στους Σοβιετικούς να καταλάβουν ότι θα πρέπει να το σκεφθούν πολύ σοβαρά πριν πάρουν οποιαδήποτε απόφαση».

Στην παγίδα των Βρετανών

Το ΕΑΜ και το ΚΚΕ θα πέσουν στην παγίδα και θα συναινέσουν στη βρετανική μεθόδευση υποτάσσοντας (ακόμα και) τις στρατιωτικές τους δυνάμεις στον Βρετανό στρατηγό Σκόμπι και ελπίζοντας στις αγαθές προθέσεις των Βρετανών και του Γεωργίου Παπανδρέου. Στις 18 Οκτωβρίου έφτασε από τη Μέση Ανατολή η κυβέρνηση. Εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και μετασχηματίστηκε σε «κυβέρνηση εθνικής ενότητας».

Η επιλογή του Γ. Παπανδρέου

Ο Παπανδρέου υπήρξε ο άνθρωπος που επέλεξε να εφαρμόσει τις βρετανικές μεθοδεύσεις και να στηρίξει την πολιτική του κυριαρχία στις βρετανικές λόγχες. Ενα μήνα πριν (22 Σεπτεμβρίου 1944) θα στείλει στον Τσόρτσιλ το παρακάτω τηλεγράφημα ζητώντας την άμεση αποστολή βρετανικών στρατιωτικών δυνάμεων: «Δύναμαι να σας διαβεβαιώσω ότι η σταθερότης της ελληνικής κυβερνήσεως θα διατηρηθεί πλήρως κατά τας επικείμενους κρίσιμους στιγμάς. Δεν γνωρίζω τους λόγους διά την απουσία της Βρετανίας. Μόνον η άμεσος παρουσία εντυπωσιακών βρετανικών δυνάμεων εις την Ελλάδα και ώς τας τουρκικάς ακτάς θα ήτο δυνατό να μεταβάλει την κατάστασιν. Από την επικοινωνία μου μετά του αρχιστρατήγου των Συμμαχικών Δυνάμεων, γνωρίζω ότι υπάρχουν δυσκολίες επί του θέματος αυτού. Πάντως, αι επιτυχίες εις τον πόλεμον αυτόν εις τόσον πολλάς αποστολάς, τας οποίας άλλοι εθεώρουν απραγματοποιήτους, δικαιολογούν την ελπίδα της μαρτυρικής Ελλάδος πως η άμεσος και αποφασιστική επέμβασις θα διορθώσει την κατάστασιν». Ο δρόμος για τα Δεκεμβριανά και την εμφύλια σύγκρουση είχε ήδη ανοίξει.

* Ο Βλάσης Αγτζίδης είναι Διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας, μαθηματικός

Η ρήξη της Κατοχής: ΕΑΜ και Τάγματα Ασφαλείας
Του Μενέλαου Χαραλαμπίδη

Ο πόλεμος και ιδιαίτερα η στρατιωτική κατοχή της χώρας βρήκαν εντελώς απροετοίμαστο και αποδιοργανωμένο το προπολεμικό πολιτικό σύστημα.

Η αποσάθρωση του πολιτικού κόσμου, απότοκο τόσο των εσωτερικών εξελίξεων όσο και των ευρύτερων αλλαγών που συντελέστηκαν σε ολόκληρη την Ευρώπη λόγω της οικονομικής κρίσης και του εκφασισμού των ευρωπαϊκών κοινωνιών, έφτασε στην κορύφωσή της κατά την περίοδο της Κατοχής.

Ο πόλεμος και ιδιαίτερα η στρατιωτική κατοχή της χώρας βρήκαν εντελώς απροετοίμαστο και αποδιοργανωμένο το προπολεμικό πολιτικό σύστημα. Η αδυναμία των μεγάλων αστικών κομμάτων να συνδράμουν τον σκληρά δοκιμαζόμενο ελληνικό λαό ανέτρεψε πλήρως τους πολιτικούς συσχετισμούς στη χώρα. Είναι ενδεικτικό ότι όλες οι σημαντικές αντιστασιακές οργανώσεις που εμφανίστηκαν στην Ελλάδα προήλθαν από πολιτικούς σχηματισμούς που είτε δημιουργήθηκαν κατά την περίοδο της Κατοχής είτε προέκυψαν από το μετασχηματισμό κομμάτων που είχαν μικρή εκλογική επιρροή κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου.

Το «κόκκινο» σύνορο

Η ανατροπή των προπολεμικών πολιτικών δεδομένων αντανακλάται στη μετατόπιση της κύριας διαχωριστικής γραμμής από το εσωτερικό του αστικού πολιτικού κόσμου, στο σύνορο που τον χώριζε από το Κομμουνιστικό Κόμμα. Ετσι, ενώ προπολεμικά ο κύριος πολιτικός ανταγωνισμός εκδηλωνόταν στο εσωτερικό του αστικού πολιτικού κόσμου ανάμεσα σε βενιζελικούς και αντιβενιζελικούς, κατά τη διάρκεια της Κατοχής μετατοπίστηκε προς τα αριστερά και εκφράστηκε από τη διαμάχη ανάμεσα στις ΕΑΜικές και τις αντιΕΑΜικές δυνάμεις. Αυτός ο μετασχηματισμός δεν είχε συγκυριακό χαρακτήρα, καθώς ήταν αποτέλεσμα των ριζικών αλλαγών που συντελέστηκαν σε επίπεδο αντιλήψεων και νοοτροπιών. Με άλλα λόγια, η αλλαγή της πολιτικής συμπεριφοράς στην κατοχική Αθήνα δεν ήταν αποτέλεσμα μόνο των μετασχηματισμών που συντελέστηκαν σε επίπεδο κεντρικής πολιτικής σκηνής, αλλά και των σημαντικών ανατροπών που υλοποιήθηκαν στη βάση της ελληνικής κοινωνίας.

Το ΕΑΜ

Το γεγονός που μετέβαλε την πολιτική συνείδηση και άρα την πολιτική συμπεριφορά των κατοίκων της πρωτεύουσας κατά τη διάρκεια της Κατοχής ήταν η εμφάνιση των αντιστασιακών οργανώσεων και ιδιαίτερα του ΕΑΜ. Κάτω από τις σκληρές συνθήκες της στρατιωτικής κατοχής, η πολιτική έκφραση πέρασε από τα πολιτικά κόμματα στις αντιστασιακές οργανώσεις, λαμβάνοντας τη μορφή της αντιστασιακής δράσης. Ανάμεσα σε αυτές, το ΕΑΜ, λόγω του κινηματικού χαρακτήρα του και της τεχνογνωσίας των προπολεμικών κομμουνιστών στην οργάνωση της πολιτικής δράσης σε συνθήκες παρανομίας, μετατράπηκε στο μαζικότερο και δυναμικότερο κομμάτι της ελληνικής Αντίστασης.

Οι πρόσφυγες

Οι Μικρασιάτες πρόσφυγες αποτέλεσαν τη ραχοκοκαλιά του ΕΑΜικού αντιστασιακού κινήματος στην πρωτεύουσα. Οι πρόσφυγες ήταν το πλέον πολυπληθές και παράλληλα συμπαγές κομμάτι των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων στην Αθήνα. Εχοντας απολέσει σχεδόν το σύνολο των περιουσιών τους, δεν είχαν προλάβει, στα 18 χρόνια που είχαν μεσολαβήσει από τη Μικρασιατική Καταστροφή, ν’ ανασυγκροτηθούν οικονομικά. Επιπρόσθετα, ένα μεγάλο ποσοστό τους δεν είχε ακόμη ενσωματωθεί στην ελληνική κοινωνία, εξακολουθώντας να ζει κοινωνικά, οικονομικά και πολιτισμικά περιθωριοποιημένο. Οι πρόσφυγες αποτελούσαν συνεπώς ίσως το πιο ευάλωτο τμήμα τής σκληρά δοκιμαζόμενης ελληνικής κοινωνίας κατά τη διάρκεια της Κατοχής.

Ο λιμός

Οταν λίγους μήνες μετά την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στην πόλη ξέσπασε ο εφιαλτικός κατοχικός λιμός, οι πρόσφυγες βρέθηκαν απόλυτα εκτεθειμένοι στις καταστροφικές του συνέπειες. Σε αντίθεση με τους παλαιούς κατοίκους της πόλης, η αδυναμία πώλησης ακίνητης περιουσίας και αναζήτησης τροφίμων στην επαρχία, στους τόπους καταγωγής τους, τους έστρεψε μαζικά στη μοναδική στρατηγική επιβίωσης που μπορούσαν να υλοποιήσουν: τη συμμετοχή στο ΕΑΜικό, κυρίως, αντιστασιακό κίνημα, που με τις συνεχείς και δυναμικές κινητοποιήσεις του διεκδικούσε την επίλυση του επισιτιστικού προβλήματος. Παράλληλα, οι τρόποι πολιτικής δράσης, που είχαν εισαγάγει οι κομμουνιστικές οργανώσεις στις προσφυγικές συνοικίες τη δεκαετία του 1930, απέκτησαν κατά τη διάρκεια της Κατοχής άλλο χαρακτήρα και περιεχόμενο. Η συλλογική δράση με στόχο την άμεση επίλυση προβλημάτων της καθημερινότητας, από περιθωριακή πρακτική πολιτικής δράσης, στο Μεσοπόλεμο, μετατράπηκε σε κυρίαρχη μορφή, κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Οι εκατοντάδες λαϊκές επιτροπές, οι επιτροπές διεκδίκησης συσσιτίων, διανομής ενδυμάτων, φαρμάκων, ειδών καθαριότητας, οι διαρκείς παραστάσεις σε υπουργεία και άλλες υπηρεσίες, κατέστησαν τη συλλογική δράση κεντρικό στοιχείο της Αντίστασης και παράλληλα αποτέλεσαν χώρους και τρόπους πολιτικών διεργασιών.

Τάγματα Ασφαλείας

Πέρα από τον αγώνα για την επιβίωση, ακόμη μια από τις βασικές αιτίες που οδήγησαν στη μαζική ένταξη των προσφύγων στο ΕΑΜ ήταν η στοχοποίηση των προσφυγικών συνοικιών από την τελευταία κυβέρνηση δωσιλόγων του Ιωάννη Ράλλη. Οι πρόσφυγες είδαν πίσω από τη δημιουργία των Ταγμάτων Ασφαλείας τη συμμαχία προσωπικοτήτων από τα δύο κύρια αντίπαλα προπολεμικά πολιτικά στρατόπεδα, όπως του σφόδρα αντιβασιλικού στρατηγού Θεοδώρου Παγκάλου, του βασιλόφρονα Ιωάννη Ράλλη και του βενιζελικού Στυλιανού Γονατά. Ετσι σε επίπεδο συμβολισμών αλλά και ουσίας, η συμμαχία προσωπικοτήτων του αστικού πολιτικού χώρου στη δημιουργία των προδοτικών Ταγμάτων Ασφαλείας καθιστούσε το ΕΑΜ ως τη μοναδική αξιόλογη πατριωτική επιλογή.

Τα μπλόκα

Οι φόβοι των προσφύγων για τη στοχοποίησή τους από την τριανδρία Παγκάλου-Ράλλη-Γονατά αποδείχτηκαν σωστοί και μάλιστα με τραγικό τρόπο: όλα τα μεγάλα μπλόκα που σχεδιάστηκαν από αξιωματούχους του υπουργείου Εσωτερικών και της Χωροφυλακής και υλοποιήθηκαν από τα Ευζωνικά Τάγματα Ασφαλείας υπό την εποπτεία Γερμανών αξιωματικών, πραγματοποιήθηκαν σε προσφυγικές συνοικίες το καλοκαίρι του 1944: σε Νέα Ιωνία, Γούβα, Περιστέρι, Βύρωνα, Κατσιπόδι, Δουργούτη, Νέα Σμύρνη, Κοκκινιά και Καλλιθέα, σε διάστημα μόλις δύο μηνών θα συλληφθούν περίπου 10.500 και θα εκτελεστούν επί τόπου περίπου 430 άτομα.

Η πολιτισμική γεωγραφία των μπλόκων, η οποία καταδεικνύει με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο ότι οι προσφυγικές συνοικίες βρίσκονταν στο επίκεντρο της αντιΕΑΜικής δράσης των Σωμάτων Ασφαλείας, ώθησε τους κατοίκους τους, είτε για λόγους προστασίας είτε για λόγους εκδίκησης, σε μαζική ένταξη στις ΕΑΜικές οργανώσεις.

* Ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης είναι διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας, οικονομολόγος, ιδρυτικό μέλος του Φόρουμ Κοινωνικής Ιστορίας. Εχει συγγράψει το βιβλίο «Η εμπειρία της Κατοχής και της Αντίστασης στην Αθήνα», εκδ. Αλεξάνδρεια, 2012. Το παραπάνω κείμενο προέρχεται από την εισήγησή του στο Σεμινάριο Σύγχρονης Ιστορίας (Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Κηφισιάς, συντονισμός Βλ. Αγτζίδης) και είχε τίτλο «Η πολιτική συμπεριφορά των Μικρασιατών προσφύγων στην Αθήνα. Από τους βενιζελικούς του Μεσοπολέμου στη μεταπολεμική Αριστερά».

Ελευθεροτυπία

Διαβάστε επίσης:

http://youtu.be/LdbVrr8HjYM