Κρυσταλία Πατούλη: Ποιος θα υποστηρίξει -και- ψυχολογικά τους πλημμυροπαθείς;

Από στατιστικά στοιχεία η Πολιτεία γνωρίζει πως οι θάνατοι από πλημμύρες αποτελούν τη δεύτερη αιτία θανάτου από μαζικές καταστροφές στη χώρα μας, όπως και ότι οι επιζώντες από φυσικές καταστροφές έρχονται αντιμέτωποι με το μετατραυματικό στρες. Η ανάγκη, δηλαδή, ψυχικής υποστήριξης των πληγέντων -πόσο μάλλον εκείνων που χάνουν και δικούς τους ανθρώπους- είναι εξίσου σημαντική με την οικονομική υποστήριξη -μέσω των αποζημιώσεων- αλλά και την παροχή ειδών πρώτης ανάγκης, για να μην αναφερθούμε και στην πρόληψη.

Πατέρας που έχασε το γιο του στη Μάνδρα Αττικής από τις πλημμύρες, είπε χαρακτηριστικά πως “Μόνο μία ψυχολόγο είδαμε, από την ΕΜΑΚ” και αυτήν άπαξ.

Εν τω μεταξύ, το τηλέφωνο της Κοινωνικής Υπηρεσίας του Δήμου Μάνδρας δεν απαντά, εφόσον όλοι οι υπάλληλοι βρίσκονται έξω για τις υπέρογκες ανάγκες των προβλημάτων που έχουν προκύψει. Όσο για την ψυχική υποστήριξη, η κυρία Θεοδώρα Λιούλη από το Γραφείο Δημάρχου, ανέφερε ότι μέχρι στιγμής:

“Δεν έχουμε φτάσει σ’ αυτό το σημείο, διότι ακόμη βγάζουμε ανθρώπους από τη λάσπη! Υπάρχουν ψυχολόγοι που μάς έχουν προταθεί, αλλά αυτή τη στιγμή, ο κόσμος βγάζει ακόμα λάσπες… Δηλαδή, βρίσκεται η αδρεναλίνη στο 100%. Δεν έχει συνειδητοποιήσει ακόμα ο κόσμος τι έχει γίνει…”.

Διαπιστώνουμε, λοιπόν, πως -εκτός των άλλων- οι δομές ψυχικής υγείας στη χώρα, έχουν συρρικνωθεί πλέον σε επικίνδυνο βαθμό,  όπως κατέδειξε και η πρόσφατη έρευνα.

Ο γιατρός Γεώργιος Βήχας, έγραψε στη σελίδα του στο φ/β: […]

Κατά τη παραμονή μας στη περιοχή της Μάνδρας μιλήσαμε με κατοίκους οι οποίοι μία βδομάδα μετά τη καταστροφή παλεύουν μέσα στις λάσπες προσπαθώντας να επαναφέρουν μια στοιχειώδη κανονικότητα στη ζωή τους. Ο τρόμος από τη τραγωδία που έζησαν είναι έκδηλος σε κάθε λέξη τους, σε κάθε βλέμμα τους. Μέσα σε αυτή την απερίγραπτη καταστροφή και την οδύνη, βλέπουμε δύο ανθρώπους, να καθαρίζουν ότι έχει απομείνει από το κατεστραμμένο μαγαζί τους, το φωτογραφείο της περιοχής, με πρόσωπα ήρεμα και χαμογελαστά.Η μόνη στιγμή που η γυναίκα δακρύζει είναι όταν αναφέρεται στη δυστυχία των συμπολιτών της που έχασαν τους ανθρώπους τους λέγοντας, «πως μπορώ να στεναχωριέμαι για τις υλικές ζημιές όσο μεγάλες και αν είναι όταν δίπλα μου έχουν χαθεί ανθρώπινες ζωές; Και δεν είναι μόνο οι καταγεγραμμένοι νεκροί και αγνοούμενοι, είναι και οι ξένοι που δούλευαν στα χωράφια τριγύρω και δεν θα τους αναζητήσει κανείς. Για όλους αυτούς κλαίω και όχι για το μαγαζί μας που καταστράφηκε.» […]”

Για να μπορέσουμε να αντιληφθούμε -στο ελάχιστο- τι αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι που βγήκαν από τα συντρίμμια των τελευταίων πλημμυρών στη χώρα μας, δεν έχουμε παρά να ενημερωθούμε για το τι σημαίνει «επιζών της βίας» από φυσικές –και όχι μόνο- καταστροφές, τι σημαίνει «ψυχικό τραύμα» και μετατραυματικό στρες, και κυρίως τι επιπτώσεις επιφέρει στις ζωές των ανθρώπων, εφόσον δεν αντιμετωπιστεί με την απαραίτητη υποστήριξη ειδικών ψυχικής υγείας και κοινωνικών λειτουργών:

«Επιζώντες της βίας» ονομάζονται όλοι οι άνθρωποι που υπέστησαν ψυχικό τραύμα από φυσικές καταστροφές και όχι μόνο. Αναμετρήθηκαν με τη βία και βγήκαν ζωντανοί, γι’ αυτό και ο όρος «επιζώντες» έχει καθιερωθεί από χρόνια παγκοσμίως. Οι ειδικοί επιστήμονες ανακάλυψαν -ύστερα από μακρόχρονη έρευνα δεκαετιών- αυτή την τόσο ανομοιογενή «ομάδα» που μετά από μία τραυματική εμπειρία απειλείται σοβαρά από το σύνδρομο μετατραυματικού στρες:

Άτομα που επέζησαν από ένα ναυάγιο ή από άλλη φυσική καταστροφή, βετεράνοι πολεμιστές, πολιτικοί κρατούμενοι, αιχμάλωτοι πολέμου, όμηροι, μετανάστες πολέμου, Θύματα σεξουαλικής ή άλλου είδους κακοποίησης ­ ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας, θύματα οικογενειακής βίας, και τέλος άτομα που απειλήθηκε βίαια η ζωή τους με οποιονδήποτε τρόπο, συνθέτουν αυτήν την «ομάδα» με ακρίβεια.

Οι πιθανές αντιδράσεις από μία καταστροφική εμπειρία:

Βάσει στοιχείων της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας Ελλάδος, οι πιθανές αντιδράσεις μετά από μια καταστροφική εμπειρία είναι συνήθως οι εξής:

  • – ο φόβος απώλειας της ζωής
  • – η ανημπόρια
  • – η αδυναμία φυγής
  • – η αίσθηση αβοήθητου

Ανάλογες εμπειρίες είναι ικανές να προκαλέσουν στη συνέχεια, άμεσες ή μακροπρόθεσμες μετατραυματικές αντιδράσεις έως και διαταραχές, όπως συμπτώματα υπερδιέγερσης (υπέρταση, ταχυκαρδία, επιτάχυνση αναπνοής, δυσκολία στον ύπνο), αποφευκτική συμπεριφορά, αποσύνδεση (όταν ένα άτομο, την ώρα του κινδύνου, δεν είναι σε θέση να αμυνθεί ή να φύγει).

Όταν κάποια πίεση ξεπεράσει τα όρια του σώματός μας, επέρχεται σωματικός τραυματισμός: το δέρμα μας ανοίγει, οι μύες και οι τένοντες παθαίνουν θλάση, τα κόκαλα σπάνε. Τι συμβαίνει όμως με την ψυχή μας όταν έρθουμε αντιμέτωποι με μία εξαιρετικά στρεσογόνο ή σοκαριστική εμπειρία, π.χ. από μια φυσική καταστροφή, έως ένα βίαιο ψυχικό ή σωματικό επεισόδιο;

Ο κλάδος της ψυχολογίας που ασχολείται με τη δημιουργία και τις συνέπειες των ψυχικών τραυματισμών είναι η Ψυχοτραυματολογία. Η γένεσή της -δεν είναι τυχαίο πως- συμπίπτει με τους παγκόσμιους πολέμους, το ολοκαύτωμα, τον πόλεμο του Βιετνάμ καθώς και τις τεχνικές και φυσικές καταστροφές του προηγούμενου αιώνα. Τα τραυματικά βιώματα επηρεάζουν άμεσα το σώμα και τον νου, με αντίκτυπο στο άτομο, την οικογένεια και την κοινωνία.

Η «επίθεση» του τρόμου:

Το ψυχικό τραύμα πλήττει τον ανίσχυρο. Τη στιγμή του τραύματος μια τρομακτική δύναμη κάνει το θύμα ανίσχυρο. Όταν η δύναμη αυτή έρχεται από τη φύση, μιλάμε για φυσικές καταστροφές. Όταν επιβάλλεται από άνθρωπο, μιλάμε για φρικαλεότητες.

Ο ψυχίατρος Κάρντινερ περιγράφει: «Οταν ένα άτομο κατακλύζεται από τρόμο και αδυναμία, κατακερματίζεται ολόκληρο το οικοδόμημα της συγκροτημένης και συντονισμένης δραστηριότητας».

Ενδεικτικά, τα συμπτώματα του μετατραυματικό στρες περιγράφονται ως εξής:

  1. Η υπερδιέγερση: Ύστερα από ένα τραυματικό γεγονός, το ανθρώπινο σύστημα αυτοάμυνας φαίνεται να βρίσκεται σε συνεχή συναγερμό, σαν να πρόκειται ο κίνδυνος να επανέλθει οποιαδήποτε στιγμή. Δύο ψυχολόγοι παρατήρησαν ότι: «Στρατιώτες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου που υπέστησαν ψυχικό τραύμα δείχνουν να πάσχουν από χρόνια διέγερση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος».
  1. Η παρεμβολή: Αφού περάσει ο κίνδυνος, για πολύ καιρό το τραυματισμένο άτομο ξαναζεί το γεγονός σαν να συμβαίνει συνεχώς στο παρόν. Είναι σαν ο χρόνος να έχει σταματήσει στη στιγμή του τραύματος. Συχνά οι ενήλικες, καθώς και τα παιδιά, νιώθουν την ανάγκη να αναπαραστήσουν τη στιγμή του τρόμου, με την ψευδαίσθηση ότι θα μεταβάλλουν την κατάληξη της τραυματικής εμπειρίας. Σε αυτήν τους την προσπάθεια μπορεί να εκθέσουν τον εαυτό τους σε κίνδυνο μεγαλύτερης βλάβης.
  1. Η συρρίκνωση: Όταν ένα άτομο είναι τελείως ανίσχυρο, όταν θεωρεί ότι οποιαδήποτε μορφή αντίστασης είναι άσκοπη, τότε είναι πιθανό να καταθέσει τα όπλα. Το σύστημα αυτοάμυνας διακόπτεται τελείως. Το ανίσχυρο άτομο ξεφεύγει από αυτή την κατάσταση όχι ενεργώντας μέσα στην πραγματικότητα, αλλά τροποποιώντας την συνειδησιακή κατάστασή του.

Η αντιφατικότητα και τα αποτελέσματά της:

Οι δύο αντικρουόμενες αντιδράσεις της παρεμβολής και της συρρίκνωσης επιβάλλουν έναν ρυθμό με μεταπτώσεις. Και τα δύο συμπτώματα δεν επιτρέπουν την αφομοίωση του τραυματικού γεγονότος. Το άτομο είναι αιχμάλωτο ανάμεσα στα άκρα της αμνησίας και της αναβίωσης του τραύματος, ανάμεσα σε κατακλυσμό από έντονα, ανυπόφορα συναισθήματα και σε καταστάσεις κενού. Με την πάροδο του χρόνου αυτή η αντιφατικότητα αυξάνει.

Μια έρευνα Ολλανδών με άτομα που υπήρξαν όμηροι επιβεβαιώνει τις μακροχρόνιες επιπτώσεις ενός μόνο τραυματικού γεγονότος. Ένας βετεράνος πολεμιστής του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου είχε ξαφνικά ίδιους εφιάλτες και συμπτώματα παρεμβολής ύστερα από 30 χρόνια!

Η ψυχική αποσύνδεση:

Το τραυματικό γεγονός κλονίζει βασικές ανθρώπινες σχέσεις. Κλονίζει τους δεσμούς της οικογένειας, της φιλίας, της αγάπης και της κοινότητας, θρυμματίζει τη δομή της προσωπικότητας, την πίστη του θύματος προς τον Θεό και τη φύση, το ρίχνει σε υπαρξιακή κρίση. Όταν χάνεται η εμπιστοσύνη, το τραυματισμένο άτομο νιώθει ότι ανήκει περισσότερο στους νεκρούς παρά στους ζωντανούς.

Η κλονισμένη προσωπικότητα:

Το τραυματικό γεγονός παραβιάζει τη σωματική ακεραιότητα του ατόμου. Το σώμα κατακτάται, τραυματίζεται, βεβηλώνεται, ή χάνει εντελώς τον έλεγχο. Η πεποίθηση του θύματος ότι μπορεί να διατηρεί την ατομικότητά του σε σχέση με το περιβάλλον κλονίζεται ανεπανόρθωτα.

Ευπάθεια και ανθεκτικότητα:

Κανένα άτομο δεν παραμένει αλώβητο όταν εκτεθεί σε σοβαρό ψυχικό τραύμα. Όταν βιώνεται μια τραυματική εμπειρία ο οργανισμός βρίσκεται σε σοκ, οπότε τα δύο ημισφαίρια δεν συνεργάζονται επαρκώς, με αποτέλεσμα να μπλοκάρεται η επικοινωνία τους και κατ’ επέκταση να κλειδώνεται η εμπειρία ασυνείδητα στο νευρικό μας σύστημα.

Είναι ένας βιολογικός μηχανισμός επιβίωσης (τέσσερις μηχανισμοί άμυνας υπάρχουν για την αντιμετώπιση μιας τραυματικής εμπειρίας: φεύγω, επιτίθεμαι, παγώνω, παραδίδομαι).

Έτσι, ένα τραυματικό βίωμα δεν αφομοιώνεται αν δεν συνεργαστούν τα δύο ημισφαίρια για να το επανεξεργαστούν. «Η εκπαίδευση είναι εξαιρετικό πράγμα. Αλλά ό,τι αξίζει να μάθουμε, δυστυχώς δεν μπορεί να διδαχθεί» είχε πει ο Όσκαρ Ουάιλντ. Δηλαδή, μόνο με τη λογική, κανείς δεν μπορεί να μας «διδάξει», πώς θα θεραπευτούμε από ένα ψυχικό τραύμα.

Τι είναι το ψυχικό τραύμα:

Είναι το αποτέλεσμα μιας εμπειρίας που:

  • -είναι ρεαλιστική και πραγματική απειλή της ζωής (ένας σεισμός, μια πλημμύρα, μια φωτιά, μια εγκληματική επίθεση, ένας πόλεμος κ.λπ.),
  • -συνοδεύεται από την αίσθηση πλήρους αδυναμίας, ανικανότητας, έντονων συναισθημάτων και κατακλυσμιαίου άγχους,
  • -οδηγεί τις περισσότερες φορές στην εκδήλωση/ανάπτυξη της μετατραυματικής αγχώδους διαταραχής (PTSD),
  • -είναι ανεξάρτητη από την ενεργό συμμετοχή μας σε ξαφνικά απρόβλεπτα γεγονότα όπως είναι π.χ. οι φυσικές καταστροφές,
  • -είναι ανεξάρτητη του ρεαλιστικού μεγέθους του γεγονότος.

Ενδεικτικά, ένα ψυχικό τραύμα μπορεί να προκληθεί από:

  • –  θάνατο αγαπημένου προσώπου
  • –  κακοποίηση προς τους ίδιους ή προς άλλους – με συναισθήματα φόβου π.χ. εκφοβισμός (bullying), ανημπόριας ή και φρίκης.
  • –  Σεξουαλική βία ή άλλου είδους ψυχική ή σωματική βία και κακοποίηση – ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας
  • –  Οικογενειακή ψυχική ή σωματική βία, εγκατάλειψη, απουσία φροντίδας, στέρησης, κλπ.
  • –  Εγκληματική βία οποιασδήποτε μορφής και επιπέδου βιαιότητας σωματικής ή ψυχικής
  • –  Πόλεμο, ομηρία, αιχμαλωσία, βίαιη μετανάστευση, βασανιστήρια
  • –  Παντός είδους φυσικές καταστροφές (πχ. φωτιά, σεισμός, πλημμύρες).

Όλοι οι άνθρωποι που έχουν βιώσει ανάλογες εμπειρίες είναι «επιζώντες» της βίας, οι οποίοι κουβαλούν μέσα τους συνήθως ψυχικά τραύματα (αδιαχείριστα) που τους καθιστούν συχνά ασθενείς της περίφημης Μετατραυματικής Αγχώδους Διαταραχής.

Τα συμπτώματα της Μετατραυματικής Αγχώδους Διαταραχής (PTSD – Post Traumatic Stress Disorder), είναι  η πιο συνηθισμένη διαγνωστική κατηγορία που χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε συμπτώματα που προκαλούνται από τραυματικές εμπειρίες. Τα τραυματικά συμπτώματα ενδεχομένως είναι προσαρμοστικά και αρχικά έχουν εξελιχθεί για να μας βοηθούν να αναγνωρίζουμε και να αποφεύγουμε επικίνδυνες καταστάσεις.

Άλλα συμπτώματα που μπορεί να προκύψουν:

-Η κατάθλιψη, το άγχος και ο ψυχικός διχασμός ή διάσχιση μπορεί να προκύψουν μερικές φορές έπειτα από τραυματικές εμπειρίες, ή ακόμη και σωματόμορφες διαταραχές.

-Διαφορές μπορεί να διαπιστωθούν από τον τρόπο με τον οποίο κάθε άτομο αντιμετωπίζει ή εξωτερικεύει το άγχος του, και επηρεάζουν τόσο την ένταση όσο και τον τύπο των συμπτωμάτων που βιώνονται.

Ο ψυχικός διχασμός ή διάσχιση:

Ώς έναν βαθμό, σχεδόν όλοι αποσυνδέονται από ένα τραυματικό γεγονός όπως «περιγράφει» ο ζωγραφικός πίνακας «Η Διόπτρα» του Rene Magritte (1963): Τα δύο ημισφαίρια αποσυνδέονται (Ο ουρανός είναι που «κόβεται» στη μέση; Έξω από το παράθυρο φαίνεται σκοτάδι; Ή μέσα στο δωμάτιο είναι σκοτάδι; Στα τζάμια είναι ο ουρανός;).

Αυτό που έχει σημασία, είναι ότι η πραγματικότητα έχει πια αλλοιωθεί. Μετά από ένα ψυχικό τραύμα δεν μπορούμε να δούμε όλη την «εικόνα», την πραγματική εικόνα. Δεν αντιλαμβανόμαστε, ούτε βιώνουμε, την πραγματικότητα στο σύνολο αλλά σε κομμάτια.

Ο ψυχικός διχασμός είναι μια αρκετά φυσιολογική στρατηγική αντιμετώπισης εν όψει υπερβολικού άγχους, αλλά οι ακραίες διχαστικές τάσεις μπορεί να είναι παθολογικού χαρακτήρα. Τα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου, δείχνουν να μην συνεργάζονται για να διαχειριστούν την συγκεκριμένη ανάμνηση του τραυματικού γεγονότος.

Επίσης τα άτομα μπορεί να:

  1. κατακλύζονται από εικόνες, σκέψεις και συναισθήματα που σχετίζονται με την τραυματική εμπειρία,
  2. παρουσιάζουν δυσκολία συγκέντρωσης,
  3. έχουν γενικευμένο άγχος,
  4. έχουν δυσκολία στον ύπνο,
  5. βλέπουν συχνά εφιάλτες,
  6. έχουν εκρήξεις θυμού,
  7. παρουσιάζουν κρίσεις πανικού ή φοβίες,
  8. υποφέρουν από κατάθλιψη,
  9. σκέφτονται πως η ζωή τους είναι χωρίς νόημα,
  10. δυσκολεύονται να δημιουργήσουν ή να διατηρήσουν στενές σχέσεις,
  11. έχουν ψυχοσωματικές αντιδράσεις (πονοκέφαλοι, ταχυκαρδίες).

Δευτερεύων τραυματισμός:

Μια άλλη πλευρά της έκθεσης σε ψυχικά τραύματα επηρεάζει και τους εργαζόμενους που βοηθούν θύματα ψυχικών τραυμάτων και καταστροφών (αλλά και των μαρτύρων, δηλαδή εκείνων των ατόμων που βρέθηκαν άθελά τους σε μια σκηνή τραυματικού γεγονότος ως παρατηρητές ακόμη και από μια οθόνη τηλεόρασης πχ. Δίδυμοι πύργοι). Στα άτομα αυτά περιλαμβάνονται ψυχολόγοι και άλλοι ειδικοί στην ψυχική υγεία, καθώς επίσης και εργαζόμενοι σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης (αστυνομικοί, διασώστες, πυροσβέστες, ένορκοι, δημοσιογράφοι, φωτορεπόρτερ, κλπ.) οι οποίοι μένουν υπερβολικά εκτεθειμένοι, στη βία, τον πόνο ή και τον βίαιο θάνατο των θυμάτων. Στα επαγγέλματα αυτά υπάρχει πάντα ο κίνδυνος του «δευτερεύοντος» τραυματισμού, με όλα τα επακόλουθα.

Όταν το τραύμα γίνεται μαργαριτάρι

«Καμιά φορά συμβαίνει να εισχωρήσει σε ένα στρείδι ένας κόκκος άμμου ή ένα ξένο σώμα. Εάν το στρείδι δεν μπορεί να το αποβάλει, τότε το ξένο αυτό σώμα διαταράσσει την ισορροπία του. Γύρω του δημιουργείται ένα είδος μόλυνσης, σκλήρυνσης ή σήψης. Αυτή η διαταραχή μπορεί να κάνει όλο το βιολογικό σύστημα του στρειδιού να νοσήσει.

Για να αμυνθεί, το στρείδι χτίζει αλλεπάλληλα στρώματα πέρλας γύρω από τον κόκκο της άμμου. Έτσι δημιουργείται σιγά σιγά το μαργαριτάρι. Ο κόκκος απομονώνεται από το περιβάλλον του και δεν μπορεί πια να βλάψει το στρείδι. Το μαργαριτάρι εξασφαλίζει στο στρείδι την επιβίωση. Ίσως γι’ αυτό παρομοιάζουν το μαργαριτάρι με δάκρυ, επειδή με κάποιον τρόπο εμπεριέχει τον πόνο».

Ο ανθρώπινος οργανισμός ύστερα από μια τραυματική εμπειρία κατά την οποία ένιωσε ανήμπορος και αβοήθητος μπορεί να αντιδράσει σαν το στρείδι, όχι όμως πάντα για να… δημιουργήσει ένα μαργαριτάρι:

Οι αναμνήσεις, οι εικόνες και οι αισθήσεις τις οποίες δεν μπορούμε να επεξεργαστούμε απομονώνονται σωματικά και ψυχικά. Αποσυνδέονται από το σύνολο, ασυνείδητα. Κάποιες φορές δεν θυμόμαστε καν τι έγινε. Όταν όμως υπάρξει η κατάλληλη αφορμή, ή σε μια κρίσιμη περίοδο της ζωής μας, ο τρόμος και η απόγνωση έρχονται στην επιφάνεια. Το στρείδι ανοίγει.

Συνέπεια μπορεί να είναι η εκδήλωση μιας μετατραυματικής διαταραχής, κατάθλιψης, φοβίας ή ψυχοσωματικών συμπτωμάτων. Τα συμπτώματα αυτά, όμως, όσο δυσάρεστα κι αν είναι, μπορεί να αποτελέσουν και την ευκαιρία επούλωσης του ψυχικού τραύματος!

Κατά τη διάρκεια της Τραυματοθεραπείας επιστρατεύονται όλες μας οι δυνάμεις και ικανότητες. Ανακαλύπτουμε τον εσωτερικό πλούτο του ψυχισμού μας και ελευθερώνουμε το παρόν από τον τρόμο του παρελθόντος. Το καθαυτό γεγονός παραμένει κομμάτι της προσωπικής μας ιστορίας.

Μετά την επανεπεξεργασία του όμως, είναι σχεδόν βέβαιο ότι μπορεί να αποκτήσει άλλο νόημα και θέση στη ζωή μας: Σαν ένα ακριβό μαργαριτάρι μέσα στον θησαυρό των πιο δύσκολων -ή ακόμα και τραγικών- εμπειριών μας.

***

Κρυσταλία Πατούλη, σύμβουλος ανθρωπίνων σχέσεων – δημοσιογράφος

Πηγές:

Οι επιζώντες της βίας

Το ψυχικό τραύμα και η μέθοδος EMDR

Τραυματικές εμπειρίες ζωής

by Αντικλείδι , http://antikleidi.com

Advertisements

Η ΜΕΡΙΜΝΑ μετατρέπει την οδύνη του παιδιού και της οικογένειας σε ψυχική δύναμη

– Τι μπορείς να πεις σε ένα παιδί που χάνει ένα αγαπημένο του πρόσωπο ή που αντιμετωπίζει μια απειλητική για τη ζωή του ασθένεια; – Πώς βοηθάς να κλείσουν οι πληγές του παιδιού και της οικογένειας; Το Tvxs παρουσιάζει το έργο της “Μέριμνας”, του μοναδικού μη κερδοσκοπικού οργανισμού στην Ελλάδα που εδώ και 22 χρόνια, μετατρέπει την οδύνη του παιδιού και της οικογένειας σε ψυχική δύναμη, ελπίδα και αγάπη για τη ζωή.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 το ενδιαφέρον των Ελλήνων επιστημών είχε αρχίσει να στρέφεται στις ψυχοκοινωνικές ανάγκες του παιδιού με απειλητική για τη ζωή ασθένεια, καθώς και των οικογενειών που θρηνούν την απώλεια αγαπημένου τους προσώπου.  Σ’ αυτό το κλίμα, ιδρύεται το 1995 η Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία “Μέριμνα”, από 9 πανεπιστημιακούς, διευθυντές παιδιατρικών τμημάτων κι επιστήμονες ψυχικής υγείας. Στόχος τους, να προσφέρουν κάτι ουσιαστικό και άρτια οργανωμένο στην Ελλάδα για τα παιδιά των οποίων η ζωή ανατρέπεται από την απειλητική για τη ζωή αρρώστια ή το θάνατο αγαπημένου τους προσώπου.

Στη συνέχεια, το 1998, η Μέριμνα ιδρύει ένα Συμβουλευτικό Κέντρο για τη Στήριξη Παιδιών και Οικογενειών που Πενθούν, στην Αθήνα και το 2013 στη Θεσσαλονίκη. Παράλληλα το 2010 ιδρύει και την Υπηρεσία Παιδιατρικής Ανακουφιστικής Φροντίδας στο Σπίτι, τη μοναδική υπηρεσία στην Ελλάδα που παρέχει ιατρονοσηλευτική και ψυχοκοινωνική φροντίδα σε παιδιά με απειλητική για τη ζωή τους ασθένεια και στις οικογένειες τους.

Το όραμα της Μέριμνας περιλαμβάνει:

(α) τη δωρεάν παροχή ποιοτικής φροντίδας που ανταποκρίνεται στις ανάγκες των παιδιών και των γονιών, που είτε ζουν με μία απειλητική για τη ζωή ασθένεια, είτε θρηνούν την απώλεια αγαπημένου προσώπου.
(β) την ανάπτυξη υποστηρικτικών κοινοτήτων τόσο μέσω της ευαισθητοποίησης των πολιτών όσο και της εξειδικευμένης εκπαίδευσης και επιμόρφωσης όσων παρέχουν υπηρεσίες στο παιδί και την οικογένειά του.

Οι στόχοι της Μέριμνας είναι:

(α) Η παροχή υπηρεσιών στο παιδί που πενθεί την απώλεια αγαπημένου προσώπου ή στο παιδί που πάσχει από απειλητική για τη ζωή ασθένεια, σε συνδυασμό με τη στήριξη των μελών της οικογένειάς του.
(β) Η εξειδικευμένη κατάρτιση επαγγελματιών ψυχικής υγείας και εκπαιδευτικών στη στήριξη παιδιών που βιώνουν εμπειρίες αρρώστιας, απώλειας ή θανάτου, καθώς και η επιμόρφωση των επαγγελματιών υγείας στην παιδιατρική ανακουφιστική φροντίδα.
(γ) Η ευαισθητοποίηση της ελληνικής κοινωνίας σε θέματα που αφορούν τη ζωή, τη σοβαρή αρρώστια και το θάνατο.
(δ) Η έρευνα σε θέματα που αφορούν τις επιπτώσεις της βαριάς αρρώστιας και του θανάτου στη ζωή των παιδιών και των οικογενειών τους.
 
Τι προσφέρει η Μέριμνα για παιδιά, οικογένειες, εκπαιδευτικούς:

Α. ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΤΟ ΠΕΝΘΟΣ:

Ο θάνατος και η απειλητική για τη ζωή αρρώστια είναι γεγονότα που επηρεάζουν βαθιά τη ζωή των παιδιών και των εφήβων. Αν και δεν μπορούμε να απαλλάξουμε τα παιδιά από τον πόνο που τους προκαλούν αυτές οι εμπειρίες, μπορούμε, όμως, να τα βοηθήσουμε να μάθουν να τις αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά και να τις εντάσσουν στην ιστορία της ζωής τους.

Όλα τα παιδιά έχουν ανάγκη να εκφράσουν τις σκέψεις, απορίες και τα συναισθήματά τους και όλα έχουν ανάγκη να νιώσουν ότι οι δικοί τους άνθρωποι τα καταλαβαίνουν και τα στηρίζουν. Όταν η στήριξη που τους παρέχουν ανταποκρίνεται στις ιδιαίτερες ανάγκες τους, τότε διευκολύνεται η φυσιολογική τους εξέλιξη και προσαρμογή τους στις όποιες προκλήσεις, ενώ παράλληλα προλαμβάνονται δυσκολίες προσαρμογής.

Η Μέριμνα, αναγνωρίζοντας τις ανάγκες των παιδιών και γονιών που αντιμετωπίζουν την σοβαρή αρρώστια ή το θάνατο οικείου προσώπου ίδρυσε, από το 1998, ένα Συμβουλευτικό Κέντρο για τη Στήριξη Παιδιών και Οικογενειών που Πενθούν στην Αθήνα, ενώ από το 2013 λειτουργεί και δεύτερο Συμβουλευτικό Κέντρο στη Θεσσαλονίκη  που εξυπηρετεί τις ανάγκες της Βορείου και Δυτικής Ελλάδας.

Σκοπός των Συμβουλευτικών Κέντρων της Μέριμνας είναι η ψυχολογική στήριξη των παιδιών, εφήβων και των οικογενειών τους όταν ένα αγαπημένο πρόσωπο τους νοσεί από μια σοβαρή ασθένεια ή έχει πεθάνει. Αυτή η ψυχολογική στήριξη προσφέρεται εντελώς δωρεάν, είτε μέσω ατομικών συναντήσεων, είτε μέσω συμμετοχής σε ομάδες στήριξης για γονείς και ομάδες στήριξης για παιδιά.

Δωρεάν Υπηρεσίες:

Β. ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ:

Ανακουφιστική παιδιατρική φροντίδα (pediatric palliative care) είναι η οργανωμένη, ολιστική φροντίδα που ανταποκρίνεται στις οργανικές, ψυχοκοινωνικές και πνευματικές ανάγκες παιδιών και εφήβων που ζουν με μια σοβαρή και απειλητική για τη ζωή τους νόσο ή αντιμετωπίζουν το τελικό στάδιο αυτής.

Περιλαμβάνει την παροχή ιατρονοσηλευτικής, ψυχοκοινωνικής και πνευματικής στήριξης στο παιδί και τον έφηβο ενώ, παράλληλα, υποστηρίζει και τα μέλη της οικογένειας που επηρεάζονται από τις προκλήσεις της σοβαρής ασθένειας. Στην Ελλάδα, η Μέριμνα αποτελεί το μοναδικό φορέα που παρέχει από το 2010 παιδιατρική ανακουφιστική φροντίδα, μέσω της Υπηρεσίας Παιδιατρικής Ανακουφιστικής Φροντίδας στο Σπίτι.

Σκοπός της υπηρεσίας αυτής, είναι η παροχή κατ’ οίκον ανακουφιστικής φροντίδας σε νεογνά, παιδιά και εφήβους έως 18 ετών, που πάσχουν από μια σοβαρή ασθένεια, για την οποία η σύγχρονη ιατρική επιστήμη δεν διαθέτει συμβατικά θεραπευτικά μέσα, με αποτέλεσμα η ασθένεια αυτή να παραμένει στάσιμη ή να επιδεινώνεται με αποτέλεσμα το παιδί να οδηγείται στο θάνατο.

Η Μέριμνα, επιδιώκει την διασφάλιση συνθηκών που προάγουν την ποιότητα ζωής του άρρωστου παιδιού, της οικογένειάς του και όσων είναι σημαντικοί στη ζωή του, καθώς και συνθηκών που προάγουν έναν αξιοπρεπή θάνατο.

  • Για να διαβάσετε το ενημερωτικό φυλλάδιο της Υπηρεσίας Παιδιατρικής Ανακουφιστικής Φροντίδας, πατήστε εδώ.

Ανακουφιστική φροντίδα για το σοβαρά άρρωστο παιδί και την οικογένεια

  • ιατρική και νοσηλευτική φροντίδα του άρρωστου παιδιού ή εφήβου
  • ψυχολογική στήριξη του άρρωστου παιδιού ή εφήβου
  • στήριξη όλων των μελών της οικογένειας, σύμφωνα με τις ανάγκες τους και την επιθυμία τους
  • πνευματική στήριξη από εκπρόσωπο της εκκλησίας για όσες οικογένειες την επιθυμούν

Στήριξη σε εκπαιδευτικούς και συμμαθητές

Εκπαιδευτικοί που επιθυμούν συμβουλευτική υποστήριξη κατά τη διάρκεια της ασθένειας ενός παιδιού ή εφήβου, μπορούν να απευθυνθούν στην Μέριμνα, για να συζητήσουν θέματα που αφορούν στην στήριξη του άρρωστου παιδιού, των αδελφών του, καθώς και των συμμαθητών του.

Συμβουλευτική σε επαγγελματίες υγείας που φροντίζουν παιδιά στο τελικό στάδιο της νόσου

Στην υπηρεσία αυτή μπορούν να απευθυνθούν επαγγελματίες υγείας που εργάζονται σε δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς και οι οποίοι επιθυμούν να συζητήσουν θέματα που είτε αφορούν τη δυνητική παραπομπή παιδιών στην συγκεκεριμένη υπηρεσία της Μέριμνας, είτε το χειρισμό των ασθενών τους στο τελικό στάδιο της νόσου.

Ψυχολογική στήριξη σε αδέλφια και γονείς που θρηνούν την απώλεια του παιδιού τους

Το Συμβουλευτικό Κέντρο της Μέριμνας προσφέρει δωρεάν σε παιδιά και γονείς που πενθούν, ψυχολογική στήριξη είτε μέσω ατομικών συναντήσεων, είτε μέσω της συμμετοχής σε ειδικές ομάδες στήριξης για γονείς και ομάδες στήριξης για παιδιά.

Ποιά παιδιά και οικογένειες η Μέριμνα φροντίζει στο σπίτι;

Η Μέριμνα απευθύνεται σε οικογένειες με νεογνά, βρέφη, παιδιά ή εφήβους έως 17 ετών, που πάσχουν από μια απειλητική για τη ζωή ασθένεια, για την οποία η σύγχρονη ιατρική επιστήμη δεν διαθέτει συμβατικά θεραπευτικά μέσα. Τα απειλητικά για τη ζωή νοσήματα από τα οποία πάσχουν τα παιδιά που φροντίζει η Μέριμνα εμπίπτουν σε μία από τις ακόλουθες τέσσερις κατηγορίες:

  • Νοσήματα απειλητικά για τη ζωή που είναι δυνητικά ιάσιμα, αλλά στην περίπτωση του παιδιού έχουν μια δυσοίωνη πρόγνωση (π.χ. καρκίνος, καρδιοπάθειες, νεφρική ανεπάρκεια)
  • Μη ιάσιμα νοσήματα τα οποία ελέγχονται για αρκετά χρόνια χάρη σε διαθέσιμη θεραπεία (π.χ. ινοκυστική νόσος, HIV, κληρονομικά νοσήματα)
  • Μη ιάσιμα εκφυλιστικά νοσήματα για τα οποία δεν υφίσταται καμία θεραπεία, με αποτέλεσμα το άρρωστο παιδί να οδηγείται προοδευτικά στο θάνατο (π.χ. νωτιαία μυϊκή ατροφία, νευρομεταβολικά νοσήματα)
  • Σοβαρά νοσήματα ή αναπηρίες που καθιστούν τα παιδιά ιδιαίτερα ευάλωτα σε επιπλοκές που οδηγούν στο θάνατο (π.χ. σοβαρή εγκεφαλική παράλυση, κρανιοεγκεφαλική κάκωση, σπάνια νοσήματα)

Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να αναλάβει η Μέριμνα τη φροντίδα ενός παιδιού στο σπίτι;

  1. Το παιδί (0-17 ετών) να έχει απειλητική για τη ζωή του νόσο για την οποία η σύγχρονη ιατρική επιστήμη δεν διαθέτει συμβατικά θεραπευτικά μέσα, με αποτέλεσμα η ασθένεια αυτή να παραμένει στάσιμη ή να επιδεινώνεται.
  2. Η φροντίδα του παιδιού στο σπίτι να αποτελεί επιθυμία και επιλογή των γονέων, καθώς και του παιδιού, εφόσον η ηλικία και η φυσική του κατάσταση του επιτρέπουν να εκφράσει τη γνώμη του.
  3. Οι γονείς να θέλουν και να μπορούν να αναλάβουν τη φροντίδα του παιδιού τους στο σπίτι, με την κατάλληλη εκπαίδευση και υποστήριξη από το προσωπικό της συγκεκριμένης υπηρεσίας της Μέριμνας.
  4. Η χορηγούμενη αγωγή στο σπίτι είναι ανακουφιστικής φύσης (ανακούφιση πόνου, αντιμετώπιση άλλων συμπτωμάτων) και όχι θεραπευτική της βασικής ασθένειας του παιδιού. Στόχος κάθε παρέμβασης είναι η βελτίωση της ποιότητας ζωής του παιδιού.

Ποια είναι τα οφέλη της ανακουφιστικής φροντίδας στο σπίτι;

  • Καλύτερη ποιότητα ζωής για το παιδί, τον έφηβο και την οικογένειά του, προκειμένου να ζήσουν τις δύσκολες περιόδους της ασθένειας με σεβασμό, αξιοπρέπεια και αγάπη στο οικείο περιβάλλον του σπιτιού τους και ανάμεσα σε αγαπημένα πρόσωπα.
  • Ενεργός συμμετοχή των γονέων στη φροντίδα του παιδιού τους με την κατάλληλη καθοδήγηση και στήριξη από την ομάδα των ειδικών που στελεχώνουν την Υπηρεσία μας.
  • Εξατομικευμένη στήριξη κάθε μέλους της οικογένειας (αδέλφια, γονείς και άλλα σημαντικά πρόσωπα στη ζωή του παιδιού).
  • Διασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών φροντίδας στο τελικό στάδιο της ασθένεια του παιδιού, που διευκολύνουν την μετέπειτα προσαρμογή της οικογένειας στην απώλεια του παιδιού και απαλύνουν την οδύνη της.

Γ. ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΕΓΑΛΑ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ:

Η παρέμβαση μετά από τραυματικά ή καταστροφικά γεγονότα που επηρεάζουν μια ολόκληρη κοινότητα, υλοποιείται μετά από συνεννόηση με το Υπουργείο Παιδείας ή Υγείας και αποβλέπει στη διαχείριση της κρίσης και όταν είναι εφικτό, στη διαχρονική στήριξη μαθητών, εκπαιδευτικών και γονιών.
Από την ίδρυσή της η Μέριμνα έχει αναλάβει, μετά από αίτημα του Υπουργείου Παιδείας και Υγείας, τρεις ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις σε σχολικές κοινότητες που είχαν επηρεαστεί από τραυματικά γεγονότα :

19 σχολεία του Ιλίου μετά το σεισμό της Αττικής (1999)

Την παρέμβαση ανέλαβε η Μέριμνα σε συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς και ψυχολόγους που παρακολουθούσαν ένα χρηματοτοδοτούμενο επιμρφωτικό πρόγραμμα (ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ) με τίτλο: «Ευαισθητοποίηση και κατάρτιση επαγγελματιών παιδείας υγείας στην υποστήριξη παιδιών που αντιμετωπίζουν αρρώστια ή/και θάνατο στη ζωή τους»

9 σχολεία της κοινότητας της Φαρκαδόνας Τρικάλων μετά το δυστύχημα στο πέταλο του Μαλιακού (2004-2007)

Στα πλαίσια της παρέμβασης που ανέλαβε η Μέριμνα μετά το θάνατο 7 μαθητών, συνεργάστηκε με τα εννέα σχολεία της Φαρκαδόνας και υλοποιήθηκαν πολλές δράσεις με μαθητές, εκπαιδευτικούς, γονείς και εκπροσώπους του δήμου. Η συνεργασία αυτή διευκόλυνε την επεξεργασία των τραυματικών εμπειριών που είχαν βιώσει και καταγράφηκε σε ένα ντοκυμαντερ «Το χρονικό μιας Διαδρομής» το οποίο χρησιμοποιείται σήμερα για την επιμόρφωση εκπαιδευτικών και επαγγελματιών ψυχικής υγείας στην αναγνώριση και αποτελεσματική αντιμετώπιση τραυματικών εμπειριών.

120 σχολεία του νομού Ηλείας μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές της Πελοποννήσου (2007-2009)

Η Μέριμνα ανέλαβε την ψυχολογική αξιολόγηση και διαχείριση των ψυχολογικών επιπτώσεων που είχαν οι πυρκαγιές στους μαθητές και εκπαιδευτικούς 120 σχολείων του Πύργου και της Αμαλιάδας, Πελοποννήσου. Στα πλαίσια της παρέμβασης υλοποιήθηκαν σεμινάρια και ημερίδες για εκπαιδευτικούς, διευθυντές σχολείων και επαγγελματίες ψυχικής υγείας της περιοχής. Επίσης τα στελέχη της Μέριμνας προσέφεραν ένα ετήσιο πρόγραμμα επιμόρφωσης στη «Διαχείριση κρίσεων στο σχολείο» προκειμένου οι διευθυντές και διαμεσολαβητές- εκπαιδευτικοί που συμμετείχαν να διαμορφώσουν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης κρίσεων το οποίο έβαλαν σε αφορμή στο σχολείο τους.

Επιπλέον, η Μέριμνα υλοποίησε ένα πρόγραμμα κοινωνικής δράσης για παιδιά και εφήβους αφιερωμένο στον Κύκλο της Ζωής: «Πράσινη κλωστή δεμένη σ’ένα δέντρο τυλιγμένη….» Μέσα από αυτή τη δράση, οι μαθητές που είχαν εκτεθεί στις πυρκαγιές προσκλήθηκαν να γράψουν, να ζωγραφίσουν και να κατασκευάσουν δέντρα που αφηγούνται τις ιστορίες τους. Στη συνέχεια, μοιράστηκαν με μαθητές άλλων σχολείων της χώρας τις τα έργα τους. Η υλοποίηση βασίστηκε σε υλικό και οδηγίες που σχεδιάστηκαν και χορηγήθηκαν από τη Μέριμνα.

Δ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΣΧΟΛΕΙΑ:

Η συνεργασία με τα σχολεία Α/θμιας και Β/θμιας εκπαίδευσης σε όλη την Ελλάδα είναι ένας από τους βασικούς στόχους της Μέριμνας καιλοποιείται σε τέσσερις βασικούς άξονες:

1. Ευαισθητοποίηση και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και όσων επαγγελματιών ψυχικής υγείας συνεργάζονται με σχολεία.

Η ευαισθητοποίηση αυτή αφορά σε θέματα (α) αγωγής γύρω από τη ζωή, το θάνατο και το θρήνο, (β) στήριξης μαθητών που βιώνουν απώλειες και (γ) οργάνωσης ενός σχεδίου διαχείρισης κρίσεων στη σχολική κοινότητα

2. Συμβουλευτική σε εκπαιδευτικούς για τη στήριξη μαθητών που βιώνουν τη σοβαρή ασθένεια ή το θάνατο αγαπημένου προσώπου.

Η συμβουλευτική προσφέρεται δωρεάν μέσω των Συμβουλευτικών Κέντρων Στήριξης στο Πένθος της Αθήνας ή Θεσσαλονίκης ή τηλεφωνικά εάν δεν είναι εφικτή η πρόσβαση σε αυτά.

3. Συμβουλευτική και στήριξη σχολείου που αντιμετωπίζει τη σοβαρή ασθένεια ή το θάνατο μέλους της σχολικής κοινότητας (π.χ. μαθητή, εκπαιδευτικού, φύλακα σχολείου).

Η παρέμβαση αποβλέπει τόσο στη στήριξη των εκπαιδευτικών προκειμένου να στηρίξουν αποτελεσματικά τους μαθητές τους, όσο και στην ευαισθητοποίηση των γονέων. Η συμβουλευτική με τους εκπαιδευτικούς μιας τάξης ή ενός σχολείου προσφέρεται κατόπιν ραντεβού, ή τηλεφωνικά εάν το σχολείο δεν ανήκει στο νομό Αττικής και στο νομό Θεσσαλονίκης.

4. Ψυχοκοινωνική παρέμβαση στη σχολική κοινότητα μετά από ένα τραυματικό γεγονός ή καταστροφή.

Η παρέμβαση μετά από τραυματικά ή καταστροφικά γεγονότα που επηρεάζουν ολόκληρη την κοινίτητα, υλοποιείται μετά από συνενόηση με το Υπουργείο Παιδείας και αποβλέπει στη διαχείριση της κρίσης αλλά και στη διαχρονική στήριξη μαθητών, εκπαιδευτικών και γονιών.

Ε. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ:

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ:

Η Μέριμνα διαθέτει μοναδική, πλούσια και εξειδικευμένη, βιβλιοθήκη στην Ελλάδα. Περιλαμβάνει περισσότερους από 700 τίτλους βιβλίων, σε θέματα που αφορούν το πένθος στον ενήλικο και στο παιδί, την ανακουφιστική φροντίδα και στήριξη του παιδιού και της οικογένειας, με απειλητική για τη ζωή ασθένεια, το ψυχικό τραύμα, τη θανατολογία, τη στήριξη της σχολικής κοινότητας μετά την απώλεια μέλους της κ.λπ. Σε αυτήν περιλαμβάνονται επίσης διδακτορικά και διπλωματικές εργασίες σε θέματα που αφορούν στο γνωστικό και κλινικό αντικείμενο της Μέριμνας.

Τη βιβλιοθήκη, η οποία δεν λειτουργεί ως δανειστική, μπορούν να επισκεφθούν φοιτητές και ερευνητές από όλη τη χώρα, κατόπιν ραντεβού (210-6463622), προκειμένου να μελετήσουν τα κείμενα που τους ενδιαφέρουν.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ:

Ένας ακόμα στόχος της Μέριμνας είναι η εξειδικευμένη κατάρτιση επαγγελματιών υγείας, ψυχικής υγείας, εκπαιδευτικών και εθελοντών για τη στήριξη παιδιών και εφήβων που αντιμετωπίζουν σοβαρή αρρώστια ή θάνατο αγαπημένου προσώπου. Στα πλαίσια αυτά διοργανώνονται «Προγράμματα Επιμόρφωσης» μερικά από τα οποία περιλαμβάνουν 3-4 εκπαιδευτικούς κύκλους των 50 ωρών καθένας. Οι εισηγήσεις πραγματοποιούνται από έμπειρους Έλληνες και ξένους επιστήμονες, και συνδυάζουν θεωρητική, πρακτική και βιωματική προσέγγιση του θέματος.

Τέσσερα είναι τα πεδία στα οποία προσφέρονται προγράμματα επιμόρφωσης στην Αθήνα και Θεσσαλονίκη:

1. Ψυχολογική στήριξη του παιδιού, της οικογένειας και της κοινότητας στην απώλεια και το πένθος (για επαγγελματίες ψυχικής υγείας και εκπαιδευτικούς)
2. Παιδιατρική ανακουφιστική φροντίδα (για επαγγελματίες υγείας και ψυχικής υγείας)
3. Ψυχολογική στήριξη παιδιών, ασυνόδευτων εφήβων και οικογενειών προσφύγων (για επαγγελματίες ψυχικής υγείας & εργαζόμενους στο πεδίο)
4. Στήριξη των παιδιών και οικογενειών στη σοβαρή αρρώστια και το πένθος (για εθελοντές)

Χάρη στη διοργάνωση των προγραμμάτων επιμόρφωσης, έχει δημιουργηθεί ένα πανελλαδικό δίκτυο με περισσότερους από 300 ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς εκπαιδευτικούς, παιδιάτρους, νοσηλευτές, φυσιοθεραπευτές, οι οποίοι λειτουργούν ως στελέχη αναφοράς στα σχολεία, στα κέντρα ψυχικής υγείας, στα νοσοκομεία και στις τοπικές κοινωνίες που ζουν και εργάζονται.

Πληροφορίες για προσεχή Προγράμματα Επιμόρφωσης:

«ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ, ΕΦΗΒΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΩΝ ΠΟΥ ΠΕΝΘΟΥΝ» Θεσσαλονίκη – Σεπτ. 2017 – 2018, 50 ώρες.
Οι ημερομηνίες υποβολής Αιτήσεων για τον Β’ κύκλο και διεξαγωγής της επιμόρφωσης ανακοινώθηκαν τον Οκτώβριο του 2017
Για περισσότερες πληροφορίες, πατήστε εδώ.  Για να συμπληρώσετε την αίτηση συμμετοχής, πατήστε εδώ.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΗΓΕΣΙΑΣ -Αθήνα
Η Μονάδα Ανακουφιστικής Φροντίδας «ΓΑΛΙΛΑΙΑ» σε συνεργασία με την Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία «ΜΕΡΙΜΝΑ» και το Εργαστήριο Ανάπτυξης και Βελτίωσης Συστημάτων Νοσηλευτικής Φροντίδας του Τμήματος Νοσηλευτικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, διοργανώνουν το
Πρόγραμμα Μετασχηματιστικής Ηγεσίας –  Transformational Leadership Programme:

Το πρόγραμμα αυτό απευθύνεται σε νοσηλευτές που έχουν εμπειρία στη φροντίδα ασθενών με χρόνιες και απειλητικές για τη ζωή ασθένειες.
Στόχο έχει την ενδυνάμωση νοσηλευτών ανακουφιστικής φροντίδας, με απώτερο σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας φροντίδας ασθενών με απειλητικές για τη ζωή ασθένειες και των οικογενειών τους.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το πρόγραμμα (σκοπός, κριτήρια επιλογής, διαδικασία υποβολής αιτήσεων), πατήστε εδώ. Για να κατεβάσετε την αίτηση συμμετοχής, πατήστε εδώ. Προθεσμία Υποβολής Αιτήσεων: Δευτέρα  20 Νοεμβρίου 2017. Στοιχεία επικοινωνίας – Γραμματέας Γραφείου Εκπαίδευσης Μ.Α.Φ. «Γαλιλαία»: Μπανού Σοφία. Email: education@galilee.gr  Τηλ. επικοινωνίας: 210 6635955

Για να μάθετε περισσότερα, αλλά και να στηρίξετε το έργο της Μέριμνας: http://merimna.org.gr/

Έκκληση της Μέριμνας: Αγαπητοί μας φίλοι, στηρίξτε το έργο της Μέριμνας, στέλνοντας SMS τη λέξη ΜΕΡΙΜΝΑ στο 19454 έως το Σάββατο 4 Νοεμβρίου! Σας παρακαλούμε διαδώσετε το στους φίλους και γνωστούς σας!

Ιδρυτικά μέλη της Μέριμνας:

  1. Δανάη Παπαδάτου (πρόεδρος) – Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας, Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστημίου Αθηνών
  2. Μυρτώ Νίλσεν (ταμίας) – Ψυχολόγος, ψυχοθεραπεύτρια
  3. Χρυσούλα Λεμονίδου (γραμματέας) – Καθηγήτρια Νοσηλευτικής, Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστημίου Αθηνών
  4. Σωτήρης Μανωλόπουλος – Ψυχαναλυτής, παιδοψυχίατρος
  5. Ιωάννης Παπαδάτος – Διευθυντής Μονάδας Εντατικής Θεραπείας, Νοσοκομείου Παίδων «Π. & Α. Κυριακού»
  6. Στέλλα Τσίτουρα – Διευθύντρια Τμήματος Κοινωνικής Ιατρικής, Νοσοκομείου Παίδων «Π. & Α. Κυριακού»
  7. Γιάννης Υφαντόπουλος – Καθηγητής Οικονομίας της Υγείας, Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστημίου Αθηνών
  8. Aλέξανδρος Φωστηρόπουλος – Πανεπιστημιακός Ιερέας University of London, Αγγλία
  9. Μαρία Wasielewski – Νοσηλεύτρια, Σύμβουλος Ψυχολογίας

Επίτιμος Πρόεδρος: Κωνσταντίνος Παπαδάτος – Ομότιμος Καθηγητής Παιδιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών

Στη πορεία των χρόνων τρία ιδρυτικά μέλη αποχώρησαν και τρία νέα μέλη εντάχθηκαν στη Μέριμνα, μετά από τη σχετική αλλαγή του καταστικού της εταιρίας :
1. Ιωάννα Γιαννοπούλου – Παιδοψυχίατρος, Κέντρο Ψυχικής Υγείας Περιστερίου
2. Ελένη Καμπέρη-Τζουριάδη – Εκπαιδευτικός, Διεύθυνση Α/θμιας Εκπαίδευσης Ιωαννίνων
3. Χρυσή Χατζηχρήστου – Καθηγήτρια Σχολικής Ψυχολογίας, Σχολή Ψυχολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών

 

Τσαρλς Μάνσον: Είμαι ο Κανένας!

Τσαρλς Μάνσον: Είμαι ο Κανένας!

Πέθανε ο serial killer, Τσαρλς Μάνσον. Από όλα όσα γνωρίζουμε γι’ αυτόν, έχουν ειπωθεί και τα εξής:

«Γεννήθηκε το 1934 στο Οχάιο από την 16χρονη και αλκοολική Καθλίν Μάντοξ, η οποία μετά παντρεύτηκε τον Γουίλιαμ Μάνσον, αν και χώρισαν σχετικά γρήγορα. Εν τω μεταξύ έδωσε το παιδί της σε μία άτεκνη σερβιτόρα για να το μεγαλώσει, όπου όμως κατόπιν τον πήρε ο θείος του, ο οποίος όμως συνελήφθη για κλοπή με τη μητέρα του, και έτσι ο μικρός Τσαρλς υιοθετήθηκε από άλλη θεία του, μέχρι το ’42 που η μητέρα του αποφυλακίστηκε και τον πήρε πίσω, αλλά μετά δεν μπορούσε να τον συντηρεί και τον έβαλε εσώκλειστο σε ένα σχολείο αρρένων, όπου εκείνος το έσκασε, αλλά εκείνη τον ξαναπήγε πίσω. Ο βιολογικός του πατέρας ήταν στρατιωτικός και πιθανά αφροαμερικανός, αλλά δεν τον αναγνώρισε ως παιδί του, ούτε και τον γνώρισε ποτέ. Ο ίδιος ο Μάνσον, άρχισε από πολύ μικρή ηλικία να μπαινοβγαίνει στα αναμορφωτήρια, όπου ανέφερε πως τον κακοποιούσαν σεξουαλικά. Συμπεριφερόταν πολύ επιθετικά και αντικοινωνικά, είχε μέτρια προς χαμηλή νοημοσύνη και δεν ήξερε να διαβάζει ή να γράφει. Οι ψυχίατροι στις φυλακές όπου κατόπιν μπαινόβγαινε τον χαρακτήρισαν επικίνδυνο, χωρίς όμως σαφή διάγνωση ψυχασθένειας μέχρι τα 20 του χρόνια».

Δυστυχώς, το πως γεννιούνται και μεγαλώνουν κάποια παιδιά, είναι τις περισσότερες φορές, πολύ πιο ανατριχιαστικό κι από τα ίδια τα πιθανά ενήλικα αποτρόπαια εγκλήματά τους, που προφανώς δεν έχουν καμία δικαιολογία ως ενήλικες να διαπράξουν, αλλά κάποτε θα πρέπει να αναλογιστούμε την ευθύνη της κοινωνίας για το πως τους  αντιμετώπισε όσο ήταν παιδιά, πριν πάρουν το δρόμο δίχως γυρισμό.

  1. Αδιαφορία/Σκληρότητα/Κακοποίηση.
  2. Σιωπή/Συγκάλυψη.
  3. Τιμωρία/βία.
    Με αυτήν ακριβώς τη σειρά.

Αυτό είναι το τρίπτυχο της «επιτυχίας», που καταλήγει στο έγκλημα, με βάση:
α)την ολοσχερή μη-κατανόηση γι’ αυτό που ζει ένα παιδί,
και β) την ολοσχερή μη-δυνατότητα να μοιραστεί* τα βιώματά του, ώστε να το κατανοήσει έστω και ένας** άνθρωπος.

Και σε όλο αυτό, δεν έχουμε καμία δικαιολογία και καμία ελάφρυνση, γιατί ως κοινωνία πλέον γνωρίζουμε. Έχουν χυθεί τόνοι μελάνι, από τον Φρόυντ μέχρι την Άλις Μίλερ κι ακόμα παραπέρα, για το τι επιφέρει η κακοποίηση κάθε μορφής, παθητική ή επιθετική, στην συνέχεια της ζωής ενός παιδιού, απουσία έστω και ενός ανθρώπου μέσα ή γύρω από το περιβάλλον του, που να το κατανοήσει έστω και με τα μάτια.

Στο περιβόητο βίντεο, ο δημοσιογράφος, ρωτάει τον Μάνσον: «Ποιός είσαι;» κι εκείνος μετά από αρκετές γκριμάτσες, απαντάει, «Nobody! I’m nobody!». «Κανένας! Είμαι ο Κανένας!» ή αλλιώς: «Δεν είμαι κανένας», συνεχίζοντας:

«Nobody! I’m nobody!
I’m a tramp, a bum, a hobo
I’m a boxcar and a jug of wine
And a straight razor …if you get too close to me»

Το κακό όμως έχει ήδη από χρόνια τελεστεί. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1960, που ο ίδιος ο Μάνσον έγινε εμπνευστής  ενός «φυλετικού πολέμου» μεταξύ λευκών και μαύρων, που βάφτισε Helter Skelter, σχηματίζοντας την αίρεση «Οικογένεια Μάνσον», τα μέλη της οποίας έτρεφαν απόλυτη λατρεία προς το πρόσωπό του.

Κατάφερε, λοιπόν, να φτιάξει μια «οικογένεια» που να τον «λατρεύει», η οποία, όμως, ευθύνεται για πολλές άγριες δολοφονίες που προκάλεσαν σοκ στο Λος Άντζελες και στην παγκόσμια κοινή γνώμη, όπως εκείνη της 26χρονης ηθοποιού, Σάρον Τέιτ, συζύγου του κινηματογραφιστή Ρομάν Πολάνσκι που ήταν 8 μηνών έγκυος, που  σκότωσαν με 16 μαχαιριές. Ο ίδιος δεν σκότωσε ποτέ, όμως το έκαναν όσοι τον «λάτρευαν», για να γίνει ένας από τους μεγαλύτερους κατά συρροή δολοφόνους των ΗΠΑ.

Ο Μάνσον τελικά διεγνώσθη ως ψυχασθενής, και όντως ήταν ένας επικίνδυνος παρανοϊκός. «Πρέπει να κάνουμε ένα έγκλημα που θα τραβήξει την προσοχή όλου του κόσμου», είπε εκ των υστέρων στο δικαστήριο, πως ήταν το σχέδιό του.

Η ερώτηση «ποιός είσαι;», ήρθε λοιπόν πολύ αργά. Αλλά, έστω, κάποτε ήρθε. Ας αναρωτηθούμε, λοιπόν, πότε ενδιαφερόμαστε να κάνουμε έστω μια ερώτηση σε κάποιον και για τι. Πως και πότε αναγκαζόμαστε, ή μας αναγκάζει τελικά, κάποιος, να του κάνουμε έστω μία καθυστερημένη (και ακυρωμένη από την ίδια τη ζωή) ερώτηση.

*Ο ψυχαναλυτής Κώστας Νασίκας, έχει πει: «Μπορεί κάποιος να γίνει βίαιος και εγκληματίας επειδή δεν τον καταλάβαμε, δεν τον πλησιάσαμε σαν άνθρωπο για να καταλάβουμε τι ζει. Έτσι γίνεται εγκληματίας […] ένα άτομο αν δεν μπορέσει να μοιραστεί το βίωμά του, χάνει την ανθρώπινή του διάσταση και δεν μπορεί να ζήσει». Περισσότερα: Κώστας Νασίκας: Αν δεν μοιράζονται τα βιώματα, χάνεται η ανθρώπινη διάσταση

**Η Αλις Μίλερ, επίσης, έχει πει: «Σε όλα μου τα βιβλία προσπάθησα να δείξω ότι η βία που ασκείται στα παιδιά γίνεται μπούμεργανγκ για την κοινωνία. Στο συμπέρασμα αυτό κατέληξα όταν έθεσα το ερώτημα τού από πού προέρχεται το μίσος, πώς γεννιέται. Θέλησα να μάθω γιατί κάποιοι κλίνουν προς την ακραία βία και κάποιοι άλλοι όχι. Μόνον όταν διερεύνησα διεξοδικά τις παιδικές ηλικίες δικτατόρων και κατά συρροήν δολοφόνων, άρχισα να καταλαβαίνω. Γιατί όλοι τους στην παιδική ηλικία εκτέθηκαν σε αδιανόητα φρικτά βιώματα, τα οποία αρνήθηκαν ολωσδιόλου.
Αυτή ακριβώς η άρνηση ήταν, κατά την άποψή μου, που τους οδήγησε σε πράξεις εκδίκησης όταν ήταν ενήλικοι. Ένα παιδί που έχει υποστεί σωματική τιμωρία και ταπείνωση στο όνομα της ανατροφής αφομοιώνει από πολύ μικρό τη γλώσσα της βίας και της υποκρισίας και την κατανοεί ως το μοναδικό αποτελεσματικό μέσο επικοινωνίας.

Όταν προσπάθησα να διασαφηνίσω, με βάση τα παραδείγματα του Χίτλερ και του Στάλιν, πώς μπορεί να επιδράσει η παιδική κακοποίηση στην κοινωνία, πολλοί άνθρωποι μου αντέτειναν ότι και οι ίδιοι είχαν συχνά φάει ξύλο και παρ’ όλα αυτά δεν έγιναν εγκληματίες.

Όταν τους ρωτούσα για λεπτομέρειες της παιδικής τους ηλικίας αποδεικνυόταν ότι κατά κανόνα υπήρχε τουλάχιστον ένα πρόσωπο που, ναι μεν δεν προστάτευε το παιδί από την κακοποίηση, αλλά του έδειχνε συμπάθεια ή ακόμη και αγάπη. Αυτό το πρόσωπο –ο «μάρτυρας – αρωγός», όπως το ονομάζω» υπήρχε, μεταξύ άλλων, στη ζωή του Ντοστογιέφσκι, ο οποίος λέγεται πως είχε έναν εξαιρετικά βίαιο πατέρα αλλά μια στοργική μητέρα. Εκείνη μετέδωσε στο γιο της τη γνώση για την ύπαρξη της αγάπης, χωρίς την οποία τα μυθιστορήματα του Ντοστογιέφσκι θα ήταν αδιανόητα.

Ανάμεσα στα παιδιά που έχουν υποστεί σωματική τιμωρία στο παρελθόν υπάρχουν και εκείνα που ήδη στην παιδική τους ηλικία ή στην μετέπειτα ζωή τους δεν συνάντησαν μόνο πρόσωπα που τους βοήθησαν, δίχως να το συνειδητοποιούν, αλλά και «ενήμερους μάρτυρες», ανθρώπους δηλαδή που εν γνώσει τους τα συνέδραμαν να αναγνωρίσουν το άδικο που βίωσαν και να εκφράσουν τη θλίψη τους για αυτό που τους είχε συμβεί.
Αυτά τα παιδιά δεν εξελίχτηκαν φυσικά σε βίαιες εγκληματικές προσωπικότητες. Ήταν σε θέση να νιώσουν συναισθήματα και να δράσουν συνειδητά.» Περισσότερα: Πώς γεννιέται το μίσος; Της Alice Miller

«Έβαλα ανθρώπους στο χώμα. Είμαι στη φυλακή το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου. Είμαι ένας πολύ επικίνδυνος άνθρωπος» είπε ο Τσαρλς Μάνσον, στον ψυχολόγο της φυλακής.

http://tvxs.gr/news/blogarontas/tsarls-manson-eimai-o-kanenas


«Συνεπιμέλεια» παιδιού, μια «πονεμένη» ιστορία

Tvxs Ρεπορτάζ

Τι είναι η «συνεπιμέλεια» και γιατί δεν εφαρμόζεται στην Ελλάδα; Τι επιπτώσεις έχει στα παιδιά; Τι προσπάθειες γίνονται για να ληφθούν υπόψιν οι συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης;

Ο Ιωάννης Παπαρηγόπουλος, δικηγόρος, πρόεδρος του Ελληνικου Συμβουλίου Κοινής Ανατροφής – Σύλλογος Συνεπιμέλεια, αναλύει εκτενώς το θέμα στην Κρυσταλία Πατούλη και το Tvxs, αναφέροντας ότι: «Ένα στα 4 παιδιά βλέπουν τους γονείς τους να χωρίζουν και χάνουν έναν από τους δύο γονείς από την καθημερινή τους ζωή. Κι όλα αυτά, γιατί δεν εφαρμόζεται ο νόμος που ισχύει σε όλες της χώρες της Ευρώπης, από τους δικαστές».

Παράλληλα, ο Λάμπρος Κερεντζής, Ψυχολόγος – Ψυχοπαιδαγωγός, Οικογενειακός Θεραπευτής, επισημαίνει την «αναγκαιότητα και των δύο γονέων στην ανάπτυξη του παιδιού«, και τέλος, ένας διαζευγμένος πατέρας καταθέτει τη μαρτυρία του, λέγοντας -μεταξύ άλλων- πως: Ο πατέρας είναι μια επιταγή, τίποτε άλλο. Κι από εκεί και πέρα, αναγκάζεται να κάνει «απομακρυσμένη διαχείριση» σαν σε ηλεκτρονικό υπολογιστή».

Συνέντευξη με τον Ιωάννη Παπαρηγόπουλο:

Τι συμβαίνει, μέχρι σήμερα, όταν χωρίζει ένα ζευγάρι με ανήλικα παιδιά, στο θέμα της επιμέλειας;

Μετά το 1983 που άλλαξε ο αστικός κώδικας, ο δικαστής -σε περίπτωση διαφωνίας των γονέων, δηλαδή, διαζυγίου ή διάστασης- είναι αυτός ο οποίος ρυθμίζει την άσκηση της γονικής μέριμνας, η οποία περιλαμβάνει:

α) Τη διοίκηση της περιουσίας του παιδιού,
β) Την εκπροσώπηση του παιδιού,
γ) Την επιμέλεια της ανατροφής του.

Υπάρχει ένας νόμος του 1987, που λέει ότι οι γονείς είναι ίσοι σε δικαιώματα και υποχρεώσεις, κατά τη διάρκεια του γάμου, αλλά και μετά την τυχόν λύση του. Όπως υπάρχει κι άλλος ένας νόμος του 1992 που λέει ότι οι γονείς είναι από κοινού υπεύθυνοι για την ανατροφή του παιδιού τους.

Παρόλα αυτά, το νομολογιακό έθιμο με μία δογματική δικαιολογία, θέλει την επιμέλεια –κατά κανόνα- να την δίνουν στη μητέρα, σε περίπου 90% των περιπτώσεων. Και η επιμέλεια περιλαμβάνει όλη την ανατροφή του παιδιού, πράγμα το οποίο, όπως είπαμε προηγουμένως, θα έπρεπε να έχουν αναλάβει και οι δύο οι γονείς, από κοινού, είτε μέσα, είτε έξω από γάμο. Αυτό, γίνεται χάριν ευκολίας του δικαστηρίου, για να μη σκύβει και να δουλεύει πάνω από κάθε μία υπόθεση και να μην χρειάζεται να ρυθμίσει τη ζωή του παιδιού, κάτι το οποίο υποχρεούται να κάνει.

Η «δογματική δικαιολογία», που αναφέρατε, που έγκειται;

Σε ένα δόγμα αντιεπιστημονικό, το οποίο βασίζεται:

  • Στην σαφή βιοκοινωνική υπεροχή της μητέρας στην ανατροφή του παιδιού –ο Άρειος Πάγος, τα λέει αυτά.
  • Στον ισχυρό ψυχικό δεσμό που έχει αναπτυχθεί με τη μητέρα (βέβαια ξεχνάμε ότι, με την απόφαση του δικαστηρίου υπέρ μόνο αυτού του ισχυρού δεσμού, την ίδια στιγμή, πιθανά καταστρέφεται ο ισχυρός ψυχικός δεσμός που έχει αναπτυχθεί με τον πατέρα).
  • Στη θεωρία της σύγκρουσης, σύμφωνα με την οποία επειδή οι δύο γονείς συγκρούονται, άρα δεν μπορούν να συμφωνήσουν, και άρα πρέπει να δώσουμε την επιμέλεια στη μητέρα. Όμως, ξεχνάμε, ότι τη σύγκρουση την προκαλεί το ίδιο το νομολογιακό έθιμο, το οποίο υπαγορεύει στη μητέρα να πάει στο δικαστήριο για να τα πάρει όλα. Γιατί δεν υπάρχει λόγος να συμφωνήσει, αφού αν δεν συμφωνήσει θα τα πάρει όλα.
  • Και τέλος, με τη θεωρία της προσαρμογής. Γράφει η απόφαση: «Επειδή επί τόσα χρόνια, έχει αναλάβει την επιμέλεια η μητέρα και την ασκεί καλά, θα πρέπει να συνεχίσει να την ασκεί». Παραβλέπει όμως, ότι η κατάσταση αυτή διαμορφώθηκε μόνο με την επέμβαση του δικαστή που με μια προσωρινή διαταγή αφαίρεσε την επιμέλεια από τον πατέρα.

Το παραπάνω δόγμα, επιπλέον, είναι αντίθετο:

  • με το Διεθνές Δίκαιο
  • με τα ανθρώπινα δικαιώματα
  • με το εσωτερικό Δίκαιο
  • και είναι παράγων κακοποίησης, ψυχολογικής κακοποίησης, του πατέρα και του παιδιού.

Έχουν εκδοθεί πολλές αποφάσεις διεθνών οργάνων επ’ αυτών. Έχει εκδοθεί το ερμηνευτικό ψήφισμα 1279/2015 του Συμβουλίου της Ευρώπης, το οποίο συνιστά στα κράτη, να ακολουθήσουν τις οδηγίες του Συμβουλίου της Ευρώπης των 47 κρατών -και όχι μόνο της ΕΕ- που συμπεριλαμβάνει:

α) τις κοινές γονικές ευθύνες.
β) την εναλλασσόμενη κατοικία.
γ) τη χρήση σχεδίου ανατροφής των παιδιών.
δ) και τη φιλική δικαιοσύνη (γιατί εμείς έχουμε μία πάρα πολύ κακοποιητική δικαιοσύνη).

Την δεκαετία του ’90 όλες οι χώρες μιλούσαν συνεχώς για «Joint custody» δηλαδή, «κοινή επιμέλεια». Πράγματι, όλες οι χώρες αποφάσισαν την «Κοινή επιμέλεια» ή την «συνεπιμέλεια» όπως τη λέμε, και δεν ξαναμίλησαν γι’ αυτήν. Διότι, πλέον μιλάνε για κοινές γονικές ευθύνες, «Shared Parenting»: Δηλαδή, και οι δύο γονείς ανατρέφουν και συναποφασίζουν για το παιδί τους.

Επιπλέον, τη δεκαετία του 2000, με πρωτοβουλία ενός Γάλλου καθηγητή, εισήχθη το σύστημα της εναλλασσόμενης κατοικίας. Αυτό που λέγεται «Κοινή ανατροφή». Δηλαδή με τη σύσταση του Συμβουλίου της Ευρώπης μιλάμε και για κοινή επιμέλεια και πλέον και  για «ίσο χρόνο και με τους δύο γονείς». Και ίσο χρόνο, ακόμα και εάν αυτοί δεν συμφωνούν. Διότι αν οι γονείς συμφωνούν, μπορεί π.χ. ένας ναυτικός ή μία αεροσυνοδός, να βρουν άλλη λύση για τη ζωή του παιδιού. Όταν όμως δεν συμφωνούν, ο δικαστής θα πρέπει να δώσει ίσο χρόνο και με τους δύο.

Είπαμε ότι, η επιμέλεια των παιδιών είναι ήδη κοινή για τους δύο γονείς, όπως και ο ίσος χρόνος. Όχι, όμως, στην Ελλάδα. Έχει γίνει σχεδόν σε όλο το δυτικό κόσμο, από χώρες τις Ευρώπης έως τη Βραζιλία ή την Αυστραλία, αλλά όχι στην Ελλάδα. Αυτό μας οδήγησε στο ψήφισμα της Επιτροπής Ισότητος της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης, 2079/ 2015, που αναφέραμε παραπάνω. Οι αλλαγές στις κρατικές πολιτικές οδηγήθηκαν από μία επιστημονική έκρηξη που μας έφερε στο σημείο που πλέον ξέρουμε τη σημασία του ίσου χρόνου και με τους δύο γονείς, όχι μόνο για τα μεγάλα σε ηλικία, αλλά και για τα πάρα πολύ μικρά παιδιά.

Διότι από επιστημονικές μελέτες, παγκοσμίου αναγνώρισης, ξέρουμε ότι η κοινή ανατροφή, δηλαδή η κοινή επιμέλεια ίσου χρόνου και για τους δύο γονείς, εφαρμόστηκε στην πράξη σε όλες αυτές τις χώρες, όπου μεγάλης έκτασης μελέτες δείξανε ότι τα αποτελέσματα τα οποία εξάγει αυτό το σύστημα συνεπιμέλειας, είναι σχεδόν σα να μένει το παιδί στο ίδιο σπίτι μαζί και με τους δύο γονείς του. Αντιθέτως στην Ελλάδα, που δεν ισχύει η συνεπιμέλεια ίσου χρόνου, τα αποτελέσματα είναι πολύ άσχημα.

Τι μας λέει αυτό το ψήφισμα; Πώς «ενόψει όλων των σύγχρονων επιστημονικών μελετών» και του Διεθνούς Δικαίου, το Συμβούλιο της Ευρώπης συνιστά στα κράτη-μέλη τις εξής πρακτικές:

1. Τις κοινές γονικές ευθύνες, δηλαδή και γονική επιμέλεια και επιμέλεια. Δε μιλάει για γονείς μέσα σε γάμο, μιλάει για γονείς, ανεξαρτήτως αν είναι παντρεμένοι ή όχι. Δηλαδή, για όλους τους γονείς, κοινές γονικές ευθύνες.

2. Την εναλλασσόμενη κατοικία, δηλαδή τον ίσο χρόνο και για τους δύο γονείς σε ότι αφορά στα παιδιά τους.

3. Την φιλική δικαιοσύνη, μέσω της δικαστικής μεσολάβησης και όχι με την αντιδικία. Ενώ, εδώ στην Ελλάδα, πρέπει να αντιδικήσει ο πατέρας με το παιδί του. Νομικά, ο ένας επιτίθεται στον άλλον. Είναι μία ντροπή για τον πολιτισμό μας! Τι λέει η δικονομία μας; Για παράδειγμα, σε μία δίκη για επιμέλεια ή διατροφή, έχουμε το παιδί που εκπροσωπείται από τη μητέρα του ν’ αντιδικεί με τον πατέρα του. Έχουμε έναν που επιτίθεται και έναν που αμύνεται. Το παιδί και τον πατέρα. Και στο τέλος οι αποφάσεις έχουν νικημένο διάδικο ή το παιδί, ή τον πατέρα, γι’ αυτό και του επιβάλλονται δικαστικά έξοδα. Αυτό το πράγμα, δεν μπορεί να συνεχιστεί. Όπως και με τα συναινετικά διαζύγια, πρέπει να μην είναι ο Α εναντίον του Β, αλλά ο Α και ο Β, που πηγαίνουν και οι δύο μαζί να ρυθμίσουν τα θέματά τους. Φαίνεται ασήμαντο, αλλά είναι η βάση όλων. Ξαναλέω, είναι ντροπή για τον πολιτισμό μας! Συνιστά, λοιπόν, το ψήφισμα, «φιλική δικαιοσύνη». Όχι μέσα στα δικαστήρια. Σε αίθουσες έξω από τα δικαστήρια, να λύνονται οι υποθέσεις, με δικαστική μεσολάβηση ή με διαμεσολάβηση.

4. Την χρήση ψυχοκοινωνικών υπηρεσιών. Να υπάρχουν, δηλαδή, ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες, οι οποίες θα αναλαμβάνουν να βοηθούν στη διαχείριση των θεμάτων τους, και τους γονείς και τα παιδιά, γιατί ο δικαστής δεν ξέρει για όλα αυτά, δηλαδή όλες αυτές τις ψυχολογικές παραμέτρους, και δεν είναι και η δουλειά του να γνωρίζει. Στην Ελλάδα, όμως, δεν υπάρχει η παραμικρή δικαστική ψυχοκοινωνική υπηρεσία! Και η πρόβλεψη για να συσταθεί, που είχε γίνει το 1997, καταργήθηκε το 2016. Δηλαδή, το 1997, έγινε μια τέτοια πρόβλεψη από το νόμο που έλεγε ότι κάθε υπόθεση, υποχρεωτικά, πρώτα να την αναλαμβάνουν κοινωνικοί λειτουργοί και ψυχολόγοι και μετά να εισάγεται στο δικαστήριο, ποτέ όμως δεν εφαρμόστηκε, ενώ το 2016 καταργήθηκε ακόμα και η πρόβλεψη τού να γίνεται κάτι τέτοιο. Πώς θα μπορούσε να γίνει αυτό; Δηλαδή να συσταθούν ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες, οι οποίες θα βοηθούν σε αυτές τις υποθέσεις;  Δεν γίνεται να μην υπάρχει βοήθεια ψυχοκοινωνικών υπηρεσιών σε κάθε υπόθεση. Χρειάζεται, δηλαδή, να υπάρχουν ειδικοί, κοινωνικοί λειτουργοί, παιδοψυχολόγοι, ψυχολόγοι και ψυχίατροι, οι οποίοι θα πληρώνονται από τον ιδιώτη, αλλά θα έχουν οργανωθεί σε σώμα, όπως γίνεται π.χ. με τους  συμβολαιογράφους. Να οριστεί λοιπόν ένα σώμα ψυχοκοινωνικών ειδικών, οι οποίοι να υπάγονται στο δικαστήριο, να προστατεύονται με την αγωγή κακοδικίας (διότι σήμερα κανείς δεν γράφει εκθέσεις για δικαστήρια, γιατί φοβάται τις μηνύσεις). Επιπλέον, να υπάρχει διαφάνεια σε όλη τη διαδικασία, όπως και ένα ενιαίο πρωτόκολλο σε όλη τη χώρα, και όλα αυτά να συντονίζονται και να καταχωρούνται για κάθε υπόθεση, μέσα στο δικαστήριο και όχι σε κάποιους μυστικούς φακέλους. Γιατί σήμερα το δικαστήριο δεν ξέρει τις κινήσεις που έχουν κάνουν οι γονείς, για παράδειγμα, σε ποιόν φορέα πήγαν και για να ζητήσουν κάποια γνωμάτευση. Και μπορεί να πάνε σε πολλούς φορείς μόνο για να εμφανίσουν τελικά την γνωμάτευση που νομίζουν ότι τους βολεύει, και κάποια άλλη γνωμάτευση που νομίζουν ότι δεν τους βολεύει να την εξαφανίσουν. Ή να πηγαίνουν σε κάποιον φορέα μόνο μία φορά, π.χ. για συμβουλευτική, και να μην ξαναπατάνε, διότι θέλουν να κρύψουν και όχι να φανερώσουν τα προβλήματα. Και όλα αυτά να γίνονται με πολύ χειριστικό τρόπο, πολλές φορές εις βάρος της προστασίας του παιδιού και της απονομής της δικαιοσύνης. Επιπλέον, το ίδιο ψήφισμα, προβλέπει κι άλλα ζητήματα τεχνικής φύσης. Τ κυριότερο από αυτά, είναι ότι συνιστά:

5. Σε όλα τα κράτη μέλη, τις καλές πρακτικές που ήδη υπάρχουν σε άλλες χώρες. Αυτά, δηλαδή, που λέμε, δεν είναι υποθετικά. Εφαρμόζονται δίπλα μας, και η κοινή επιμέλεια, και ο ίσος χρόνος και με τους δύο γονείς, και οι ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες.

6. Το parenting plan. Τη χρήση, δηλαδή, σχεδίων ανατροφής των παιδιών. Δίνουν στους γονείς ένα ερωτηματολόγιο, και ζητάνε να τους συμπληρώσουν όλα τα ερωτήματα για το πώς θέλουν να μεγαλώσουν το παιδί τους. Για παράδειγμα, υπάρχει το ερώτημα «Σε ποια πόλη θέλετε να μείνει;» ή «Σε ποιο σχολείο θα πηγαίνει;»  ή «Τι εξωσχολικές δραστηριότητες θέλετε να έχει;». Όταν λοιπόν, οι γονείς φέρνουν αυτό το ερωτηματολόγιο συμπληρωμένο στο δικαστήριο, στο 70% των υποθέσεων, οι γονείς συμφωνούν. Έτσι, σταματάνε οι περισσότερες αντιδικίες, ακόμα κι αν οι γονείς δεν μιλάνε μεταξύ τους. Λειτουργεί, γιατί γίνεται εγγράφως.  Και στο 20% με 30%  που δεν θα συμφωνήσουν οι γονείς, τότε μόνο θα αναλάβει το δικαστήριο να βρει τις λύσεις.

Τι προσπάθεια γίνεται σήμερα, να εφαρμοστούν όλα αυτά και στην Ελλάδα;

Η Ελλάδα έχει αναλάβει διεθνείς υποχρεώσεις, για την συνεπιμέλεια, τις οποίες δεν πραγματοποιεί. Χρειαζόμαστε, λοιπόν, ένα νόμο ο οποίος θα κάμψει την άρνηση του κάθε δικαστή να εφαρμόσει το νόμο που ισχύει για όλη την ΕΕ και όχι μόνο. Για παράδειγμα, ο νόμος του 1987, όπως είπαμε, αναφέρει την συνεπιμέλεια, δηλαδή τα ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις και στους δύο γονείς μέσα στο γάμο ή μετά τυχόν λύση του. Γιατί ο κάθε δικαστής δεν τα εφαρμόζει στην Ελλάδα; Διότι παραβαίνει το νόμο! Πάει ενάντια στη Βουλή των Ελλήνων. Διότι στην Ελλάδα, δεν είναι η κυβέρνηση που ελέγχει τη δικαστική εξουσία, αλλά το ανάποδο. Αυτό που συμβαίνει, είναι ένα έλλειμμα δημοκρατίας. Οι νόμοι υπάρχουν και δεν τους εφαρμόζουν τα Δικαστήρια. Χρειάζεται λοιπόν ένας νόμος να αναγκάσει τον δικαστή να εφαρμόσει το νόμο.

Στις 3 Νοεμβρίου 2017, έγινε μία συνάντηση με τον αρμόδιο Υπουργό κ. Κοντονή, προκειμένου να ζητήσουμε να κατατεθεί ένα νομοσχέδιο, που συνέταξε σύσσωμος ο επιστημονικός κόσμος της χώρας και συμφωνούν όλα τα δημοκρατικά πολιτικά κόμματα. Άλλωστε ως τροπολογία το είχαν καταθέσει βουλευτές τριών κομμάτων στη βουλή αλλά δεν κατέβηκε για ψήφιση. Κατά τη γνώμη μας σε αυτό το αίτημα, αντιδρούν μόνο οι δικαστές και οι νομικοί γύρω από αυτόν τον χώρο. Στη συνάντηση αυτή προτάθηκε το ελάχιστο που μπορεί να γίνει για να γίνουν οι απαραίτητες αλλαγές. Όχι δηλαδή όλες οι αναγκαίες, αλλά οι πρώτες και κύριες. Τώρα, αναμένουμε να δούμε αν και τι αποφάσεις θα παρθούν. Επίσης, εξεδόθησαν πρόσφατα δύο αποφάσεις, από μια νέα γενιά δικαστών που μη μπορώντας να ξεφύγουν από τον εναγκαλισμό του Αρείου Πάγου, δέχθηκαν την συνεπιμέλεια με κάποιο τρόπο. Αυτό αν και δεν είναι ολοκληρωμένη λύση, είναι ανατροπή, όμως.

Για ποιο λόγο είναι ενάντια οι δικαστές;

Αν δείτε τις αποφάσεις, είναι πανομοιότυπες η μία με την άλλη. Αλλάζει μόνο λίγο η αρχή και λίγο το τέλος. Μέσα σε λίγη ώρα ξεπετάνε δεκάδες αποφάσεις. Αρνούνται να εμβαθύνουν σε κάθε υπόθεση, και δεν είναι δικαιολογημένα και σε θέση να το κάνουν. Και το κακό είναι, ότι ξεκινάνε από ένα εσφαλμένο κακοποιητικό τεκμήριο το οποίο λέει ότι την επιμέλεια του παιδιού πρέπει να αναλάβει η μητέρα, ενώ αν το τεκμήριο έλεγε ότι αν δεν συμφωνούν οι γονείς, το παιδί θα το αναλαμβάνουν και οι δύο γονείς, θα είχαν κλείσει οι υποθέσεις έξω από τα δικαστήρια και θα έκαναν ακόμα λιγότερη δουλειά. Απλώς τα δικαστήρια θα επικύρωναν τα πρακτικά που θα υπέγραφαν οι γονείς. Λέει, ο νόμος, οι δύο γονείς, είναι ίσοι σε δικαιώματα και υποχρεώσεις, κατά τη διάρκεια και μετά την τυχόν λύση του γάμου. Πόσο πιο καθαρά να το πει ο νόμος; Επίσης, λέει ο νόμος της κύρωσης της  διεθνούς σύμβασης των δικαιωμάτων του παιδιού το 1992: Και οι δύο γονείς είναι από κοινού υπεύθυνοι για την ανατροφή του παιδιού. Και όμως, στην Ελλάδα, δεν εφαρμόζουν το νόμο. Γιατί το κάνουν; Το κακό είναι ότι κι αυτό που κάνουν είναι πολύ πιο δύσκολο, απ’ ότι αν έκαναν αυτό που περιγράφουμε και συστήνει το Συμβούλιο της Ευρώπης.

Είπατε ότι υπήρξαν, παρόλα αυτά, δύο αποφάσεις συνεπιμέλειας, που έκαναν την ανατροπή;

Ναι, και η δεύτερη απόφαση, τον Οκτώβριο 2017, έλεγε: «επιμέλεια ένα μήνα στη μητέρα, και επιμέλεια τον άλλο μήνα στον πατέρα». Δεν φύγαμε, δηλαδή, από την αποκλειστική επιμέλεια αλλά την απονέμουμε εναλλάξ. Ο δικαστής, υποτάχθηκε στο νομολογιακό έθιμο, αλλά επιπλέον, είπε: Θέλετε συνεπιμέλεια; Ωραία. Ένα μήνα ο ένας, ένα μήνα ο άλλος. Όποιος γονιός δεν έχει τον ένα μήνα επιμέλεια, θα έχει επικοινωνία, με ίσους μάλιστα όρους, δηλαδή ακριβώς ότι θα έχει αυτός τον επόμενο μήνα. Ο δικαστής έπαιξε με τους όρους τους συστήματος, αλλά έκανε την ανατροπή.

Πάλι δεν έγινε αυτό που θα έπρεπε να γίνει, δηλαδή;

Όχι, διότι θεωρητικά μπορεί κάποιος γονιός να λειτουργήσει κακοποιητικά και να προκαλέσει καταστάσεις που δεν μπορεί να λύσει η συγκεκριμένη επιλογή. Π.χ. να το γράψει ο ένας γονιός σε ένα σχολείο τον ένα μήνα, και να το γράφει σε άλλο σχολείο ο άλλος τον άλλο μήνα. Το παραδοσιακό μοντέλο, δε, θέλει το δικαίωμα επικοινωνίας που δίνουν συνήθως οι δικαστές στην Ελλάδα, ειδικά για τον πατέρα, να βλέπει τα παιδιά του, με δύο διανυκτερεύσεις κάθε μήνα και μία με δυο φορές την εβδομάδα για μερικές ώρες. Για σκεφτείτε, τι σχέση μπορεί να χτίσει κάποιος με το παιδί του, όταν έχει μόνο αυτές τις ώρες κάθε μήνα για να συνδεθεί μαζί του; Πώς μπορεί να διατηρηθεί η επαφή πατέρα – παιδιού, όταν μάλιστα ο δικαστής αποσπά τον πατέρα από τη ζωή του παιδιού του;

Οπότε είμαστε σε αναμονή για το τι θα γίνει;

Χρειάζεται ενημέρωση, διότι ζούμε σε έναν κοινωνικό μεσαίωνα σ’ αυτά τα θέματα. Η κοινωνία είναι μπροστά, αλλά οι δικαστές λόγω έλλειψης ενημέρωσης φέρνουν εμπόδια στην εξέλιξή της, και εις βάρος των παιδιών. Ένα στα 4 παιδιά, βλέπει τους γονείς του να χωρίζουν. Καταλαβαίνετε τον όγκο του προβλήματος. Κάθε δεκαετία υπάρχουν 210.000 διαζύγια, όπου από αυτές τις περιπτώσεις οι 70.000 είναι αντιδικίες, και οι άλλες λύνονται συναινετικά. Στην πραγματικότητα όμως είναι πάρα πολύ μεγαλύτερος ο αριθμός των αντιδικιών, γιατί είναι πολλά διαζύγια που ξεκινούν συναινετικά και εξελίσσονται σε αντιδικία, ή υποκρύπτουν μία αντιδικία. Επιπλέον, 8% των περιπτώσεων που αφορούν την επιμέλεια, είναι για παιδιά εκτός γάμου, όπου ο πατέρας αποκλείεται δια βίου από το μεγάλωμα του παιδιού του. Επίσης, ας σκεφτούμε, είχε πει ο υπουργός υγείας, ότι το 30% των ελλήνων έχει προβλήματα ψυχικής υγείας. Οπότε στατιστικά, στις 210 χιλιάδες, οι 70.000 που αντιδικούν, αριθμητικά συμπίπτουν με όσους μπορεί να έχουν προβλήματα ψυχικής υγείας. Δηλαδή η αντιδικία πιθανόν να συνδέεται με την ψυχική νόσο.

Υπάρχει και ένα άλλο πολύ σοβαρό θέμα, με τις αποφάσεις των δικαστηρίων που δεν εκτελούνται. Βγαίνει π.χ. μια απόφαση επικοινωνίας του πατέρα με το παιδί, και αν θέλει η μητέρα την εφαρμόζει. Αν δεν θέλει δεν υπάρχει άλλος τρόπος να εφαρμοστεί. Για παράδειγμα, να βλέπει το παιδί ο πατέρας κάθε Τετάρτη για δύο ώρες. Μόνο στην Αττική την προηγούμενη χρονιά είχαμε 4.500 κλήσεις στην Αστυνομία, για παραβιάσεις εφαρμογής της επικοινωνίας. Όπως υπάρχουν και πάρα πολλές δίκες, ποινικά αδικήματα, για περιπτώσεις αποξένωσης, όπου δεν βλέπει για χρόνια ο πατέρας το παιδί, γιατί η μητέρα δεν τον αφήνει. Αυτά είναι, τα επακόλουθα του νομολογιακού εθίμου που ακολουθείται από τους δικαστές στην Ελλάδα, που περιγράψαμε. Και έχουμε και περιπτώσεις “learned helpess”, δηλαδή γονιών που τα παράτησαν. Διότι παρατάει ο πατέρας τη μάχη, σταματά να προσπαθεί, γιατί ξέρει πως ότι και να κάνει, δεν θα καταφέρει τίποτα. Δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσοι πολλοί άνθρωποι στην χώρα μας είναι που τους αφορούν όλα αυτά. Σκεφτείτε, μόνο ότι τα ποσοστά διαζυγίων είναι στο 20 με 25% κάθε χρονιά. Περίπου ένας και παραπάνω γάμος, στους τέσσερις, διαλύεται. Ένα στα 4 παιδιά βλέπουν τους γονείς τους να χωρίζουν και χάνουν έναν από τους δύο γονείς τους από την καθημερινή τους ζωή. Και όλα αυτά, γιατί δεν εφαρμόζεται ο νόμος που ισχύει σε όλες της χώρες της Ευρώπης, από τους δικαστές.-

Η αναγκαιότητα και των δύο γονέων στην ανάπτυξη του παιδιού

Ο Λάμπρος Κερεντζής, Ψυχολόγος – Ψυχοπαιδαγωγός, Οικογενειακός Θεραπευτής, αναφέρει: «Το σύστημα της μονογονεϊκής επιμέλειας των χωρισμένων νοικοκυριών τόσο σε νομικό όσο σε κοινωνικό και ψυχολογικό επίπεδο δημιουργεί μια κατάσταση τραγική. Η αντιπαλότητα των πρώην συζύγων, όχι μόνο ενισχύεται από το νόμο, ο οποίος πριμοδοτεί τον έναν (μητέρα) ενάντια στον άλλον (πατέρα) εφ’ όσον εκ προοιμίου τον θεωρεί υποδεέστερο σαν παρουσία, αλλά καταστεί το παιδί υποχείριό του, μειώνοντας την σημαντικότητα του καθώς και την σημαντικότητα της παρουσίας των γονιών του δίπλα του.

Η αναγκαιότητα της παρουσίας των δύο γονιών στην ανάπτυξη του παιδιού είναι πλέον αναμφισβήτητη. Το παλιό κοινωνικό στερεότυπο που απαιτούσε και πρόβαλε την μητέρα σαν το βασικό παράγοντα ανάπτυξης του παιδιού δεν θεωρείται σήμερα ικανό να αιτιολογήσει αυτή την ανάπτυξη, χωρίς την συνυπευθυνότητα του πατέρα. Στην οικογενειακή πραγματικότητα λοιπόν, αυτό που το παιδί βιώνει συναισθηματικά μέσα στην οικογένεια του, δεν περιορίζεται μόνο στην σχέση με την μητέρα του, αλλά και με τον πατέρα του καθώς, και με τα άλλα πρόσωπα που το περιβάλλουν, σ ένα δευτερεύοντα χρόνο.

Η επέμβαση του πατέρα στην ανάπτυξή του παιδιού γίνεται κιόλας από την βρεφική ηλικία και αυτό που εισπράττει είναι η παρουσία του συνυφασμένη με αυτή της μητέρας. Για το παιδί, λοιπόν, η παρουσία του πατέρα είναι εξ’ ίσου σημαντική με της μητέρας, όπως και η σχέση που δημιουργεί πραγματικά, ή φανταστικά μαζί του. Το παιδί κατασκευάζει την πραγματικότητα, και μέσα σε αυτή την κατασκευή ο πατέρας αποτελεί ένα θεμέλιο με τον ίδιο τρόπο που αποτελεί η μητέρα.

Το παιδί βλέπει την μητέρα πάντα σε σχέση με τον πατέρα ή τον πατέρα σε σχέση με την μητέρα σαν μια δυάδα η οποία θεωρείται ένα, «μαζί» και αυτό το μαζί το κάνει να αισθάνεται ότι ανήκει σε μια ομάδα που είναι η οικογένεια. Η αίσθηση λοιπόν του ανήκειν καθορίζεται από την μορφή σύνδεσης και λειτουργίας της οικογένειας (ακόμα και μετά τη διάλυσή της με το διαζύγιο) και βοηθάει στην κατασκευή της Ταυτότητας του. Κομμάτια λοιπόν της ταυτότητας του είναι οι δύο γονείς όχι απομονωμένοι, αλλά μαζί.

Πρέπει να γνωρίζουμε βέβαια ότι αυτή η έννοια του μαζί για το παιδί είναι διαφορετική από αυτή των γονιών. Δηλαδή, ξέχωρα αν οι γονείς είναι μαζί ή όχι, ο τρόπος που λειτουργούν μεταξύ τους μπορεί να ενισχύσει ή να μειώσει αυτή την έννοια σαν στοιχείο της ταυτότητας του. Δηλαδή αν δυο γονείς δεν έχουν χωρίσει αλλά βρίσκονται σε συνεχή αντιπαλότητα μεταξύ τους η έννοια του μαζί διαταράσσει το παιδί και δεν λειτουργεί εποικοδομητικά. Αντίθετα οι γονείς οι οποίοι έχουν χωρίσει αλλά διατηρούν μια «πολιτισμένη» σχέση, η έννοια του μαζί σαν στοιχείο, όπως είπαμε, της ταυτότητας του παιδιού λειτουργεί και το βοηθά ακόμα και όταν δεν είναι μαζί.

Κάτω από αυτό το πρίσμα ένα νομοσχέδιο για την συν- επιμέλεια των γονιών, έχω την εντύπωση ότι βοηθάει να δυναμώσει αυτό το «μαζί» των γονιών ακόμα και αν είναι χώρια. Τους «αναγκάζει» να αποδεχτούν ο ένας τον άλλον σ’ ένα καινούργιο χωρόχρονο, αυτόν της ανάγκης του παιδιού τους, κάτι που ίσως δεν το είχαν πετύχει όταν ήταν πραγματικά μαζί. Και το σπουδαιότερο ξεφεύγουμε από τα παλιά στερεότυπα και προσδίδουμε στην σχέση πατέρα-μητέρας την θέση και την σημαντικότητα που εκφράζει μέσα από το μαζί η χώρια.»

Μαρτυρία: Ο πατέρας στην Ελλάδα είναι μια επιταγή, τίποτε άλλο:

Κ.Π. (διαζευγμένος με δύο παιδιά): «Νομίζω πως δεν υπάρχει στην Ελλάδα, οικογενειακό δίκαιο. Δηλαδή, πας στο δικαστήριο και λύνουνε όλα τα θέματα σαν μια οικονομική διαφορά. Οι επικοινωνίες με τα παιδιά, κάθε Τετάρτη και δεύτερο Σαββατοκύριακο. Τρομερά πράγματα… Όλα είναι κομμένα και ραμμένα υπέρ των μητέρων. Ο πατέρας είναι μια επιταγή, τίποτε άλλο. Την επιμέλεια την παίρνει η μητέρα, ότι και να είναι. Θα έπρεπε να υπάρχει μέριμνα και για τη μητέρα και για τον πατέρα. Διότι, για να είναι καλά τα παιδιά, πρέπει να είναι καλά οι γονείς τους. Επιπλέον, όταν ένας πατέρας είναι εξαθλιωμένος οικονομικά, πως μπορεί να πηγαίνει να βλέπει τα παιδιά του και να είναι… άθλιος; Χωρίς δόντια, με άθλια ρούχα, κλπ..; Παλιότερα, θα μπορούσε π.χ. να κάνει δύο και τρεις δουλειές. Τώρα όμως που έχουν αλλάξει οι συνθήκες, δεν βγαίνει… Κι αυτό είναι αβάσταχτο. Νομοθετούν ξεκάθαρα υπέρ των γυναικών. Και το να μπεις σε μια τέτοια διαδικασία διατροφής, επιμέλειας, κλπ.. δεν ελέγχεται από πουθενά. Δηλαδή, ορίζει το δικαστήριο μια διατροφή για τον πατέρα, και στη μητέρα δίνει την επιμέλεια και τη μέριμνα. Αν τις ασκεί καλά ή όχι, αυτή την επιμέλεια και αυτή τη μέριμνα, δεν ελέγχεται από πουθενά. Ότι θέλει κάνει. Κι ο πατέρας από εκεί και πέρα, αναγκάζεται να κάνει «απομακρυσμένη διαχείριση» σαν σε ηλεκτρονικό υπολογιστή, κι αυτό στην καλύτερη περίπτωση».

http://tvxs.gr/news/ellada/ti-einai-i-synepimeleia-kai-giati-den-efarmozetai-stin-ellada

Γιώργος Οικονόμου: Μεγάλη η ευθύνη των ειδικών ψυχικής υγείας για την πρόληψη και την ενημέρωση

Μεγάλη η ευθύνη των ειδικών ψυχικής υγείας για την πρόληψη και την ενημέρωση

«Ποια είναι και η δική μας η ευθύνη, των ειδικών ψυχικής υγείας, που δε βγαίνουμε προς τα έξω να δώσουμε τις πληροφορίες που πρέπει, με διάφορους τρόπους ώστε να περάσουν στην κοινωνία; Έχουμε πολύ μεγάλη ευθύνη πάνω σ’ αυτό. Χρειάζεται λοιπόν να βγούμε λίγο προς τα έξω, να αρχίσουμε να μιλάμε για την πρόληψη και την ψυχική υγεία, και όχι τόσο και μόνο για την παθολογία. Σημειωτέον, ότι αυτά έχουν συμβεί στην Ευρώπη. Αλλά δεν τα ανοίγουμε στο ευρύ κοινό. Αυτό είναι ένα μεγάλο θέμα.»

Ο Γιώργος Οικονόμου, κλινικός ψυχολόγος – ψυχοθεραπευτής, συνιδρυτικό μέλος της ΕΛ.Ε.ΣΥ.Θ., εκπαιδευτής – επόπτης EFTA και συνιδρυτής – διευθυντής του ΣΚΕΨΥΣ, μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη και το Tvxs, με αφορμή το ζήτημα της αλλαγής φύλου.

Τι έχετε να πείτε γι’ αυτό που δήλωσε η Πάολα Ρεβενιώτη: «Έχω φίλες που αυτοκτόνησαν ή που έπεσαν στην πρέζα επειδή δεν μπορούσαν να ισορροπήσουν. Έχω χάσει πολλές γνωστές μου. Για όλα αυτά θα ήθελα να μας ζητήσουν μια συγγνώμη. Συγγνώμη που μας ταλαιπώρησαν, συγγνώμη που κάποιες έζησαν τραγωδίες και δράματα«;

Ίσως μια συγγνώμη να είναι το ελάχιστο που μπορούμε να δώσουμε σε όλους εκείνους που ταλαιπωρήθηκαν τόσο πολύ εσωτερικά και εξωτερικά.

Μετά το νομοσχέδιο που ψηφίστηκε για την αλλαγή φύλου, πόσο βλέπετε να κατανοούμε το κάθε τι ανθρώπινο; Είναι το ζητούμενο ακόμα και σήμερα;

Αυτό είναι ένα μεγάλο θέμα στην Ψυχική Υγεία, αλλά νομίζω ότι είμαστε εξαιρετικά πίσω. Δηλαδή, αν σκεφτώ τι μου έμεινε από όλα αυτά που ειπώθηκαν με την ευκαιρία της ψήφισης αυτού του νομοσχεδίου, ένα θα είναι π.χ. ότι «απειλείται ο θεσμός της οικογένειας»! Αυτό είναι μια υπερβολή, δεν είναι και κάτι καινούργιο. Χαρακτηριζόμαστε ως υπερβολικοί σαν κοινωνία.

Οπότε κάπου χάνουμε ένα μέτρο το οποίο υπάρχει στο δυτικό κόσμο. Τέτοιες τοποθετήσεις, με έκαναν και έλεγα, «που ζούμε;», «τι συμβαίνει ακριβώς;». Και αναρωτιόμουν ποια είναι και η δική μας η ευθύνη, των ειδικών ψυχικής υγείας, που δε βγαίνουμε προς τα έξω να δώσουμε τις πληροφορίες που πρέπει, με διάφορους τρόπους ώστε να περάσουν στην κοινωνία;

Γιατί οι σύλλογοί μας, θα έλεγα, αντιδρούν ad hoc. Δεν υπάρχει μια προετοιμασία του κόσμου για κάτι ανάλογο, ώστε αυτό το θέμα της ψυχικής υγείας να ανοίξει. Όπως αυτό το εξαιρετικό άρθρο του Μιχάλη Φακίνου για το «Coming out» το οποίο συμπεριλαμβάνει ανάλογους προβληματισμούς. Τέτοια πράγματα θα πρέπει να τα προωθήσουμε λίγο περισσότερο. Αλλιώς είναι ασύλληπτη η υπερβολή που ζήσαμε. Πραγματικά ασύλληπτη!

Πόσο έχουν ευθύνη και οι ειδικοί ψυχικής υγείας, που όπως είπατε δεν βγαίνουν όσο χρειάζεται να επικοινωνήσουν τα θέματα που υπάρχει όπως φαίνεται μεγάλη ανάγκη να ενημερωθεί ο κόσμος; 

Όντως, είναι ένα θέμα που υστερούμε και σε επίπεδο οργάνωσης. Έχουμε πολύ μεγάλη ευθύνη πάνω σ’ αυτό.
Όμως ως κοινωνία μαζί με την υπερβολή, αντιδρούμε και λίγο αποσπασματικά. Ασχολούμαστε με επί μέρους θέματα, χωρίς να βλέπουμε όλη την εικόνα. Οπότε ο καθένας ασχολείται μένα ένα πάρα πολύ μικρό συγκεκριμένο θέμα. Αυτό είναι φοβερό.

Χρειάζεται λοιπόν να βγούμε λίγο προς τα έξω, να αρχίσουμε να μιλάμε για την πρόληψη και την ψυχική υγεία, και όχι τόσο και μόνο για την παθολογία. Αλλά και αυτήν, εν πάση περιπτώσει. Και να γίνει αυτό που όλοι θα θέλαμε: Η αποϊατρικοποίηση κάποιων θεμάτων.
Σημειωτέον, ότι αυτά έχουν συμβεί στην Ευρώπη. Και η αποϊατρικοποίηση κάποιων θεμάτων και οι αλλαγές πάνω στις σημειολογίες της ψυχοπαθολογίας. Αλλά δεν τα ανοίγουμε στο ευρύ κοινό. Αυτό είναι ένα μεγάλο θέμα.

Καθημερινά συμβαίνουν περιστατικά για τα οποία θα έπρεπε να μιλάνε και να ενημερώνουν οι ειδικοί ψυχικής υγείας, κυρίως για την πρόληψη, αναλόγως, του κάθε θέματος που αναδύεται, ξεχωριστά.

Ναι, όντως, θα έπρεπε. Για να μη γίνονται και τελευταία στιγμή όλα αυτά που βλέπουμε και να μην υπάρχουν αυτού του είδους οι υπερβολικές αντιδράσεις, οι οποίες είναι εντυπωσιακές να συμβαίνουν εν έτει 2017. Απ’ την άλλη, είναι δύσκολα αυτά τα θέματα. Ανοίγουμε ένα τεράστιο κεφάλαιο, ακριβώς γιατί είμαστε βιοψυχοκοινωνικά όντα, πολύπλοκα όντα, πολύπλοκες προσωπικότητες, και θα έπρεπε να το δούμε και σε ένα τέτοιο επίπεδο, επιτέλους.

Επίσης ο κάθε άνθρωπος είναι και διαφορετικός. Έχουμε και μία διαφορετικότητα, η οποία μπορεί να αποτελεί ένα μικρό ποσοστό στον γενικό πληθυσμό μας, αλλά υπάρχει. Ακριβώς επειδή είναι μικρό αυτό το ποσοστό χρειάζεται την θεσμική προστασία γιατί αλλιώς θα γίνει βορά εύκολη από τους πολλούς – περισσότερους.
Τέθηκαν και ζητήματα τεχνικά, όπου επίσης σχολιάστηκαν με υπερβολή. Ο νομοθέτης αυτό που βάζει είναι π.χ. μια ηλικία για λόγους γραφειοκρατικούς. Άλλο τεράστιο θέμα αυτό. Γιατί στα 15 και όχι στα 18. Και γιατί στα 18 και όχι στα 50, τελικά, να ησυχάσουμε όλοι μαζί; Κάπως έτσι…

Γνωρίζουμε ωστόσο ως ειδικοί πως τέτοιου είδους διαφοροποιήσεις ξεκινούν πολύ νωρίς στην παιδική ηλικία και ακολουθούν την εξελικτική διαδικασία του παιδιού. Συνεπώς ίσως η ηλικία των 15 ετών να είναι η πιο ενδεδειγμένη γιατί ίσως προστατέψει αυτά τα άτομα από τη δυσφορία ενός “σωματικού εγώ” μη επιθυμητού αλλά και το συνεχές bullying που υφίστανται αυτοί οι άνθρωποι. Δίνει επίσης και αρκετό χρόνο για το “μετά” αυτής της διαφορετικότητας που ίσως είναι εξίσου δύσκολη υπόθεση καθώς καλείται να ζήσει μια “άλλη ζωή” από αυτή που γνώριζε – γνώριζαν το ίδιο το άτομο αλλά και όλοι γύρω του οικείοι. Σ αυτό το σημείο θα χρειαστεί πάλι βοήθεια για ν’ ανταπεξέλθει.

Θα μπορούσε όμως να γίνεται μια ευρύτερη συζήτηση για κάθε σχέδιο νόμου, ώστε στο τέλος να είναι και πιο πλήρες.
Αλλά και από την άλλη, δυστυχώς, δεν είναι εύκολο να διακρίνει κανείς που είναι η παθολογία, πως δηλαδή ένα μικρό παιδί μεγαλώνοντας σε ένα περιβάλλον και σε σχέση με αυτό το περιβάλλον, μπορεί να αναπτύξει μια παθολογία η οποία είναι άσχετη από το θέμα, που μπορεί ωστόσο να επηρεάσει την αντίληψη του φύλου του. Αλλά που όμως συμβαίνει. Άρα πρέπει εκεί να τα διακρίνουμε αυτά τα πράγματα. Χρειάζεται μια ματιά πιο εξειδικευμένη σε κάποια από αυτά τα άτομα, ακόμα και για προληπτικούς λόγους.

Αλλά είναι πολύ δυσδιάκριτη αυτή η γραμμή. Δεν μπορεί να τη διακρίνει κανείς εύκολα. Επειδή είναι αλληλεπίδραση συνεχής και δυναμικό σύστημα, δεν είναι εύκολο να δεις που επεμβαίνει το περιβάλλον και που όχι. Που σίγουρα στην προκειμένη περίπτωση παρεμβαίνει το περιβάλλον, κυρίως κακοποιητικά!
Κι όταν λέω περιβάλλον, εννοώ το ευρύτερο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον.

Και είναι και το θέμα της διεπιστημονικότητας. Πότε δηλαδή η Κοινωνιολογία, η Ανθρωπολογία, η Ψυχολογία, η Ιατρική, η Ψυχιατρική, η Ιστορία, και όλες οι άλλες επιστήμες θα κάνουν πραγματικά μια προσπάθεια να συνθέσουν τις γνώσεις τους, στο δια ταύτα; 

Βεβαία, και με γνώσεις, οι οποίες είναι και αρκετές. Ως επιστημονική κοινότητα, υπάρχει πλούσιο υλικό το οποίο έχουμε στα χέρια μας. Διότι αυτή η ιστορία έχει αρχίσει από τη δεκαετία του ’60, δεν είναι τωρινή. Έχουμε καταλάβει κάποια πράγματα, και επίσης έχουμε μοντέλα, πρωτόκολλα, που βοηθούν να προσεγγίσουμε ανθρώπους που βρίσκονται σε μια δύσκολη στιγμή τους και να τους φροντίσουμε.

Υπάρχουν και κοινωνίες που έχουν περάσει όλα αυτά στους θεσμούς. Ε, τώρα, φαίνεται ότι ήρθε και η ώρα η δική μας, κάπως να εκσυγχρονιστούμε πάνω στο θέμα.

Η κοινωνία πιέζει, για να φτάσουν τα διάφορα θέματα σε μία κυβέρνηση και να θεσμοθετηθούν αλλιώς. Κάποιοι έχουν κάνει έναν πολύ μεγάλο αγώνα, και συνήθως υπάρχουν και κάποιοι που έχουν θυσιαστεί σε κάθε αγώνα, ώστε να φτάσουν κάποια πράγματα ν’ αλλάξουν. Και μπορεί και να μην τους το αναγνωρίσουν. 

Πολύ σωστά. Είναι ένα θέμα πολύ μεγάλο κι αυτό. Το ότι πρέπει να φτάσουμε σε ένα όριο, το οποίο συνήθως δεν είναι καθόλου καλό, για να μπορέσουμε να αφυπνιστούμε. Είναι αλήθεια αυτό. Αλλά κάπως έτσι έγινε και με τις υποθέσεις των διεμφυλικών και ανθρώπων που έχουν θέματα με το φύλο. Έτσι έγινε. Δυστυχώς. Με αυτοκτονίες αφυπνιστήκαμε. Αλλιώς δεν θα αφυπνιζόμασταν.

Αυτό πρέπει κάποτε να σταματήσει όμως. Δεν γίνεται να φτάνουμε πάντα στο «αμήν», στο απροχώρητο και στο μη αναστρέψιμο, για να αλλάξει κάτι στην κοινωνία. Κάτι πρέπει να γίνει με την πρόληψη και την ενημέρωση.

Ναι, είναι πάντα ένας αγώνας που δίνουμε σε μια συνεχή αλληλεπίδραση. Και είναι πάντα και αυτό το πώς από το ατομικό θα περάσουμε σε ένα άλλο επίπεδο που θα είναι συλλογικό και θα συμπεριλαμβάνει βέβαια και το ατομικό. Αυτά είναι που μας απασχολούν πάρα πολύ. Πώς δηλαδή από άτομο θα γίνουμε ομάδα και κάπως θα το φτιάξουμε αυτό το πράγμα αλλιώς. Δεν είναι εύκολο, καθόλου.

Σκέφτομαι για παράδειγμα, ότι προσπαθούμε να ενωθούμε, σε ευρωπαΐκό επίπεδο, και υπάρχουν αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη κοινότητες οι οποίες θέλουν να αποσχιστούν. Κάτι δείχνουν όλα αυτά. Ξέρουμε πολύ καιρό τώρα μέσω της Γενικής Θεωρίας Συστημάτων πως στα ανοικτά συστήματα αναπτύσσονται έντονες αντίθετες – αντίρροπες δυνάμεις όπως η φυγόκεντρος και η κεντρομόλος που λέγαμε στη Φυσική. Όσο αυξάνεται η τάση συσπείρωσης σε μια κοινότητα τόσο αυξάνεται και η ανάγκη της διαφοροποίησης.

Ναι, γιατί όταν γίνεται μία Ένωση που δεν σέβεται το διαφορετικό και δεν το τιμάει, δεν είναι Ένωση. Όταν μπήκαμε στην ΕΕ και μας έλεγαν π.χ. να ξεπατώσουμε όλες τις ελιές μας και να βάλουμε ακτινίδια; Ή όταν πηγαίνουνε και κόβουνε στα δύο τα ξύλινα ψαροκάικα; Δεν γίνεται κάποιοι που λειτουργούν μέσα στα γραφεία τους να δημιουργήσουν μια Ένωση. Ή, κάτι άλλο, έχει γίνει π.χ. κάποια σοβαρή μελέτη για το πόσο κακό ή καλό έκανε ο Καλλικράτης, που ένωσε διάφορους δήμους; 

Νομίζω ότι είναι σε ένα πλαίσιο που αυξάνουμε την πολυπλοκότητά μας εξ ορισμού αλλά θέλουμε και άλλα εργαλεία για να την προσεγγίσουμε. Γιατί πια τα πράγματα γίνονται πολύ πιο πολύπλοκα, και κάποτε πρέπει να το αντιληφθούμε. Οπότε χρειαζόμαστε μεθοδολογικά εργαλεία για να προσεγγίσουμε αυτή την πολυπλοκότητα που ολοένα και αυξάνεται. Ακριβώς, γιατί η πληροφορία είναι ανοιχτή, υπάρχει παντού.
Και πως θα το αντιμετωπίσουμε όλο αυτό; Θέλει μια άλλου είδους οργάνωση.

Μέσα από αυτό το νομοσχέδιο, είδαμε πως υπάρχει ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας που είναι πολύ πίσω, ακριβώς γιατί ναι μεν υπάρχουν πλήθος πληροφοριών αλλά δεν υπάρχει ουσιαστική πληροφόρηση;

Επειδή είναι οριακά σημεία αυτά, βγαίνουν και οι αγκυλώσεις και η παθολογία μας ως κοινωνία. Γιατί έχουμε κι από αυτό. Έτσι ανοίγονται και φαίνονται όλα, γιατί σε αυτό το σημείο δοκιμάζονται και όλα.
Διαβάζω διάφορα πολιτικά άρθρα και διαπιστώνουν όλοι μαζί ότι υπήρξε μια μεγάλη πολιτική δυσκολία, από όλο αυτό. Ότι δεν έχουμε ευελιξία, δεν έχουμε συναινέσεις. Και πώς θα πάμε μπροστά, αν δεν υπάρχουνε βασικές συναινέσεις; Πώς αλλιώς θα γίνει; Κοντραριζόμαστε ες αεί.

Δηλαδή να γινόταν μία γόνιμη συζήτηση ως προς ένα παρόμοιο νομοσχέδιο ώστε να γίνει ακόμα καλύτερο;

Και πως θα γίνει συζήτηση αν δεν υπάρξουν και κάποιες συναινέσεις; Δεν μπορεί σε όλα να είμαστε κόντρα. Γι’ αυτό μιλάω για μια υπερβολή την οποία κάποια στιγμή πρέπει να την υπερβούμε και να βρούμε το μέτρο. Είτε σαν άτομα, είτε ως οικογένειες, είτε ως κοινότητα. Δηλαδή, πώς αλλιώς θα γίνει;
Ξέρω δεν είναι εύκολα αυτά τα πράγματα, αλλά τι να κάνουμε; Δε βλέπω άλλο τρόπο να προχωρήσουμε, παρά μόνο από βασικές συναινέσεις.

Όταν μια οικογένεια περνάει μια κρίση, βοηθάει όταν «σκοτώνονται» τα μέλη, αντί να προσπαθούν να βρουν μια λύση; Ένα σύστημα είναι και η βουλή…

Έτσι είναι, υπάρχουν ισομορφισμοί σε ένα μικρό σύστημα όπως η οικογένεια, και σε ένα πολιτικό υπερσύστημα που ανήκει η κάθε οικογένεια. Πώς δρούμε και πως αντιδρούμε ως σύστημα. Είναι ένα θέμα. Πολλές φορές αντιδρούμε με μια ισχυρή παρόρμηση που δεν την ορθολογικοποιούμε.

Υπάρχουν και πολλοί άνθρωποι οι οποίοι δεν ακούνε και είναι αδύνατον να καταλάβουν αυτό που τούς λές. Δηλαδή το μυαλό τους μοιάζει σα μπετόν που δεν το διαπερνά τίποτα.

Ε, αυτοί δεν έχουν πρόβλημα «φύλου»; Πρόβλημα, δηλαδή, ταυτότητας; Βέβαια βάζουμε έναν παράγοντα που είναι πολύ σημαντικός, που είναι η ανοικτότητα και η κλειστότητα, σε επίπεδο κοινωνικό ή ατομικό. Πόσο ανοιχτοί είμαστε, ή πόσο κλειστοί στις πληροφορίες που δεχόμαστε και ανταλλάσσουμε;
Έχουμε όμως και πολλά θετικά. Τα νησιά μας για παράδειγμα, που δέχτηκαν –και δέχονται- όλο αυτό το μεγάλο κύμα των προσφύγων, πώς αντιδράσανε; Σε σύνολο αντιδράσανε αρκετά ανθρώπινα, και αρκετά ανοιχτά στις τοπικές τους κοινωνίες. Και ήταν εντυπωσιακό. Δηλαδή, είναι σα να έχουμε άλλη μια πλευρά που όμως δεν την αξιοποιούμε αρκετά και που αφορά την ανοικτότητά μας σαν άνθρωποι και σαν κοινωνία. Είμαστε Μεσογειακοί, είμαστε ανοικτοί, έχουμε ανοικτότητα μεγάλη. Δεν την αξιοποιούμε, όμως, παρά μένουμε σε τρομερές αγκυλώσεις.
Γιατί αυτές οι αγκυλώσεις νομίζουμε ότι μάς ενισχύουν την ταυτότητά μας. Κι αν τις αφήσουμε, νιώθουμε ότι κλονίζεται η ταυτότητά μας. Αυτό είναι το θέμα.

Και η ταυτότητά μας λέει ότι ο Θεός έκανε τον Αδάμ και την Εύα; Και τέλος;

Για να περάσουμε, όμως, και από την άλλη μπάντα, και να δούμε ένα πλάσμα στα 15του να κάνει μια ριζική αλλαγή, και να δούμε τι δύναμη χρειάζεται αυτό ώστε να γίνει η ανατροπή; Γιατί έτσι θέλει και καλά κάνει με τη δική του οπτική. Να δούμε, δηλαδή, και το ανάποδο; Πόσο, εν τέλει, αυτοί οι άνθρωποι, μπορούμε να πούμε ότι είναι και ανοικτοί σε άλλα πράγματα, διαφορετικά.

Μα, όταν ανοίγεις τον εαυτό σου ανοίγεις και το βλέμμα σου στους άλλους. Η ενσυναίσθηση αναπτύσσεται σε έναν άνθρωπο όταν αναπτύξει πρώτα ενσυναίσθηση για τον εαυτό του. Όταν αρχίσει να καταλαβαίνει δηλαδή τον εαυτό του και να νιώθει τα συναισθήματά του κι όλα αυτά που του συμβαίνουν, τότε αρχίζει να καταλαβαίνει καλύτερα και τους άλλους.

Βεβαίως. Όπως να βλέπει και να κατανοεί και τι του γυρνάνε οι άλλοι, όμως. Γιατί φτιάχνουμε την ταυτότητά μας, μέσα και από τα μάτια του Άλλου. Αν οι άλλοι του γυρνάνε τις αγκυλώσεις τους, τι θα κάνει; Θα έρθει σε τρομερή σύγκρουση. Εσωτερική και εξωτερική.

Τι άλλες σκέψεις κάνατε με αφορμή αυτό το γεγονός;

Έκανα και σκέψεις προσωπικές, δικές μου. Πώς εγώ προσωπικά τοποθετούμαι σε σχέση με αυτό, και με τους ανθρώπους που δέχομαι. Πολλές φορές ο εαυτός μου με εξέπληξε, γιατί δεν είμαι πάντα έτοιμος για όλα αυτά. Παρότι ακούω, μιλάω και θέλω να είμαι ανοιχτός, έχω και εγώ τις αγκυλώσεις μου, και δεν είναι εύκολο. Και είναι ένα θέμα, επίσης, το οποίο με έβαλε σε έναν πολύ μεγάλο εσωτερικό δικό μου προβληματισμό και από την θέση του γονιού αλλά και του επαγγελματία. Και ως προς τις μεθόδους που έχουμε και ως προς το λόγο που χρησιμοποιούμε θεραπευτικά, και όλα αυτά τα ζητήματα.
Θέλω να πω δηλαδή ότι μας διακίνησε όλους αυτή η ιστορία σε πολλά επίπεδα.


Δημοσιεύτηκε: http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/megali-i-eythyni-ton-eidikon-psyxikis-ygeias-gia-tin-prolipsi-kai-tin-enimerosi

 

Coming Out. Του Dr. Μιχάλη Φακίνου

 

Tvxs

Σύμφωνα με τους ψυχίατρους Rοchelle Klinger και Robert Cabaj, comingout είναι η διαδικασία μέσω της οποίας το άτομο αναγνωρίζει τον σεξουαλικό του προσανατολισμό, αντιμέτωπο με το κοινωνικό στιγματισμό και μέσα από επιτυχή ανάλυση αποδέχεται τον εαυτό του: Η επιτυχής διαδικασία (της ομολογίας) του coming out περιλαμβάνει την αποδοχή του ατόμου για το σεξουαλικό του προσανατολισμό, ενσωματώνοντας σε όλες τις σφαίρες τις ζωής του – κοινωνική, επαγγελματική, οικογενειακή – αυτή του την αποδοχή.

Ο καθένας από μας μπορεί να γνωρίζει ένα άτομο – νήπιο, έφηβο, ή ενήλικο, άντρα ή γυναίκα, κοντινό και σημαντικό έως μακρινό – για το οποίο να διαισθανόμαστε πως μπορεί να είναι ομοφυλόφιλο. Η γνώση ορισμένων δεδομένων σχετικά με τη διαδικασία γνωστοποίησης (αλλιώς, έξοδος ή coming out από την κρυψίνια), προς εαυτόν και άλλους, της ομοφυλόφιλης ταυτότητας ενός ατόμου, μπορεί να μας φανεί χρήσιμη σε μια ανθρώπινη και βοηθητική στάση προς αυτό το άτομο.

Η διαδικασία της γνωστοποίησης συνεπάγεται μια σημαντική διαφοροποίηση στην ταυτότητα του ατόμου που συνοδεύεται από συναισθηματική φόρτιση διαφορετικού βαθμού ανάλογα με πολλούς παράγοντες, όπως φύλο, ηλικία, κοινωνική τάξη, εθνικότητα και πολιτισμική προέλευση, αλλά και τις θρησκευτικές πεποιθήσεις του ατόμου, ανάμεσα σε πολλούς άλλους.

Στα περισσότερα άτομα ομοφυλόφιλου ερωτικού προσανατολισμού η διαδικασία αυτή έχει παρατηρηθεί να διέρχεται μέσα από κάποια κοινά εξελικτικά στάδια.

Τα στάδια δεν ακολουθούν γραμμική αλλά δυναμική πορεία. Αυτό σημαίνει πως ένα άτομο μπορεί ταυτόχρονα να επεξεργάζεται θέματα από διαφορετικά στάδια, ένα άλλο να επιστρέφει σε πρώτα στάδια ενώ έχει επεξεργαστεί μεταγενέστερα, ένα άλλο να εγκλωβίζεται σ’ ένα στάδιο, κ.λπ. (Hancock, 2000).

Ανεξάρτητα από τις διαφορές, είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως:

  1. Η γνωστοποίηση αποτελεί για το άτομο σημαντική επικύρωση της ερωτικής του ταυτότητας, αναπόσπαστο και ουσιαστικό τμήμα της συνολικής αυτο-εικόνας του κάθε ατόμου, και
  2. Η γνωστοποίηση αυξάνει τον αυτοσεβασμό και την αυτοπεποίθηση του ατόμου και μακροπρόθεσμα συμβάλλει στην βελτίωση των σχέσεων του τόσο με άλλα ομοφυλόφιλα αλλά και ετεροφυλόφιλα άτομα.

Η γνωστοποίηση ουσιαστικά αποτελείται από δύο φάσεις. Πρώτα την γνωστοποίηση (παραδοχή) προς εαυτόν και μετά προς τους άλλους».

Οι πρώτες ενδείξεις

Πιο συγκεκριμένα, οι πρώτες ενδείξεις ομοφυλόφιλης ερωτικής ταυτότητας συχνά εκδηλώνονται στην προσχολική ηλικία, μεταξύ 2-4 ετών, όταν το παιδί εκδηλώνει μη φυλοτυπική συμπεριφορά.

Τα αγόρια μπορεί να εκδηλώνουν ενδιαφέρον για γυναικεία ρούχα, καλλυντικά, ή κοριτσίστικα παιχνίδια, να αποφεύγουν τα αγορίστικα παιχνίδια ή ομαδικά αθλήματα, ενώ τα κορίτσια μπορεί να προτιμούν αγορίστικα ρούχα και εμφάνιση, τα αγορίστικα παιχνίδια και τον Ταρζάν ή Σούπερμαν από την Χιονάτη και την Μπάρμπι. Αγόρια και κορίτσια μπορεί ακόμη και να δηλώνουν πως θέλουν να ανήκουν ή πως ανήκουν στο άλλο φύλο.

Από αυτά μόνο ένα μικρό ποσοστό θα διατηρήσει αυτές τις συμπεριφορές και αντιλήψεις για το φύλο του στην εφηβική και ενήλικη ζωή του, και ένα ακόμη μικρότερο ποσοστό θα προχωρήσει στην αλλαγή φύλου (AmericanPsychiatricAssociation, 2000).

Η πλειοψηφία, εκτιμάται περί το 75-80% των αγοριών προσχολικής ηλικίας με μη φυλοτυπική συμπεριφορά, θα ζήσουν ως ομοφυλόφιλα άτομα στην ενήλικη ζωή τους.

Οι υποψίες της οικογένειας

Σ’ αυτήν την νηπιακή ηλικία των 2-4 ετών είναι που οι γονείς για πρώτη φορά υποψιάζονται πως η σεξουαλικότητα του παιδιού τους μπορεί να διαφέρει από την αναμενόμενη. Η διαπίστωση αυτή έχει συνήθως πολλαπλές επιδράσεις σε γονείς και παιδί και σε βάθος χρόνου.

Οι συνήθεις γονεϊκές αντιδράσεις ποικίλουν, και ανάμεσα τους διαπιστώνονται φόβος, ντροπή, πανικός, συναισθηματική απόσυρση- κυρίως από τον γονέα του ίδιου φύλου, επιπλήξεις, τιμωρίες, ακόμη και χλευασμός, στην προσπάθεια, όχι να αποδεχθούν το παιδί αλλά να το αλλάξουν και να το φέρουν στο «σωστό» δρόμο, που δεν είναι άλλος από την ετεροφυλοφιλία.

Σ’ αυτή τη φάση το παιδί δεν αντιλαμβάνεται τι σημαίνουν τα ομοερωτικά του συναισθήματα και συμπεριφορές, και επομένως δεν μπορεί να κατανοήσει τι του συμβαίνει. Από τις αντιδράσεις του ενήλικου περίγυρου, όμως, το παιδί θα εξάγει τα ανάλογα συμπεράσματα.

Με δεδομένες τις κρατούσες απορριπτικές κοινωνικές αντιλήψεις για ό,τι μη ετεροφυλόφιλο, στην καλύτερη περίπτωση θα συνάγει πως δεν είναι αρεστή στους άλλους αυτή η συμπεριφορά, και στη χειρότερη και συχνότερη, πως το ίδιο ως οντότητα είναι ανεπιθύμητο, απορριπτέο, ή μη αγαπήσιμο.

Αυτό, λοιπόν, το παιδί, από πολύ νωρίς θα νοιώθει διαφορετικό, αποξενωμένο, μόνο, και ελλατωματικό. Θα εκδηλώσει την εσωτερική του σύγκρουση όχι με λόγια αλλά με προβλήματα συμπεριφοράς, ψυχοσωματικά και διάφορα άλλα συμπτώματα.

Μεγαλώνοντας και μπροστά στον κίνδυνο της απόρριψης από τους γονείς του, των οποίων την αποδοχή και αγάπη έχει απόλυτη ανάγκη για την επιβίωση του, με διάφορους τρόπους θα αποφεύγει ή θα διαστρεβλώνει την φυσική του εμπειρία, προσθέτοντας λίγο-λίγο σε ψυχικό τραύμα που συσσωρευτικά θα το απομακρύνει από τον γνήσιο εαυτό του και τη χαρά της ζωής, συμβάλλοντας έτσι στη διαμόρφωση ολοένα και πιο χαμηλής αυτοεκτίμησης.

Μετα την ηλικία των 4 ετών, και με την αυξανόμενη επαφή του παιδιού με ομηλίκους, η εκδήλωση της μη φυλοτυπικής συμπεριφοράς συνήθως μειώνεται, που υποδηλώνει την οικειοθελή απόκρυψη ή αποφυγή, καθώς το παιδί ωριμάζει και δέχεται την κριτική των ομηλίκων.

Αυτή η μείωση συνήθως συνοδεύεται από μεγάλη ανακούφιση στους γονείς, που εκλαμβάνουν την προηγούμενη συμπεριφορά ως φάση που πέρασε.

Όμως, ο διαφορετικός προσανατολισμός του παιδιού θα επανεμφανισθεί με την είσοδο στην ήβη, με άλλη μορφή πλέον. Σε κάποιες περιπτώσεις, σ’ αυτή τη φάση ή και αργότερα στην εφηβεία, ο γονέας ενδεχομένως να αναζητήσει και την βοήθεια των ειδικών.

Οι παρεμβάσεις των ειδικών

Προκειμένου να αποφευχθούν οι χρόνιες, αναποτελασματικές, και ζημιογόνες κλινικές προσπάθειες του παρελθόντος (χρόνια ψυχοθεραπείας, φαρμακευτικής αγωγής, ή και τεχνικών συμπεριφοριστικής αποστροφής), οι σύγχρονες πρακτικές ψυχολογικής παρέμβασης (Crawford, 2003′ Menvielle, και συν., 2002′ Hancock, 2000), απευθύνονται στους γονείς και προτείνουν, σε ατομικό ή ομαδικό επίπεδο, να ενημερώσουν τους γονείς γι’ αυτά που παρατηρούν στο παιδί τους, να τους βοηθήσουν να επεξεργαστούν την πραγματικότητα που καλούνται να διαχειριστούν (απενοχοποιήση, τροποποιήση των αντιλήψεων τους για την ομοφυλοφιλία, πένθος για το παιδί που περίμεναν να έχουν , κ.λπ.), να τους εκπαιδεύσουν και να τους στηρίξουν στην προσπάθεια τους να παρέχουν στο παιδί τους αυτά που έχει ανάγκη το κάθε παιδί: αγάπη, αποδοχή, ασφάλεια, προστασία, σεβασμό στην ατομικότητα του, και καθοδήγηση στην πορεία ανάπτυξης του με σεβασμό στην διαφορετικότητα του.

Έτσι, θα μπορέσουν να αποδεχθούν και να εκτιμήσουν το παιδί τους όπως είναι, αλλά και να το βοηθήσουν, όπως και τους εαυτούς τους, σε μια κατεύθυνση ψυχικά υγιούς ανάπτυξης σ’ ένα περιβάλλον (συγγενείς, συνομήλικοι, σχολείο) πιθανότατα αρνητικό προς την ομοφυλοφιλία του παιδιού τους (Children’s National Medical Center, 2007).

Γνωστοποίηση στον εαυτό του

Το επόμενο στάδιο της γνωστοποίησης, που ουσιαστικά αποτελεί και το στάδιο γνωστοποίησης προς εαυτόν, πρωτοεμφανίζεται συνήθως γύρω στα 13-14 και διαρκεί στο υπόλοιπο της εφηβείας και στα πρώτα χρόνια της νεότητας, όπου το άτομο αρχικά αναγνωρίζει κάποια ομοερωτική σκέψη, φαντασίωση, ή αίσθηση στον εαυτό του. Συχνότερα, το νεαρό άτομο δεν διαθέτει ξεκάθαρη αντίληψη της έννοιας «ομοφυλοφιλία» και τι σημαίνει, με αποτέλεσμα η περίοδος αυτή να χαρακτηρίζεται από σύγχιση, ακόμη και αν έχει κάποιες εμπειρίες ομοφυλόφιλου χαρακτήρα.

Η σταδιακή γνωστική διευκρίνηση της εμπειρίας του μπορεί να το οδηγήσει σε ποικιλία αντιδράσεων, που κυμαίνονται από εξαντλητικές και ίσως επικίνδυνες προσπάθειες να αρνηθεί την εσωτερική πραγματικότητα του, π.χ., απόπειρες αυτοκτονίας, έως την αναγκαιότητα να την μοιραστεί με άτομο/α που εμπιστεύεται, ελπίζοντας στην αποδοχή.

Οι πρώτες αντιδράσεις που θα δεχτεί μπορεί να έχουν σοβαρή επίδραση. Αν είναι θετικές θα συμβάλλουν στο ξεκίνημα της αυτοαποδοχής, στην αύξηση της αυτοεκτίμησης, και στην επεξεργασία αυτής της υπαρξιακής κρίσης σε θετική για το άτομο κατεύθυνση.

Αν είναι αρνητικές, ενδέχεται να επικυρώσουν προηγούμενες αρνητικές εντυπώσεις του ατόμου για την ομοφυλοφιλία ή/και τον εαυτό του, να καθυστερήσουν έως και να αναβάλουν για μεγάλο διάστημα την εξέλιξη του, να ενεργοποιήσουν συναισθήματα ενοχής, ντροπής, και απομόνωσης, επισφραγίζοντας έτσι την προηγούμενη χαμηλή του αυτοεκτίμηση.

Με δεδομένο τον κίνδυνο της απόρριψης σε κάθε αποκάλυψη, είναι σημαντικό το νεαρό άτομο να βιώσει την αποδοχή από άτομα που εκτιμά.

Γι’ αυτό, είναι σημαντικό να χτίσει πρώτα την αυτοπεποίθηση του μοιραζόμενο την πραγματικότητα του με άτομα που εκτιμά πως θα το αποδεχτούν, πριν προχωρήσει στην γνωστοποίηση προς άτομα μεγάλης ψυχολογικής σημασίας και ρίσκου απόρριψης, π.χ., γονείς ή άλλα μέλη της οικογένειας του.

Προσπάθειες κατανόησης

Σ’ αυτές τις συνθήκες η συμπαράσταση προς το νεαρό άτομο είναι πολύτιμη, αν το βοηθήσουμε να επεξεργαστεί την ετοιμότητα του προς γνωστοποίηση, να διευκρινίσει τι επιδιώκει και τι περιμένει από τους άλλους, να διαλέξει τον τρόπο που θα το γνωστοποιήσει – σεβόμενο τόσο τις ανάγκες του όσο και αυτές των άλλων – και αν είναι διατεθιμένο να δώσει το χρόνο που και οι άλλοι θα χρειάζονται για να συμφιλιωθούν με την αποκάλυψη.

Επίσης, θα μας βοηθήσει να θυμόμαστε πως το ζητούμενο δεν είναι να αποτρέψουμε ούτε να προωθήσουμε το άτομο να είναι ομοφυλόφιλο.

Το ζητούμενο είναι να είμαστε υποστηρικτικοί προς το άτομο, με σεβασμό και ειλικρίνια και ως προς τα δικά μας όρια συμπαράστασης. Ακόμη, είναι βοηθητικό στην επικοινωνία μας να προτείνουμε και όχι να επιβάλλουμε, όπως και να σεβαστούμε το απόρρητο της ζωής του.

Τέλος, θα βοηθήσει να μην υποθέτουμε πως όλοι οι άνθρωποι είναι ετεροφυλόφιλοι, έτσι ώστε και στο λεξιλόγιο μας π.χ., να μην υποδηλώνουμε πως όλες οι κοπέλες έχουν το αγόρι τους (Black & Underwood, 1998).

Ο πειραματισμός

Ο πειραματισμός είναι το στάδιο που συνήθως ακολουθεί, όπου το άτομο δοκιμάζει ερωτικές και κοινωνικές συνευρέσεις με άτομα του φύλου του. Η ετεροφυλόφιλη κοινωνικοποίηση των περισσοτέρων ομοφυλοφίλων συνεπάγεται αρκετές φορές να διαπιστώνεται εδώ το εξής παράδοξο: ένα άτομο να βιώνει την ομοφυλόφιλη εφηβεία του ακόμη και με μεγάλη χρονική καθυστέρηση από την χρονολογική του εφηβεία, και ενώ έχει εξελιχθεί σε άλλους τομείς της ζωής του, π.χ., εκπαιδευτικούς, οικονομικούς, επαγγελματικούς (Siegel & Lowe, 1994).

Χαρακτηριστική, εδώ, είναι η περίπτωση ατόμων που, ακόμη και στη μέση ηλικία ή και αργότερα, βρίσκουν το θάρρος να επιδιώξουν να ζήσουν γνήσια προς τον εαυτό τους.

Όντας άπειροι στις συνδιαλλαγές σ’ αυτό το νέο ομοφυλόφιλο κόσμο, διακατέχονται από σύγχιση και φόβο, αλλά και παρορμητικότητα, δίνοντας την εικόνα πως ζούν μια καθυστερημένη και ριψοκίνδυνη εφηβεία.

Σ΄αυτήν την κατάσταση, η συμπεριφορά του ατόμου, εκτός από δυσνόητη στο ίδιο το άτομο και τους άλλους, μπορεί συχνά να είναι έως και επικίνδυνη για την ασφάλεια του.

Γνωστοποίηση προς τους άλλους

Η γνωστοποίηση προς τους άλλους απευθύνεται αρχικά προς λίγα, πολύ κοντινά άτομα (πολύ καλούς φίλους/ες ή επιλεγμένα μέλη της οικογένειας), αργότερα σε περισσότερα άτομα, και πιθανά αργότερα σε ευρύτερο κοινωνικό σύνολο (εργασιακό χώρο, συνεργάτες, άλλους γνωστούς ή συγγενείς).

Το κάθε ενήλικο, πλέον, άτομο, κάνει τις δικές του επιλογές ως προς το τι γνωστοποιεί, πως, και σε ποιούς, με τις αντίστοιχες προεκτάσεις. Ενδεχομένως, η γνωστοποίηση να βάλει σε κίνδυνο κάποιες σχέσεις.

Η πορεία, όμως, προς την αυτοαποδοχή και την εσωτερική σύνθεση θα περάσει και από άλλες κρίσεις και θα παραμείνει μια διαδικασία στην οποία το άτομο πιθανότατα να επιστρέψει αρκετές φορές, καθώς οι συνθήκες της ζωής του θ΄αλλάζουν.

Είναι μόνο ερωτικός προσανατολισμός;

Ο όρος ερωτικός προσανατολισμός αφορά στην έλξη (σωματική, συναισθηματική, εγκεφαλική, ή/και πνευματική) που βιώνει ένα άτομο προς ένα άλλο άτομο του άλλου φύλου, του ίδιου φύλου, ή και των δύο φύλων (SIECUS, 1995).

Έτσι, είναι ακριβέστερο να μιλάμε για ερωτικούς προσανατολισμούς. Ανάμεσα τους, ο ομοφυλόφιλος ερωτικός προσανατολισμός – ομοφυλοφιλία – είναι απλώς άλλος ένας, που διαμορφώνεται και καθορίζεται, όπως και οι άλλοι, μέσω των ίδιων πολύπλοκων μηχανισμών και αλληλεπιδράσεων κοινωνικών, πολιτισμικών, βιολογικών, οικονομικών, και πολιτικών παραγόντων.

Η σύγχρονη επιστημονική σκέψη θεωρεί πλέον πως οι διαδικασίες διαμόρφωσης του ανθρώπινου ερωτικού προσανατολισμού ολοκληρώνονται μέχρι περίπου την ηλικία των 5 ετών, ανεξάρτητα από το φύλο του ατόμου ή την κατεύθυνση του προσανατολισμού – προς το άλλο ή το ίδιο φύλο, ή και τα δύο φύλα (SIECUS, 1998).

Άλλο Ερωτικός προσανατολίσμός και άλλο ερωτική συμπεριφορά

Σ΄αυτό το σημείο είναι χρήσιμο να κάνουμε την διάκριση ανάμεσα στον ερωτικό προσανατολισμό και την ερωτική συμπεριφορά, η οποία αναφέρεται στο τι κάνει στην ερωτική του ζωή ένα άτομο.

Πρόκειται για διαφορετικές έννοιες που δεν συμπίπτουν πάντα. Έτσι, είναι δυνατόν ένα άτομο με ετεροφυλόφιλο προσανατολισμό να εκδηλώσει περιστασιακά και ομοφυλόφιλη ερωτική πρακτική.

Αντίστοιχα, είναι δυνατό ένα άτομο με ομοφυλόφιλο ερωτικό προσανατολισμό να εκδηλώσει περιστασιακά ή και μακροχρόνια και ετεροφυλόφιλη ερωτική πρακτική.

Συμβαίνει ακόμη και σήμερα, συχνότερα παλαιότερα όταν οι κοινωνικές και θεσμικές προκαταλήψεις για την ομοφυλοφιλία απειλούσαν ακόμη και την ίδια την ζωή ενός ομοφυλόφιλου, άτομα κατά προσανατολισμό ομοφυλόφιλα να εκδηλώνουν έως και αποκλειστικά μια ετεροφυλόφιλη ερωτική συμπεριφορά (γάμος, παιδιά, και ομοφυλόφιλες φαντασιώσεις ή/και, αναγκαστικά, κρυφές εμπειρίες).

Τύποι ομοφυλόφιλων συμπεριφορών

Στον πληθυσμό των ομοφυλόφιλων ατόμων παρατηρείται ποικιλία συμπεριφορών που έχει οδηγήσει ορισμένους ερευνητές να μιλούν για ομοφυλοφιλίες» αναφέρει ο Δρ. Μιχάλης Φακίνος. Σε σχετική έρευνα, οι Bell & Weinberg (1978) κατέγραψαν διακριτούς τύπους συμπεριφορών και σχέσεων στα ομοφυλόφιλα άτομα:

1) Τα κλειστά ζευγάρια – άτομα που ζουν μαζί σε αποκλειστικές και μακροχρόνιες σχέσεις
2) Τα ανοιχτά ζευγάρια – άτομα που ζουν μαζί με λιγότερη συναισθηματική αλληλεξάρτηση και ελευθερία στην σεξουαλική συνεύρεση και με άλλους ερωτικούς συντρόφους
3) Τα λειτουργικά άτομα – που ζουν μόνα τους με ενεργό ερωτική ζωή
4) Τα δυσλειτουργικά άτομα – που είναι ερωτικά δραστήρια με σεξουαλικές διαταραχές κα σε δυσαρμονία με τον εαυτό τους ως προς την ομοφυλοφιλία τους, και
5) Τα α-σεξουαλικά άτομα – σε δυσαρμονία με τον εαυτό τους για την ομοφυλοφιλία τους και ερωτικά λιγότερο ενεργά

Επίσης, έχει παρατηρήθεί μεγαλύτερη ομοιότητα στις συμπεριφορές κατά φύλο παρά κατά προσανατολισμό, π.χ.,οι ομοφυλόφιλοι άντρες έμοιαζαν περισσότερο με τους ετεροφυλόφιλους άντρες παρά με τις ομοφυλόφιλες γυναίκες (λεσβίες).

Και ενώ οι ομοφυλόφιλοι άντρες είχαν εντονότερη σεξουαλική δραστηριότητα ακόμη και από τους ετεροφυλόφιλους άντρες, οι λεσβίες είχαν πιο σταθερές σχέσεις και λιγότερους ερωτικούς συντρόφους από τους ομοφυλόφιλους άντρες.

Το αντίστροφο ερωτηματολόγιο

Μια ομάδα προώθησης ίσων δικαιωμάτων για τα ομοφυλόφιλα άτομα στην Αμερική, θέλοντας να αναδείξει το παράλογο των θέσεων που συχνά εκφράζουν «καλοπροαίρετα» τα ετεροφυλόφιλα άτομα προς τα ομοφυλόφιλα, συνέταξε ένα κατάλογο συχνών ερωτήσεων σε αντίστροφη κατεύθυνση, όπως:

α) Τι πιστεύετε ότι προκάλεσε την ετεροφυλοφιλία σας;
β) Πότε αποφασίσατε ότι είστε ετεροφυλόφιλος/η;
γ) Γιατί εσείς οι ετεροφυλόφιλοι δίνετε τόση έμφαση στο σεξ;
δ) Είναι πιθανό η ετεροφυλοφιλία σας να πηγάζει από ένα νευρωτικό φόβο προς τα άτομα του φύλου σας;
ε) Γιατί εσείς οι ετεροφυλόγιλοι αισθάνεστε την υποχρέωση να μυήσετε τους άλλους στο δικό σας τρόπο ζωής;
στ) Γιατί εσείς οι ετεροφυλόφιλοι δίνετε τόση έμφαση στο σεξ;
ζ) Λαμβάνοντας υπόψιν το οξύτατο πρόβλημα του υπερπληθυσμού, πως πιστεύετε ότι θα μπορούσε να επιβιώσει το ανθρώπινο είδος αν όλοι ήταν ετεροφυλόφιλοι σαν εσάς; κλπ.κλπ.

Προσοχή στους ειδικούς

«Στους ειδικούς, οι λανθάνουσες και μη προκαταλήψεις συχνά οδηγούν σε συμπεριφορές που όχι μόνο δεν συμβάλλουν στην βελτίωση της ψυχικής υγείας του ατόμου, αλλά μπορεί και να την επιδεινώσουν» εξηγεί ο Δρ Μιχάλης Φακίνος.

Στην σύγχρονη κλινική πρακτική η αντιμετώπιση του ατόμου που αναζητά βοήθεια από τον ειδικό ψυχικής υγείας σχετικά με την ερωτική του ταυτότητα, επαφίεται στην επιστημονική κατάρτιση και ατομική ευαισθησία του εκάστοτε θεραπευτή.

Γι’ αυτούς ακριβώς τους λόγους, η επιστημονική ψυχολογική κοινότητα (APA, 2000, Hancock, 2000) προτρέπει τα μέλη της που λειτουργούν σε θεραπευτικό ρόλο με άτομα ομοφυλόφιλου ή αμφιφυλοφιλικού ερωτικού προσανατολισμού να ακολουθούν στην πρακτική τους μια σειρά από συγκεκριμένες οδηγίες που αφορούν:

1) στις στάσεις προς την ομοφυλοφιλία και αμφιφυλοφιλία (τις δικές τους, του πελάτη, του κοινωνικού περίγυρου, την διάκριση από τις διαταραχές, την κατανόηση του κοινωνικού στιγματισμού-διακρίσεις, προκαταλήψεις και βία, και τις επιδράσεις στην αυτο – εικόνα του πελάτη, στο θεραπευτικό αίτημα, και στην θεραπευτική διαδικασία),
2) στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των διαπροσωπικών και οικογενειακών σχέσεων των ομο – και αμφιφυλόφιλων ατόμων (σημαντικότητα της οικογένειας, μη τυπικές οικογενειακές φόρμες, επιδράσεις στην οικογένεια προέλευσης),
3) σε θέματα ποικιλομορφίας/ανομοιογένειας (διαφορετικότητα εθνικής, ταξικής, ή θρησκευτικής προέλευσης, ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης σε όλο το ηλικιακό φάσμα, επιδράσεις σωματικών ή άλλων αναπηριών), και
4) σε θέματα δια βίου εκπαίδευσης των ειδικών αναφορικά με την παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας σε άτομα ομο- και αμφιφυλόφιλου ερωτικού προσανατολισμού.

Το σημαντικότερο όλων, ίσως, στην προσπάθεια του ειδικού να ανταποκριθεί θεραπευτικά στις ανάγκες των πελατών του με ομοφυλόφιλο ή αμφιφυλόφιλο ερωτικό προσανατολισμό βρίσκεται στην διαθεσιμότητα του να αντιμετωπίσει τα κενά στην ακαδημαϊκή και πρακτική του κατάρτιση, και σε διαρκή βάση τις σπλαχνικές του αντιδράσεις σε όλα τα θέματα που αφορούν στην ζωή αυτών των πελατών του. Η ανάγκη αυτή είναι παρούσα ανεξάρτητα από τον ερωτικό προσανατολισμό του ειδικού.

Κοινωνικές αντιλήψεις

Ενδεικτικά των κοινωνικών προκαταλήψεων είναι τα ευρήματα πρόσφατης έρευνας στον ελληνικό πληθυσμό, όπου το 69% των Ελλήνων 18 ετών και άνω δήλωσαν πως θα τους ενοχλούσε να μάθουν πως κάποιος/α στο οικογενειακό τους περιβάλλον είναι ομοφυλόφιλος (Ζούλας, 2005).

Ακόμη και για «προοδευτικά» άτομα, η υποψία πως ένας πολύ δικός τους άνθρωπος-το παιδί τους, η αδελφή, ο αδελφός-μπορεί να είναι ομοφυλόφιλο, μπορεί να συνεπάγεται αισθήματα ντροπής, ενοχής, οργής, και πένθους, ανάμεσα σε πολλά άλλα. Οι δε συμπεριφορές, ανάμεσα σε άλλες, μπορεί να περιλαμβάνουν από την συναισθηματική απομάκρυνση έως την έκδηλη απόρριψη και διωγμό του ατόμου από την οικογένεια.

Σε επίπεδο κοινωνίας, ας μην ξεχνάμε, πως η αντιμετώπιση ομοφυλόφιλων ατόμων, ανάμεσα στις πολλές της μορφές, περιλαμβάνει και τις κατά χιλιάδες θανατώσεις ομοφυλόφιλων αντρών-μαζί με Εβραίους και κουμουνιστές-στα κρεματόρια της ναζιστικής Γερμανίας, την ποινικοποίηση της ομοφυλόφιλης συμπεριφοράς σε αρκετές χώρες, ακόμη το δημόσιο χλευασμό έως και τα εγκλήματα μίσους κατά των ομοφυλοφίλων, ακόμη και στις μέρες μας, και μάλιστα σε ανεπτυγμένες χώρες του δυτικού κόσμου, κ.λπ.

Τόσο οι ειδικοί, όσο και τα ομοφυλόφιλα άτομα, με δεδομένη την ετεροφυλόφιλη διαδικασία κοινωνικοποίησης που όλοι δεχόμαστε, μέρος της οποίας είναι και η σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό διαιώνιση προκαταλήψεων ή ακόμη και διάχυτη ομοφοβία, αναπόφευκτα εσωτερικεύουμε και στερεότυπες αντιλήψεις για άτομα και προσανατολισμούς που διαφέρουν από την ετεροφυλοφιλία, τις οποίες πολύ συχνά ούτε καν αντιλαμβανόμαστε.

Έτσι, συνειδητά, όπως με ευκολία μπορεί να δηλώνουμε πως δεν είμαστε ρατσιστές, ή πως δεν έχουμε πρόβλημα με τους αλλόθρησκους, λέμε πως δεν έχουμε κανένα πρόβλημα ούτε με τους ομοφυλόφιλους. Στην συμπεριφορά μας, όμως, τα πράγματα είναι συχνά πολύ διαφορετικά, π.χ. γελάμε με ανέκδοτα που διακωμωδούν τα ομοφυλόφιλα άτομα, διατηρούμε στο λεξιλόγιο μας σχετικούς απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς, ή διατυπώνουμε απόψεις που μας φαίνονται αυτονόητες αλλά εκφράζουν τις προκαταλήψεις μας. Θεωρούμε, π.χ., πως ένα άτομο έχει επιλέξει την ομοφυλοφιλία, πως δεν έχει συναντήσει ακόμη τον κατάλληλο ερωτικό σύντροφο του άλλου φύλου, πως μπορεί να είναι φάση που θα περάσει, κ.λπ.

Οι γονείς ρωτούν πώς θα καταλάβουν αν το παιδί τους έχει ομοφυλοφιλικές τάσεις αλλά κυρίως πώς μπορούν να το αποτρέψουν από το να γίνει ομοφυλόφιλο. Και μόνο στην ιδέα πανικοβάλλονται. Αν μάλιστα αντιληφθούν οτιδήποτε που φαντάζει στα μάτια τους ομοφυλοφιλικό – ακόμη και αν υπερβάλλουν- προσπαθούν να βρουν την «θεραπεία» του. Που όμως, δεν υπάρχει! Οι γυναίκες πάλι αναρωτιούνται αν η έλλειψη επιθυμίας του συντρόφου τους, η πρόωρη εκσπερμάτιση ή η στυτική δυσλειτουργία του ή ο ερεθισμός του πρωκτού, ως επιθυμία του άντρα, αποτελούν ένδειξη κρυφής ομοφυλοφιλίας.

Οι κοινωνικοί μύθοι

Στο ευρύ κοινό, επικρατεί η λανθασμένη αντίληψη πως είναι εύκολο να διακρίνει κάποιος έναν ομοφυλόφιλο άντρα ή μια λεσβία γυναίκα και μόνο από την εξωτερική τους εμφάνιση και συμπεριφορά. Πρόκειται, βέβαια, για μύθο, αφού οι περισσότερες έρευνες συγκλίνουν στην εκτίμηση πως εως και 90% των ομοφυλόφιλων δεν είναι εξωτερικά αναγνωρίσιμοι.

Ακόμη, σύμφωνα με έναν άλλο παρεμφερή μύθο οι ομοφυλόφιλοι άντρες είναι θηλυπρεπείς και αδύναμοι και οι λεσβίες ανδροπρεπείς και σωματικά δυνατές. Φυσικά, ο ερωτικός προσανατολισμός δεν έχει καμμία συνάφεια με τον σωματότυπο ενός ατόμου, ούτε με τους τρόπους που φέρεται ή κινείται.

Τέλος, ένας άλλος μύθος αφορά στην αντίληψη πως οι ομοφυλόφιλοι άντρες θα ήθελαν να είναι γυναίκες και οι λεσβίες θα ήθελαν να είναι άντρες. Στην πραγματικότητα, στη μεγάλη τους πλειοψηφία τα ομοφυλόφιλα άτομα είναι πλήρως ευχαριστημένα με το φύλο τους και απολαμβάνουν την ερωτική επαφή με άτομα του ίδιου φύλου, που φαίνονται και συμπεριφέρονται σύμφωνα με το φύλο τους (Greenberg και συν., 2002).

«Όταν εν τέλει ο άνθρωπος ερωτώμενος, αναφορικά με εκείνο που ήταν δεν μπορούσε να εξηγήσει την σεξουαλικότητα του και το ασυνείδητο του , τις συστηματικές μορφές της γλώσσας του, ή την κανονικότητα των πλασμάτων της φαντασίας του, αναζωπυρώθηκε το θέμα της σκληρής εργασίας για μια ελευθερία που δεν θα είχε μορφή και δομή, για μια προσπάθεια της συνείδησης να κατανοήσει τα όρια της ως ένα γίγνεσθαι που δεν θα ήταν παιχνίδι σχέσεων που δεν θα ήταν σύστημα, που δεν θα ήταν κανόνας αλλά ένας εσωτερικός δυναμισμός για να διασωθεί ο άνθρωπος ως ιστορικό υποκείμενο και όχι ως θύμα των ιστορικών προκαταλήψεων.» Μ.Φουκω.

* Η σύμβουλος ανθρωπίνων σχέσεων και δημοσιογράφος, Κρυσταλία Πατούλη, συνεργάστηκε για το άρθρο Comingout (γνωστοποίηση) με τον Δρ. Μιχάλη Φακίνο, Συμβουλευτικό Ψυχολόγο, Διδάσκων ΤΕΕΠΗ, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, ο οποίος έφυγε από το ζωή το 2010. To θέμα αυτό πρώτη φορά δημοσιεύτηκε στην Ελλάδα ως επιστημονικό άρθρο στο περιοδικό Focus το 2007, και συμπεριλαμβανόταν σε ένα μεγάλο αφιέρωμα για την ομοφυλοφιλία, σε συνεργασία επίσης με τους: Κωνσταντίνο Κωνσταντινίδη, Χειρουργό Ουρολόγο – Ανδρολόγο και Πρόεδρο της ΕΜΑΣ (Εταιρία Μελέτης Ανθρώπινης Σεξουαλικότητας), Ελεάνα Ελευθερίου, ψυχοθεραπεύτρια – σεξολόγο, Υπέυθυνη επικοινωνίας της ΕΜΑΣ, Πέτρο Δρέττα, Ουρολόγο – Ανδρολόγο και επιστημονικό συνεργάτη της ΕΜΑΣ. Όλοι συνεργάστηκαν πυρετωδώς για όλες τις πληροφορία του θέματος αλλά και για πολλά από τα κείμενα, τις πληροφορίες, τη βιβλιογραφία κλπ.. Περισσότερα: Η επιστήμη μέχρι σήμερα δεν έχει απαντήσεις πειστικές για την ετεροφυλοφιλία!

Ο επιζών της βίας_Βαγγέλης Γιακουμάκης

Tvxs.gr

Οι επιζώντες της βίας  είναι τα άτομα που υπέστησαν βίαιη κακοποίηση ή φρικαλεότητες κάθε μορφής, από διεστραμμένους θύτες, από πολέμους, ή από φυσικές καταστροφές. Σίγουρα ξέρουν να μας πουν τι σημαίνει να είσαι «ζωντανός νεκρός». Όταν όμως κάποτε πεθάνουν, θα συνεχίσουν να λέγονται «επιζώντες». Ο όρος έχει καθιερωθεί διεθνώς.

Δύο χρόνια πέρασαν από την κηδεία του Βαγγέλη Γιακουμάκη, ο οποίος υπήρξε κατ’ εξακολούθηση θύμα μπούλινγκ. Από ό,τι γνωρίζουμε, δεν έκανε γνωστό σε όλο του το φάσμα το μαρτύριο που ζούσε, δεν κατήγγειλε επώνυμα τους βασανιστές του, δεν μπόρεσε να διαχειριστεί την κακοποίηση απαιτώντας λύση από όλους τους αρμόδιους, και κυρίως, δεν απαίτησε αυτό που είχε απόλυτο δικαίωμα, τη «βοήθεια».

«Αν ζητήσεις βοήθεια δεν θα είσαι άντρας κι αν δεν ζητήσεις βοήθεια πάλι δεν είσαι άντρας αφού μπορούμε να σε κακοποιούμε ατιμώρητοι». Υποθετικά, μοιάζει ένα αδιέξοδο διπλό μήνυμα που δεν στάθηκε δυνατό να το διαχειριστεί.

Δεν μπορώ να διαχειριστώ κάτι, σημαίνει ότι δεν μπορώ να το ελέγξω, και αναλόγως μπορεί να φτάσω να νιώθω ότι χάνω τον έλεγχο όλης της ζωής μου, οπότε σε αυτή την περίπτωση το μόνο που απομένει -αφού δεν περιμένω από κανέναν βοήθεια- είναι να ελέγξω το θάνατό μου(1).  Για άλλη μια φορά, και αν βέβαια δεχτούμε ότι όντως ήταν αυτοκτονία, η αυτοχειρία γίνεται διεκδίκηση ελευθερίας(2): Ελευθερίας των επιλογών ενός ανθρώπου, ελευθερίας της ευθύνης και του ελέγχου της ζωής του.

Αλλά το να ζητά κανείς «βοήθεια», για κάτι που δεν μπορεί να διαχειριστεί(κι όταν την ζητήσει και δεν του την δώσουν, απευθύνεται όπου αλλού μπορεί να έχει εμπιστοσύνη), σημαίνει πως μπορεί να επανακτήσει τον έλεγχο της ζωής του, να προστατεύσει τα όριά του, να απαιτήσει την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του. Και καταλαβαίνει πως όποιος δεν μπορεί να μοιραστεί τα βιώματά του, χάνει την ανθρώπινη διάστασή του(3).

Καταλαβαίνει, επίσης, ότι υπάρχει απάντηση απέναντι σε διαστροφικά άτομα, διότι «οι θύτες του μπούλινγκ δεν είναι οι δυνατοί, αλλά οι διαστροφικοί». Κι αυτή την απάντηση οφείλουμε να την μάθουμε σε όλους από μικρή ηλικία, επενδύοντας στην πρόληψη: Μια μάλλον μεγάλη τρύπα στη χώρα, στον πολιτισμό, στην παιδεία, στην οικογένεια, στην κοινωνία.

Έτσι ο Γιακουμάκης, θα μας θυμίζει πάντα πόσο ανεπαρκής κοινωνία είμαστε στο να προστατεύουμε τον ψυχικά υγιή από τους ψυχικά διεστραμμένους, τον πολιτισμένο από τους απολίτιστους.

Θα μας θυμίζει, πως η βία που εύκολα όλοι καταδικάζουμε -απ’ όπου κι αν προέρχεται- νίκησε πάλι. Και αν είμαστε όλοι κάπου εκεί γύρω και καταλάβαμε τι γινόταν, αποδείχθηκε πως τίποτα ουσιαστικά δεν κάναμε. Και θα μας θυμίζει ότι το πιο βίαιο πράγμα είναι το να μην κάνουμε, όπως έχει πει η κλινικός ψυχολόγος – ψυχοθεραπεύτρια Ελένη Νίνα, που η ίδια μιλώντας* με αφορμή την επέτειο της κηδείας του, επισήμανε:

«[…] Με τις πράξεις μας, έχουμε πάρει μέρος στην αυτοκτονία του, ως χορός μιας τραγωδίας ο οποίος διαπιστώνει το φαινόμενο και απλά το λέει μόνο στον εαυτό του, αλλά δεν αποφασίζει, δεν δρα, δεν γίνεται πρωταγωνιστής […] Δεν φτάνει να κάνουμε μνημόσυνα. Είναι να κάνουμε μία δράση ώστε να μη φτάνουμε να κηδεύουμε τις αρχές και τις αξίες μας […] Ας κρατήσουμε στην μνήμη μας τον Βαγγέλη και τα τόσα θύματα της βίας. Ας κρατήσουμε στην μνήμη μας ότι η βία είναι καθημερινό φαινόμενο. Ας μην ξεχνάμε! […]»

Για άλλη μια φορά, δεν μπορέσαμε να προστατεύσουμε τον άνθρωπο και ούτε φροντίσαμε να του δώσουμε τα εφόδια να προστατεύσει ο ίδιος τον εαυτό του, διότι, επιπλέον, το να μιλήσει και να ζητήσει βοήθεια κάποιος στην κοινωνία μας μεταφράζεται ως αδυναμία.

Ο Γιακουμάκης δυστυχώς μπλέχτηκε σε μια αδιέξοδη κουλτούρα που διαπερνάει τη νοοτροπία μας και αναδύει τις επικίνδυνες ελλείψεις μας στην πρόληψη, στην θεραπεία και στην καταστολή της βίας. Έδειξε πως ο πολιτισμός μας μπάζει… και είναι πολύ πιο βίαιος -μέσω και της απάθειας- απ’ ότι θέλουμε να νομίζουμε. Έδειξε, ακόμα χειρότερα, πως δεν μπορούν να μάς έχουν πραγματικά εμπιστοσύνη, να βασίζονται πάνω μας, για όσα είμαστε συνυπεύθυνοι ή και υπεύθυνοι.

Κι ο επιζών της βίας, Βαγγέλης Γιακουμάκης, θα ζει για πάντα για να μας το θυμίζει.

ΥΓ. «Το ψυχικό τραύμα πλήττει τον ανίσχυρο. Τη στιγμή του τραύματος μια τρομακτική δύναμη κάνει το θύμα ανίσχυρο. Όταν η δύναμη αυτή έρχεται από τη φύση, μιλάμε για φυσικές καταστροφές. Όταν επιβάλλεται από άνθρωπο, μιλάμε για φρικαλεότητες.

Ο ψυχίατρος Κάρντινερ περιγράφει: «Οταν ένα άτομο κατακλύζεται από τρόμο και αδυναμία, κατακερματίζεται ολόκληρο το οικοδόμημα της συγκροτημένης και συντονισμένης δραστηριότητας».

Ο θύτης

Το μόνο που ζητάει ο θύτης από τον μάρτυρα είναι να μην κάνει τίποτε. Απευθύνεται στη γενική τάση των ανθρώπων να μη βλέπουν, να μην ακούν και να μη λένε τίποτε κακό. Πρώτη άμυνά του είναι η μυστικότητα και η σιωπή.

Αν αυτά αποτύχουν, τότε ο θύτης αμφισβητεί την αξιοπιστία του θύματός του. Οσο ισχυρότερος είναι ο θύτης τόσο περισσότερες δυνατότητες έχει να παραποιεί την πραγματικότητα.

Για τον τρόπο σκέψης του θύτη δεν γνωρίζουμε πολλά: αυταρχικός, μυστικοπαθής, μεγαλομανής, ακόμη και παρανοϊκός, είναι πολύ ευαίσθητος στην πραγματικότητα της δύναμης και στα κοινωνικά πρότυπα. Συνήθως περιφρονεί εκείνους που προσπαθούν να τον καταλάβουν και έτσι δεν προσφέρεται για μελέτη. Επειδή δεν πιστεύει ότι έχει πρόβλημα, δεν ζητάει βοήθεια ­ παρά μόνον όταν αντιμετωπίζει τον νόμο.

Επιφανειακά δείχνει φυσιολογικός. Από τη σκοπιά των νομικών θεσμών μας και των ηθικών κρίσεών μας, αυτή η φαινομενική ίσως φυσιολογικότητα είναι πολύ πιο απειλητική από όλες μαζί τις φρικαλεότητες.

Το θύμα

Το θύμα όμως ζητάει από τον μάρτυρα να μοιρασθεί μαζί του το φορτίο του πόνου.

Ζητάει δράση, δέσμευση, μνήμη. Σε κάθε πόλεμο οι στρατιώτες, ακόμη και όσοι θεωρήθηκαν ήρωες, παραπονιούνται με πικρία ότι κανείς δεν θέλει να γνωρίζει την αλήθεια για τον πόλεμο.
Οσο για τα κακοποιημένα παιδιά ή τις κακοποιημένες γυναίκες δεν θα βρούμε κανένα μνημείο στον κόσμο, στο όνομά τους!

Όταν το θύμα δεν έχει τόσο εκτίμηση όση έχουν οι ήρωες, όταν είναι μια γυναίκα ή ένα παιδί, τότε διαπιστώνει ότι τα τραυματικά γεγονότα της ζωής του δεν γίνονται αποδεκτά από την κοινωνία. Τότε η εμπειρία του γίνεται ανομολόγητη.» (4)

  1. Ψυχιατρική είναι… Του Μιχάλη Παπαγγελή
  2. Άλντο Καροτενούτο: Η αυτοχειρία ως διεκδίκηση ελευθερίας
  3. Κώστας Νασίκας: Αν δεν μοιράζονται τα βιώματα, χάνεται η ανθρώπινη διάσταση
  4. Βλ. Οι επιζώντες της βίας

*Διαβάστε ολόκληρη την συνέντευξη τις επόμενες μέρες στο Tvxs.