Creative writing

Book Therapy 19/11/2009

Ο κύκλος των μαθητευόμενων ποιητών

Τι ανάγκες καλύπτουν τα σεμινάρια creative writing που κάνουν θραύση στην πόλη, όπως συμβαίνει άλλωστε και στο εξωτερικό; Στο παρόν ρεπορτάζ… κειμενοποιούμε τις αιτίες που κρύβονται πίσω από την άνθηση που γνωρίζουν τον τελευταίο καιρό οι λέσχες ανάγνωσης και τα μαθήματα δημιουργικής γραφής και «τέχνης του λόγου». Παράλληλα, μιλήσαμε με τον γνωστό συγγραφέα Αλέν ντε Μποτόν, για του School of Life, έναν ιδιαίτερο χώρο σεμιναρίων που έχει δημιουργήσει στο Λονδίνο αλλά και για το νέο του βιβλίο.

«Τα μαθήματα creative writing μου σύστησαν έναν άγνωστο εαυτό, το συγγραφικό. Με κάνει να γελάω, να κλαίω, να επινοώ. Κυρίως με εκπλήσσει. Το κυριότερο; Διευρύνει την ψυχή και το μυαλό μου… σε πρώτο, δημιουργικό πλάνο», αναφέρει ο Χρήστος Τζιέρας, ένας από τους χιλιάδες πλέον μαθητές creative writing και –γιατί όχι;– επίδοξους συγγραφείς. Άλλωστε, ο άνθρωπος εξελίχθηκε κι επιβίωσε για τέσσερις βασικούς λόγους: τα «εργαλεία του», την προσαρμοστικότητά του, την τύχη και βέβαια τη «γλώσσα» του, δηλαδή το «λόγο».
Τι είναι, όμως, το creative writing; Μια «μύηση στα μυστικά της λογοτεχνικής γραφής», λέει ο Γιώργος Ξενάριος, συγγραφέας, κριτικός και γενικός γραμματέας της Εταιρείας Συγγραφέων. Και γιατί άραγε τα σχετικά με το «λόγο» σεμινάρια αναπτύσσονται όλο και περισσότερο στην Αθήνα αλλά και στον κόσμο με αμείωτη ζήτηση; Επειδή «η κοινωνία οργανώνεται βάσει αμερικάνικων προτύπων», όπως σχολιάζει ο Αλέξανδρος Ασωνίτης, συγγραφέας και καθηγητής δημιουργικής γραφής του Κολλεγίου Αθηνών; Επειδή «πάντα υπήρχε ανάγκη, αλλά κανένας δεν το είχε σκεφτεί», όπως σχολιάζει η Τίνα Σκλαβόλια από τα Μini clubs Fnac; Επειδή «Η τέχνη της γραφής ανήκει στις pocket arts, δηλαδή είναι ο πιο απλός καλλιτεχνικός τρόπος να εκφραστεί κανείς και δεν κοστίζει τίποτα», όπως εξηγεί ο Θράσος Καμινάκης από το Μικρό Πολυτεχνείο; Επειδή «καλύπτει την ανάγκη του σύγχρονου ανθρώπου για διά βίου μάθηση ή ως αντίδραση στο σκουπίδι που του προτείνει η τηλεόραση και το Διαδίκτυο», όπως σημειώνει και πάλι ο Γιώργος Ξενάριος;
Οι νέοι είναι αυτοί που έχουν περισσότερη «λαχτάρα για τη δημιουργική έκφραση αλλά και ελάχιστο ελεύθερο χρόνο για να διαβάζουν, να γράφουν, να συζητούν», παρατηρεί ο συγγραφέας και ποιητής Στρατής Χαβιαράς του ΕΚΕΒΙ, «και τα εργαστήρια βοηθούν να εκφραστεί κάποιος πολύ πιο γρήγορα και εύκολα». «Η δημιουργική γραφή είναι πειραματισμός, επιμονή, υπομονή κι αποτυχία. Είναι η τέχνη του γραπτού λόγου σε όλες του τις μορφές και, όπως όλες οι τέχνες, προϋποθέτει μια βασική τεχνική που εξελίσσεται μέρα με τη μέρα. Είναι συγχρόνως η διέξοδος του σύγχρονου ανθρώπου σ’ έναν κόσμο που σταμάτησε να επικοινωνεί, να σκέφτεται και να πράττει δημιουργικά, να εκφράζεται στην ουσία του», σημειώνει ο συγγραφέας-σεναριογράφος Αλέξανδρος Ντερπούλης του Εργαστηρίου Δημιουργικής Γραφής.
Εν κατακλείδι, μπορεί το ταλέντο να είναι έμφυτο, αλλά η συγγραφική τέχνη στις μέρες μας μαθαίνεται. Κι οι δεκάδες νέοι συγγραφείς που ξεπηδούν μέρα με τη μέρα από μαθήματα creative writing εκδίδοντας βιβλία σε μεγάλους εκδοτικούς οίκους και συλλέγοντας συγχαρητήρια, φανατικούς αναγνώστες αλλά και βραβεία λογοτεχνίας είναι η μεγαλύτερη απόδειξη.

Η διαδικασία και η ατμόσφαιρα των μαθημάτων

Κατά γενική ομολογία, κάθε «δάσκαλος» δίνει το στίγμα του στον τρόπο που εξελίσσεται κάθε μάθημα: «Γίνεται με διάφορους τρόπους και τεχνικές και πολλές διαφορετικές κατευθύνσεις σε σχέση με τη σχολή στην οποία ανήκει κάθε καθηγητής, όπως π.χ. συμβαίνει στα μαθήματα ζωγραφικής της Σχολής Καλών Τεχνών», εξηγεί η συγγραφέας Χριστίνα Οικονομίδου από το Μικρό Πολυτεχνείο. Και συνεχίζει: «Αρχικά στα μαθήματα διατρέχω όλα τα είδη γραφής, αναζητώντας τον τρόπο που ταιριάζει στον καθένα, περνάω στις τεχνικές αφήγησης ανεξαρτήτως αν κάποιος θέλει να γράψει διήγημα ή μυθιστόρημα και συνεχίζω με τα λογοτεχνικά projects για όσους είναι έτοιμοι να μπουν στη διαδικασία της ολοκλήρωσης ενός συγγραφικού έργου». Τέλος, η Χριστιάνα Λαμπρινίδη, ιδρύτρια του Κέντρου Δημιουργικής Γραφής στην Ελλάδα, η οποία σήμερα ζει και εργάζεται στο εξωτερικό, έχει πει: «Το κείμενο πάντα ξέρει. Είναι πιο μπροστά απ’ αυτόν που γράφει. Είναι διαφορετικό από τη γραφή και διαφορετικό από τον συγγραφικό εαυτό. Το να πράττεις γραφή σημαίνει ότι αλλάζεις τον κόσμο. Επιδράς θετικά ή αρνητικά. Έχεις τη δυνατότητα να αλλάξεις ζωές».
Οι μαθητές, σε όλες ανεξαρτήτως τις σχολές, κυμαίνονται ηλικιακά από 18 έως 70 ετών – ο μέσος όρος πάντως είναι τα 35 χρόνια. Τα μαθήματα μοιάζουν σαν «club με κοινά ενδιαφέροντα, με έντονη διάθεση έκφρασης και με πολύ ενδιαφέροντες ανθρώπους που θα μπορούσα να κάνω παρέα με τον καθένα ξεχωριστά», μας λέει η συγγραφέας και δημοσιογράφος Μανίνα Ζουμπουλάκη που διδάσκει στο Μικρό Πολυτεχνείο. Κι ο Γιώργος Ξενάριος του Πολυχώρου Μεταίχμιο συμπληρώνει: «Η ατμόσφαιρα είναι δημιουργική, πάντα φιλική, ακόμη κι αν υπάρχουν αντιθέσεις. Αυτό που θέλουν όλοι είναι να πάει καλά η ομάδα! Σαν… ομάδα ποδοσφαίρου».
Όσοι παρακολουθούν τα σεμινάρια χωρίζονται συνήθως σε τρεις κατηγορίες: α) εκείνους που για πρώτη φορά πειραματίζονται να γράψουν κάτι που θα διαβαστεί από άλλους, β) εκείνους (ερασιτέχνες ή επαγγελματίες) που επιθυμούν να βελτιώσουν τον τρόπο γραφής τους και γ) εκείνους που έχουν σκοπό να εκδώσουν κάποιο ολοκληρωμένο έργο. Τέλος, υπάρχει και η κατηγορία των συγγραφέων που για κάποιο λόγο «κόλλησαν» και χρειάζονται νέους τρόπους έμπνευσης, τεχνικής και δημιουργικότητας ώστε να συνεχίσουν.

Πώς ξεκίνησαν τα μαθήματα δημιουργικής γραφής

«Στις αρχές του 20ού αιώνα, τα πανεπιστήμια της Αμερικής άρχισαν να καλούν καταξιωμένους συγγραφείς και ποιητές για να διδάξουν ή να κάνουν ομιλίες για την τέχνη του λόγου, παρότι δεν είχαν διδακτορικά διπλώματα. Έτσι, από το 1950 άρχισε να διαδίδεται στα πανεπιστήμια το λεγόμενο εργαστήρι creative writing αποδεικνύοντας ότι υπήρχε τεράστια ζήτηση, καθώς εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο (Καναδάς, Αγγλία, Ιρλανδία, Αυστραλία και κυρίως στις αγγλοσαξονικές χώρες). Στην Ελλάδα ξεκίνησε μετά από πενήντα χρόνια και παρότι συνάντησε αντιδράσεις (“Τι είναι αυτά τα πράγματα; Μαθαίνεται το ταλέντο, η ποίηση, η συγγραφή;”), καθιερώθηκε από το ΕΚΕΜΕΛ. Κι ενώ αρχικά δεν περίμενε κανείς ότι θα υπάρξει ανταπόκριση, έσπασαν τα τηλέφωνα!», αφηγείται ο συγγραφέας Στρατής Χαβιαράς, καθηγητής creative writing και μυθιστορήματος για προχωρημένους επί 40 χρόνια στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ.
Επίσης, για την ιστορία, ο Αλέξανδρος Ντερπούλης αναφέρει ότι «τους βασικούς “κανόνες” της δημιουργικής γραφής τους κατέγραψε ο Αριστοτέλης στην “Ποιητική” του. Αργότερα ήρθαν αρκετοί θεωρητικοί και προσπάθησαν να τους εξελίξουν και να τους ανανεώσουν, πολλές φορές ανατρέποντάς τους και διατυπώνοντας νέους. Σήμερα, στα ελληνικά πανεπιστήμια διδάσκεται ως μάθημα σε μερικές σχολές δημοσιογραφίας. Ξεχωριστό τμήμα δημιουργικής γραφής στα πανεπιστήμια δεν υπάρχει, όπως στο εξωτερικό, αλλά από το 2008 έχει δημιουργηθεί Μεταπτυχιακό Δημιουργικής Γραφής στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, στη Φλώρινα. Είναι η πρώτη σοβαρή κίνηση πάνω στο συγκεκριμένο αντικείμενο, η οποία μπορεί να γίνει η βάση για τη δημιουργία τμήματος Δημιουργικής Γραφής στο ελληνικό πανεπιστήμιο».

Μαθήματα δημιουργικής γραφής & λέσχες ανάγνωσης

  • Δημιουργική Γραφή και Λέσχες ανάγνωσης στο Εργαστήρι του Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ) 2103248341, www.ekebi.gr
  • ΕΚΕΜΕΛ-Εργαστήρια Δημιουργικής Γραφής 2103639520, 2103639525, www.ekemel.gr
  • Εργαστήρι Δημιουργικής Γραφής του συγγραφέα-σεναριογράφου Αλέξανδρου Ντερπούλη 2103640880, 6976179319, www.nterpoulis.gr
  • Λέσχες ανάγνωσης μαθηματικής Λογοτεχνίας «Θαλής και Φίλοι» 2106136770, www.thalesandfriends.org
  • Πολυχώρος Μεταίχμιο 2113003500.
  • Μικρό Πολυτεχνείο-Μαθήματα δημιουργικής γραφής 2103243306, www.mikropolytexneio.gr
  • Κολλέγιο Αθηνών-Κολλέγιο Ψυχικού, Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Ενηλίκων 2106748153, 2106798191, www.haef.gr.
  • Λέσχη Ανάγνωσης Ποίησης του poema www.e-poema.eu
  • Βιβλιοπωλείο Λεμόνι 2103451910, www.lemoni.gr
  • Λογοτεχνικά brunches στο Orient Express 2105298922, 6937604988.
  • Μini clubs Fnac, Λέσχες Ανάγνωσης-Σεμινάρια Δημιουργικής Γραφής 2106305555, www.fnac.gr
  • Floral Books+Coffee Θεμιστοκλέους 80, Πλατεία Εξαρχείων, 2103800070, www.floralcafe.gr
  • Ελληνική Λέσχη Βιβλίου 2106463888
  • Ιανός 2103217917
  • Στοά του βιβλίου 2103253989
  • Βιβλιο-καφέ Έναστρον 2103828139
από την Κρυσταλία Πατούλη για το Αθηνόραμα
Advertisements