Κρυσταλία Πατούλη: Ποιος θα υποστηρίξει -και- ψυχολογικά τους πλημμυροπαθείς;

Από στατιστικά στοιχεία η Πολιτεία γνωρίζει πως οι θάνατοι από πλημμύρες αποτελούν τη δεύτερη αιτία θανάτου από μαζικές καταστροφές στη χώρα μας, όπως και ότι οι επιζώντες από φυσικές καταστροφές έρχονται αντιμέτωποι με το μετατραυματικό στρες. Η ανάγκη, δηλαδή, ψυχικής υποστήριξης των πληγέντων -πόσο μάλλον εκείνων που χάνουν και δικούς τους ανθρώπους- είναι εξίσου σημαντική με την οικονομική υποστήριξη -μέσω των αποζημιώσεων- αλλά και την παροχή ειδών πρώτης ανάγκης, για να μην αναφερθούμε και στην πρόληψη.

Πατέρας που έχασε το γιο του στη Μάνδρα Αττικής από τις πλημμύρες, είπε χαρακτηριστικά πως “Μόνο μία ψυχολόγο είδαμε, από την ΕΜΑΚ” και αυτήν άπαξ.

Εν τω μεταξύ, το τηλέφωνο της Κοινωνικής Υπηρεσίας του Δήμου Μάνδρας δεν απαντά, εφόσον όλοι οι υπάλληλοι βρίσκονται έξω για τις υπέρογκες ανάγκες των προβλημάτων που έχουν προκύψει. Όσο για την ψυχική υποστήριξη, η κυρία Θεοδώρα Λιούλη από το Γραφείο Δημάρχου, ανέφερε ότι μέχρι στιγμής:

“Δεν έχουμε φτάσει σ’ αυτό το σημείο, διότι ακόμη βγάζουμε ανθρώπους από τη λάσπη! Υπάρχουν ψυχολόγοι που μάς έχουν προταθεί, αλλά αυτή τη στιγμή, ο κόσμος βγάζει ακόμα λάσπες… Δηλαδή, βρίσκεται η αδρεναλίνη στο 100%. Δεν έχει συνειδητοποιήσει ακόμα ο κόσμος τι έχει γίνει…”.

Διαπιστώνουμε, λοιπόν, πως -εκτός των άλλων- οι δομές ψυχικής υγείας στη χώρα, έχουν συρρικνωθεί πλέον σε επικίνδυνο βαθμό,  όπως κατέδειξε και η πρόσφατη έρευνα.

Ο γιατρός Γεώργιος Βήχας, έγραψε στη σελίδα του στο φ/β: […]

Κατά τη παραμονή μας στη περιοχή της Μάνδρας μιλήσαμε με κατοίκους οι οποίοι μία βδομάδα μετά τη καταστροφή παλεύουν μέσα στις λάσπες προσπαθώντας να επαναφέρουν μια στοιχειώδη κανονικότητα στη ζωή τους. Ο τρόμος από τη τραγωδία που έζησαν είναι έκδηλος σε κάθε λέξη τους, σε κάθε βλέμμα τους. Μέσα σε αυτή την απερίγραπτη καταστροφή και την οδύνη, βλέπουμε δύο ανθρώπους, να καθαρίζουν ότι έχει απομείνει από το κατεστραμμένο μαγαζί τους, το φωτογραφείο της περιοχής, με πρόσωπα ήρεμα και χαμογελαστά.Η μόνη στιγμή που η γυναίκα δακρύζει είναι όταν αναφέρεται στη δυστυχία των συμπολιτών της που έχασαν τους ανθρώπους τους λέγοντας, «πως μπορώ να στεναχωριέμαι για τις υλικές ζημιές όσο μεγάλες και αν είναι όταν δίπλα μου έχουν χαθεί ανθρώπινες ζωές; Και δεν είναι μόνο οι καταγεγραμμένοι νεκροί και αγνοούμενοι, είναι και οι ξένοι που δούλευαν στα χωράφια τριγύρω και δεν θα τους αναζητήσει κανείς. Για όλους αυτούς κλαίω και όχι για το μαγαζί μας που καταστράφηκε.» […]”

Για να μπορέσουμε να αντιληφθούμε -στο ελάχιστο- τι αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι που βγήκαν από τα συντρίμμια των τελευταίων πλημμυρών στη χώρα μας, δεν έχουμε παρά να ενημερωθούμε για το τι σημαίνει «επιζών της βίας» από φυσικές –και όχι μόνο- καταστροφές, τι σημαίνει «ψυχικό τραύμα» και μετατραυματικό στρες, και κυρίως τι επιπτώσεις επιφέρει στις ζωές των ανθρώπων, εφόσον δεν αντιμετωπιστεί με την απαραίτητη υποστήριξη ειδικών ψυχικής υγείας και κοινωνικών λειτουργών:

«Επιζώντες της βίας» ονομάζονται όλοι οι άνθρωποι που υπέστησαν ψυχικό τραύμα από φυσικές καταστροφές και όχι μόνο. Αναμετρήθηκαν με τη βία και βγήκαν ζωντανοί, γι’ αυτό και ο όρος «επιζώντες» έχει καθιερωθεί από χρόνια παγκοσμίως. Οι ειδικοί επιστήμονες ανακάλυψαν -ύστερα από μακρόχρονη έρευνα δεκαετιών- αυτή την τόσο ανομοιογενή «ομάδα» που μετά από μία τραυματική εμπειρία απειλείται σοβαρά από το σύνδρομο μετατραυματικού στρες:

Άτομα που επέζησαν από ένα ναυάγιο ή από άλλη φυσική καταστροφή, βετεράνοι πολεμιστές, πολιτικοί κρατούμενοι, αιχμάλωτοι πολέμου, όμηροι, μετανάστες πολέμου, Θύματα σεξουαλικής ή άλλου είδους κακοποίησης ­ ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας, θύματα οικογενειακής βίας, και τέλος άτομα που απειλήθηκε βίαια η ζωή τους με οποιονδήποτε τρόπο, συνθέτουν αυτήν την «ομάδα» με ακρίβεια.

Οι πιθανές αντιδράσεις από μία καταστροφική εμπειρία:

Βάσει στοιχείων της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας Ελλάδος, οι πιθανές αντιδράσεις μετά από μια καταστροφική εμπειρία είναι συνήθως οι εξής:

  • – ο φόβος απώλειας της ζωής
  • – η ανημπόρια
  • – η αδυναμία φυγής
  • – η αίσθηση αβοήθητου

Ανάλογες εμπειρίες είναι ικανές να προκαλέσουν στη συνέχεια, άμεσες ή μακροπρόθεσμες μετατραυματικές αντιδράσεις έως και διαταραχές, όπως συμπτώματα υπερδιέγερσης (υπέρταση, ταχυκαρδία, επιτάχυνση αναπνοής, δυσκολία στον ύπνο), αποφευκτική συμπεριφορά, αποσύνδεση (όταν ένα άτομο, την ώρα του κινδύνου, δεν είναι σε θέση να αμυνθεί ή να φύγει).

Όταν κάποια πίεση ξεπεράσει τα όρια του σώματός μας, επέρχεται σωματικός τραυματισμός: το δέρμα μας ανοίγει, οι μύες και οι τένοντες παθαίνουν θλάση, τα κόκαλα σπάνε. Τι συμβαίνει όμως με την ψυχή μας όταν έρθουμε αντιμέτωποι με μία εξαιρετικά στρεσογόνο ή σοκαριστική εμπειρία, π.χ. από μια φυσική καταστροφή, έως ένα βίαιο ψυχικό ή σωματικό επεισόδιο;

Ο κλάδος της ψυχολογίας που ασχολείται με τη δημιουργία και τις συνέπειες των ψυχικών τραυματισμών είναι η Ψυχοτραυματολογία. Η γένεσή της -δεν είναι τυχαίο πως- συμπίπτει με τους παγκόσμιους πολέμους, το ολοκαύτωμα, τον πόλεμο του Βιετνάμ καθώς και τις τεχνικές και φυσικές καταστροφές του προηγούμενου αιώνα. Τα τραυματικά βιώματα επηρεάζουν άμεσα το σώμα και τον νου, με αντίκτυπο στο άτομο, την οικογένεια και την κοινωνία.

Η «επίθεση» του τρόμου:

Το ψυχικό τραύμα πλήττει τον ανίσχυρο. Τη στιγμή του τραύματος μια τρομακτική δύναμη κάνει το θύμα ανίσχυρο. Όταν η δύναμη αυτή έρχεται από τη φύση, μιλάμε για φυσικές καταστροφές. Όταν επιβάλλεται από άνθρωπο, μιλάμε για φρικαλεότητες.

Ο ψυχίατρος Κάρντινερ περιγράφει: «Οταν ένα άτομο κατακλύζεται από τρόμο και αδυναμία, κατακερματίζεται ολόκληρο το οικοδόμημα της συγκροτημένης και συντονισμένης δραστηριότητας».

Ενδεικτικά, τα συμπτώματα του μετατραυματικό στρες περιγράφονται ως εξής:

  1. Η υπερδιέγερση: Ύστερα από ένα τραυματικό γεγονός, το ανθρώπινο σύστημα αυτοάμυνας φαίνεται να βρίσκεται σε συνεχή συναγερμό, σαν να πρόκειται ο κίνδυνος να επανέλθει οποιαδήποτε στιγμή. Δύο ψυχολόγοι παρατήρησαν ότι: «Στρατιώτες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου που υπέστησαν ψυχικό τραύμα δείχνουν να πάσχουν από χρόνια διέγερση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος».
  1. Η παρεμβολή: Αφού περάσει ο κίνδυνος, για πολύ καιρό το τραυματισμένο άτομο ξαναζεί το γεγονός σαν να συμβαίνει συνεχώς στο παρόν. Είναι σαν ο χρόνος να έχει σταματήσει στη στιγμή του τραύματος. Συχνά οι ενήλικες, καθώς και τα παιδιά, νιώθουν την ανάγκη να αναπαραστήσουν τη στιγμή του τρόμου, με την ψευδαίσθηση ότι θα μεταβάλλουν την κατάληξη της τραυματικής εμπειρίας. Σε αυτήν τους την προσπάθεια μπορεί να εκθέσουν τον εαυτό τους σε κίνδυνο μεγαλύτερης βλάβης.
  1. Η συρρίκνωση: Όταν ένα άτομο είναι τελείως ανίσχυρο, όταν θεωρεί ότι οποιαδήποτε μορφή αντίστασης είναι άσκοπη, τότε είναι πιθανό να καταθέσει τα όπλα. Το σύστημα αυτοάμυνας διακόπτεται τελείως. Το ανίσχυρο άτομο ξεφεύγει από αυτή την κατάσταση όχι ενεργώντας μέσα στην πραγματικότητα, αλλά τροποποιώντας την συνειδησιακή κατάστασή του.

Η αντιφατικότητα και τα αποτελέσματά της:

Οι δύο αντικρουόμενες αντιδράσεις της παρεμβολής και της συρρίκνωσης επιβάλλουν έναν ρυθμό με μεταπτώσεις. Και τα δύο συμπτώματα δεν επιτρέπουν την αφομοίωση του τραυματικού γεγονότος. Το άτομο είναι αιχμάλωτο ανάμεσα στα άκρα της αμνησίας και της αναβίωσης του τραύματος, ανάμεσα σε κατακλυσμό από έντονα, ανυπόφορα συναισθήματα και σε καταστάσεις κενού. Με την πάροδο του χρόνου αυτή η αντιφατικότητα αυξάνει.

Μια έρευνα Ολλανδών με άτομα που υπήρξαν όμηροι επιβεβαιώνει τις μακροχρόνιες επιπτώσεις ενός μόνο τραυματικού γεγονότος. Ένας βετεράνος πολεμιστής του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου είχε ξαφνικά ίδιους εφιάλτες και συμπτώματα παρεμβολής ύστερα από 30 χρόνια!

Η ψυχική αποσύνδεση:

Το τραυματικό γεγονός κλονίζει βασικές ανθρώπινες σχέσεις. Κλονίζει τους δεσμούς της οικογένειας, της φιλίας, της αγάπης και της κοινότητας, θρυμματίζει τη δομή της προσωπικότητας, την πίστη του θύματος προς τον Θεό και τη φύση, το ρίχνει σε υπαρξιακή κρίση. Όταν χάνεται η εμπιστοσύνη, το τραυματισμένο άτομο νιώθει ότι ανήκει περισσότερο στους νεκρούς παρά στους ζωντανούς.

Η κλονισμένη προσωπικότητα:

Το τραυματικό γεγονός παραβιάζει τη σωματική ακεραιότητα του ατόμου. Το σώμα κατακτάται, τραυματίζεται, βεβηλώνεται, ή χάνει εντελώς τον έλεγχο. Η πεποίθηση του θύματος ότι μπορεί να διατηρεί την ατομικότητά του σε σχέση με το περιβάλλον κλονίζεται ανεπανόρθωτα.

Ευπάθεια και ανθεκτικότητα:

Κανένα άτομο δεν παραμένει αλώβητο όταν εκτεθεί σε σοβαρό ψυχικό τραύμα. Όταν βιώνεται μια τραυματική εμπειρία ο οργανισμός βρίσκεται σε σοκ, οπότε τα δύο ημισφαίρια δεν συνεργάζονται επαρκώς, με αποτέλεσμα να μπλοκάρεται η επικοινωνία τους και κατ’ επέκταση να κλειδώνεται η εμπειρία ασυνείδητα στο νευρικό μας σύστημα.

Είναι ένας βιολογικός μηχανισμός επιβίωσης (τέσσερις μηχανισμοί άμυνας υπάρχουν για την αντιμετώπιση μιας τραυματικής εμπειρίας: φεύγω, επιτίθεμαι, παγώνω, παραδίδομαι).

Έτσι, ένα τραυματικό βίωμα δεν αφομοιώνεται αν δεν συνεργαστούν τα δύο ημισφαίρια για να το επανεξεργαστούν. «Η εκπαίδευση είναι εξαιρετικό πράγμα. Αλλά ό,τι αξίζει να μάθουμε, δυστυχώς δεν μπορεί να διδαχθεί» είχε πει ο Όσκαρ Ουάιλντ. Δηλαδή, μόνο με τη λογική, κανείς δεν μπορεί να μας «διδάξει», πώς θα θεραπευτούμε από ένα ψυχικό τραύμα.

Τι είναι το ψυχικό τραύμα:

Είναι το αποτέλεσμα μιας εμπειρίας που:

  • -είναι ρεαλιστική και πραγματική απειλή της ζωής (ένας σεισμός, μια πλημμύρα, μια φωτιά, μια εγκληματική επίθεση, ένας πόλεμος κ.λπ.),
  • -συνοδεύεται από την αίσθηση πλήρους αδυναμίας, ανικανότητας, έντονων συναισθημάτων και κατακλυσμιαίου άγχους,
  • -οδηγεί τις περισσότερες φορές στην εκδήλωση/ανάπτυξη της μετατραυματικής αγχώδους διαταραχής (PTSD),
  • -είναι ανεξάρτητη από την ενεργό συμμετοχή μας σε ξαφνικά απρόβλεπτα γεγονότα όπως είναι π.χ. οι φυσικές καταστροφές,
  • -είναι ανεξάρτητη του ρεαλιστικού μεγέθους του γεγονότος.

Ενδεικτικά, ένα ψυχικό τραύμα μπορεί να προκληθεί από:

  • –  θάνατο αγαπημένου προσώπου
  • –  κακοποίηση προς τους ίδιους ή προς άλλους – με συναισθήματα φόβου π.χ. εκφοβισμός (bullying), ανημπόριας ή και φρίκης.
  • –  Σεξουαλική βία ή άλλου είδους ψυχική ή σωματική βία και κακοποίηση – ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας
  • –  Οικογενειακή ψυχική ή σωματική βία, εγκατάλειψη, απουσία φροντίδας, στέρησης, κλπ.
  • –  Εγκληματική βία οποιασδήποτε μορφής και επιπέδου βιαιότητας σωματικής ή ψυχικής
  • –  Πόλεμο, ομηρία, αιχμαλωσία, βίαιη μετανάστευση, βασανιστήρια
  • –  Παντός είδους φυσικές καταστροφές (πχ. φωτιά, σεισμός, πλημμύρες).

Όλοι οι άνθρωποι που έχουν βιώσει ανάλογες εμπειρίες είναι «επιζώντες» της βίας, οι οποίοι κουβαλούν μέσα τους συνήθως ψυχικά τραύματα (αδιαχείριστα) που τους καθιστούν συχνά ασθενείς της περίφημης Μετατραυματικής Αγχώδους Διαταραχής.

Τα συμπτώματα της Μετατραυματικής Αγχώδους Διαταραχής (PTSD – Post Traumatic Stress Disorder), είναι  η πιο συνηθισμένη διαγνωστική κατηγορία που χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε συμπτώματα που προκαλούνται από τραυματικές εμπειρίες. Τα τραυματικά συμπτώματα ενδεχομένως είναι προσαρμοστικά και αρχικά έχουν εξελιχθεί για να μας βοηθούν να αναγνωρίζουμε και να αποφεύγουμε επικίνδυνες καταστάσεις.

Άλλα συμπτώματα που μπορεί να προκύψουν:

-Η κατάθλιψη, το άγχος και ο ψυχικός διχασμός ή διάσχιση μπορεί να προκύψουν μερικές φορές έπειτα από τραυματικές εμπειρίες, ή ακόμη και σωματόμορφες διαταραχές.

-Διαφορές μπορεί να διαπιστωθούν από τον τρόπο με τον οποίο κάθε άτομο αντιμετωπίζει ή εξωτερικεύει το άγχος του, και επηρεάζουν τόσο την ένταση όσο και τον τύπο των συμπτωμάτων που βιώνονται.

Ο ψυχικός διχασμός ή διάσχιση:

Ώς έναν βαθμό, σχεδόν όλοι αποσυνδέονται από ένα τραυματικό γεγονός όπως «περιγράφει» ο ζωγραφικός πίνακας «Η Διόπτρα» του Rene Magritte (1963): Τα δύο ημισφαίρια αποσυνδέονται (Ο ουρανός είναι που «κόβεται» στη μέση; Έξω από το παράθυρο φαίνεται σκοτάδι; Ή μέσα στο δωμάτιο είναι σκοτάδι; Στα τζάμια είναι ο ουρανός;).

Αυτό που έχει σημασία, είναι ότι η πραγματικότητα έχει πια αλλοιωθεί. Μετά από ένα ψυχικό τραύμα δεν μπορούμε να δούμε όλη την «εικόνα», την πραγματική εικόνα. Δεν αντιλαμβανόμαστε, ούτε βιώνουμε, την πραγματικότητα στο σύνολο αλλά σε κομμάτια.

Ο ψυχικός διχασμός είναι μια αρκετά φυσιολογική στρατηγική αντιμετώπισης εν όψει υπερβολικού άγχους, αλλά οι ακραίες διχαστικές τάσεις μπορεί να είναι παθολογικού χαρακτήρα. Τα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου, δείχνουν να μην συνεργάζονται για να διαχειριστούν την συγκεκριμένη ανάμνηση του τραυματικού γεγονότος.

Επίσης τα άτομα μπορεί να:

  1. κατακλύζονται από εικόνες, σκέψεις και συναισθήματα που σχετίζονται με την τραυματική εμπειρία,
  2. παρουσιάζουν δυσκολία συγκέντρωσης,
  3. έχουν γενικευμένο άγχος,
  4. έχουν δυσκολία στον ύπνο,
  5. βλέπουν συχνά εφιάλτες,
  6. έχουν εκρήξεις θυμού,
  7. παρουσιάζουν κρίσεις πανικού ή φοβίες,
  8. υποφέρουν από κατάθλιψη,
  9. σκέφτονται πως η ζωή τους είναι χωρίς νόημα,
  10. δυσκολεύονται να δημιουργήσουν ή να διατηρήσουν στενές σχέσεις,
  11. έχουν ψυχοσωματικές αντιδράσεις (πονοκέφαλοι, ταχυκαρδίες).

Δευτερεύων τραυματισμός:

Μια άλλη πλευρά της έκθεσης σε ψυχικά τραύματα επηρεάζει και τους εργαζόμενους που βοηθούν θύματα ψυχικών τραυμάτων και καταστροφών (αλλά και των μαρτύρων, δηλαδή εκείνων των ατόμων που βρέθηκαν άθελά τους σε μια σκηνή τραυματικού γεγονότος ως παρατηρητές ακόμη και από μια οθόνη τηλεόρασης πχ. Δίδυμοι πύργοι). Στα άτομα αυτά περιλαμβάνονται ψυχολόγοι και άλλοι ειδικοί στην ψυχική υγεία, καθώς επίσης και εργαζόμενοι σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης (αστυνομικοί, διασώστες, πυροσβέστες, ένορκοι, δημοσιογράφοι, φωτορεπόρτερ, κλπ.) οι οποίοι μένουν υπερβολικά εκτεθειμένοι, στη βία, τον πόνο ή και τον βίαιο θάνατο των θυμάτων. Στα επαγγέλματα αυτά υπάρχει πάντα ο κίνδυνος του «δευτερεύοντος» τραυματισμού, με όλα τα επακόλουθα.

Όταν το τραύμα γίνεται μαργαριτάρι

«Καμιά φορά συμβαίνει να εισχωρήσει σε ένα στρείδι ένας κόκκος άμμου ή ένα ξένο σώμα. Εάν το στρείδι δεν μπορεί να το αποβάλει, τότε το ξένο αυτό σώμα διαταράσσει την ισορροπία του. Γύρω του δημιουργείται ένα είδος μόλυνσης, σκλήρυνσης ή σήψης. Αυτή η διαταραχή μπορεί να κάνει όλο το βιολογικό σύστημα του στρειδιού να νοσήσει.

Για να αμυνθεί, το στρείδι χτίζει αλλεπάλληλα στρώματα πέρλας γύρω από τον κόκκο της άμμου. Έτσι δημιουργείται σιγά σιγά το μαργαριτάρι. Ο κόκκος απομονώνεται από το περιβάλλον του και δεν μπορεί πια να βλάψει το στρείδι. Το μαργαριτάρι εξασφαλίζει στο στρείδι την επιβίωση. Ίσως γι’ αυτό παρομοιάζουν το μαργαριτάρι με δάκρυ, επειδή με κάποιον τρόπο εμπεριέχει τον πόνο».

Ο ανθρώπινος οργανισμός ύστερα από μια τραυματική εμπειρία κατά την οποία ένιωσε ανήμπορος και αβοήθητος μπορεί να αντιδράσει σαν το στρείδι, όχι όμως πάντα για να… δημιουργήσει ένα μαργαριτάρι:

Οι αναμνήσεις, οι εικόνες και οι αισθήσεις τις οποίες δεν μπορούμε να επεξεργαστούμε απομονώνονται σωματικά και ψυχικά. Αποσυνδέονται από το σύνολο, ασυνείδητα. Κάποιες φορές δεν θυμόμαστε καν τι έγινε. Όταν όμως υπάρξει η κατάλληλη αφορμή, ή σε μια κρίσιμη περίοδο της ζωής μας, ο τρόμος και η απόγνωση έρχονται στην επιφάνεια. Το στρείδι ανοίγει.

Συνέπεια μπορεί να είναι η εκδήλωση μιας μετατραυματικής διαταραχής, κατάθλιψης, φοβίας ή ψυχοσωματικών συμπτωμάτων. Τα συμπτώματα αυτά, όμως, όσο δυσάρεστα κι αν είναι, μπορεί να αποτελέσουν και την ευκαιρία επούλωσης του ψυχικού τραύματος!

Κατά τη διάρκεια της Τραυματοθεραπείας επιστρατεύονται όλες μας οι δυνάμεις και ικανότητες. Ανακαλύπτουμε τον εσωτερικό πλούτο του ψυχισμού μας και ελευθερώνουμε το παρόν από τον τρόμο του παρελθόντος. Το καθαυτό γεγονός παραμένει κομμάτι της προσωπικής μας ιστορίας.

Μετά την επανεπεξεργασία του όμως, είναι σχεδόν βέβαιο ότι μπορεί να αποκτήσει άλλο νόημα και θέση στη ζωή μας: Σαν ένα ακριβό μαργαριτάρι μέσα στον θησαυρό των πιο δύσκολων -ή ακόμα και τραγικών- εμπειριών μας.

***

Κρυσταλία Πατούλη, σύμβουλος ανθρωπίνων σχέσεων – δημοσιογράφος

Πηγές:

Οι επιζώντες της βίας

Το ψυχικό τραύμα και η μέθοδος EMDR

Τραυματικές εμπειρίες ζωής

by Αντικλείδι , http://antikleidi.com

Η ΜΕΡΙΜΝΑ μετατρέπει την οδύνη του παιδιού και της οικογένειας σε ψυχική δύναμη

– Τι μπορείς να πεις σε ένα παιδί που χάνει ένα αγαπημένο του πρόσωπο ή που αντιμετωπίζει μια απειλητική για τη ζωή του ασθένεια; – Πώς βοηθάς να κλείσουν οι πληγές του παιδιού και της οικογένειας; Το Tvxs παρουσιάζει το έργο της “Μέριμνας”, του μοναδικού μη κερδοσκοπικού οργανισμού στην Ελλάδα που εδώ και 22 χρόνια, μετατρέπει την οδύνη του παιδιού και της οικογένειας σε ψυχική δύναμη, ελπίδα και αγάπη για τη ζωή.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 το ενδιαφέρον των Ελλήνων επιστημών είχε αρχίσει να στρέφεται στις ψυχοκοινωνικές ανάγκες του παιδιού με απειλητική για τη ζωή ασθένεια, καθώς και των οικογενειών που θρηνούν την απώλεια αγαπημένου τους προσώπου.  Σ’ αυτό το κλίμα, ιδρύεται το 1995 η Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία “Μέριμνα”, από 9 πανεπιστημιακούς, διευθυντές παιδιατρικών τμημάτων κι επιστήμονες ψυχικής υγείας. Στόχος τους, να προσφέρουν κάτι ουσιαστικό και άρτια οργανωμένο στην Ελλάδα για τα παιδιά των οποίων η ζωή ανατρέπεται από την απειλητική για τη ζωή αρρώστια ή το θάνατο αγαπημένου τους προσώπου.

Στη συνέχεια, το 1998, η Μέριμνα ιδρύει ένα Συμβουλευτικό Κέντρο για τη Στήριξη Παιδιών και Οικογενειών που Πενθούν, στην Αθήνα και το 2013 στη Θεσσαλονίκη. Παράλληλα το 2010 ιδρύει και την Υπηρεσία Παιδιατρικής Ανακουφιστικής Φροντίδας στο Σπίτι, τη μοναδική υπηρεσία στην Ελλάδα που παρέχει ιατρονοσηλευτική και ψυχοκοινωνική φροντίδα σε παιδιά με απειλητική για τη ζωή τους ασθένεια και στις οικογένειες τους.

Το όραμα της Μέριμνας περιλαμβάνει:

(α) τη δωρεάν παροχή ποιοτικής φροντίδας που ανταποκρίνεται στις ανάγκες των παιδιών και των γονιών, που είτε ζουν με μία απειλητική για τη ζωή ασθένεια, είτε θρηνούν την απώλεια αγαπημένου προσώπου.
(β) την ανάπτυξη υποστηρικτικών κοινοτήτων τόσο μέσω της ευαισθητοποίησης των πολιτών όσο και της εξειδικευμένης εκπαίδευσης και επιμόρφωσης όσων παρέχουν υπηρεσίες στο παιδί και την οικογένειά του.

Οι στόχοι της Μέριμνας είναι:

(α) Η παροχή υπηρεσιών στο παιδί που πενθεί την απώλεια αγαπημένου προσώπου ή στο παιδί που πάσχει από απειλητική για τη ζωή ασθένεια, σε συνδυασμό με τη στήριξη των μελών της οικογένειάς του.
(β) Η εξειδικευμένη κατάρτιση επαγγελματιών ψυχικής υγείας και εκπαιδευτικών στη στήριξη παιδιών που βιώνουν εμπειρίες αρρώστιας, απώλειας ή θανάτου, καθώς και η επιμόρφωση των επαγγελματιών υγείας στην παιδιατρική ανακουφιστική φροντίδα.
(γ) Η ευαισθητοποίηση της ελληνικής κοινωνίας σε θέματα που αφορούν τη ζωή, τη σοβαρή αρρώστια και το θάνατο.
(δ) Η έρευνα σε θέματα που αφορούν τις επιπτώσεις της βαριάς αρρώστιας και του θανάτου στη ζωή των παιδιών και των οικογενειών τους.
 
Τι προσφέρει η Μέριμνα για παιδιά, οικογένειες, εκπαιδευτικούς:

Α. ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΤΟ ΠΕΝΘΟΣ:

Ο θάνατος και η απειλητική για τη ζωή αρρώστια είναι γεγονότα που επηρεάζουν βαθιά τη ζωή των παιδιών και των εφήβων. Αν και δεν μπορούμε να απαλλάξουμε τα παιδιά από τον πόνο που τους προκαλούν αυτές οι εμπειρίες, μπορούμε, όμως, να τα βοηθήσουμε να μάθουν να τις αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά και να τις εντάσσουν στην ιστορία της ζωής τους.

Όλα τα παιδιά έχουν ανάγκη να εκφράσουν τις σκέψεις, απορίες και τα συναισθήματά τους και όλα έχουν ανάγκη να νιώσουν ότι οι δικοί τους άνθρωποι τα καταλαβαίνουν και τα στηρίζουν. Όταν η στήριξη που τους παρέχουν ανταποκρίνεται στις ιδιαίτερες ανάγκες τους, τότε διευκολύνεται η φυσιολογική τους εξέλιξη και προσαρμογή τους στις όποιες προκλήσεις, ενώ παράλληλα προλαμβάνονται δυσκολίες προσαρμογής.

Η Μέριμνα, αναγνωρίζοντας τις ανάγκες των παιδιών και γονιών που αντιμετωπίζουν την σοβαρή αρρώστια ή το θάνατο οικείου προσώπου ίδρυσε, από το 1998, ένα Συμβουλευτικό Κέντρο για τη Στήριξη Παιδιών και Οικογενειών που Πενθούν στην Αθήνα, ενώ από το 2013 λειτουργεί και δεύτερο Συμβουλευτικό Κέντρο στη Θεσσαλονίκη  που εξυπηρετεί τις ανάγκες της Βορείου και Δυτικής Ελλάδας.

Σκοπός των Συμβουλευτικών Κέντρων της Μέριμνας είναι η ψυχολογική στήριξη των παιδιών, εφήβων και των οικογενειών τους όταν ένα αγαπημένο πρόσωπο τους νοσεί από μια σοβαρή ασθένεια ή έχει πεθάνει. Αυτή η ψυχολογική στήριξη προσφέρεται εντελώς δωρεάν, είτε μέσω ατομικών συναντήσεων, είτε μέσω συμμετοχής σε ομάδες στήριξης για γονείς και ομάδες στήριξης για παιδιά.

Δωρεάν Υπηρεσίες:

Β. ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ:

Ανακουφιστική παιδιατρική φροντίδα (pediatric palliative care) είναι η οργανωμένη, ολιστική φροντίδα που ανταποκρίνεται στις οργανικές, ψυχοκοινωνικές και πνευματικές ανάγκες παιδιών και εφήβων που ζουν με μια σοβαρή και απειλητική για τη ζωή τους νόσο ή αντιμετωπίζουν το τελικό στάδιο αυτής.

Περιλαμβάνει την παροχή ιατρονοσηλευτικής, ψυχοκοινωνικής και πνευματικής στήριξης στο παιδί και τον έφηβο ενώ, παράλληλα, υποστηρίζει και τα μέλη της οικογένειας που επηρεάζονται από τις προκλήσεις της σοβαρής ασθένειας. Στην Ελλάδα, η Μέριμνα αποτελεί το μοναδικό φορέα που παρέχει από το 2010 παιδιατρική ανακουφιστική φροντίδα, μέσω της Υπηρεσίας Παιδιατρικής Ανακουφιστικής Φροντίδας στο Σπίτι.

Σκοπός της υπηρεσίας αυτής, είναι η παροχή κατ’ οίκον ανακουφιστικής φροντίδας σε νεογνά, παιδιά και εφήβους έως 18 ετών, που πάσχουν από μια σοβαρή ασθένεια, για την οποία η σύγχρονη ιατρική επιστήμη δεν διαθέτει συμβατικά θεραπευτικά μέσα, με αποτέλεσμα η ασθένεια αυτή να παραμένει στάσιμη ή να επιδεινώνεται με αποτέλεσμα το παιδί να οδηγείται στο θάνατο.

Η Μέριμνα, επιδιώκει την διασφάλιση συνθηκών που προάγουν την ποιότητα ζωής του άρρωστου παιδιού, της οικογένειάς του και όσων είναι σημαντικοί στη ζωή του, καθώς και συνθηκών που προάγουν έναν αξιοπρεπή θάνατο.

  • Για να διαβάσετε το ενημερωτικό φυλλάδιο της Υπηρεσίας Παιδιατρικής Ανακουφιστικής Φροντίδας, πατήστε εδώ.

Ανακουφιστική φροντίδα για το σοβαρά άρρωστο παιδί και την οικογένεια

  • ιατρική και νοσηλευτική φροντίδα του άρρωστου παιδιού ή εφήβου
  • ψυχολογική στήριξη του άρρωστου παιδιού ή εφήβου
  • στήριξη όλων των μελών της οικογένειας, σύμφωνα με τις ανάγκες τους και την επιθυμία τους
  • πνευματική στήριξη από εκπρόσωπο της εκκλησίας για όσες οικογένειες την επιθυμούν

Στήριξη σε εκπαιδευτικούς και συμμαθητές

Εκπαιδευτικοί που επιθυμούν συμβουλευτική υποστήριξη κατά τη διάρκεια της ασθένειας ενός παιδιού ή εφήβου, μπορούν να απευθυνθούν στην Μέριμνα, για να συζητήσουν θέματα που αφορούν στην στήριξη του άρρωστου παιδιού, των αδελφών του, καθώς και των συμμαθητών του.

Συμβουλευτική σε επαγγελματίες υγείας που φροντίζουν παιδιά στο τελικό στάδιο της νόσου

Στην υπηρεσία αυτή μπορούν να απευθυνθούν επαγγελματίες υγείας που εργάζονται σε δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς και οι οποίοι επιθυμούν να συζητήσουν θέματα που είτε αφορούν τη δυνητική παραπομπή παιδιών στην συγκεκεριμένη υπηρεσία της Μέριμνας, είτε το χειρισμό των ασθενών τους στο τελικό στάδιο της νόσου.

Ψυχολογική στήριξη σε αδέλφια και γονείς που θρηνούν την απώλεια του παιδιού τους

Το Συμβουλευτικό Κέντρο της Μέριμνας προσφέρει δωρεάν σε παιδιά και γονείς που πενθούν, ψυχολογική στήριξη είτε μέσω ατομικών συναντήσεων, είτε μέσω της συμμετοχής σε ειδικές ομάδες στήριξης για γονείς και ομάδες στήριξης για παιδιά.

Ποιά παιδιά και οικογένειες η Μέριμνα φροντίζει στο σπίτι;

Η Μέριμνα απευθύνεται σε οικογένειες με νεογνά, βρέφη, παιδιά ή εφήβους έως 17 ετών, που πάσχουν από μια απειλητική για τη ζωή ασθένεια, για την οποία η σύγχρονη ιατρική επιστήμη δεν διαθέτει συμβατικά θεραπευτικά μέσα. Τα απειλητικά για τη ζωή νοσήματα από τα οποία πάσχουν τα παιδιά που φροντίζει η Μέριμνα εμπίπτουν σε μία από τις ακόλουθες τέσσερις κατηγορίες:

  • Νοσήματα απειλητικά για τη ζωή που είναι δυνητικά ιάσιμα, αλλά στην περίπτωση του παιδιού έχουν μια δυσοίωνη πρόγνωση (π.χ. καρκίνος, καρδιοπάθειες, νεφρική ανεπάρκεια)
  • Μη ιάσιμα νοσήματα τα οποία ελέγχονται για αρκετά χρόνια χάρη σε διαθέσιμη θεραπεία (π.χ. ινοκυστική νόσος, HIV, κληρονομικά νοσήματα)
  • Μη ιάσιμα εκφυλιστικά νοσήματα για τα οποία δεν υφίσταται καμία θεραπεία, με αποτέλεσμα το άρρωστο παιδί να οδηγείται προοδευτικά στο θάνατο (π.χ. νωτιαία μυϊκή ατροφία, νευρομεταβολικά νοσήματα)
  • Σοβαρά νοσήματα ή αναπηρίες που καθιστούν τα παιδιά ιδιαίτερα ευάλωτα σε επιπλοκές που οδηγούν στο θάνατο (π.χ. σοβαρή εγκεφαλική παράλυση, κρανιοεγκεφαλική κάκωση, σπάνια νοσήματα)

Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να αναλάβει η Μέριμνα τη φροντίδα ενός παιδιού στο σπίτι;

  1. Το παιδί (0-17 ετών) να έχει απειλητική για τη ζωή του νόσο για την οποία η σύγχρονη ιατρική επιστήμη δεν διαθέτει συμβατικά θεραπευτικά μέσα, με αποτέλεσμα η ασθένεια αυτή να παραμένει στάσιμη ή να επιδεινώνεται.
  2. Η φροντίδα του παιδιού στο σπίτι να αποτελεί επιθυμία και επιλογή των γονέων, καθώς και του παιδιού, εφόσον η ηλικία και η φυσική του κατάσταση του επιτρέπουν να εκφράσει τη γνώμη του.
  3. Οι γονείς να θέλουν και να μπορούν να αναλάβουν τη φροντίδα του παιδιού τους στο σπίτι, με την κατάλληλη εκπαίδευση και υποστήριξη από το προσωπικό της συγκεκριμένης υπηρεσίας της Μέριμνας.
  4. Η χορηγούμενη αγωγή στο σπίτι είναι ανακουφιστικής φύσης (ανακούφιση πόνου, αντιμετώπιση άλλων συμπτωμάτων) και όχι θεραπευτική της βασικής ασθένειας του παιδιού. Στόχος κάθε παρέμβασης είναι η βελτίωση της ποιότητας ζωής του παιδιού.

Ποια είναι τα οφέλη της ανακουφιστικής φροντίδας στο σπίτι;

  • Καλύτερη ποιότητα ζωής για το παιδί, τον έφηβο και την οικογένειά του, προκειμένου να ζήσουν τις δύσκολες περιόδους της ασθένειας με σεβασμό, αξιοπρέπεια και αγάπη στο οικείο περιβάλλον του σπιτιού τους και ανάμεσα σε αγαπημένα πρόσωπα.
  • Ενεργός συμμετοχή των γονέων στη φροντίδα του παιδιού τους με την κατάλληλη καθοδήγηση και στήριξη από την ομάδα των ειδικών που στελεχώνουν την Υπηρεσία μας.
  • Εξατομικευμένη στήριξη κάθε μέλους της οικογένειας (αδέλφια, γονείς και άλλα σημαντικά πρόσωπα στη ζωή του παιδιού).
  • Διασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών φροντίδας στο τελικό στάδιο της ασθένεια του παιδιού, που διευκολύνουν την μετέπειτα προσαρμογή της οικογένειας στην απώλεια του παιδιού και απαλύνουν την οδύνη της.

Γ. ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΕΓΑΛΑ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ:

Η παρέμβαση μετά από τραυματικά ή καταστροφικά γεγονότα που επηρεάζουν μια ολόκληρη κοινότητα, υλοποιείται μετά από συνεννόηση με το Υπουργείο Παιδείας ή Υγείας και αποβλέπει στη διαχείριση της κρίσης και όταν είναι εφικτό, στη διαχρονική στήριξη μαθητών, εκπαιδευτικών και γονιών.
Από την ίδρυσή της η Μέριμνα έχει αναλάβει, μετά από αίτημα του Υπουργείου Παιδείας και Υγείας, τρεις ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις σε σχολικές κοινότητες που είχαν επηρεαστεί από τραυματικά γεγονότα :

19 σχολεία του Ιλίου μετά το σεισμό της Αττικής (1999)

Την παρέμβαση ανέλαβε η Μέριμνα σε συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς και ψυχολόγους που παρακολουθούσαν ένα χρηματοτοδοτούμενο επιμρφωτικό πρόγραμμα (ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ) με τίτλο: «Ευαισθητοποίηση και κατάρτιση επαγγελματιών παιδείας υγείας στην υποστήριξη παιδιών που αντιμετωπίζουν αρρώστια ή/και θάνατο στη ζωή τους»

9 σχολεία της κοινότητας της Φαρκαδόνας Τρικάλων μετά το δυστύχημα στο πέταλο του Μαλιακού (2004-2007)

Στα πλαίσια της παρέμβασης που ανέλαβε η Μέριμνα μετά το θάνατο 7 μαθητών, συνεργάστηκε με τα εννέα σχολεία της Φαρκαδόνας και υλοποιήθηκαν πολλές δράσεις με μαθητές, εκπαιδευτικούς, γονείς και εκπροσώπους του δήμου. Η συνεργασία αυτή διευκόλυνε την επεξεργασία των τραυματικών εμπειριών που είχαν βιώσει και καταγράφηκε σε ένα ντοκυμαντερ «Το χρονικό μιας Διαδρομής» το οποίο χρησιμοποιείται σήμερα για την επιμόρφωση εκπαιδευτικών και επαγγελματιών ψυχικής υγείας στην αναγνώριση και αποτελεσματική αντιμετώπιση τραυματικών εμπειριών.

120 σχολεία του νομού Ηλείας μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές της Πελοποννήσου (2007-2009)

Η Μέριμνα ανέλαβε την ψυχολογική αξιολόγηση και διαχείριση των ψυχολογικών επιπτώσεων που είχαν οι πυρκαγιές στους μαθητές και εκπαιδευτικούς 120 σχολείων του Πύργου και της Αμαλιάδας, Πελοποννήσου. Στα πλαίσια της παρέμβασης υλοποιήθηκαν σεμινάρια και ημερίδες για εκπαιδευτικούς, διευθυντές σχολείων και επαγγελματίες ψυχικής υγείας της περιοχής. Επίσης τα στελέχη της Μέριμνας προσέφεραν ένα ετήσιο πρόγραμμα επιμόρφωσης στη «Διαχείριση κρίσεων στο σχολείο» προκειμένου οι διευθυντές και διαμεσολαβητές- εκπαιδευτικοί που συμμετείχαν να διαμορφώσουν ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης κρίσεων το οποίο έβαλαν σε αφορμή στο σχολείο τους.

Επιπλέον, η Μέριμνα υλοποίησε ένα πρόγραμμα κοινωνικής δράσης για παιδιά και εφήβους αφιερωμένο στον Κύκλο της Ζωής: «Πράσινη κλωστή δεμένη σ’ένα δέντρο τυλιγμένη….» Μέσα από αυτή τη δράση, οι μαθητές που είχαν εκτεθεί στις πυρκαγιές προσκλήθηκαν να γράψουν, να ζωγραφίσουν και να κατασκευάσουν δέντρα που αφηγούνται τις ιστορίες τους. Στη συνέχεια, μοιράστηκαν με μαθητές άλλων σχολείων της χώρας τις τα έργα τους. Η υλοποίηση βασίστηκε σε υλικό και οδηγίες που σχεδιάστηκαν και χορηγήθηκαν από τη Μέριμνα.

Δ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΣΧΟΛΕΙΑ:

Η συνεργασία με τα σχολεία Α/θμιας και Β/θμιας εκπαίδευσης σε όλη την Ελλάδα είναι ένας από τους βασικούς στόχους της Μέριμνας καιλοποιείται σε τέσσερις βασικούς άξονες:

1. Ευαισθητοποίηση και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και όσων επαγγελματιών ψυχικής υγείας συνεργάζονται με σχολεία.

Η ευαισθητοποίηση αυτή αφορά σε θέματα (α) αγωγής γύρω από τη ζωή, το θάνατο και το θρήνο, (β) στήριξης μαθητών που βιώνουν απώλειες και (γ) οργάνωσης ενός σχεδίου διαχείρισης κρίσεων στη σχολική κοινότητα

2. Συμβουλευτική σε εκπαιδευτικούς για τη στήριξη μαθητών που βιώνουν τη σοβαρή ασθένεια ή το θάνατο αγαπημένου προσώπου.

Η συμβουλευτική προσφέρεται δωρεάν μέσω των Συμβουλευτικών Κέντρων Στήριξης στο Πένθος της Αθήνας ή Θεσσαλονίκης ή τηλεφωνικά εάν δεν είναι εφικτή η πρόσβαση σε αυτά.

3. Συμβουλευτική και στήριξη σχολείου που αντιμετωπίζει τη σοβαρή ασθένεια ή το θάνατο μέλους της σχολικής κοινότητας (π.χ. μαθητή, εκπαιδευτικού, φύλακα σχολείου).

Η παρέμβαση αποβλέπει τόσο στη στήριξη των εκπαιδευτικών προκειμένου να στηρίξουν αποτελεσματικά τους μαθητές τους, όσο και στην ευαισθητοποίηση των γονέων. Η συμβουλευτική με τους εκπαιδευτικούς μιας τάξης ή ενός σχολείου προσφέρεται κατόπιν ραντεβού, ή τηλεφωνικά εάν το σχολείο δεν ανήκει στο νομό Αττικής και στο νομό Θεσσαλονίκης.

4. Ψυχοκοινωνική παρέμβαση στη σχολική κοινότητα μετά από ένα τραυματικό γεγονός ή καταστροφή.

Η παρέμβαση μετά από τραυματικά ή καταστροφικά γεγονότα που επηρεάζουν ολόκληρη την κοινίτητα, υλοποιείται μετά από συνενόηση με το Υπουργείο Παιδείας και αποβλέπει στη διαχείριση της κρίσης αλλά και στη διαχρονική στήριξη μαθητών, εκπαιδευτικών και γονιών.

Ε. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ:

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ:

Η Μέριμνα διαθέτει μοναδική, πλούσια και εξειδικευμένη, βιβλιοθήκη στην Ελλάδα. Περιλαμβάνει περισσότερους από 700 τίτλους βιβλίων, σε θέματα που αφορούν το πένθος στον ενήλικο και στο παιδί, την ανακουφιστική φροντίδα και στήριξη του παιδιού και της οικογένειας, με απειλητική για τη ζωή ασθένεια, το ψυχικό τραύμα, τη θανατολογία, τη στήριξη της σχολικής κοινότητας μετά την απώλεια μέλους της κ.λπ. Σε αυτήν περιλαμβάνονται επίσης διδακτορικά και διπλωματικές εργασίες σε θέματα που αφορούν στο γνωστικό και κλινικό αντικείμενο της Μέριμνας.

Τη βιβλιοθήκη, η οποία δεν λειτουργεί ως δανειστική, μπορούν να επισκεφθούν φοιτητές και ερευνητές από όλη τη χώρα, κατόπιν ραντεβού (210-6463622), προκειμένου να μελετήσουν τα κείμενα που τους ενδιαφέρουν.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ:

Ένας ακόμα στόχος της Μέριμνας είναι η εξειδικευμένη κατάρτιση επαγγελματιών υγείας, ψυχικής υγείας, εκπαιδευτικών και εθελοντών για τη στήριξη παιδιών και εφήβων που αντιμετωπίζουν σοβαρή αρρώστια ή θάνατο αγαπημένου προσώπου. Στα πλαίσια αυτά διοργανώνονται «Προγράμματα Επιμόρφωσης» μερικά από τα οποία περιλαμβάνουν 3-4 εκπαιδευτικούς κύκλους των 50 ωρών καθένας. Οι εισηγήσεις πραγματοποιούνται από έμπειρους Έλληνες και ξένους επιστήμονες, και συνδυάζουν θεωρητική, πρακτική και βιωματική προσέγγιση του θέματος.

Τέσσερα είναι τα πεδία στα οποία προσφέρονται προγράμματα επιμόρφωσης στην Αθήνα και Θεσσαλονίκη:

1. Ψυχολογική στήριξη του παιδιού, της οικογένειας και της κοινότητας στην απώλεια και το πένθος (για επαγγελματίες ψυχικής υγείας και εκπαιδευτικούς)
2. Παιδιατρική ανακουφιστική φροντίδα (για επαγγελματίες υγείας και ψυχικής υγείας)
3. Ψυχολογική στήριξη παιδιών, ασυνόδευτων εφήβων και οικογενειών προσφύγων (για επαγγελματίες ψυχικής υγείας & εργαζόμενους στο πεδίο)
4. Στήριξη των παιδιών και οικογενειών στη σοβαρή αρρώστια και το πένθος (για εθελοντές)

Χάρη στη διοργάνωση των προγραμμάτων επιμόρφωσης, έχει δημιουργηθεί ένα πανελλαδικό δίκτυο με περισσότερους από 300 ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς εκπαιδευτικούς, παιδιάτρους, νοσηλευτές, φυσιοθεραπευτές, οι οποίοι λειτουργούν ως στελέχη αναφοράς στα σχολεία, στα κέντρα ψυχικής υγείας, στα νοσοκομεία και στις τοπικές κοινωνίες που ζουν και εργάζονται.

Πληροφορίες για προσεχή Προγράμματα Επιμόρφωσης:

«ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ, ΕΦΗΒΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΩΝ ΠΟΥ ΠΕΝΘΟΥΝ» Θεσσαλονίκη – Σεπτ. 2017 – 2018, 50 ώρες.
Οι ημερομηνίες υποβολής Αιτήσεων για τον Β’ κύκλο και διεξαγωγής της επιμόρφωσης ανακοινώθηκαν τον Οκτώβριο του 2017
Για περισσότερες πληροφορίες, πατήστε εδώ.  Για να συμπληρώσετε την αίτηση συμμετοχής, πατήστε εδώ.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΗΓΕΣΙΑΣ -Αθήνα
Η Μονάδα Ανακουφιστικής Φροντίδας «ΓΑΛΙΛΑΙΑ» σε συνεργασία με την Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία «ΜΕΡΙΜΝΑ» και το Εργαστήριο Ανάπτυξης και Βελτίωσης Συστημάτων Νοσηλευτικής Φροντίδας του Τμήματος Νοσηλευτικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, διοργανώνουν το
Πρόγραμμα Μετασχηματιστικής Ηγεσίας –  Transformational Leadership Programme:

Το πρόγραμμα αυτό απευθύνεται σε νοσηλευτές που έχουν εμπειρία στη φροντίδα ασθενών με χρόνιες και απειλητικές για τη ζωή ασθένειες.
Στόχο έχει την ενδυνάμωση νοσηλευτών ανακουφιστικής φροντίδας, με απώτερο σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας φροντίδας ασθενών με απειλητικές για τη ζωή ασθένειες και των οικογενειών τους.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το πρόγραμμα (σκοπός, κριτήρια επιλογής, διαδικασία υποβολής αιτήσεων), πατήστε εδώ. Για να κατεβάσετε την αίτηση συμμετοχής, πατήστε εδώ. Προθεσμία Υποβολής Αιτήσεων: Δευτέρα  20 Νοεμβρίου 2017. Στοιχεία επικοινωνίας – Γραμματέας Γραφείου Εκπαίδευσης Μ.Α.Φ. «Γαλιλαία»: Μπανού Σοφία. Email: education@galilee.gr  Τηλ. επικοινωνίας: 210 6635955

Για να μάθετε περισσότερα, αλλά και να στηρίξετε το έργο της Μέριμνας: http://merimna.org.gr/

Έκκληση της Μέριμνας: Αγαπητοί μας φίλοι, στηρίξτε το έργο της Μέριμνας, στέλνοντας SMS τη λέξη ΜΕΡΙΜΝΑ στο 19454 έως το Σάββατο 4 Νοεμβρίου! Σας παρακαλούμε διαδώσετε το στους φίλους και γνωστούς σας!

Ιδρυτικά μέλη της Μέριμνας:

  1. Δανάη Παπαδάτου (πρόεδρος) – Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας, Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστημίου Αθηνών
  2. Μυρτώ Νίλσεν (ταμίας) – Ψυχολόγος, ψυχοθεραπεύτρια
  3. Χρυσούλα Λεμονίδου (γραμματέας) – Καθηγήτρια Νοσηλευτικής, Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστημίου Αθηνών
  4. Σωτήρης Μανωλόπουλος – Ψυχαναλυτής, παιδοψυχίατρος
  5. Ιωάννης Παπαδάτος – Διευθυντής Μονάδας Εντατικής Θεραπείας, Νοσοκομείου Παίδων «Π. & Α. Κυριακού»
  6. Στέλλα Τσίτουρα – Διευθύντρια Τμήματος Κοινωνικής Ιατρικής, Νοσοκομείου Παίδων «Π. & Α. Κυριακού»
  7. Γιάννης Υφαντόπουλος – Καθηγητής Οικονομίας της Υγείας, Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστημίου Αθηνών
  8. Aλέξανδρος Φωστηρόπουλος – Πανεπιστημιακός Ιερέας University of London, Αγγλία
  9. Μαρία Wasielewski – Νοσηλεύτρια, Σύμβουλος Ψυχολογίας

Επίτιμος Πρόεδρος: Κωνσταντίνος Παπαδάτος – Ομότιμος Καθηγητής Παιδιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών

Στη πορεία των χρόνων τρία ιδρυτικά μέλη αποχώρησαν και τρία νέα μέλη εντάχθηκαν στη Μέριμνα, μετά από τη σχετική αλλαγή του καταστικού της εταιρίας :
1. Ιωάννα Γιαννοπούλου – Παιδοψυχίατρος, Κέντρο Ψυχικής Υγείας Περιστερίου
2. Ελένη Καμπέρη-Τζουριάδη – Εκπαιδευτικός, Διεύθυνση Α/θμιας Εκπαίδευσης Ιωαννίνων
3. Χρυσή Χατζηχρήστου – Καθηγήτρια Σχολικής Ψυχολογίας, Σχολή Ψυχολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών

 

Τσαρλς Μάνσον: Είμαι ο Κανένας!

Τσαρλς Μάνσον: Είμαι ο Κανένας!

Πέθανε ο serial killer, Τσαρλς Μάνσον. Από όλα όσα γνωρίζουμε γι’ αυτόν, έχουν ειπωθεί και τα εξής:

«Γεννήθηκε το 1934 στο Οχάιο από την 16χρονη και αλκοολική Καθλίν Μάντοξ, η οποία μετά παντρεύτηκε τον Γουίλιαμ Μάνσον, αν και χώρισαν σχετικά γρήγορα. Εν τω μεταξύ έδωσε το παιδί της σε μία άτεκνη σερβιτόρα για να το μεγαλώσει, όπου όμως κατόπιν τον πήρε ο θείος του, ο οποίος όμως συνελήφθη για κλοπή με τη μητέρα του, και έτσι ο μικρός Τσαρλς υιοθετήθηκε από άλλη θεία του, μέχρι το ’42 που η μητέρα του αποφυλακίστηκε και τον πήρε πίσω, αλλά μετά δεν μπορούσε να τον συντηρεί και τον έβαλε εσώκλειστο σε ένα σχολείο αρρένων, όπου εκείνος το έσκασε, αλλά εκείνη τον ξαναπήγε πίσω. Ο βιολογικός του πατέρας ήταν στρατιωτικός και πιθανά αφροαμερικανός, αλλά δεν τον αναγνώρισε ως παιδί του, ούτε και τον γνώρισε ποτέ. Ο ίδιος ο Μάνσον, άρχισε από πολύ μικρή ηλικία να μπαινοβγαίνει στα αναμορφωτήρια, όπου ανέφερε πως τον κακοποιούσαν σεξουαλικά. Συμπεριφερόταν πολύ επιθετικά και αντικοινωνικά, είχε μέτρια προς χαμηλή νοημοσύνη και δεν ήξερε να διαβάζει ή να γράφει. Οι ψυχίατροι στις φυλακές όπου κατόπιν μπαινόβγαινε τον χαρακτήρισαν επικίνδυνο, χωρίς όμως σαφή διάγνωση ψυχασθένειας μέχρι τα 20 του χρόνια».

Δυστυχώς, το πως γεννιούνται και μεγαλώνουν κάποια παιδιά, είναι τις περισσότερες φορές, πολύ πιο ανατριχιαστικό κι από τα ίδια τα πιθανά ενήλικα αποτρόπαια εγκλήματά τους, που προφανώς δεν έχουν καμία δικαιολογία ως ενήλικες να διαπράξουν, αλλά κάποτε θα πρέπει να αναλογιστούμε την ευθύνη της κοινωνίας για το πως τους  αντιμετώπισε όσο ήταν παιδιά, πριν πάρουν το δρόμο δίχως γυρισμό.

  1. Αδιαφορία/Σκληρότητα/Κακοποίηση.
  2. Σιωπή/Συγκάλυψη.
  3. Τιμωρία/βία.
    Με αυτήν ακριβώς τη σειρά.

Αυτό είναι το τρίπτυχο της «επιτυχίας», που καταλήγει στο έγκλημα, με βάση:
α)την ολοσχερή μη-κατανόηση γι’ αυτό που ζει ένα παιδί,
και β) την ολοσχερή μη-δυνατότητα να μοιραστεί* τα βιώματά του, ώστε να το κατανοήσει έστω και ένας** άνθρωπος.

Και σε όλο αυτό, δεν έχουμε καμία δικαιολογία και καμία ελάφρυνση, γιατί ως κοινωνία πλέον γνωρίζουμε. Έχουν χυθεί τόνοι μελάνι, από τον Φρόυντ μέχρι την Άλις Μίλερ κι ακόμα παραπέρα, για το τι επιφέρει η κακοποίηση κάθε μορφής, παθητική ή επιθετική, στην συνέχεια της ζωής ενός παιδιού, απουσία έστω και ενός ανθρώπου μέσα ή γύρω από το περιβάλλον του, που να το κατανοήσει έστω και με τα μάτια.

Στο περιβόητο βίντεο, ο δημοσιογράφος, ρωτάει τον Μάνσον: «Ποιός είσαι;» κι εκείνος μετά από αρκετές γκριμάτσες, απαντάει, «Nobody! I’m nobody!». «Κανένας! Είμαι ο Κανένας!» ή αλλιώς: «Δεν είμαι κανένας», συνεχίζοντας:

«Nobody! I’m nobody!
I’m a tramp, a bum, a hobo
I’m a boxcar and a jug of wine
And a straight razor …if you get too close to me»

Το κακό όμως έχει ήδη από χρόνια τελεστεί. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1960, που ο ίδιος ο Μάνσον έγινε εμπνευστής  ενός «φυλετικού πολέμου» μεταξύ λευκών και μαύρων, που βάφτισε Helter Skelter, σχηματίζοντας την αίρεση «Οικογένεια Μάνσον», τα μέλη της οποίας έτρεφαν απόλυτη λατρεία προς το πρόσωπό του.

Κατάφερε, λοιπόν, να φτιάξει μια «οικογένεια» που να τον «λατρεύει», η οποία, όμως, ευθύνεται για πολλές άγριες δολοφονίες που προκάλεσαν σοκ στο Λος Άντζελες και στην παγκόσμια κοινή γνώμη, όπως εκείνη της 26χρονης ηθοποιού, Σάρον Τέιτ, συζύγου του κινηματογραφιστή Ρομάν Πολάνσκι που ήταν 8 μηνών έγκυος, που  σκότωσαν με 16 μαχαιριές. Ο ίδιος δεν σκότωσε ποτέ, όμως το έκαναν όσοι τον «λάτρευαν», για να γίνει ένας από τους μεγαλύτερους κατά συρροή δολοφόνους των ΗΠΑ.

Ο Μάνσον τελικά διεγνώσθη ως ψυχασθενής, και όντως ήταν ένας επικίνδυνος παρανοϊκός. «Πρέπει να κάνουμε ένα έγκλημα που θα τραβήξει την προσοχή όλου του κόσμου», είπε εκ των υστέρων στο δικαστήριο, πως ήταν το σχέδιό του.

Η ερώτηση «ποιός είσαι;», ήρθε λοιπόν πολύ αργά. Αλλά, έστω, κάποτε ήρθε. Ας αναρωτηθούμε, λοιπόν, πότε ενδιαφερόμαστε να κάνουμε έστω μια ερώτηση σε κάποιον και για τι. Πως και πότε αναγκαζόμαστε, ή μας αναγκάζει τελικά, κάποιος, να του κάνουμε έστω μία καθυστερημένη (και ακυρωμένη από την ίδια τη ζωή) ερώτηση.

*Ο ψυχαναλυτής Κώστας Νασίκας, έχει πει: «Μπορεί κάποιος να γίνει βίαιος και εγκληματίας επειδή δεν τον καταλάβαμε, δεν τον πλησιάσαμε σαν άνθρωπο για να καταλάβουμε τι ζει. Έτσι γίνεται εγκληματίας […] ένα άτομο αν δεν μπορέσει να μοιραστεί το βίωμά του, χάνει την ανθρώπινή του διάσταση και δεν μπορεί να ζήσει». Περισσότερα: Κώστας Νασίκας: Αν δεν μοιράζονται τα βιώματα, χάνεται η ανθρώπινη διάσταση

**Η Αλις Μίλερ, επίσης, έχει πει: «Σε όλα μου τα βιβλία προσπάθησα να δείξω ότι η βία που ασκείται στα παιδιά γίνεται μπούμεργανγκ για την κοινωνία. Στο συμπέρασμα αυτό κατέληξα όταν έθεσα το ερώτημα τού από πού προέρχεται το μίσος, πώς γεννιέται. Θέλησα να μάθω γιατί κάποιοι κλίνουν προς την ακραία βία και κάποιοι άλλοι όχι. Μόνον όταν διερεύνησα διεξοδικά τις παιδικές ηλικίες δικτατόρων και κατά συρροήν δολοφόνων, άρχισα να καταλαβαίνω. Γιατί όλοι τους στην παιδική ηλικία εκτέθηκαν σε αδιανόητα φρικτά βιώματα, τα οποία αρνήθηκαν ολωσδιόλου.
Αυτή ακριβώς η άρνηση ήταν, κατά την άποψή μου, που τους οδήγησε σε πράξεις εκδίκησης όταν ήταν ενήλικοι. Ένα παιδί που έχει υποστεί σωματική τιμωρία και ταπείνωση στο όνομα της ανατροφής αφομοιώνει από πολύ μικρό τη γλώσσα της βίας και της υποκρισίας και την κατανοεί ως το μοναδικό αποτελεσματικό μέσο επικοινωνίας.

Όταν προσπάθησα να διασαφηνίσω, με βάση τα παραδείγματα του Χίτλερ και του Στάλιν, πώς μπορεί να επιδράσει η παιδική κακοποίηση στην κοινωνία, πολλοί άνθρωποι μου αντέτειναν ότι και οι ίδιοι είχαν συχνά φάει ξύλο και παρ’ όλα αυτά δεν έγιναν εγκληματίες.

Όταν τους ρωτούσα για λεπτομέρειες της παιδικής τους ηλικίας αποδεικνυόταν ότι κατά κανόνα υπήρχε τουλάχιστον ένα πρόσωπο που, ναι μεν δεν προστάτευε το παιδί από την κακοποίηση, αλλά του έδειχνε συμπάθεια ή ακόμη και αγάπη. Αυτό το πρόσωπο –ο «μάρτυρας – αρωγός», όπως το ονομάζω» υπήρχε, μεταξύ άλλων, στη ζωή του Ντοστογιέφσκι, ο οποίος λέγεται πως είχε έναν εξαιρετικά βίαιο πατέρα αλλά μια στοργική μητέρα. Εκείνη μετέδωσε στο γιο της τη γνώση για την ύπαρξη της αγάπης, χωρίς την οποία τα μυθιστορήματα του Ντοστογιέφσκι θα ήταν αδιανόητα.

Ανάμεσα στα παιδιά που έχουν υποστεί σωματική τιμωρία στο παρελθόν υπάρχουν και εκείνα που ήδη στην παιδική τους ηλικία ή στην μετέπειτα ζωή τους δεν συνάντησαν μόνο πρόσωπα που τους βοήθησαν, δίχως να το συνειδητοποιούν, αλλά και «ενήμερους μάρτυρες», ανθρώπους δηλαδή που εν γνώσει τους τα συνέδραμαν να αναγνωρίσουν το άδικο που βίωσαν και να εκφράσουν τη θλίψη τους για αυτό που τους είχε συμβεί.
Αυτά τα παιδιά δεν εξελίχτηκαν φυσικά σε βίαιες εγκληματικές προσωπικότητες. Ήταν σε θέση να νιώσουν συναισθήματα και να δράσουν συνειδητά.» Περισσότερα: Πώς γεννιέται το μίσος; Της Alice Miller

«Έβαλα ανθρώπους στο χώμα. Είμαι στη φυλακή το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου. Είμαι ένας πολύ επικίνδυνος άνθρωπος» είπε ο Τσαρλς Μάνσον, στον ψυχολόγο της φυλακής.

http://tvxs.gr/news/blogarontas/tsarls-manson-eimai-o-kanenas


«Συνεπιμέλεια» παιδιού, μια «πονεμένη» ιστορία

Tvxs Ρεπορτάζ

Τι είναι η «συνεπιμέλεια» και γιατί δεν εφαρμόζεται στην Ελλάδα; Τι επιπτώσεις έχει στα παιδιά; Τι προσπάθειες γίνονται για να ληφθούν υπόψιν οι συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης;

Ο Ιωάννης Παπαρηγόπουλος, δικηγόρος, πρόεδρος του Ελληνικου Συμβουλίου Κοινής Ανατροφής – Σύλλογος Συνεπιμέλεια, αναλύει εκτενώς το θέμα στην Κρυσταλία Πατούλη και το Tvxs, αναφέροντας ότι: «Ένα στα 4 παιδιά βλέπουν τους γονείς τους να χωρίζουν και χάνουν έναν από τους δύο γονείς από την καθημερινή τους ζωή. Κι όλα αυτά, γιατί δεν εφαρμόζεται ο νόμος που ισχύει σε όλες της χώρες της Ευρώπης, από τους δικαστές».

Παράλληλα, ο Λάμπρος Κερεντζής, Ψυχολόγος – Ψυχοπαιδαγωγός, Οικογενειακός Θεραπευτής, επισημαίνει την «αναγκαιότητα και των δύο γονέων στην ανάπτυξη του παιδιού«, και τέλος, ένας διαζευγμένος πατέρας καταθέτει τη μαρτυρία του, λέγοντας -μεταξύ άλλων- πως: Ο πατέρας είναι μια επιταγή, τίποτε άλλο. Κι από εκεί και πέρα, αναγκάζεται να κάνει «απομακρυσμένη διαχείριση» σαν σε ηλεκτρονικό υπολογιστή».

Συνέντευξη με τον Ιωάννη Παπαρηγόπουλο:

Τι συμβαίνει, μέχρι σήμερα, όταν χωρίζει ένα ζευγάρι με ανήλικα παιδιά, στο θέμα της επιμέλειας;

Μετά το 1983 που άλλαξε ο αστικός κώδικας, ο δικαστής -σε περίπτωση διαφωνίας των γονέων, δηλαδή, διαζυγίου ή διάστασης- είναι αυτός ο οποίος ρυθμίζει την άσκηση της γονικής μέριμνας, η οποία περιλαμβάνει:

α) Τη διοίκηση της περιουσίας του παιδιού,
β) Την εκπροσώπηση του παιδιού,
γ) Την επιμέλεια της ανατροφής του.

Υπάρχει ένας νόμος του 1987, που λέει ότι οι γονείς είναι ίσοι σε δικαιώματα και υποχρεώσεις, κατά τη διάρκεια του γάμου, αλλά και μετά την τυχόν λύση του. Όπως υπάρχει κι άλλος ένας νόμος του 1992 που λέει ότι οι γονείς είναι από κοινού υπεύθυνοι για την ανατροφή του παιδιού τους.

Παρόλα αυτά, το νομολογιακό έθιμο με μία δογματική δικαιολογία, θέλει την επιμέλεια –κατά κανόνα- να την δίνουν στη μητέρα, σε περίπου 90% των περιπτώσεων. Και η επιμέλεια περιλαμβάνει όλη την ανατροφή του παιδιού, πράγμα το οποίο, όπως είπαμε προηγουμένως, θα έπρεπε να έχουν αναλάβει και οι δύο οι γονείς, από κοινού, είτε μέσα, είτε έξω από γάμο. Αυτό, γίνεται χάριν ευκολίας του δικαστηρίου, για να μη σκύβει και να δουλεύει πάνω από κάθε μία υπόθεση και να μην χρειάζεται να ρυθμίσει τη ζωή του παιδιού, κάτι το οποίο υποχρεούται να κάνει.

Η «δογματική δικαιολογία», που αναφέρατε, που έγκειται;

Σε ένα δόγμα αντιεπιστημονικό, το οποίο βασίζεται:

  • Στην σαφή βιοκοινωνική υπεροχή της μητέρας στην ανατροφή του παιδιού –ο Άρειος Πάγος, τα λέει αυτά.
  • Στον ισχυρό ψυχικό δεσμό που έχει αναπτυχθεί με τη μητέρα (βέβαια ξεχνάμε ότι, με την απόφαση του δικαστηρίου υπέρ μόνο αυτού του ισχυρού δεσμού, την ίδια στιγμή, πιθανά καταστρέφεται ο ισχυρός ψυχικός δεσμός που έχει αναπτυχθεί με τον πατέρα).
  • Στη θεωρία της σύγκρουσης, σύμφωνα με την οποία επειδή οι δύο γονείς συγκρούονται, άρα δεν μπορούν να συμφωνήσουν, και άρα πρέπει να δώσουμε την επιμέλεια στη μητέρα. Όμως, ξεχνάμε, ότι τη σύγκρουση την προκαλεί το ίδιο το νομολογιακό έθιμο, το οποίο υπαγορεύει στη μητέρα να πάει στο δικαστήριο για να τα πάρει όλα. Γιατί δεν υπάρχει λόγος να συμφωνήσει, αφού αν δεν συμφωνήσει θα τα πάρει όλα.
  • Και τέλος, με τη θεωρία της προσαρμογής. Γράφει η απόφαση: «Επειδή επί τόσα χρόνια, έχει αναλάβει την επιμέλεια η μητέρα και την ασκεί καλά, θα πρέπει να συνεχίσει να την ασκεί». Παραβλέπει όμως, ότι η κατάσταση αυτή διαμορφώθηκε μόνο με την επέμβαση του δικαστή που με μια προσωρινή διαταγή αφαίρεσε την επιμέλεια από τον πατέρα.

Το παραπάνω δόγμα, επιπλέον, είναι αντίθετο:

  • με το Διεθνές Δίκαιο
  • με τα ανθρώπινα δικαιώματα
  • με το εσωτερικό Δίκαιο
  • και είναι παράγων κακοποίησης, ψυχολογικής κακοποίησης, του πατέρα και του παιδιού.

Έχουν εκδοθεί πολλές αποφάσεις διεθνών οργάνων επ’ αυτών. Έχει εκδοθεί το ερμηνευτικό ψήφισμα 1279/2015 του Συμβουλίου της Ευρώπης, το οποίο συνιστά στα κράτη, να ακολουθήσουν τις οδηγίες του Συμβουλίου της Ευρώπης των 47 κρατών -και όχι μόνο της ΕΕ- που συμπεριλαμβάνει:

α) τις κοινές γονικές ευθύνες.
β) την εναλλασσόμενη κατοικία.
γ) τη χρήση σχεδίου ανατροφής των παιδιών.
δ) και τη φιλική δικαιοσύνη (γιατί εμείς έχουμε μία πάρα πολύ κακοποιητική δικαιοσύνη).

Την δεκαετία του ’90 όλες οι χώρες μιλούσαν συνεχώς για «Joint custody» δηλαδή, «κοινή επιμέλεια». Πράγματι, όλες οι χώρες αποφάσισαν την «Κοινή επιμέλεια» ή την «συνεπιμέλεια» όπως τη λέμε, και δεν ξαναμίλησαν γι’ αυτήν. Διότι, πλέον μιλάνε για κοινές γονικές ευθύνες, «Shared Parenting»: Δηλαδή, και οι δύο γονείς ανατρέφουν και συναποφασίζουν για το παιδί τους.

Επιπλέον, τη δεκαετία του 2000, με πρωτοβουλία ενός Γάλλου καθηγητή, εισήχθη το σύστημα της εναλλασσόμενης κατοικίας. Αυτό που λέγεται «Κοινή ανατροφή». Δηλαδή με τη σύσταση του Συμβουλίου της Ευρώπης μιλάμε και για κοινή επιμέλεια και πλέον και  για «ίσο χρόνο και με τους δύο γονείς». Και ίσο χρόνο, ακόμα και εάν αυτοί δεν συμφωνούν. Διότι αν οι γονείς συμφωνούν, μπορεί π.χ. ένας ναυτικός ή μία αεροσυνοδός, να βρουν άλλη λύση για τη ζωή του παιδιού. Όταν όμως δεν συμφωνούν, ο δικαστής θα πρέπει να δώσει ίσο χρόνο και με τους δύο.

Είπαμε ότι, η επιμέλεια των παιδιών είναι ήδη κοινή για τους δύο γονείς, όπως και ο ίσος χρόνος. Όχι, όμως, στην Ελλάδα. Έχει γίνει σχεδόν σε όλο το δυτικό κόσμο, από χώρες τις Ευρώπης έως τη Βραζιλία ή την Αυστραλία, αλλά όχι στην Ελλάδα. Αυτό μας οδήγησε στο ψήφισμα της Επιτροπής Ισότητος της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης, 2079/ 2015, που αναφέραμε παραπάνω. Οι αλλαγές στις κρατικές πολιτικές οδηγήθηκαν από μία επιστημονική έκρηξη που μας έφερε στο σημείο που πλέον ξέρουμε τη σημασία του ίσου χρόνου και με τους δύο γονείς, όχι μόνο για τα μεγάλα σε ηλικία, αλλά και για τα πάρα πολύ μικρά παιδιά.

Διότι από επιστημονικές μελέτες, παγκοσμίου αναγνώρισης, ξέρουμε ότι η κοινή ανατροφή, δηλαδή η κοινή επιμέλεια ίσου χρόνου και για τους δύο γονείς, εφαρμόστηκε στην πράξη σε όλες αυτές τις χώρες, όπου μεγάλης έκτασης μελέτες δείξανε ότι τα αποτελέσματα τα οποία εξάγει αυτό το σύστημα συνεπιμέλειας, είναι σχεδόν σα να μένει το παιδί στο ίδιο σπίτι μαζί και με τους δύο γονείς του. Αντιθέτως στην Ελλάδα, που δεν ισχύει η συνεπιμέλεια ίσου χρόνου, τα αποτελέσματα είναι πολύ άσχημα.

Τι μας λέει αυτό το ψήφισμα; Πώς «ενόψει όλων των σύγχρονων επιστημονικών μελετών» και του Διεθνούς Δικαίου, το Συμβούλιο της Ευρώπης συνιστά στα κράτη-μέλη τις εξής πρακτικές:

1. Τις κοινές γονικές ευθύνες, δηλαδή και γονική επιμέλεια και επιμέλεια. Δε μιλάει για γονείς μέσα σε γάμο, μιλάει για γονείς, ανεξαρτήτως αν είναι παντρεμένοι ή όχι. Δηλαδή, για όλους τους γονείς, κοινές γονικές ευθύνες.

2. Την εναλλασσόμενη κατοικία, δηλαδή τον ίσο χρόνο και για τους δύο γονείς σε ότι αφορά στα παιδιά τους.

3. Την φιλική δικαιοσύνη, μέσω της δικαστικής μεσολάβησης και όχι με την αντιδικία. Ενώ, εδώ στην Ελλάδα, πρέπει να αντιδικήσει ο πατέρας με το παιδί του. Νομικά, ο ένας επιτίθεται στον άλλον. Είναι μία ντροπή για τον πολιτισμό μας! Τι λέει η δικονομία μας; Για παράδειγμα, σε μία δίκη για επιμέλεια ή διατροφή, έχουμε το παιδί που εκπροσωπείται από τη μητέρα του ν’ αντιδικεί με τον πατέρα του. Έχουμε έναν που επιτίθεται και έναν που αμύνεται. Το παιδί και τον πατέρα. Και στο τέλος οι αποφάσεις έχουν νικημένο διάδικο ή το παιδί, ή τον πατέρα, γι’ αυτό και του επιβάλλονται δικαστικά έξοδα. Αυτό το πράγμα, δεν μπορεί να συνεχιστεί. Όπως και με τα συναινετικά διαζύγια, πρέπει να μην είναι ο Α εναντίον του Β, αλλά ο Α και ο Β, που πηγαίνουν και οι δύο μαζί να ρυθμίσουν τα θέματά τους. Φαίνεται ασήμαντο, αλλά είναι η βάση όλων. Ξαναλέω, είναι ντροπή για τον πολιτισμό μας! Συνιστά, λοιπόν, το ψήφισμα, «φιλική δικαιοσύνη». Όχι μέσα στα δικαστήρια. Σε αίθουσες έξω από τα δικαστήρια, να λύνονται οι υποθέσεις, με δικαστική μεσολάβηση ή με διαμεσολάβηση.

4. Την χρήση ψυχοκοινωνικών υπηρεσιών. Να υπάρχουν, δηλαδή, ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες, οι οποίες θα αναλαμβάνουν να βοηθούν στη διαχείριση των θεμάτων τους, και τους γονείς και τα παιδιά, γιατί ο δικαστής δεν ξέρει για όλα αυτά, δηλαδή όλες αυτές τις ψυχολογικές παραμέτρους, και δεν είναι και η δουλειά του να γνωρίζει. Στην Ελλάδα, όμως, δεν υπάρχει η παραμικρή δικαστική ψυχοκοινωνική υπηρεσία! Και η πρόβλεψη για να συσταθεί, που είχε γίνει το 1997, καταργήθηκε το 2016. Δηλαδή, το 1997, έγινε μια τέτοια πρόβλεψη από το νόμο που έλεγε ότι κάθε υπόθεση, υποχρεωτικά, πρώτα να την αναλαμβάνουν κοινωνικοί λειτουργοί και ψυχολόγοι και μετά να εισάγεται στο δικαστήριο, ποτέ όμως δεν εφαρμόστηκε, ενώ το 2016 καταργήθηκε ακόμα και η πρόβλεψη τού να γίνεται κάτι τέτοιο. Πώς θα μπορούσε να γίνει αυτό; Δηλαδή να συσταθούν ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες, οι οποίες θα βοηθούν σε αυτές τις υποθέσεις;  Δεν γίνεται να μην υπάρχει βοήθεια ψυχοκοινωνικών υπηρεσιών σε κάθε υπόθεση. Χρειάζεται, δηλαδή, να υπάρχουν ειδικοί, κοινωνικοί λειτουργοί, παιδοψυχολόγοι, ψυχολόγοι και ψυχίατροι, οι οποίοι θα πληρώνονται από τον ιδιώτη, αλλά θα έχουν οργανωθεί σε σώμα, όπως γίνεται π.χ. με τους  συμβολαιογράφους. Να οριστεί λοιπόν ένα σώμα ψυχοκοινωνικών ειδικών, οι οποίοι να υπάγονται στο δικαστήριο, να προστατεύονται με την αγωγή κακοδικίας (διότι σήμερα κανείς δεν γράφει εκθέσεις για δικαστήρια, γιατί φοβάται τις μηνύσεις). Επιπλέον, να υπάρχει διαφάνεια σε όλη τη διαδικασία, όπως και ένα ενιαίο πρωτόκολλο σε όλη τη χώρα, και όλα αυτά να συντονίζονται και να καταχωρούνται για κάθε υπόθεση, μέσα στο δικαστήριο και όχι σε κάποιους μυστικούς φακέλους. Γιατί σήμερα το δικαστήριο δεν ξέρει τις κινήσεις που έχουν κάνουν οι γονείς, για παράδειγμα, σε ποιόν φορέα πήγαν και για να ζητήσουν κάποια γνωμάτευση. Και μπορεί να πάνε σε πολλούς φορείς μόνο για να εμφανίσουν τελικά την γνωμάτευση που νομίζουν ότι τους βολεύει, και κάποια άλλη γνωμάτευση που νομίζουν ότι δεν τους βολεύει να την εξαφανίσουν. Ή να πηγαίνουν σε κάποιον φορέα μόνο μία φορά, π.χ. για συμβουλευτική, και να μην ξαναπατάνε, διότι θέλουν να κρύψουν και όχι να φανερώσουν τα προβλήματα. Και όλα αυτά να γίνονται με πολύ χειριστικό τρόπο, πολλές φορές εις βάρος της προστασίας του παιδιού και της απονομής της δικαιοσύνης. Επιπλέον, το ίδιο ψήφισμα, προβλέπει κι άλλα ζητήματα τεχνικής φύσης. Τ κυριότερο από αυτά, είναι ότι συνιστά:

5. Σε όλα τα κράτη μέλη, τις καλές πρακτικές που ήδη υπάρχουν σε άλλες χώρες. Αυτά, δηλαδή, που λέμε, δεν είναι υποθετικά. Εφαρμόζονται δίπλα μας, και η κοινή επιμέλεια, και ο ίσος χρόνος και με τους δύο γονείς, και οι ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες.

6. Το parenting plan. Τη χρήση, δηλαδή, σχεδίων ανατροφής των παιδιών. Δίνουν στους γονείς ένα ερωτηματολόγιο, και ζητάνε να τους συμπληρώσουν όλα τα ερωτήματα για το πώς θέλουν να μεγαλώσουν το παιδί τους. Για παράδειγμα, υπάρχει το ερώτημα «Σε ποια πόλη θέλετε να μείνει;» ή «Σε ποιο σχολείο θα πηγαίνει;»  ή «Τι εξωσχολικές δραστηριότητες θέλετε να έχει;». Όταν λοιπόν, οι γονείς φέρνουν αυτό το ερωτηματολόγιο συμπληρωμένο στο δικαστήριο, στο 70% των υποθέσεων, οι γονείς συμφωνούν. Έτσι, σταματάνε οι περισσότερες αντιδικίες, ακόμα κι αν οι γονείς δεν μιλάνε μεταξύ τους. Λειτουργεί, γιατί γίνεται εγγράφως.  Και στο 20% με 30%  που δεν θα συμφωνήσουν οι γονείς, τότε μόνο θα αναλάβει το δικαστήριο να βρει τις λύσεις.

Τι προσπάθεια γίνεται σήμερα, να εφαρμοστούν όλα αυτά και στην Ελλάδα;

Η Ελλάδα έχει αναλάβει διεθνείς υποχρεώσεις, για την συνεπιμέλεια, τις οποίες δεν πραγματοποιεί. Χρειαζόμαστε, λοιπόν, ένα νόμο ο οποίος θα κάμψει την άρνηση του κάθε δικαστή να εφαρμόσει το νόμο που ισχύει για όλη την ΕΕ και όχι μόνο. Για παράδειγμα, ο νόμος του 1987, όπως είπαμε, αναφέρει την συνεπιμέλεια, δηλαδή τα ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις και στους δύο γονείς μέσα στο γάμο ή μετά τυχόν λύση του. Γιατί ο κάθε δικαστής δεν τα εφαρμόζει στην Ελλάδα; Διότι παραβαίνει το νόμο! Πάει ενάντια στη Βουλή των Ελλήνων. Διότι στην Ελλάδα, δεν είναι η κυβέρνηση που ελέγχει τη δικαστική εξουσία, αλλά το ανάποδο. Αυτό που συμβαίνει, είναι ένα έλλειμμα δημοκρατίας. Οι νόμοι υπάρχουν και δεν τους εφαρμόζουν τα Δικαστήρια. Χρειάζεται λοιπόν ένας νόμος να αναγκάσει τον δικαστή να εφαρμόσει το νόμο.

Στις 3 Νοεμβρίου 2017, έγινε μία συνάντηση με τον αρμόδιο Υπουργό κ. Κοντονή, προκειμένου να ζητήσουμε να κατατεθεί ένα νομοσχέδιο, που συνέταξε σύσσωμος ο επιστημονικός κόσμος της χώρας και συμφωνούν όλα τα δημοκρατικά πολιτικά κόμματα. Άλλωστε ως τροπολογία το είχαν καταθέσει βουλευτές τριών κομμάτων στη βουλή αλλά δεν κατέβηκε για ψήφιση. Κατά τη γνώμη μας σε αυτό το αίτημα, αντιδρούν μόνο οι δικαστές και οι νομικοί γύρω από αυτόν τον χώρο. Στη συνάντηση αυτή προτάθηκε το ελάχιστο που μπορεί να γίνει για να γίνουν οι απαραίτητες αλλαγές. Όχι δηλαδή όλες οι αναγκαίες, αλλά οι πρώτες και κύριες. Τώρα, αναμένουμε να δούμε αν και τι αποφάσεις θα παρθούν. Επίσης, εξεδόθησαν πρόσφατα δύο αποφάσεις, από μια νέα γενιά δικαστών που μη μπορώντας να ξεφύγουν από τον εναγκαλισμό του Αρείου Πάγου, δέχθηκαν την συνεπιμέλεια με κάποιο τρόπο. Αυτό αν και δεν είναι ολοκληρωμένη λύση, είναι ανατροπή, όμως.

Για ποιο λόγο είναι ενάντια οι δικαστές;

Αν δείτε τις αποφάσεις, είναι πανομοιότυπες η μία με την άλλη. Αλλάζει μόνο λίγο η αρχή και λίγο το τέλος. Μέσα σε λίγη ώρα ξεπετάνε δεκάδες αποφάσεις. Αρνούνται να εμβαθύνουν σε κάθε υπόθεση, και δεν είναι δικαιολογημένα και σε θέση να το κάνουν. Και το κακό είναι, ότι ξεκινάνε από ένα εσφαλμένο κακοποιητικό τεκμήριο το οποίο λέει ότι την επιμέλεια του παιδιού πρέπει να αναλάβει η μητέρα, ενώ αν το τεκμήριο έλεγε ότι αν δεν συμφωνούν οι γονείς, το παιδί θα το αναλαμβάνουν και οι δύο γονείς, θα είχαν κλείσει οι υποθέσεις έξω από τα δικαστήρια και θα έκαναν ακόμα λιγότερη δουλειά. Απλώς τα δικαστήρια θα επικύρωναν τα πρακτικά που θα υπέγραφαν οι γονείς. Λέει, ο νόμος, οι δύο γονείς, είναι ίσοι σε δικαιώματα και υποχρεώσεις, κατά τη διάρκεια και μετά την τυχόν λύση του γάμου. Πόσο πιο καθαρά να το πει ο νόμος; Επίσης, λέει ο νόμος της κύρωσης της  διεθνούς σύμβασης των δικαιωμάτων του παιδιού το 1992: Και οι δύο γονείς είναι από κοινού υπεύθυνοι για την ανατροφή του παιδιού. Και όμως, στην Ελλάδα, δεν εφαρμόζουν το νόμο. Γιατί το κάνουν; Το κακό είναι ότι κι αυτό που κάνουν είναι πολύ πιο δύσκολο, απ’ ότι αν έκαναν αυτό που περιγράφουμε και συστήνει το Συμβούλιο της Ευρώπης.

Είπατε ότι υπήρξαν, παρόλα αυτά, δύο αποφάσεις συνεπιμέλειας, που έκαναν την ανατροπή;

Ναι, και η δεύτερη απόφαση, τον Οκτώβριο 2017, έλεγε: «επιμέλεια ένα μήνα στη μητέρα, και επιμέλεια τον άλλο μήνα στον πατέρα». Δεν φύγαμε, δηλαδή, από την αποκλειστική επιμέλεια αλλά την απονέμουμε εναλλάξ. Ο δικαστής, υποτάχθηκε στο νομολογιακό έθιμο, αλλά επιπλέον, είπε: Θέλετε συνεπιμέλεια; Ωραία. Ένα μήνα ο ένας, ένα μήνα ο άλλος. Όποιος γονιός δεν έχει τον ένα μήνα επιμέλεια, θα έχει επικοινωνία, με ίσους μάλιστα όρους, δηλαδή ακριβώς ότι θα έχει αυτός τον επόμενο μήνα. Ο δικαστής έπαιξε με τους όρους τους συστήματος, αλλά έκανε την ανατροπή.

Πάλι δεν έγινε αυτό που θα έπρεπε να γίνει, δηλαδή;

Όχι, διότι θεωρητικά μπορεί κάποιος γονιός να λειτουργήσει κακοποιητικά και να προκαλέσει καταστάσεις που δεν μπορεί να λύσει η συγκεκριμένη επιλογή. Π.χ. να το γράψει ο ένας γονιός σε ένα σχολείο τον ένα μήνα, και να το γράφει σε άλλο σχολείο ο άλλος τον άλλο μήνα. Το παραδοσιακό μοντέλο, δε, θέλει το δικαίωμα επικοινωνίας που δίνουν συνήθως οι δικαστές στην Ελλάδα, ειδικά για τον πατέρα, να βλέπει τα παιδιά του, με δύο διανυκτερεύσεις κάθε μήνα και μία με δυο φορές την εβδομάδα για μερικές ώρες. Για σκεφτείτε, τι σχέση μπορεί να χτίσει κάποιος με το παιδί του, όταν έχει μόνο αυτές τις ώρες κάθε μήνα για να συνδεθεί μαζί του; Πώς μπορεί να διατηρηθεί η επαφή πατέρα – παιδιού, όταν μάλιστα ο δικαστής αποσπά τον πατέρα από τη ζωή του παιδιού του;

Οπότε είμαστε σε αναμονή για το τι θα γίνει;

Χρειάζεται ενημέρωση, διότι ζούμε σε έναν κοινωνικό μεσαίωνα σ’ αυτά τα θέματα. Η κοινωνία είναι μπροστά, αλλά οι δικαστές λόγω έλλειψης ενημέρωσης φέρνουν εμπόδια στην εξέλιξή της, και εις βάρος των παιδιών. Ένα στα 4 παιδιά, βλέπει τους γονείς του να χωρίζουν. Καταλαβαίνετε τον όγκο του προβλήματος. Κάθε δεκαετία υπάρχουν 210.000 διαζύγια, όπου από αυτές τις περιπτώσεις οι 70.000 είναι αντιδικίες, και οι άλλες λύνονται συναινετικά. Στην πραγματικότητα όμως είναι πάρα πολύ μεγαλύτερος ο αριθμός των αντιδικιών, γιατί είναι πολλά διαζύγια που ξεκινούν συναινετικά και εξελίσσονται σε αντιδικία, ή υποκρύπτουν μία αντιδικία. Επιπλέον, 8% των περιπτώσεων που αφορούν την επιμέλεια, είναι για παιδιά εκτός γάμου, όπου ο πατέρας αποκλείεται δια βίου από το μεγάλωμα του παιδιού του. Επίσης, ας σκεφτούμε, είχε πει ο υπουργός υγείας, ότι το 30% των ελλήνων έχει προβλήματα ψυχικής υγείας. Οπότε στατιστικά, στις 210 χιλιάδες, οι 70.000 που αντιδικούν, αριθμητικά συμπίπτουν με όσους μπορεί να έχουν προβλήματα ψυχικής υγείας. Δηλαδή η αντιδικία πιθανόν να συνδέεται με την ψυχική νόσο.

Υπάρχει και ένα άλλο πολύ σοβαρό θέμα, με τις αποφάσεις των δικαστηρίων που δεν εκτελούνται. Βγαίνει π.χ. μια απόφαση επικοινωνίας του πατέρα με το παιδί, και αν θέλει η μητέρα την εφαρμόζει. Αν δεν θέλει δεν υπάρχει άλλος τρόπος να εφαρμοστεί. Για παράδειγμα, να βλέπει το παιδί ο πατέρας κάθε Τετάρτη για δύο ώρες. Μόνο στην Αττική την προηγούμενη χρονιά είχαμε 4.500 κλήσεις στην Αστυνομία, για παραβιάσεις εφαρμογής της επικοινωνίας. Όπως υπάρχουν και πάρα πολλές δίκες, ποινικά αδικήματα, για περιπτώσεις αποξένωσης, όπου δεν βλέπει για χρόνια ο πατέρας το παιδί, γιατί η μητέρα δεν τον αφήνει. Αυτά είναι, τα επακόλουθα του νομολογιακού εθίμου που ακολουθείται από τους δικαστές στην Ελλάδα, που περιγράψαμε. Και έχουμε και περιπτώσεις “learned helpess”, δηλαδή γονιών που τα παράτησαν. Διότι παρατάει ο πατέρας τη μάχη, σταματά να προσπαθεί, γιατί ξέρει πως ότι και να κάνει, δεν θα καταφέρει τίποτα. Δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσοι πολλοί άνθρωποι στην χώρα μας είναι που τους αφορούν όλα αυτά. Σκεφτείτε, μόνο ότι τα ποσοστά διαζυγίων είναι στο 20 με 25% κάθε χρονιά. Περίπου ένας και παραπάνω γάμος, στους τέσσερις, διαλύεται. Ένα στα 4 παιδιά βλέπουν τους γονείς τους να χωρίζουν και χάνουν έναν από τους δύο γονείς τους από την καθημερινή τους ζωή. Και όλα αυτά, γιατί δεν εφαρμόζεται ο νόμος που ισχύει σε όλες της χώρες της Ευρώπης, από τους δικαστές.-

Η αναγκαιότητα και των δύο γονέων στην ανάπτυξη του παιδιού

Ο Λάμπρος Κερεντζής, Ψυχολόγος – Ψυχοπαιδαγωγός, Οικογενειακός Θεραπευτής, αναφέρει: «Το σύστημα της μονογονεϊκής επιμέλειας των χωρισμένων νοικοκυριών τόσο σε νομικό όσο σε κοινωνικό και ψυχολογικό επίπεδο δημιουργεί μια κατάσταση τραγική. Η αντιπαλότητα των πρώην συζύγων, όχι μόνο ενισχύεται από το νόμο, ο οποίος πριμοδοτεί τον έναν (μητέρα) ενάντια στον άλλον (πατέρα) εφ’ όσον εκ προοιμίου τον θεωρεί υποδεέστερο σαν παρουσία, αλλά καταστεί το παιδί υποχείριό του, μειώνοντας την σημαντικότητα του καθώς και την σημαντικότητα της παρουσίας των γονιών του δίπλα του.

Η αναγκαιότητα της παρουσίας των δύο γονιών στην ανάπτυξη του παιδιού είναι πλέον αναμφισβήτητη. Το παλιό κοινωνικό στερεότυπο που απαιτούσε και πρόβαλε την μητέρα σαν το βασικό παράγοντα ανάπτυξης του παιδιού δεν θεωρείται σήμερα ικανό να αιτιολογήσει αυτή την ανάπτυξη, χωρίς την συνυπευθυνότητα του πατέρα. Στην οικογενειακή πραγματικότητα λοιπόν, αυτό που το παιδί βιώνει συναισθηματικά μέσα στην οικογένεια του, δεν περιορίζεται μόνο στην σχέση με την μητέρα του, αλλά και με τον πατέρα του καθώς, και με τα άλλα πρόσωπα που το περιβάλλουν, σ ένα δευτερεύοντα χρόνο.

Η επέμβαση του πατέρα στην ανάπτυξή του παιδιού γίνεται κιόλας από την βρεφική ηλικία και αυτό που εισπράττει είναι η παρουσία του συνυφασμένη με αυτή της μητέρας. Για το παιδί, λοιπόν, η παρουσία του πατέρα είναι εξ’ ίσου σημαντική με της μητέρας, όπως και η σχέση που δημιουργεί πραγματικά, ή φανταστικά μαζί του. Το παιδί κατασκευάζει την πραγματικότητα, και μέσα σε αυτή την κατασκευή ο πατέρας αποτελεί ένα θεμέλιο με τον ίδιο τρόπο που αποτελεί η μητέρα.

Το παιδί βλέπει την μητέρα πάντα σε σχέση με τον πατέρα ή τον πατέρα σε σχέση με την μητέρα σαν μια δυάδα η οποία θεωρείται ένα, «μαζί» και αυτό το μαζί το κάνει να αισθάνεται ότι ανήκει σε μια ομάδα που είναι η οικογένεια. Η αίσθηση λοιπόν του ανήκειν καθορίζεται από την μορφή σύνδεσης και λειτουργίας της οικογένειας (ακόμα και μετά τη διάλυσή της με το διαζύγιο) και βοηθάει στην κατασκευή της Ταυτότητας του. Κομμάτια λοιπόν της ταυτότητας του είναι οι δύο γονείς όχι απομονωμένοι, αλλά μαζί.

Πρέπει να γνωρίζουμε βέβαια ότι αυτή η έννοια του μαζί για το παιδί είναι διαφορετική από αυτή των γονιών. Δηλαδή, ξέχωρα αν οι γονείς είναι μαζί ή όχι, ο τρόπος που λειτουργούν μεταξύ τους μπορεί να ενισχύσει ή να μειώσει αυτή την έννοια σαν στοιχείο της ταυτότητας του. Δηλαδή αν δυο γονείς δεν έχουν χωρίσει αλλά βρίσκονται σε συνεχή αντιπαλότητα μεταξύ τους η έννοια του μαζί διαταράσσει το παιδί και δεν λειτουργεί εποικοδομητικά. Αντίθετα οι γονείς οι οποίοι έχουν χωρίσει αλλά διατηρούν μια «πολιτισμένη» σχέση, η έννοια του μαζί σαν στοιχείο, όπως είπαμε, της ταυτότητας του παιδιού λειτουργεί και το βοηθά ακόμα και όταν δεν είναι μαζί.

Κάτω από αυτό το πρίσμα ένα νομοσχέδιο για την συν- επιμέλεια των γονιών, έχω την εντύπωση ότι βοηθάει να δυναμώσει αυτό το «μαζί» των γονιών ακόμα και αν είναι χώρια. Τους «αναγκάζει» να αποδεχτούν ο ένας τον άλλον σ’ ένα καινούργιο χωρόχρονο, αυτόν της ανάγκης του παιδιού τους, κάτι που ίσως δεν το είχαν πετύχει όταν ήταν πραγματικά μαζί. Και το σπουδαιότερο ξεφεύγουμε από τα παλιά στερεότυπα και προσδίδουμε στην σχέση πατέρα-μητέρας την θέση και την σημαντικότητα που εκφράζει μέσα από το μαζί η χώρια.»

Μαρτυρία: Ο πατέρας στην Ελλάδα είναι μια επιταγή, τίποτε άλλο:

Κ.Π. (διαζευγμένος με δύο παιδιά): «Νομίζω πως δεν υπάρχει στην Ελλάδα, οικογενειακό δίκαιο. Δηλαδή, πας στο δικαστήριο και λύνουνε όλα τα θέματα σαν μια οικονομική διαφορά. Οι επικοινωνίες με τα παιδιά, κάθε Τετάρτη και δεύτερο Σαββατοκύριακο. Τρομερά πράγματα… Όλα είναι κομμένα και ραμμένα υπέρ των μητέρων. Ο πατέρας είναι μια επιταγή, τίποτε άλλο. Την επιμέλεια την παίρνει η μητέρα, ότι και να είναι. Θα έπρεπε να υπάρχει μέριμνα και για τη μητέρα και για τον πατέρα. Διότι, για να είναι καλά τα παιδιά, πρέπει να είναι καλά οι γονείς τους. Επιπλέον, όταν ένας πατέρας είναι εξαθλιωμένος οικονομικά, πως μπορεί να πηγαίνει να βλέπει τα παιδιά του και να είναι… άθλιος; Χωρίς δόντια, με άθλια ρούχα, κλπ..; Παλιότερα, θα μπορούσε π.χ. να κάνει δύο και τρεις δουλειές. Τώρα όμως που έχουν αλλάξει οι συνθήκες, δεν βγαίνει… Κι αυτό είναι αβάσταχτο. Νομοθετούν ξεκάθαρα υπέρ των γυναικών. Και το να μπεις σε μια τέτοια διαδικασία διατροφής, επιμέλειας, κλπ.. δεν ελέγχεται από πουθενά. Δηλαδή, ορίζει το δικαστήριο μια διατροφή για τον πατέρα, και στη μητέρα δίνει την επιμέλεια και τη μέριμνα. Αν τις ασκεί καλά ή όχι, αυτή την επιμέλεια και αυτή τη μέριμνα, δεν ελέγχεται από πουθενά. Ότι θέλει κάνει. Κι ο πατέρας από εκεί και πέρα, αναγκάζεται να κάνει «απομακρυσμένη διαχείριση» σαν σε ηλεκτρονικό υπολογιστή, κι αυτό στην καλύτερη περίπτωση».

http://tvxs.gr/news/ellada/ti-einai-i-synepimeleia-kai-giati-den-efarmozetai-stin-ellada

Γιώργος Οικονόμου: Μεγάλη η ευθύνη των ειδικών ψυχικής υγείας για την πρόληψη και την ενημέρωση

Μεγάλη η ευθύνη των ειδικών ψυχικής υγείας για την πρόληψη και την ενημέρωση

«Ποια είναι και η δική μας η ευθύνη, των ειδικών ψυχικής υγείας, που δε βγαίνουμε προς τα έξω να δώσουμε τις πληροφορίες που πρέπει, με διάφορους τρόπους ώστε να περάσουν στην κοινωνία; Έχουμε πολύ μεγάλη ευθύνη πάνω σ’ αυτό. Χρειάζεται λοιπόν να βγούμε λίγο προς τα έξω, να αρχίσουμε να μιλάμε για την πρόληψη και την ψυχική υγεία, και όχι τόσο και μόνο για την παθολογία. Σημειωτέον, ότι αυτά έχουν συμβεί στην Ευρώπη. Αλλά δεν τα ανοίγουμε στο ευρύ κοινό. Αυτό είναι ένα μεγάλο θέμα.»

Ο Γιώργος Οικονόμου, κλινικός ψυχολόγος – ψυχοθεραπευτής, συνιδρυτικό μέλος της ΕΛ.Ε.ΣΥ.Θ., εκπαιδευτής – επόπτης EFTA και συνιδρυτής – διευθυντής του ΣΚΕΨΥΣ, μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη και το Tvxs, με αφορμή το ζήτημα της αλλαγής φύλου.

Τι έχετε να πείτε γι’ αυτό που δήλωσε η Πάολα Ρεβενιώτη: «Έχω φίλες που αυτοκτόνησαν ή που έπεσαν στην πρέζα επειδή δεν μπορούσαν να ισορροπήσουν. Έχω χάσει πολλές γνωστές μου. Για όλα αυτά θα ήθελα να μας ζητήσουν μια συγγνώμη. Συγγνώμη που μας ταλαιπώρησαν, συγγνώμη που κάποιες έζησαν τραγωδίες και δράματα«;

Ίσως μια συγγνώμη να είναι το ελάχιστο που μπορούμε να δώσουμε σε όλους εκείνους που ταλαιπωρήθηκαν τόσο πολύ εσωτερικά και εξωτερικά.

Μετά το νομοσχέδιο που ψηφίστηκε για την αλλαγή φύλου, πόσο βλέπετε να κατανοούμε το κάθε τι ανθρώπινο; Είναι το ζητούμενο ακόμα και σήμερα;

Αυτό είναι ένα μεγάλο θέμα στην Ψυχική Υγεία, αλλά νομίζω ότι είμαστε εξαιρετικά πίσω. Δηλαδή, αν σκεφτώ τι μου έμεινε από όλα αυτά που ειπώθηκαν με την ευκαιρία της ψήφισης αυτού του νομοσχεδίου, ένα θα είναι π.χ. ότι «απειλείται ο θεσμός της οικογένειας»! Αυτό είναι μια υπερβολή, δεν είναι και κάτι καινούργιο. Χαρακτηριζόμαστε ως υπερβολικοί σαν κοινωνία.

Οπότε κάπου χάνουμε ένα μέτρο το οποίο υπάρχει στο δυτικό κόσμο. Τέτοιες τοποθετήσεις, με έκαναν και έλεγα, «που ζούμε;», «τι συμβαίνει ακριβώς;». Και αναρωτιόμουν ποια είναι και η δική μας η ευθύνη, των ειδικών ψυχικής υγείας, που δε βγαίνουμε προς τα έξω να δώσουμε τις πληροφορίες που πρέπει, με διάφορους τρόπους ώστε να περάσουν στην κοινωνία;

Γιατί οι σύλλογοί μας, θα έλεγα, αντιδρούν ad hoc. Δεν υπάρχει μια προετοιμασία του κόσμου για κάτι ανάλογο, ώστε αυτό το θέμα της ψυχικής υγείας να ανοίξει. Όπως αυτό το εξαιρετικό άρθρο του Μιχάλη Φακίνου για το «Coming out» το οποίο συμπεριλαμβάνει ανάλογους προβληματισμούς. Τέτοια πράγματα θα πρέπει να τα προωθήσουμε λίγο περισσότερο. Αλλιώς είναι ασύλληπτη η υπερβολή που ζήσαμε. Πραγματικά ασύλληπτη!

Πόσο έχουν ευθύνη και οι ειδικοί ψυχικής υγείας, που όπως είπατε δεν βγαίνουν όσο χρειάζεται να επικοινωνήσουν τα θέματα που υπάρχει όπως φαίνεται μεγάλη ανάγκη να ενημερωθεί ο κόσμος; 

Όντως, είναι ένα θέμα που υστερούμε και σε επίπεδο οργάνωσης. Έχουμε πολύ μεγάλη ευθύνη πάνω σ’ αυτό.
Όμως ως κοινωνία μαζί με την υπερβολή, αντιδρούμε και λίγο αποσπασματικά. Ασχολούμαστε με επί μέρους θέματα, χωρίς να βλέπουμε όλη την εικόνα. Οπότε ο καθένας ασχολείται μένα ένα πάρα πολύ μικρό συγκεκριμένο θέμα. Αυτό είναι φοβερό.

Χρειάζεται λοιπόν να βγούμε λίγο προς τα έξω, να αρχίσουμε να μιλάμε για την πρόληψη και την ψυχική υγεία, και όχι τόσο και μόνο για την παθολογία. Αλλά και αυτήν, εν πάση περιπτώσει. Και να γίνει αυτό που όλοι θα θέλαμε: Η αποϊατρικοποίηση κάποιων θεμάτων.
Σημειωτέον, ότι αυτά έχουν συμβεί στην Ευρώπη. Και η αποϊατρικοποίηση κάποιων θεμάτων και οι αλλαγές πάνω στις σημειολογίες της ψυχοπαθολογίας. Αλλά δεν τα ανοίγουμε στο ευρύ κοινό. Αυτό είναι ένα μεγάλο θέμα.

Καθημερινά συμβαίνουν περιστατικά για τα οποία θα έπρεπε να μιλάνε και να ενημερώνουν οι ειδικοί ψυχικής υγείας, κυρίως για την πρόληψη, αναλόγως, του κάθε θέματος που αναδύεται, ξεχωριστά.

Ναι, όντως, θα έπρεπε. Για να μη γίνονται και τελευταία στιγμή όλα αυτά που βλέπουμε και να μην υπάρχουν αυτού του είδους οι υπερβολικές αντιδράσεις, οι οποίες είναι εντυπωσιακές να συμβαίνουν εν έτει 2017. Απ’ την άλλη, είναι δύσκολα αυτά τα θέματα. Ανοίγουμε ένα τεράστιο κεφάλαιο, ακριβώς γιατί είμαστε βιοψυχοκοινωνικά όντα, πολύπλοκα όντα, πολύπλοκες προσωπικότητες, και θα έπρεπε να το δούμε και σε ένα τέτοιο επίπεδο, επιτέλους.

Επίσης ο κάθε άνθρωπος είναι και διαφορετικός. Έχουμε και μία διαφορετικότητα, η οποία μπορεί να αποτελεί ένα μικρό ποσοστό στον γενικό πληθυσμό μας, αλλά υπάρχει. Ακριβώς επειδή είναι μικρό αυτό το ποσοστό χρειάζεται την θεσμική προστασία γιατί αλλιώς θα γίνει βορά εύκολη από τους πολλούς – περισσότερους.
Τέθηκαν και ζητήματα τεχνικά, όπου επίσης σχολιάστηκαν με υπερβολή. Ο νομοθέτης αυτό που βάζει είναι π.χ. μια ηλικία για λόγους γραφειοκρατικούς. Άλλο τεράστιο θέμα αυτό. Γιατί στα 15 και όχι στα 18. Και γιατί στα 18 και όχι στα 50, τελικά, να ησυχάσουμε όλοι μαζί; Κάπως έτσι…

Γνωρίζουμε ωστόσο ως ειδικοί πως τέτοιου είδους διαφοροποιήσεις ξεκινούν πολύ νωρίς στην παιδική ηλικία και ακολουθούν την εξελικτική διαδικασία του παιδιού. Συνεπώς ίσως η ηλικία των 15 ετών να είναι η πιο ενδεδειγμένη γιατί ίσως προστατέψει αυτά τα άτομα από τη δυσφορία ενός “σωματικού εγώ” μη επιθυμητού αλλά και το συνεχές bullying που υφίστανται αυτοί οι άνθρωποι. Δίνει επίσης και αρκετό χρόνο για το “μετά” αυτής της διαφορετικότητας που ίσως είναι εξίσου δύσκολη υπόθεση καθώς καλείται να ζήσει μια “άλλη ζωή” από αυτή που γνώριζε – γνώριζαν το ίδιο το άτομο αλλά και όλοι γύρω του οικείοι. Σ αυτό το σημείο θα χρειαστεί πάλι βοήθεια για ν’ ανταπεξέλθει.

Θα μπορούσε όμως να γίνεται μια ευρύτερη συζήτηση για κάθε σχέδιο νόμου, ώστε στο τέλος να είναι και πιο πλήρες.
Αλλά και από την άλλη, δυστυχώς, δεν είναι εύκολο να διακρίνει κανείς που είναι η παθολογία, πως δηλαδή ένα μικρό παιδί μεγαλώνοντας σε ένα περιβάλλον και σε σχέση με αυτό το περιβάλλον, μπορεί να αναπτύξει μια παθολογία η οποία είναι άσχετη από το θέμα, που μπορεί ωστόσο να επηρεάσει την αντίληψη του φύλου του. Αλλά που όμως συμβαίνει. Άρα πρέπει εκεί να τα διακρίνουμε αυτά τα πράγματα. Χρειάζεται μια ματιά πιο εξειδικευμένη σε κάποια από αυτά τα άτομα, ακόμα και για προληπτικούς λόγους.

Αλλά είναι πολύ δυσδιάκριτη αυτή η γραμμή. Δεν μπορεί να τη διακρίνει κανείς εύκολα. Επειδή είναι αλληλεπίδραση συνεχής και δυναμικό σύστημα, δεν είναι εύκολο να δεις που επεμβαίνει το περιβάλλον και που όχι. Που σίγουρα στην προκειμένη περίπτωση παρεμβαίνει το περιβάλλον, κυρίως κακοποιητικά!
Κι όταν λέω περιβάλλον, εννοώ το ευρύτερο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον.

Και είναι και το θέμα της διεπιστημονικότητας. Πότε δηλαδή η Κοινωνιολογία, η Ανθρωπολογία, η Ψυχολογία, η Ιατρική, η Ψυχιατρική, η Ιστορία, και όλες οι άλλες επιστήμες θα κάνουν πραγματικά μια προσπάθεια να συνθέσουν τις γνώσεις τους, στο δια ταύτα; 

Βεβαία, και με γνώσεις, οι οποίες είναι και αρκετές. Ως επιστημονική κοινότητα, υπάρχει πλούσιο υλικό το οποίο έχουμε στα χέρια μας. Διότι αυτή η ιστορία έχει αρχίσει από τη δεκαετία του ’60, δεν είναι τωρινή. Έχουμε καταλάβει κάποια πράγματα, και επίσης έχουμε μοντέλα, πρωτόκολλα, που βοηθούν να προσεγγίσουμε ανθρώπους που βρίσκονται σε μια δύσκολη στιγμή τους και να τους φροντίσουμε.

Υπάρχουν και κοινωνίες που έχουν περάσει όλα αυτά στους θεσμούς. Ε, τώρα, φαίνεται ότι ήρθε και η ώρα η δική μας, κάπως να εκσυγχρονιστούμε πάνω στο θέμα.

Η κοινωνία πιέζει, για να φτάσουν τα διάφορα θέματα σε μία κυβέρνηση και να θεσμοθετηθούν αλλιώς. Κάποιοι έχουν κάνει έναν πολύ μεγάλο αγώνα, και συνήθως υπάρχουν και κάποιοι που έχουν θυσιαστεί σε κάθε αγώνα, ώστε να φτάσουν κάποια πράγματα ν’ αλλάξουν. Και μπορεί και να μην τους το αναγνωρίσουν. 

Πολύ σωστά. Είναι ένα θέμα πολύ μεγάλο κι αυτό. Το ότι πρέπει να φτάσουμε σε ένα όριο, το οποίο συνήθως δεν είναι καθόλου καλό, για να μπορέσουμε να αφυπνιστούμε. Είναι αλήθεια αυτό. Αλλά κάπως έτσι έγινε και με τις υποθέσεις των διεμφυλικών και ανθρώπων που έχουν θέματα με το φύλο. Έτσι έγινε. Δυστυχώς. Με αυτοκτονίες αφυπνιστήκαμε. Αλλιώς δεν θα αφυπνιζόμασταν.

Αυτό πρέπει κάποτε να σταματήσει όμως. Δεν γίνεται να φτάνουμε πάντα στο «αμήν», στο απροχώρητο και στο μη αναστρέψιμο, για να αλλάξει κάτι στην κοινωνία. Κάτι πρέπει να γίνει με την πρόληψη και την ενημέρωση.

Ναι, είναι πάντα ένας αγώνας που δίνουμε σε μια συνεχή αλληλεπίδραση. Και είναι πάντα και αυτό το πώς από το ατομικό θα περάσουμε σε ένα άλλο επίπεδο που θα είναι συλλογικό και θα συμπεριλαμβάνει βέβαια και το ατομικό. Αυτά είναι που μας απασχολούν πάρα πολύ. Πώς δηλαδή από άτομο θα γίνουμε ομάδα και κάπως θα το φτιάξουμε αυτό το πράγμα αλλιώς. Δεν είναι εύκολο, καθόλου.

Σκέφτομαι για παράδειγμα, ότι προσπαθούμε να ενωθούμε, σε ευρωπαΐκό επίπεδο, και υπάρχουν αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη κοινότητες οι οποίες θέλουν να αποσχιστούν. Κάτι δείχνουν όλα αυτά. Ξέρουμε πολύ καιρό τώρα μέσω της Γενικής Θεωρίας Συστημάτων πως στα ανοικτά συστήματα αναπτύσσονται έντονες αντίθετες – αντίρροπες δυνάμεις όπως η φυγόκεντρος και η κεντρομόλος που λέγαμε στη Φυσική. Όσο αυξάνεται η τάση συσπείρωσης σε μια κοινότητα τόσο αυξάνεται και η ανάγκη της διαφοροποίησης.

Ναι, γιατί όταν γίνεται μία Ένωση που δεν σέβεται το διαφορετικό και δεν το τιμάει, δεν είναι Ένωση. Όταν μπήκαμε στην ΕΕ και μας έλεγαν π.χ. να ξεπατώσουμε όλες τις ελιές μας και να βάλουμε ακτινίδια; Ή όταν πηγαίνουνε και κόβουνε στα δύο τα ξύλινα ψαροκάικα; Δεν γίνεται κάποιοι που λειτουργούν μέσα στα γραφεία τους να δημιουργήσουν μια Ένωση. Ή, κάτι άλλο, έχει γίνει π.χ. κάποια σοβαρή μελέτη για το πόσο κακό ή καλό έκανε ο Καλλικράτης, που ένωσε διάφορους δήμους; 

Νομίζω ότι είναι σε ένα πλαίσιο που αυξάνουμε την πολυπλοκότητά μας εξ ορισμού αλλά θέλουμε και άλλα εργαλεία για να την προσεγγίσουμε. Γιατί πια τα πράγματα γίνονται πολύ πιο πολύπλοκα, και κάποτε πρέπει να το αντιληφθούμε. Οπότε χρειαζόμαστε μεθοδολογικά εργαλεία για να προσεγγίσουμε αυτή την πολυπλοκότητα που ολοένα και αυξάνεται. Ακριβώς, γιατί η πληροφορία είναι ανοιχτή, υπάρχει παντού.
Και πως θα το αντιμετωπίσουμε όλο αυτό; Θέλει μια άλλου είδους οργάνωση.

Μέσα από αυτό το νομοσχέδιο, είδαμε πως υπάρχει ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας που είναι πολύ πίσω, ακριβώς γιατί ναι μεν υπάρχουν πλήθος πληροφοριών αλλά δεν υπάρχει ουσιαστική πληροφόρηση;

Επειδή είναι οριακά σημεία αυτά, βγαίνουν και οι αγκυλώσεις και η παθολογία μας ως κοινωνία. Γιατί έχουμε κι από αυτό. Έτσι ανοίγονται και φαίνονται όλα, γιατί σε αυτό το σημείο δοκιμάζονται και όλα.
Διαβάζω διάφορα πολιτικά άρθρα και διαπιστώνουν όλοι μαζί ότι υπήρξε μια μεγάλη πολιτική δυσκολία, από όλο αυτό. Ότι δεν έχουμε ευελιξία, δεν έχουμε συναινέσεις. Και πώς θα πάμε μπροστά, αν δεν υπάρχουνε βασικές συναινέσεις; Πώς αλλιώς θα γίνει; Κοντραριζόμαστε ες αεί.

Δηλαδή να γινόταν μία γόνιμη συζήτηση ως προς ένα παρόμοιο νομοσχέδιο ώστε να γίνει ακόμα καλύτερο;

Και πως θα γίνει συζήτηση αν δεν υπάρξουν και κάποιες συναινέσεις; Δεν μπορεί σε όλα να είμαστε κόντρα. Γι’ αυτό μιλάω για μια υπερβολή την οποία κάποια στιγμή πρέπει να την υπερβούμε και να βρούμε το μέτρο. Είτε σαν άτομα, είτε ως οικογένειες, είτε ως κοινότητα. Δηλαδή, πώς αλλιώς θα γίνει;
Ξέρω δεν είναι εύκολα αυτά τα πράγματα, αλλά τι να κάνουμε; Δε βλέπω άλλο τρόπο να προχωρήσουμε, παρά μόνο από βασικές συναινέσεις.

Όταν μια οικογένεια περνάει μια κρίση, βοηθάει όταν «σκοτώνονται» τα μέλη, αντί να προσπαθούν να βρουν μια λύση; Ένα σύστημα είναι και η βουλή…

Έτσι είναι, υπάρχουν ισομορφισμοί σε ένα μικρό σύστημα όπως η οικογένεια, και σε ένα πολιτικό υπερσύστημα που ανήκει η κάθε οικογένεια. Πώς δρούμε και πως αντιδρούμε ως σύστημα. Είναι ένα θέμα. Πολλές φορές αντιδρούμε με μια ισχυρή παρόρμηση που δεν την ορθολογικοποιούμε.

Υπάρχουν και πολλοί άνθρωποι οι οποίοι δεν ακούνε και είναι αδύνατον να καταλάβουν αυτό που τούς λές. Δηλαδή το μυαλό τους μοιάζει σα μπετόν που δεν το διαπερνά τίποτα.

Ε, αυτοί δεν έχουν πρόβλημα «φύλου»; Πρόβλημα, δηλαδή, ταυτότητας; Βέβαια βάζουμε έναν παράγοντα που είναι πολύ σημαντικός, που είναι η ανοικτότητα και η κλειστότητα, σε επίπεδο κοινωνικό ή ατομικό. Πόσο ανοιχτοί είμαστε, ή πόσο κλειστοί στις πληροφορίες που δεχόμαστε και ανταλλάσσουμε;
Έχουμε όμως και πολλά θετικά. Τα νησιά μας για παράδειγμα, που δέχτηκαν –και δέχονται- όλο αυτό το μεγάλο κύμα των προσφύγων, πώς αντιδράσανε; Σε σύνολο αντιδράσανε αρκετά ανθρώπινα, και αρκετά ανοιχτά στις τοπικές τους κοινωνίες. Και ήταν εντυπωσιακό. Δηλαδή, είναι σα να έχουμε άλλη μια πλευρά που όμως δεν την αξιοποιούμε αρκετά και που αφορά την ανοικτότητά μας σαν άνθρωποι και σαν κοινωνία. Είμαστε Μεσογειακοί, είμαστε ανοικτοί, έχουμε ανοικτότητα μεγάλη. Δεν την αξιοποιούμε, όμως, παρά μένουμε σε τρομερές αγκυλώσεις.
Γιατί αυτές οι αγκυλώσεις νομίζουμε ότι μάς ενισχύουν την ταυτότητά μας. Κι αν τις αφήσουμε, νιώθουμε ότι κλονίζεται η ταυτότητά μας. Αυτό είναι το θέμα.

Και η ταυτότητά μας λέει ότι ο Θεός έκανε τον Αδάμ και την Εύα; Και τέλος;

Για να περάσουμε, όμως, και από την άλλη μπάντα, και να δούμε ένα πλάσμα στα 15του να κάνει μια ριζική αλλαγή, και να δούμε τι δύναμη χρειάζεται αυτό ώστε να γίνει η ανατροπή; Γιατί έτσι θέλει και καλά κάνει με τη δική του οπτική. Να δούμε, δηλαδή, και το ανάποδο; Πόσο, εν τέλει, αυτοί οι άνθρωποι, μπορούμε να πούμε ότι είναι και ανοικτοί σε άλλα πράγματα, διαφορετικά.

Μα, όταν ανοίγεις τον εαυτό σου ανοίγεις και το βλέμμα σου στους άλλους. Η ενσυναίσθηση αναπτύσσεται σε έναν άνθρωπο όταν αναπτύξει πρώτα ενσυναίσθηση για τον εαυτό του. Όταν αρχίσει να καταλαβαίνει δηλαδή τον εαυτό του και να νιώθει τα συναισθήματά του κι όλα αυτά που του συμβαίνουν, τότε αρχίζει να καταλαβαίνει καλύτερα και τους άλλους.

Βεβαίως. Όπως να βλέπει και να κατανοεί και τι του γυρνάνε οι άλλοι, όμως. Γιατί φτιάχνουμε την ταυτότητά μας, μέσα και από τα μάτια του Άλλου. Αν οι άλλοι του γυρνάνε τις αγκυλώσεις τους, τι θα κάνει; Θα έρθει σε τρομερή σύγκρουση. Εσωτερική και εξωτερική.

Τι άλλες σκέψεις κάνατε με αφορμή αυτό το γεγονός;

Έκανα και σκέψεις προσωπικές, δικές μου. Πώς εγώ προσωπικά τοποθετούμαι σε σχέση με αυτό, και με τους ανθρώπους που δέχομαι. Πολλές φορές ο εαυτός μου με εξέπληξε, γιατί δεν είμαι πάντα έτοιμος για όλα αυτά. Παρότι ακούω, μιλάω και θέλω να είμαι ανοιχτός, έχω και εγώ τις αγκυλώσεις μου, και δεν είναι εύκολο. Και είναι ένα θέμα, επίσης, το οποίο με έβαλε σε έναν πολύ μεγάλο εσωτερικό δικό μου προβληματισμό και από την θέση του γονιού αλλά και του επαγγελματία. Και ως προς τις μεθόδους που έχουμε και ως προς το λόγο που χρησιμοποιούμε θεραπευτικά, και όλα αυτά τα ζητήματα.
Θέλω να πω δηλαδή ότι μας διακίνησε όλους αυτή η ιστορία σε πολλά επίπεδα.


Δημοσιεύτηκε: http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/megali-i-eythyni-ton-eidikon-psyxikis-ygeias-gia-tin-prolipsi-kai-tin-enimerosi

 

Coming Out. Του Dr. Μιχάλη Φακίνου

 

Tvxs

Σύμφωνα με τους ψυχίατρους Rοchelle Klinger και Robert Cabaj, comingout είναι η διαδικασία μέσω της οποίας το άτομο αναγνωρίζει τον σεξουαλικό του προσανατολισμό, αντιμέτωπο με το κοινωνικό στιγματισμό και μέσα από επιτυχή ανάλυση αποδέχεται τον εαυτό του: Η επιτυχής διαδικασία (της ομολογίας) του coming out περιλαμβάνει την αποδοχή του ατόμου για το σεξουαλικό του προσανατολισμό, ενσωματώνοντας σε όλες τις σφαίρες τις ζωής του – κοινωνική, επαγγελματική, οικογενειακή – αυτή του την αποδοχή.

Ο καθένας από μας μπορεί να γνωρίζει ένα άτομο – νήπιο, έφηβο, ή ενήλικο, άντρα ή γυναίκα, κοντινό και σημαντικό έως μακρινό – για το οποίο να διαισθανόμαστε πως μπορεί να είναι ομοφυλόφιλο. Η γνώση ορισμένων δεδομένων σχετικά με τη διαδικασία γνωστοποίησης (αλλιώς, έξοδος ή coming out από την κρυψίνια), προς εαυτόν και άλλους, της ομοφυλόφιλης ταυτότητας ενός ατόμου, μπορεί να μας φανεί χρήσιμη σε μια ανθρώπινη και βοηθητική στάση προς αυτό το άτομο.

Η διαδικασία της γνωστοποίησης συνεπάγεται μια σημαντική διαφοροποίηση στην ταυτότητα του ατόμου που συνοδεύεται από συναισθηματική φόρτιση διαφορετικού βαθμού ανάλογα με πολλούς παράγοντες, όπως φύλο, ηλικία, κοινωνική τάξη, εθνικότητα και πολιτισμική προέλευση, αλλά και τις θρησκευτικές πεποιθήσεις του ατόμου, ανάμεσα σε πολλούς άλλους.

Στα περισσότερα άτομα ομοφυλόφιλου ερωτικού προσανατολισμού η διαδικασία αυτή έχει παρατηρηθεί να διέρχεται μέσα από κάποια κοινά εξελικτικά στάδια.

Τα στάδια δεν ακολουθούν γραμμική αλλά δυναμική πορεία. Αυτό σημαίνει πως ένα άτομο μπορεί ταυτόχρονα να επεξεργάζεται θέματα από διαφορετικά στάδια, ένα άλλο να επιστρέφει σε πρώτα στάδια ενώ έχει επεξεργαστεί μεταγενέστερα, ένα άλλο να εγκλωβίζεται σ’ ένα στάδιο, κ.λπ. (Hancock, 2000).

Ανεξάρτητα από τις διαφορές, είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως:

  1. Η γνωστοποίηση αποτελεί για το άτομο σημαντική επικύρωση της ερωτικής του ταυτότητας, αναπόσπαστο και ουσιαστικό τμήμα της συνολικής αυτο-εικόνας του κάθε ατόμου, και
  2. Η γνωστοποίηση αυξάνει τον αυτοσεβασμό και την αυτοπεποίθηση του ατόμου και μακροπρόθεσμα συμβάλλει στην βελτίωση των σχέσεων του τόσο με άλλα ομοφυλόφιλα αλλά και ετεροφυλόφιλα άτομα.

Η γνωστοποίηση ουσιαστικά αποτελείται από δύο φάσεις. Πρώτα την γνωστοποίηση (παραδοχή) προς εαυτόν και μετά προς τους άλλους».

Οι πρώτες ενδείξεις

Πιο συγκεκριμένα, οι πρώτες ενδείξεις ομοφυλόφιλης ερωτικής ταυτότητας συχνά εκδηλώνονται στην προσχολική ηλικία, μεταξύ 2-4 ετών, όταν το παιδί εκδηλώνει μη φυλοτυπική συμπεριφορά.

Τα αγόρια μπορεί να εκδηλώνουν ενδιαφέρον για γυναικεία ρούχα, καλλυντικά, ή κοριτσίστικα παιχνίδια, να αποφεύγουν τα αγορίστικα παιχνίδια ή ομαδικά αθλήματα, ενώ τα κορίτσια μπορεί να προτιμούν αγορίστικα ρούχα και εμφάνιση, τα αγορίστικα παιχνίδια και τον Ταρζάν ή Σούπερμαν από την Χιονάτη και την Μπάρμπι. Αγόρια και κορίτσια μπορεί ακόμη και να δηλώνουν πως θέλουν να ανήκουν ή πως ανήκουν στο άλλο φύλο.

Από αυτά μόνο ένα μικρό ποσοστό θα διατηρήσει αυτές τις συμπεριφορές και αντιλήψεις για το φύλο του στην εφηβική και ενήλικη ζωή του, και ένα ακόμη μικρότερο ποσοστό θα προχωρήσει στην αλλαγή φύλου (AmericanPsychiatricAssociation, 2000).

Η πλειοψηφία, εκτιμάται περί το 75-80% των αγοριών προσχολικής ηλικίας με μη φυλοτυπική συμπεριφορά, θα ζήσουν ως ομοφυλόφιλα άτομα στην ενήλικη ζωή τους.

Οι υποψίες της οικογένειας

Σ’ αυτήν την νηπιακή ηλικία των 2-4 ετών είναι που οι γονείς για πρώτη φορά υποψιάζονται πως η σεξουαλικότητα του παιδιού τους μπορεί να διαφέρει από την αναμενόμενη. Η διαπίστωση αυτή έχει συνήθως πολλαπλές επιδράσεις σε γονείς και παιδί και σε βάθος χρόνου.

Οι συνήθεις γονεϊκές αντιδράσεις ποικίλουν, και ανάμεσα τους διαπιστώνονται φόβος, ντροπή, πανικός, συναισθηματική απόσυρση- κυρίως από τον γονέα του ίδιου φύλου, επιπλήξεις, τιμωρίες, ακόμη και χλευασμός, στην προσπάθεια, όχι να αποδεχθούν το παιδί αλλά να το αλλάξουν και να το φέρουν στο «σωστό» δρόμο, που δεν είναι άλλος από την ετεροφυλοφιλία.

Σ’ αυτή τη φάση το παιδί δεν αντιλαμβάνεται τι σημαίνουν τα ομοερωτικά του συναισθήματα και συμπεριφορές, και επομένως δεν μπορεί να κατανοήσει τι του συμβαίνει. Από τις αντιδράσεις του ενήλικου περίγυρου, όμως, το παιδί θα εξάγει τα ανάλογα συμπεράσματα.

Με δεδομένες τις κρατούσες απορριπτικές κοινωνικές αντιλήψεις για ό,τι μη ετεροφυλόφιλο, στην καλύτερη περίπτωση θα συνάγει πως δεν είναι αρεστή στους άλλους αυτή η συμπεριφορά, και στη χειρότερη και συχνότερη, πως το ίδιο ως οντότητα είναι ανεπιθύμητο, απορριπτέο, ή μη αγαπήσιμο.

Αυτό, λοιπόν, το παιδί, από πολύ νωρίς θα νοιώθει διαφορετικό, αποξενωμένο, μόνο, και ελλατωματικό. Θα εκδηλώσει την εσωτερική του σύγκρουση όχι με λόγια αλλά με προβλήματα συμπεριφοράς, ψυχοσωματικά και διάφορα άλλα συμπτώματα.

Μεγαλώνοντας και μπροστά στον κίνδυνο της απόρριψης από τους γονείς του, των οποίων την αποδοχή και αγάπη έχει απόλυτη ανάγκη για την επιβίωση του, με διάφορους τρόπους θα αποφεύγει ή θα διαστρεβλώνει την φυσική του εμπειρία, προσθέτοντας λίγο-λίγο σε ψυχικό τραύμα που συσσωρευτικά θα το απομακρύνει από τον γνήσιο εαυτό του και τη χαρά της ζωής, συμβάλλοντας έτσι στη διαμόρφωση ολοένα και πιο χαμηλής αυτοεκτίμησης.

Μετα την ηλικία των 4 ετών, και με την αυξανόμενη επαφή του παιδιού με ομηλίκους, η εκδήλωση της μη φυλοτυπικής συμπεριφοράς συνήθως μειώνεται, που υποδηλώνει την οικειοθελή απόκρυψη ή αποφυγή, καθώς το παιδί ωριμάζει και δέχεται την κριτική των ομηλίκων.

Αυτή η μείωση συνήθως συνοδεύεται από μεγάλη ανακούφιση στους γονείς, που εκλαμβάνουν την προηγούμενη συμπεριφορά ως φάση που πέρασε.

Όμως, ο διαφορετικός προσανατολισμός του παιδιού θα επανεμφανισθεί με την είσοδο στην ήβη, με άλλη μορφή πλέον. Σε κάποιες περιπτώσεις, σ’ αυτή τη φάση ή και αργότερα στην εφηβεία, ο γονέας ενδεχομένως να αναζητήσει και την βοήθεια των ειδικών.

Οι παρεμβάσεις των ειδικών

Προκειμένου να αποφευχθούν οι χρόνιες, αναποτελασματικές, και ζημιογόνες κλινικές προσπάθειες του παρελθόντος (χρόνια ψυχοθεραπείας, φαρμακευτικής αγωγής, ή και τεχνικών συμπεριφοριστικής αποστροφής), οι σύγχρονες πρακτικές ψυχολογικής παρέμβασης (Crawford, 2003′ Menvielle, και συν., 2002′ Hancock, 2000), απευθύνονται στους γονείς και προτείνουν, σε ατομικό ή ομαδικό επίπεδο, να ενημερώσουν τους γονείς γι’ αυτά που παρατηρούν στο παιδί τους, να τους βοηθήσουν να επεξεργαστούν την πραγματικότητα που καλούνται να διαχειριστούν (απενοχοποιήση, τροποποιήση των αντιλήψεων τους για την ομοφυλοφιλία, πένθος για το παιδί που περίμεναν να έχουν , κ.λπ.), να τους εκπαιδεύσουν και να τους στηρίξουν στην προσπάθεια τους να παρέχουν στο παιδί τους αυτά που έχει ανάγκη το κάθε παιδί: αγάπη, αποδοχή, ασφάλεια, προστασία, σεβασμό στην ατομικότητα του, και καθοδήγηση στην πορεία ανάπτυξης του με σεβασμό στην διαφορετικότητα του.

Έτσι, θα μπορέσουν να αποδεχθούν και να εκτιμήσουν το παιδί τους όπως είναι, αλλά και να το βοηθήσουν, όπως και τους εαυτούς τους, σε μια κατεύθυνση ψυχικά υγιούς ανάπτυξης σ’ ένα περιβάλλον (συγγενείς, συνομήλικοι, σχολείο) πιθανότατα αρνητικό προς την ομοφυλοφιλία του παιδιού τους (Children’s National Medical Center, 2007).

Γνωστοποίηση στον εαυτό του

Το επόμενο στάδιο της γνωστοποίησης, που ουσιαστικά αποτελεί και το στάδιο γνωστοποίησης προς εαυτόν, πρωτοεμφανίζεται συνήθως γύρω στα 13-14 και διαρκεί στο υπόλοιπο της εφηβείας και στα πρώτα χρόνια της νεότητας, όπου το άτομο αρχικά αναγνωρίζει κάποια ομοερωτική σκέψη, φαντασίωση, ή αίσθηση στον εαυτό του. Συχνότερα, το νεαρό άτομο δεν διαθέτει ξεκάθαρη αντίληψη της έννοιας «ομοφυλοφιλία» και τι σημαίνει, με αποτέλεσμα η περίοδος αυτή να χαρακτηρίζεται από σύγχιση, ακόμη και αν έχει κάποιες εμπειρίες ομοφυλόφιλου χαρακτήρα.

Η σταδιακή γνωστική διευκρίνηση της εμπειρίας του μπορεί να το οδηγήσει σε ποικιλία αντιδράσεων, που κυμαίνονται από εξαντλητικές και ίσως επικίνδυνες προσπάθειες να αρνηθεί την εσωτερική πραγματικότητα του, π.χ., απόπειρες αυτοκτονίας, έως την αναγκαιότητα να την μοιραστεί με άτομο/α που εμπιστεύεται, ελπίζοντας στην αποδοχή.

Οι πρώτες αντιδράσεις που θα δεχτεί μπορεί να έχουν σοβαρή επίδραση. Αν είναι θετικές θα συμβάλλουν στο ξεκίνημα της αυτοαποδοχής, στην αύξηση της αυτοεκτίμησης, και στην επεξεργασία αυτής της υπαρξιακής κρίσης σε θετική για το άτομο κατεύθυνση.

Αν είναι αρνητικές, ενδέχεται να επικυρώσουν προηγούμενες αρνητικές εντυπώσεις του ατόμου για την ομοφυλοφιλία ή/και τον εαυτό του, να καθυστερήσουν έως και να αναβάλουν για μεγάλο διάστημα την εξέλιξη του, να ενεργοποιήσουν συναισθήματα ενοχής, ντροπής, και απομόνωσης, επισφραγίζοντας έτσι την προηγούμενη χαμηλή του αυτοεκτίμηση.

Με δεδομένο τον κίνδυνο της απόρριψης σε κάθε αποκάλυψη, είναι σημαντικό το νεαρό άτομο να βιώσει την αποδοχή από άτομα που εκτιμά.

Γι’ αυτό, είναι σημαντικό να χτίσει πρώτα την αυτοπεποίθηση του μοιραζόμενο την πραγματικότητα του με άτομα που εκτιμά πως θα το αποδεχτούν, πριν προχωρήσει στην γνωστοποίηση προς άτομα μεγάλης ψυχολογικής σημασίας και ρίσκου απόρριψης, π.χ., γονείς ή άλλα μέλη της οικογένειας του.

Προσπάθειες κατανόησης

Σ’ αυτές τις συνθήκες η συμπαράσταση προς το νεαρό άτομο είναι πολύτιμη, αν το βοηθήσουμε να επεξεργαστεί την ετοιμότητα του προς γνωστοποίηση, να διευκρινίσει τι επιδιώκει και τι περιμένει από τους άλλους, να διαλέξει τον τρόπο που θα το γνωστοποιήσει – σεβόμενο τόσο τις ανάγκες του όσο και αυτές των άλλων – και αν είναι διατεθιμένο να δώσει το χρόνο που και οι άλλοι θα χρειάζονται για να συμφιλιωθούν με την αποκάλυψη.

Επίσης, θα μας βοηθήσει να θυμόμαστε πως το ζητούμενο δεν είναι να αποτρέψουμε ούτε να προωθήσουμε το άτομο να είναι ομοφυλόφιλο.

Το ζητούμενο είναι να είμαστε υποστηρικτικοί προς το άτομο, με σεβασμό και ειλικρίνια και ως προς τα δικά μας όρια συμπαράστασης. Ακόμη, είναι βοηθητικό στην επικοινωνία μας να προτείνουμε και όχι να επιβάλλουμε, όπως και να σεβαστούμε το απόρρητο της ζωής του.

Τέλος, θα βοηθήσει να μην υποθέτουμε πως όλοι οι άνθρωποι είναι ετεροφυλόφιλοι, έτσι ώστε και στο λεξιλόγιο μας π.χ., να μην υποδηλώνουμε πως όλες οι κοπέλες έχουν το αγόρι τους (Black & Underwood, 1998).

Ο πειραματισμός

Ο πειραματισμός είναι το στάδιο που συνήθως ακολουθεί, όπου το άτομο δοκιμάζει ερωτικές και κοινωνικές συνευρέσεις με άτομα του φύλου του. Η ετεροφυλόφιλη κοινωνικοποίηση των περισσοτέρων ομοφυλοφίλων συνεπάγεται αρκετές φορές να διαπιστώνεται εδώ το εξής παράδοξο: ένα άτομο να βιώνει την ομοφυλόφιλη εφηβεία του ακόμη και με μεγάλη χρονική καθυστέρηση από την χρονολογική του εφηβεία, και ενώ έχει εξελιχθεί σε άλλους τομείς της ζωής του, π.χ., εκπαιδευτικούς, οικονομικούς, επαγγελματικούς (Siegel & Lowe, 1994).

Χαρακτηριστική, εδώ, είναι η περίπτωση ατόμων που, ακόμη και στη μέση ηλικία ή και αργότερα, βρίσκουν το θάρρος να επιδιώξουν να ζήσουν γνήσια προς τον εαυτό τους.

Όντας άπειροι στις συνδιαλλαγές σ’ αυτό το νέο ομοφυλόφιλο κόσμο, διακατέχονται από σύγχιση και φόβο, αλλά και παρορμητικότητα, δίνοντας την εικόνα πως ζούν μια καθυστερημένη και ριψοκίνδυνη εφηβεία.

Σ΄αυτήν την κατάσταση, η συμπεριφορά του ατόμου, εκτός από δυσνόητη στο ίδιο το άτομο και τους άλλους, μπορεί συχνά να είναι έως και επικίνδυνη για την ασφάλεια του.

Γνωστοποίηση προς τους άλλους

Η γνωστοποίηση προς τους άλλους απευθύνεται αρχικά προς λίγα, πολύ κοντινά άτομα (πολύ καλούς φίλους/ες ή επιλεγμένα μέλη της οικογένειας), αργότερα σε περισσότερα άτομα, και πιθανά αργότερα σε ευρύτερο κοινωνικό σύνολο (εργασιακό χώρο, συνεργάτες, άλλους γνωστούς ή συγγενείς).

Το κάθε ενήλικο, πλέον, άτομο, κάνει τις δικές του επιλογές ως προς το τι γνωστοποιεί, πως, και σε ποιούς, με τις αντίστοιχες προεκτάσεις. Ενδεχομένως, η γνωστοποίηση να βάλει σε κίνδυνο κάποιες σχέσεις.

Η πορεία, όμως, προς την αυτοαποδοχή και την εσωτερική σύνθεση θα περάσει και από άλλες κρίσεις και θα παραμείνει μια διαδικασία στην οποία το άτομο πιθανότατα να επιστρέψει αρκετές φορές, καθώς οι συνθήκες της ζωής του θ΄αλλάζουν.

Είναι μόνο ερωτικός προσανατολισμός;

Ο όρος ερωτικός προσανατολισμός αφορά στην έλξη (σωματική, συναισθηματική, εγκεφαλική, ή/και πνευματική) που βιώνει ένα άτομο προς ένα άλλο άτομο του άλλου φύλου, του ίδιου φύλου, ή και των δύο φύλων (SIECUS, 1995).

Έτσι, είναι ακριβέστερο να μιλάμε για ερωτικούς προσανατολισμούς. Ανάμεσα τους, ο ομοφυλόφιλος ερωτικός προσανατολισμός – ομοφυλοφιλία – είναι απλώς άλλος ένας, που διαμορφώνεται και καθορίζεται, όπως και οι άλλοι, μέσω των ίδιων πολύπλοκων μηχανισμών και αλληλεπιδράσεων κοινωνικών, πολιτισμικών, βιολογικών, οικονομικών, και πολιτικών παραγόντων.

Η σύγχρονη επιστημονική σκέψη θεωρεί πλέον πως οι διαδικασίες διαμόρφωσης του ανθρώπινου ερωτικού προσανατολισμού ολοκληρώνονται μέχρι περίπου την ηλικία των 5 ετών, ανεξάρτητα από το φύλο του ατόμου ή την κατεύθυνση του προσανατολισμού – προς το άλλο ή το ίδιο φύλο, ή και τα δύο φύλα (SIECUS, 1998).

Άλλο Ερωτικός προσανατολίσμός και άλλο ερωτική συμπεριφορά

Σ΄αυτό το σημείο είναι χρήσιμο να κάνουμε την διάκριση ανάμεσα στον ερωτικό προσανατολισμό και την ερωτική συμπεριφορά, η οποία αναφέρεται στο τι κάνει στην ερωτική του ζωή ένα άτομο.

Πρόκειται για διαφορετικές έννοιες που δεν συμπίπτουν πάντα. Έτσι, είναι δυνατόν ένα άτομο με ετεροφυλόφιλο προσανατολισμό να εκδηλώσει περιστασιακά και ομοφυλόφιλη ερωτική πρακτική.

Αντίστοιχα, είναι δυνατό ένα άτομο με ομοφυλόφιλο ερωτικό προσανατολισμό να εκδηλώσει περιστασιακά ή και μακροχρόνια και ετεροφυλόφιλη ερωτική πρακτική.

Συμβαίνει ακόμη και σήμερα, συχνότερα παλαιότερα όταν οι κοινωνικές και θεσμικές προκαταλήψεις για την ομοφυλοφιλία απειλούσαν ακόμη και την ίδια την ζωή ενός ομοφυλόφιλου, άτομα κατά προσανατολισμό ομοφυλόφιλα να εκδηλώνουν έως και αποκλειστικά μια ετεροφυλόφιλη ερωτική συμπεριφορά (γάμος, παιδιά, και ομοφυλόφιλες φαντασιώσεις ή/και, αναγκαστικά, κρυφές εμπειρίες).

Τύποι ομοφυλόφιλων συμπεριφορών

Στον πληθυσμό των ομοφυλόφιλων ατόμων παρατηρείται ποικιλία συμπεριφορών που έχει οδηγήσει ορισμένους ερευνητές να μιλούν για ομοφυλοφιλίες» αναφέρει ο Δρ. Μιχάλης Φακίνος. Σε σχετική έρευνα, οι Bell & Weinberg (1978) κατέγραψαν διακριτούς τύπους συμπεριφορών και σχέσεων στα ομοφυλόφιλα άτομα:

1) Τα κλειστά ζευγάρια – άτομα που ζουν μαζί σε αποκλειστικές και μακροχρόνιες σχέσεις
2) Τα ανοιχτά ζευγάρια – άτομα που ζουν μαζί με λιγότερη συναισθηματική αλληλεξάρτηση και ελευθερία στην σεξουαλική συνεύρεση και με άλλους ερωτικούς συντρόφους
3) Τα λειτουργικά άτομα – που ζουν μόνα τους με ενεργό ερωτική ζωή
4) Τα δυσλειτουργικά άτομα – που είναι ερωτικά δραστήρια με σεξουαλικές διαταραχές κα σε δυσαρμονία με τον εαυτό τους ως προς την ομοφυλοφιλία τους, και
5) Τα α-σεξουαλικά άτομα – σε δυσαρμονία με τον εαυτό τους για την ομοφυλοφιλία τους και ερωτικά λιγότερο ενεργά

Επίσης, έχει παρατηρήθεί μεγαλύτερη ομοιότητα στις συμπεριφορές κατά φύλο παρά κατά προσανατολισμό, π.χ.,οι ομοφυλόφιλοι άντρες έμοιαζαν περισσότερο με τους ετεροφυλόφιλους άντρες παρά με τις ομοφυλόφιλες γυναίκες (λεσβίες).

Και ενώ οι ομοφυλόφιλοι άντρες είχαν εντονότερη σεξουαλική δραστηριότητα ακόμη και από τους ετεροφυλόφιλους άντρες, οι λεσβίες είχαν πιο σταθερές σχέσεις και λιγότερους ερωτικούς συντρόφους από τους ομοφυλόφιλους άντρες.

Το αντίστροφο ερωτηματολόγιο

Μια ομάδα προώθησης ίσων δικαιωμάτων για τα ομοφυλόφιλα άτομα στην Αμερική, θέλοντας να αναδείξει το παράλογο των θέσεων που συχνά εκφράζουν «καλοπροαίρετα» τα ετεροφυλόφιλα άτομα προς τα ομοφυλόφιλα, συνέταξε ένα κατάλογο συχνών ερωτήσεων σε αντίστροφη κατεύθυνση, όπως:

α) Τι πιστεύετε ότι προκάλεσε την ετεροφυλοφιλία σας;
β) Πότε αποφασίσατε ότι είστε ετεροφυλόφιλος/η;
γ) Γιατί εσείς οι ετεροφυλόφιλοι δίνετε τόση έμφαση στο σεξ;
δ) Είναι πιθανό η ετεροφυλοφιλία σας να πηγάζει από ένα νευρωτικό φόβο προς τα άτομα του φύλου σας;
ε) Γιατί εσείς οι ετεροφυλόγιλοι αισθάνεστε την υποχρέωση να μυήσετε τους άλλους στο δικό σας τρόπο ζωής;
στ) Γιατί εσείς οι ετεροφυλόφιλοι δίνετε τόση έμφαση στο σεξ;
ζ) Λαμβάνοντας υπόψιν το οξύτατο πρόβλημα του υπερπληθυσμού, πως πιστεύετε ότι θα μπορούσε να επιβιώσει το ανθρώπινο είδος αν όλοι ήταν ετεροφυλόφιλοι σαν εσάς; κλπ.κλπ.

Προσοχή στους ειδικούς

«Στους ειδικούς, οι λανθάνουσες και μη προκαταλήψεις συχνά οδηγούν σε συμπεριφορές που όχι μόνο δεν συμβάλλουν στην βελτίωση της ψυχικής υγείας του ατόμου, αλλά μπορεί και να την επιδεινώσουν» εξηγεί ο Δρ Μιχάλης Φακίνος.

Στην σύγχρονη κλινική πρακτική η αντιμετώπιση του ατόμου που αναζητά βοήθεια από τον ειδικό ψυχικής υγείας σχετικά με την ερωτική του ταυτότητα, επαφίεται στην επιστημονική κατάρτιση και ατομική ευαισθησία του εκάστοτε θεραπευτή.

Γι’ αυτούς ακριβώς τους λόγους, η επιστημονική ψυχολογική κοινότητα (APA, 2000, Hancock, 2000) προτρέπει τα μέλη της που λειτουργούν σε θεραπευτικό ρόλο με άτομα ομοφυλόφιλου ή αμφιφυλοφιλικού ερωτικού προσανατολισμού να ακολουθούν στην πρακτική τους μια σειρά από συγκεκριμένες οδηγίες που αφορούν:

1) στις στάσεις προς την ομοφυλοφιλία και αμφιφυλοφιλία (τις δικές τους, του πελάτη, του κοινωνικού περίγυρου, την διάκριση από τις διαταραχές, την κατανόηση του κοινωνικού στιγματισμού-διακρίσεις, προκαταλήψεις και βία, και τις επιδράσεις στην αυτο – εικόνα του πελάτη, στο θεραπευτικό αίτημα, και στην θεραπευτική διαδικασία),
2) στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των διαπροσωπικών και οικογενειακών σχέσεων των ομο – και αμφιφυλόφιλων ατόμων (σημαντικότητα της οικογένειας, μη τυπικές οικογενειακές φόρμες, επιδράσεις στην οικογένεια προέλευσης),
3) σε θέματα ποικιλομορφίας/ανομοιογένειας (διαφορετικότητα εθνικής, ταξικής, ή θρησκευτικής προέλευσης, ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης σε όλο το ηλικιακό φάσμα, επιδράσεις σωματικών ή άλλων αναπηριών), και
4) σε θέματα δια βίου εκπαίδευσης των ειδικών αναφορικά με την παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας σε άτομα ομο- και αμφιφυλόφιλου ερωτικού προσανατολισμού.

Το σημαντικότερο όλων, ίσως, στην προσπάθεια του ειδικού να ανταποκριθεί θεραπευτικά στις ανάγκες των πελατών του με ομοφυλόφιλο ή αμφιφυλόφιλο ερωτικό προσανατολισμό βρίσκεται στην διαθεσιμότητα του να αντιμετωπίσει τα κενά στην ακαδημαϊκή και πρακτική του κατάρτιση, και σε διαρκή βάση τις σπλαχνικές του αντιδράσεις σε όλα τα θέματα που αφορούν στην ζωή αυτών των πελατών του. Η ανάγκη αυτή είναι παρούσα ανεξάρτητα από τον ερωτικό προσανατολισμό του ειδικού.

Κοινωνικές αντιλήψεις

Ενδεικτικά των κοινωνικών προκαταλήψεων είναι τα ευρήματα πρόσφατης έρευνας στον ελληνικό πληθυσμό, όπου το 69% των Ελλήνων 18 ετών και άνω δήλωσαν πως θα τους ενοχλούσε να μάθουν πως κάποιος/α στο οικογενειακό τους περιβάλλον είναι ομοφυλόφιλος (Ζούλας, 2005).

Ακόμη και για «προοδευτικά» άτομα, η υποψία πως ένας πολύ δικός τους άνθρωπος-το παιδί τους, η αδελφή, ο αδελφός-μπορεί να είναι ομοφυλόφιλο, μπορεί να συνεπάγεται αισθήματα ντροπής, ενοχής, οργής, και πένθους, ανάμεσα σε πολλά άλλα. Οι δε συμπεριφορές, ανάμεσα σε άλλες, μπορεί να περιλαμβάνουν από την συναισθηματική απομάκρυνση έως την έκδηλη απόρριψη και διωγμό του ατόμου από την οικογένεια.

Σε επίπεδο κοινωνίας, ας μην ξεχνάμε, πως η αντιμετώπιση ομοφυλόφιλων ατόμων, ανάμεσα στις πολλές της μορφές, περιλαμβάνει και τις κατά χιλιάδες θανατώσεις ομοφυλόφιλων αντρών-μαζί με Εβραίους και κουμουνιστές-στα κρεματόρια της ναζιστικής Γερμανίας, την ποινικοποίηση της ομοφυλόφιλης συμπεριφοράς σε αρκετές χώρες, ακόμη το δημόσιο χλευασμό έως και τα εγκλήματα μίσους κατά των ομοφυλοφίλων, ακόμη και στις μέρες μας, και μάλιστα σε ανεπτυγμένες χώρες του δυτικού κόσμου, κ.λπ.

Τόσο οι ειδικοί, όσο και τα ομοφυλόφιλα άτομα, με δεδομένη την ετεροφυλόφιλη διαδικασία κοινωνικοποίησης που όλοι δεχόμαστε, μέρος της οποίας είναι και η σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό διαιώνιση προκαταλήψεων ή ακόμη και διάχυτη ομοφοβία, αναπόφευκτα εσωτερικεύουμε και στερεότυπες αντιλήψεις για άτομα και προσανατολισμούς που διαφέρουν από την ετεροφυλοφιλία, τις οποίες πολύ συχνά ούτε καν αντιλαμβανόμαστε.

Έτσι, συνειδητά, όπως με ευκολία μπορεί να δηλώνουμε πως δεν είμαστε ρατσιστές, ή πως δεν έχουμε πρόβλημα με τους αλλόθρησκους, λέμε πως δεν έχουμε κανένα πρόβλημα ούτε με τους ομοφυλόφιλους. Στην συμπεριφορά μας, όμως, τα πράγματα είναι συχνά πολύ διαφορετικά, π.χ. γελάμε με ανέκδοτα που διακωμωδούν τα ομοφυλόφιλα άτομα, διατηρούμε στο λεξιλόγιο μας σχετικούς απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς, ή διατυπώνουμε απόψεις που μας φαίνονται αυτονόητες αλλά εκφράζουν τις προκαταλήψεις μας. Θεωρούμε, π.χ., πως ένα άτομο έχει επιλέξει την ομοφυλοφιλία, πως δεν έχει συναντήσει ακόμη τον κατάλληλο ερωτικό σύντροφο του άλλου φύλου, πως μπορεί να είναι φάση που θα περάσει, κ.λπ.

Οι γονείς ρωτούν πώς θα καταλάβουν αν το παιδί τους έχει ομοφυλοφιλικές τάσεις αλλά κυρίως πώς μπορούν να το αποτρέψουν από το να γίνει ομοφυλόφιλο. Και μόνο στην ιδέα πανικοβάλλονται. Αν μάλιστα αντιληφθούν οτιδήποτε που φαντάζει στα μάτια τους ομοφυλοφιλικό – ακόμη και αν υπερβάλλουν- προσπαθούν να βρουν την «θεραπεία» του. Που όμως, δεν υπάρχει! Οι γυναίκες πάλι αναρωτιούνται αν η έλλειψη επιθυμίας του συντρόφου τους, η πρόωρη εκσπερμάτιση ή η στυτική δυσλειτουργία του ή ο ερεθισμός του πρωκτού, ως επιθυμία του άντρα, αποτελούν ένδειξη κρυφής ομοφυλοφιλίας.

Οι κοινωνικοί μύθοι

Στο ευρύ κοινό, επικρατεί η λανθασμένη αντίληψη πως είναι εύκολο να διακρίνει κάποιος έναν ομοφυλόφιλο άντρα ή μια λεσβία γυναίκα και μόνο από την εξωτερική τους εμφάνιση και συμπεριφορά. Πρόκειται, βέβαια, για μύθο, αφού οι περισσότερες έρευνες συγκλίνουν στην εκτίμηση πως εως και 90% των ομοφυλόφιλων δεν είναι εξωτερικά αναγνωρίσιμοι.

Ακόμη, σύμφωνα με έναν άλλο παρεμφερή μύθο οι ομοφυλόφιλοι άντρες είναι θηλυπρεπείς και αδύναμοι και οι λεσβίες ανδροπρεπείς και σωματικά δυνατές. Φυσικά, ο ερωτικός προσανατολισμός δεν έχει καμμία συνάφεια με τον σωματότυπο ενός ατόμου, ούτε με τους τρόπους που φέρεται ή κινείται.

Τέλος, ένας άλλος μύθος αφορά στην αντίληψη πως οι ομοφυλόφιλοι άντρες θα ήθελαν να είναι γυναίκες και οι λεσβίες θα ήθελαν να είναι άντρες. Στην πραγματικότητα, στη μεγάλη τους πλειοψηφία τα ομοφυλόφιλα άτομα είναι πλήρως ευχαριστημένα με το φύλο τους και απολαμβάνουν την ερωτική επαφή με άτομα του ίδιου φύλου, που φαίνονται και συμπεριφέρονται σύμφωνα με το φύλο τους (Greenberg και συν., 2002).

«Όταν εν τέλει ο άνθρωπος ερωτώμενος, αναφορικά με εκείνο που ήταν δεν μπορούσε να εξηγήσει την σεξουαλικότητα του και το ασυνείδητο του , τις συστηματικές μορφές της γλώσσας του, ή την κανονικότητα των πλασμάτων της φαντασίας του, αναζωπυρώθηκε το θέμα της σκληρής εργασίας για μια ελευθερία που δεν θα είχε μορφή και δομή, για μια προσπάθεια της συνείδησης να κατανοήσει τα όρια της ως ένα γίγνεσθαι που δεν θα ήταν παιχνίδι σχέσεων που δεν θα ήταν σύστημα, που δεν θα ήταν κανόνας αλλά ένας εσωτερικός δυναμισμός για να διασωθεί ο άνθρωπος ως ιστορικό υποκείμενο και όχι ως θύμα των ιστορικών προκαταλήψεων.» Μ.Φουκω.

* Η σύμβουλος ανθρωπίνων σχέσεων και δημοσιογράφος, Κρυσταλία Πατούλη, συνεργάστηκε για το άρθρο Comingout (γνωστοποίηση) με τον Δρ. Μιχάλη Φακίνο, Συμβουλευτικό Ψυχολόγο, Διδάσκων ΤΕΕΠΗ, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, ο οποίος έφυγε από το ζωή το 2010. To θέμα αυτό πρώτη φορά δημοσιεύτηκε στην Ελλάδα ως επιστημονικό άρθρο στο περιοδικό Focus το 2007, και συμπεριλαμβανόταν σε ένα μεγάλο αφιέρωμα για την ομοφυλοφιλία, σε συνεργασία επίσης με τους: Κωνσταντίνο Κωνσταντινίδη, Χειρουργό Ουρολόγο – Ανδρολόγο και Πρόεδρο της ΕΜΑΣ (Εταιρία Μελέτης Ανθρώπινης Σεξουαλικότητας), Ελεάνα Ελευθερίου, ψυχοθεραπεύτρια – σεξολόγο, Υπέυθυνη επικοινωνίας της ΕΜΑΣ, Πέτρο Δρέττα, Ουρολόγο – Ανδρολόγο και επιστημονικό συνεργάτη της ΕΜΑΣ. Όλοι συνεργάστηκαν πυρετωδώς για όλες τις πληροφορία του θέματος αλλά και για πολλά από τα κείμενα, τις πληροφορίες, τη βιβλιογραφία κλπ.. Περισσότερα: Η επιστήμη μέχρι σήμερα δεν έχει απαντήσεις πειστικές για την ετεροφυλοφιλία!

Ο επιζών της βίας_Βαγγέλης Γιακουμάκης

Tvxs.gr

Οι επιζώντες της βίας  είναι τα άτομα που υπέστησαν βίαιη κακοποίηση ή φρικαλεότητες κάθε μορφής, από διεστραμμένους θύτες, από πολέμους, ή από φυσικές καταστροφές. Σίγουρα ξέρουν να μας πουν τι σημαίνει να είσαι «ζωντανός νεκρός». Όταν όμως κάποτε πεθάνουν, θα συνεχίσουν να λέγονται «επιζώντες». Ο όρος έχει καθιερωθεί διεθνώς.

Δύο χρόνια πέρασαν από την κηδεία του Βαγγέλη Γιακουμάκη, ο οποίος υπήρξε κατ’ εξακολούθηση θύμα μπούλινγκ. Από ό,τι γνωρίζουμε, δεν έκανε γνωστό σε όλο του το φάσμα το μαρτύριο που ζούσε, δεν κατήγγειλε επώνυμα τους βασανιστές του, δεν μπόρεσε να διαχειριστεί την κακοποίηση απαιτώντας λύση από όλους τους αρμόδιους, και κυρίως, δεν απαίτησε αυτό που είχε απόλυτο δικαίωμα, τη «βοήθεια».

«Αν ζητήσεις βοήθεια δεν θα είσαι άντρας κι αν δεν ζητήσεις βοήθεια πάλι δεν είσαι άντρας αφού μπορούμε να σε κακοποιούμε ατιμώρητοι». Υποθετικά, μοιάζει ένα αδιέξοδο διπλό μήνυμα που δεν στάθηκε δυνατό να το διαχειριστεί.

Δεν μπορώ να διαχειριστώ κάτι, σημαίνει ότι δεν μπορώ να το ελέγξω, και αναλόγως μπορεί να φτάσω να νιώθω ότι χάνω τον έλεγχο όλης της ζωής μου, οπότε σε αυτή την περίπτωση το μόνο που απομένει -αφού δεν περιμένω από κανέναν βοήθεια- είναι να ελέγξω το θάνατό μου(1).  Για άλλη μια φορά, και αν βέβαια δεχτούμε ότι όντως ήταν αυτοκτονία, η αυτοχειρία γίνεται διεκδίκηση ελευθερίας(2): Ελευθερίας των επιλογών ενός ανθρώπου, ελευθερίας της ευθύνης και του ελέγχου της ζωής του.

Αλλά το να ζητά κανείς «βοήθεια», για κάτι που δεν μπορεί να διαχειριστεί(κι όταν την ζητήσει και δεν του την δώσουν, απευθύνεται όπου αλλού μπορεί να έχει εμπιστοσύνη), σημαίνει πως μπορεί να επανακτήσει τον έλεγχο της ζωής του, να προστατεύσει τα όριά του, να απαιτήσει την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του. Και καταλαβαίνει πως όποιος δεν μπορεί να μοιραστεί τα βιώματά του, χάνει την ανθρώπινη διάστασή του(3).

Καταλαβαίνει, επίσης, ότι υπάρχει απάντηση απέναντι σε διαστροφικά άτομα, διότι «οι θύτες του μπούλινγκ δεν είναι οι δυνατοί, αλλά οι διαστροφικοί». Κι αυτή την απάντηση οφείλουμε να την μάθουμε σε όλους από μικρή ηλικία, επενδύοντας στην πρόληψη: Μια μάλλον μεγάλη τρύπα στη χώρα, στον πολιτισμό, στην παιδεία, στην οικογένεια, στην κοινωνία.

Έτσι ο Γιακουμάκης, θα μας θυμίζει πάντα πόσο ανεπαρκής κοινωνία είμαστε στο να προστατεύουμε τον ψυχικά υγιή από τους ψυχικά διεστραμμένους, τον πολιτισμένο από τους απολίτιστους.

Θα μας θυμίζει, πως η βία που εύκολα όλοι καταδικάζουμε -απ’ όπου κι αν προέρχεται- νίκησε πάλι. Και αν είμαστε όλοι κάπου εκεί γύρω και καταλάβαμε τι γινόταν, αποδείχθηκε πως τίποτα ουσιαστικά δεν κάναμε. Και θα μας θυμίζει ότι το πιο βίαιο πράγμα είναι το να μην κάνουμε, όπως έχει πει η κλινικός ψυχολόγος – ψυχοθεραπεύτρια Ελένη Νίνα, που η ίδια μιλώντας* με αφορμή την επέτειο της κηδείας του, επισήμανε:

«[…] Με τις πράξεις μας, έχουμε πάρει μέρος στην αυτοκτονία του, ως χορός μιας τραγωδίας ο οποίος διαπιστώνει το φαινόμενο και απλά το λέει μόνο στον εαυτό του, αλλά δεν αποφασίζει, δεν δρα, δεν γίνεται πρωταγωνιστής […] Δεν φτάνει να κάνουμε μνημόσυνα. Είναι να κάνουμε μία δράση ώστε να μη φτάνουμε να κηδεύουμε τις αρχές και τις αξίες μας […] Ας κρατήσουμε στην μνήμη μας τον Βαγγέλη και τα τόσα θύματα της βίας. Ας κρατήσουμε στην μνήμη μας ότι η βία είναι καθημερινό φαινόμενο. Ας μην ξεχνάμε! […]»

Για άλλη μια φορά, δεν μπορέσαμε να προστατεύσουμε τον άνθρωπο και ούτε φροντίσαμε να του δώσουμε τα εφόδια να προστατεύσει ο ίδιος τον εαυτό του, διότι, επιπλέον, το να μιλήσει και να ζητήσει βοήθεια κάποιος στην κοινωνία μας μεταφράζεται ως αδυναμία.

Ο Γιακουμάκης δυστυχώς μπλέχτηκε σε μια αδιέξοδη κουλτούρα που διαπερνάει τη νοοτροπία μας και αναδύει τις επικίνδυνες ελλείψεις μας στην πρόληψη, στην θεραπεία και στην καταστολή της βίας. Έδειξε πως ο πολιτισμός μας μπάζει… και είναι πολύ πιο βίαιος -μέσω και της απάθειας- απ’ ότι θέλουμε να νομίζουμε. Έδειξε, ακόμα χειρότερα, πως δεν μπορούν να μάς έχουν πραγματικά εμπιστοσύνη, να βασίζονται πάνω μας, για όσα είμαστε συνυπεύθυνοι ή και υπεύθυνοι.

Κι ο επιζών της βίας, Βαγγέλης Γιακουμάκης, θα ζει για πάντα για να μας το θυμίζει.

ΥΓ. «Το ψυχικό τραύμα πλήττει τον ανίσχυρο. Τη στιγμή του τραύματος μια τρομακτική δύναμη κάνει το θύμα ανίσχυρο. Όταν η δύναμη αυτή έρχεται από τη φύση, μιλάμε για φυσικές καταστροφές. Όταν επιβάλλεται από άνθρωπο, μιλάμε για φρικαλεότητες.

Ο ψυχίατρος Κάρντινερ περιγράφει: «Οταν ένα άτομο κατακλύζεται από τρόμο και αδυναμία, κατακερματίζεται ολόκληρο το οικοδόμημα της συγκροτημένης και συντονισμένης δραστηριότητας».

Ο θύτης

Το μόνο που ζητάει ο θύτης από τον μάρτυρα είναι να μην κάνει τίποτε. Απευθύνεται στη γενική τάση των ανθρώπων να μη βλέπουν, να μην ακούν και να μη λένε τίποτε κακό. Πρώτη άμυνά του είναι η μυστικότητα και η σιωπή.

Αν αυτά αποτύχουν, τότε ο θύτης αμφισβητεί την αξιοπιστία του θύματός του. Οσο ισχυρότερος είναι ο θύτης τόσο περισσότερες δυνατότητες έχει να παραποιεί την πραγματικότητα.

Για τον τρόπο σκέψης του θύτη δεν γνωρίζουμε πολλά: αυταρχικός, μυστικοπαθής, μεγαλομανής, ακόμη και παρανοϊκός, είναι πολύ ευαίσθητος στην πραγματικότητα της δύναμης και στα κοινωνικά πρότυπα. Συνήθως περιφρονεί εκείνους που προσπαθούν να τον καταλάβουν και έτσι δεν προσφέρεται για μελέτη. Επειδή δεν πιστεύει ότι έχει πρόβλημα, δεν ζητάει βοήθεια ­ παρά μόνον όταν αντιμετωπίζει τον νόμο.

Επιφανειακά δείχνει φυσιολογικός. Από τη σκοπιά των νομικών θεσμών μας και των ηθικών κρίσεών μας, αυτή η φαινομενική ίσως φυσιολογικότητα είναι πολύ πιο απειλητική από όλες μαζί τις φρικαλεότητες.

Το θύμα

Το θύμα όμως ζητάει από τον μάρτυρα να μοιρασθεί μαζί του το φορτίο του πόνου.

Ζητάει δράση, δέσμευση, μνήμη. Σε κάθε πόλεμο οι στρατιώτες, ακόμη και όσοι θεωρήθηκαν ήρωες, παραπονιούνται με πικρία ότι κανείς δεν θέλει να γνωρίζει την αλήθεια για τον πόλεμο.
Οσο για τα κακοποιημένα παιδιά ή τις κακοποιημένες γυναίκες δεν θα βρούμε κανένα μνημείο στον κόσμο, στο όνομά τους!

Όταν το θύμα δεν έχει τόσο εκτίμηση όση έχουν οι ήρωες, όταν είναι μια γυναίκα ή ένα παιδί, τότε διαπιστώνει ότι τα τραυματικά γεγονότα της ζωής του δεν γίνονται αποδεκτά από την κοινωνία. Τότε η εμπειρία του γίνεται ανομολόγητη.» (4)

  1. Ψυχιατρική είναι… Του Μιχάλη Παπαγγελή
  2. Άλντο Καροτενούτο: Η αυτοχειρία ως διεκδίκηση ελευθερίας
  3. Κώστας Νασίκας: Αν δεν μοιράζονται τα βιώματα, χάνεται η ανθρώπινη διάσταση
  4. Βλ. Οι επιζώντες της βίας

*Διαβάστε ολόκληρη την συνέντευξη τις επόμενες μέρες στο Tvxs.

Η έλξη του έρωτα

Top-5 Loving CouplesΗ έλξη του έρωτα είναι δύο ασυνείδητα που ξέρουν καλά ότι ταιριάζουν. Από κει και πέρα καλά ξεμπερδέματα με τα συνειδητά…
Μια κοκκινοσκουφίτσα έλκεται από λύκους.
Μια ωραία κοιμωμένη από βασιλόπουλα που ψάχνουν να ξυπνήσουν μια βασιλοπούλα.
Μια Δυσδαιμόνα έλκεται από Οθέλλους.
Ένας Ορφέας έλκεται από Ευρυδίκες.
Μια Ιουλιέτα από Ρωμαίους.
Και πάει λέγοντας, ανάλογα με το σενάριο της ζωής μας.
Ελκόμαστε από το φαντασιακό και το συμβολικό που εκπέμπει ο άλλος και εμείς έχουμε ανάγκη να βρούμε. Προβάλουμε στον άλλον αυτό που θέλουμε -και του ταιριάζει εκ πρώτης όψεως- να είναι φαντασιωσικά και συμβολικά για μας.
Το ασυνείδητο ορίζει τη μορφή αυτού του φανταστικού και του συμβολικού που μας ελκύει.
Όταν μετά την ερωτική ένωση, των δύο αυτών ασυνειδήτων που ξέρουν καλά ότι ταιριάζουν, κι ότι κουμπώνουν το ένα με το άλλο, το φαντασιακό και το συμβολικό έρχονται όλο και περισσότερο σε επαφή με το πραγματικό, όσο ανίδεοι είμαστε ως προς αυτό το τελευταίο, τόσο μεγαλύτερη και επώδυνη η πτώση από τα σύννεφα.
Όσο μεγαλύτερη η αυτογνωσία, τόσο μικρότερες οι απογοητεύσεις στον έρωτα, τόσο πιο ήπιοι πόνου οι επίλογοι των ερώτων μας.
Όσο μικρότερη η αυτογνωσία, τόσο πιο παθιασμένοι οι έρωτες, τόσο όμως και πιο ανείπωτοι οι θρήνοι των χωρισμών.
Όσο πιο μεγάλη η αυτογνωσία(άρα η επαφή με το πραγματικό και όχι η φρούδα ελπίδα της κατάκτησης του φαντασιακού και του συμβολικού) τόσο πιο μεγάλη πιθανότητα να εξελιχθεί ο έρωτας σε αγάπη, και να μην επέλθει χωρισμός.
Διαλέγουμε…
Αχ, όλοι αυτοί που κλάψανε γοερά για έναν χαμένο έρωτα, να ξέρανε πραγματικά γιατί έκλαψαν…

ΨΥΧΟΪΣΤΟΡΙΑ. ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ | LLOYD deMAUSE

« Η ιστορια της παιδικης ηλικιας ειναι ενας εφιαλτης απο τον οποιο μολις αρχιζουμε να ξυπναμε. Οσο παλαιοτερα ερευνουμε στην ιστορια, τοσο χαμηλοτερο το επιπεδο φροντιδας των παιδιων, τοσο ευρυτερη και συχνοτερη η δολοφονια, η εγκαταλειψη, η κακοποιηση, η τρομοκρατηση, ο βιασμος του παιδιου… Το συμπερασμα μου μετα απο δεκαετιες ερευνας για την ψυχοϊστορικη μελετη της παιδικης ηλικιας και της κοινωνιας, ειναι οτι η ιστορια της ανθρωποτητας βασιζεται στην κακοποιηση των παιδιων…
Η κακοποιηση των παιδιων ειναι η πιο συγκινησιακα φορτισμενη και αποτελεσματικη τελετουργια… Ειναι παγκοσμιο ιστορικο φαινομενο οι ανθρωποι να χρησιμοποιουν τα παιδια ως δοχεια αποθεσης δηλητηριου· [οπου διοχετευουν τις νοσηρες ενοχες, το μισος και τον τρομο της δικης τους παιδικης ηλικιας. Οι εγκληματικες τους τασεις δεν ειναι πλεον δικες τους, τις ενσαρκωνει το παιδι, συνεπως ειναι μολυσμενο.]
Οι περισσοτερες οικογενειες στην ιστορια εφαρμοσαν τη βρεφοκτονια, την αιμομιξια και το σεξουαλικα φορτισμενο ξυλοδαρμο…
Επειδη η ψυχικη δομη αναγκαστικα μεταδιδεται απο γενια σε γενια μεσα απο το στενο χωνι της παιδικης ηλικιας, οι πρακτικες ανατροφης των παιδιων που μια κοινωνια χρησιμοποιει δεν ειναι απλα ενα χαρακτηριστικο αναμεσα σε πολλα πολιτισμικα χαρακτηριστικα. Η ανατροφη των παιδιων ειναι η ιδια η προϋποθεση για τη μεταδοση και την αναπτυξη ολων των αλλων πολιτισμικων στοιχειων · καθοριζει τα ορια του εφικτου, τη δυνατοτητα εξελιξης σε ολα τα αλλα πεδια της ιστοριας. Συγκεκριμενες εμπειριες τη παιδικης ηλικιας δημιουργουν συγκεκριμενα στοιχεια του πολιτισμου, και αν δεν υφιστανται πλεον οι συγκεκριμενες εμπειριες, εξαφανιζονται και τα παραγωγα πολιτισμικα στοιχεια…
Η ψυχογενεση εξαρταται απο γονεις που δεν θελουν να επιβαλουν στα παιδια τους τα τραυματα που οι ιδιοι υπεστησαν. Περνα απαρατηρητη απο την ιστορικη ερευνα. Συμβαινει οταν οι μητερες αποφασιζουν να μη χρησιμοποιησουν σεξουαλικα το παιδι τους, να μη το βασανισουν με οποιοδηποτε τροπο, να μην αδιαφορουν και να μην κατηγορουν το παιδι ως “ενοχλητικο” οταν αυτο αποζητα να σχετιστει μαζι τους.
Μια μητερα που στην παιδικη της ηλικια εχει κακοποιηθει συναισθηματικα, σωματικα, σεξουαλικα, ειναι πολυ δυσκολο να εχει συναισθηματικη επαφη κι αγαπη για το παιδι της ― εχει σοβαρη καταθλιψη, οπως ειχαν οι περισσοτερες μητερες στην ιστορια και οπως εχει πανω απο το 30% των γυναικων σημερα στις αναπτυγμενες χωρες.
Εφοσον οι περισσοτερες γυναικες στην ιστορια βιαζονταν, ακρωτηριαζονταν τα γεννητικα τους οργανα και κακοποιουνταν καθημερινα, (οπως πχ συμβαινει σημερα στις περισσοτερες μουσουλμανες) ηταν ανικανες να γινουν στοργικες μητερες.
Σε ιστορικες περιοδους οπου οι γυναικες και τα κοριτσια αποκτουν δικαιωματα και δυνατοτητες αναπτυξης της προσωπικοτητας, βελτιωνουν την ανατροφη των παιδιων και η επομενη γενια ενηλικων εισαγει νεες πολιτικες ελευθεριες και αλλαζει την κοινωνια, καθως απαλασσεται σε ενα βαθμο απο τη νοσηροτητα του παρελθοντος…»
[ Οι ανθρωποι των δυτικων κοινωνιων του 21ου αιωνα αρεσκομαστε να πιστευουμε οτι ειναι δεδομενη η ικανοτητα των ανθρωπων να αισθανονται θετικα συναισθηματα και να συνδεονται με σχεσεις εμπιστοσυνης. Οτι διαπροσωπικες σχεσεις συναισθηματικης επαφης υπηρχαν παντα, σε ολες τις κοινωνιες και τις εποχες, εστω και με σοβαρα ελαττωματα, εστω και με μεγαλα διαλειμματα αγριοτητας.
ΔΕΝ ειναι ετσι, προκειται για αυταπατη, ειναι μερος της κυριαρχης ιδεολογιας.
Ο σχετικος εξανθρωπισμος, η υποχωρηση της αγριοτητας, ειναι αποτελεσμα εξελιξης, υπαρχει μονο μερικες δεκαετιες, μονο σε δυτικες κοινωνιες της εποχης μας και περιοριζεται μονο σε ενα μερος του πληθυσμου. Οπως δειχνει ο deMause, η εξελιξη της κοινωνιας καθοριζεται λιγοτερο απο την αναπτυξη οικονομιας και τεχνολογιας, και περισσοτερο απο τον αργο και βαθμιαιο εξανθρωπισμο των σχεσεων, μεσω του αργου εξανθρωπισμου της ανατροφης των παιδιων.
Η μονιμη απογνωση δισεκατομυριων καταρρακωμενων ψυχων απο τη φρικαλεα παιδικη τους ηλικια, ειναι απο την αυγη της ιστοριας η βασικη αιτια για ολες τις διαστροφες και τις κανιβαλικες τασεις που ο “ανθρωπος” επιβαλλει στους αλλους ή υφισταται μοιρολατρικα. Εκμεταλλευση, πολεμος, διαβουκοληση, εγκλημα, πραγμοποιηση, βιασμος, κυριαρχια.
Για τον ανυποψιαστο ολα αυτα φαινονται υπερβολικα, ψυχολογισμος. Η ακρισια καλλιεργειται. Κυρια σταση των κοινωνικων και πολιτικων επιστημονων ειναι η εξιδανικευση της πραγματικοτητας, παρουσας και παρελθουσας, εμφανιζουν τα κινητρα των ατομων ως “ορθολογικα” και “ρεαλιστικα”.
Τα αποδεικτικα στοιχεια που ο deMausse εχει συγκεντρωσει, δειχνουν οτι πλησιαζει την αληθεια περισσοτερο απο οποιονδηποτε αλλον.
Η λεξη ‘‘ανθρωποτητα’’ ειναι μαλλον ευφημισμος. Ειμαστε κληρονομοι της ψυχικης νεκρωσης και της θανατολαγνειας. Αυτος ο ελαχιστος βαθμος εξανθρωπισμου της κοινωνιας (της οποιας ειμαστε μαλλον προνομιουχα μελη), ειναι αποτελεσμα αγωνα εκατονταδων γενεων εναντια στην ιδια την ξεσκισμενη τους ψυχη, εναντια στην ιδια τους την ψυχοπαθεια. Οι ιστορικοι, οι κοινωνιολογοι, οι ανθρωπολογοι, εχουν κανει ιδιαιτερη προσπαθεια για να τα συγκαλυψουν ολα αυτα, για να εξιδανικευσουν το παρελθον.
Η καπιταλιστικη δημοκρατια-ορνιθοτροφειο φαινεται να ειναι ο συμβιβασμος του ασθενους νεογεννητου ανθρωπινου στοιχειου με το κληρονομημενο ισχυρο απανθρωπο στοιχειο.]
«Μελετωντας την παιδικη ηλικια στο διαστημα πολλων γενεων, το σημαντικο ειναι να επισημανουμε τη σταση των ενηλικων που επηρεαζει καθοριστικα την ψυχη της επομενης γενιας. Συγκεκριμενα, να αντιληφθουμε την αντιδραση του ενηλικου οταν αντικρυζει προσωπο με προσωπο ενα παιδι που εχει την αναγκη του.Τρεις ειναι οι ενδεχομενες αντιδρασεις του γονεα:
(α) Μπορει να προβαλλει πανω στο παιδι το δικο του υποσυνειδητο (αντιδραση προβολης). [Ο ενηλικος ερμηνευει τη συμπεριφορα του παιδιου ως κακοβουλη, εχθρικη, υποκριτικη, ανηθικη, και το τιμωρει. Στην πραγματικοτητα ο γονεας κατηγορει το παιδι για τις τασεις που ο ιδιος κουβαλα στο υποσυνειδητο του.
―”Δες πως κοιταζει τους αντρες η πουτανα. Ετσι τους ψωνιζει!” λεει η μητερα της κακοποιημενης διχρονης.]

(β) Ο ενηλικος μπορει να χρησιμοποιησει το παιδι ως υποκαταστατο μιας πατρικης ή μητρικης μορφης που ο ιδιος εχει αναγκη (αντιδραση παλινδρομησης).
[Το νηπιο καταληγει να νταντευει τον γονεα, να καλυπτει τις αναγκες του για στοργη και προστασια. Ο ενηλικος θα εκδικηθει αν ερμηνευσει τη συμπεριφορα του παιδιου ως αδιαφορια ή καταπιεση, σαν την αδιαφορια και την καταπιεση που ο ιδιος εχει βιωσει ως παιδι.
―”Νομιζει οτι ειναι το αφεντικο, παντα θελει να γινεται το δικο του, αλλα του εδειξα ποιος κανει κουμαντο” λεει ο πατερας του ενδεκαμηνου αφου του εσπασε το κεφαλι. Ο βασανιζων ειναι αδυνατο να βιωσει ενοχή για το βασανισμο, δεν βλαπτει το ιδιο το παιδι, πολεμα βιαια τις δικες του προβεβλημενες ενοχές, την αυτοπεριφρονηση και την καταπιεσμενη οργη του.]

(γ) μπορει να αντιδρασει με ενσυναισθηση, να συνδεθει συναισθηματικα με το παιδι ως ισος προς ισο, χωρις να προβαλει πανω του τιποτα. Να διατηρησει καποια αποσταση απο τις αναγκες του παιδιου για να το βοηθησει να τις καλυψει.

Οι γονεις του παρελθοντος συχνα εκδηλωναν ταυτοχρονα την αντιδραση της προβολης και της παλινδρομησης (“διπλη εικονα”), προεβαλλαν πανω στο παιδι τις δικες τους υποσυνειδητες αρνητικες τασεις, εχθρες και σεξουαλικες σκεψεις, και ταυτοχρονα το αντιλαμβανονταν ως πατρικη ή μητρικη μορφη. Δηλαδη το θεωρουσαν ταυτοχρονα διαβολικο και στοργικο. Αποτελεσμα ηταν αλλοκοτες και αντιφατικες αντιδρασεις απεναντι στα παιδια, (που μοιαζουν με τις στασεις συγχρονων γονεων κακοποιημενων σχιζοφρενικων παιδιων) που τις συνανταμε πιο απροκαλυπτες οσο παλαιοτερα ερευνουμε στις ιστορικες περιοδους…

Το παιδι το αγαπουν και το μισουν, το επιβραβευουν και το τιμωρουν, το θεωρουν κακοβουλο και στοργικο, και ολα αυτα μαζι και ταυτοχρονα. Ειναι αναμφιβολο οτι ολα αυτα τα αντιφατικα σηματα που απευθυνονται στο παιδι προκαλουν σχιζοφρενεια [οπως πιστευουν ο Bateson και αλλοι]. Τα αντιφατικα σηματα προερχονται απο ενηλικους που προσπαθουν εντατικα να αποδειξουν οτι το παιδι ειναι ταυτοχρονα πολυ μοχθηρο (προβολη) και πολυ στοργικο (παλινδρομηση). Το παιδι αναγκαζεται να γινει ο αποσβεστηρας του βασανιστικου αγχους των ενηλικων. Να γινει η αμυνα των ενηλικων.

Η χρηση του παιδιου ως οθονης για τις προβολες των ενηλικων, [το βλεπουν να ενσαρκωνει τις ψυχοπαθολογικες τους ενοχές και το μισος τους], εχει αμεση σχεση με την εννοια του προπατορικου αμαρτηματος. Για πολλους αιωνες, οι ενηλικοι συμφωνουσαν, οπως το εθεσε ο Richard Allestree (1676) οτι “το νεογεννητο ειναι στιγματισμενο, μολυσμενο απο την αμαρτια, που την κληρονομησε απο τους προπατορες μεσω της οσφύος μας”…»

{Η κοινοτοπια του απανθρωπου. Δυση, τελευταιοι αιωνες}

Lloyd DeMause. The Origins of War in Child Abuse [p.234-7] http://is.gd/732m0i

«…Ο Λουθηρος μαστιγωνοταν απο τη μητερα του “μεχρις αιματος”, και μαστιγωνε και ο ιδιος τα παιδια του. Με χωρία της Βιβλου τους εδειχνε ποσο αμαρτωλη ηταν καθε πραξη τους…
Κατα τον Καλβινο: “τα παιδια που αψηφουν τη γονεικη εξουσια ειναι τερατα. Θεληση του Κυριου ειναι να θανατωνονται εκεινα που δειχνουν ανυπακοη.”

Ακομα και τα παιδια των αριστοκρατων δερνονταν καθημερινα. Ο Λουδοβικος XIII μαστιγωνοταν απο τη νταντα του καθε πρωι που ξυπνουσε [1605 περιπου]. Ο πατερας του τον μαστιγωνε οταν εξοργιζοταν…

[σελ.203]Οι γονεις ηταν περηφανοι για την αγωγη των παιδιων τους, αγοριων και κοριτσιων “Ο πατερας που δεν συνετιζει τα παιδια του με το ραβδι ή το μαστιγιο, δεν τα αγαπα” [James Bruce Ross]

Αν τα παιδια δεν πειθαρχουν ουτε με το ταχτικο κοπανημα, “πρεπει να θανατωθουν αν δειξουν εχθροτητα προς τους γονεις” συμφωνα με νομο της Μασαχουσετης του 1646.[Robert H. Bremner]

Ο σεξουαλικος σαδισμος δασκαλων και ιερεων ειναι φανερος απο περιγραφες οπου τα παιδια “γυμνωνονταν μπροστα σε ολη την κοινοτητα και μαστιγωνονταν μεχρις αιματος” [William Russell. αυτοβιογραφια]

Η στοργη θεωρουνταν αμαρτημα, οι γονεις αποτρεπονταν απο “φιλιά, χαδια, αγκαλιασμα, πριν το 25ο ετος του παιδιου”.[Stephanie Coontz]

“Το απειθαρχο παιδι προσπαθει να σφετεριστει την εξουσια σου. Εχει κηρυξει πολεμο εναντιον σου, και ειναι δικαιολογημενη η αντιμετωπιση της βιας με βια για να του επιβαλεις να σε σεβεται. Αν δεν σε σεβεται ειναι αδυνατο να το εκπαιδευσεις. Τα χτυπηματα σου δεν πρεπει να ειναι παιχνιδι, θα πρεπει να το πεισουν οτι εισαι ο αφεντης του.” J.G.KRUGER, Gedanken von der Eniehung der Kinder, 1752

“Αν η μητερα δεν εχει χρονο να ασχοληθει με την αγωγη των παιδιων της, μπορει να προσλαβει εναν επαγγελματια που διαφημιζει υπηρεσιες μαστιγωσης σε αγγελιες εφημεριδων, ή να προσλαβει εναν guarde-de-ville για να μαστιγωνει τα παιδια της μια φορα τηνεβδομαδα, ειτε αυτα ασχημονουν ειτε οχι…” John Hersey, Συμβουλες προς Χριστιανους Γονεις. Βαλτιμορη. Armstrong & Berry, 1839

Βουρδουλες, εργαλεια για το τζακι, καλαμια, σιδεροβεργες, ο γατος με τις εννια ουρες, δερματινες ζωνες. Μολις στα 1870 ποινικοποιηθηκε στης ΗΠΑ ο ξυλοδαρμος της συζυγου. (Ειναι ακομα νομιμος ο ξυλοδαρμος των παιδιων σε 130 εθνη, και στις ΗΠΑ.)

Τα παιδια μεγαλωναν με παραμορφωμενους εγκεφαλους. Εξαιτιας του πολυμηνου φασκιωματος των μωρων και του καθημερινου βασανισμου των νηπιων, ο προμετωπιαιος φλοιος και ο κροταφικος λοβος τους δεν ηταν κανονικος. [H. Chugani et al.]»


[σ.199]« Η πωληση των παιδιων ηταν νομιμη, ειτε για να δουλεψουν, ειτε για να ακρωτηριαστουν και να γινουν ζητιανοι, ειτε για σεξουαλικη χρηση για να εξοφληθουν τα χρεη των γονεων τους. [John Boswell]

[σ.238] Ο βιασμος γινοταν συνηθως με τη συγκαταθεση των γονεων. Παραχωρουσαν και την κορη τους οταν ενοικιαζαν δωματια του σπιτιου τους, τα παιδια προσφερονταν για βιασμο σε επισκεπτες ως ενδειξη φιλοξενιας. Εκπορνευονταν κατα χιλιαδες απο τους γονεις τους στους δρομους του Λονδινου. Απο τα εξη τους χρονια εκδιδονταν ή πωλουνταν μεσω αγγελιων στις περισσοτερες πολεις της Ευρωπης. [Pamela Paradis Tice. Victorian Children and Sex]

Ψυχαναλυτες που αναλυουν γυναικες που βιαζονταν στην παιδικη τους ηλικια, βρισκουν τον ψυχολογικο μηχανισμο αυτοκατηγοριας του θυματος και ταυτισης με το βιαστη.» [Το τραυμα απαιτει, επιβαλλει να αναπαραχθει. Ο μονος τροπος για να παψει το θυμα να αισθανεται θυμα ειναι να γινει κυριαρχος. Ο σαδισμος ειναι η μονη γλωσσα που ξερει για να επικοινωνει, και ο μονος τροπος για να εκτονωσει την καταπιεσμενη του οργη. Το πιο προσφορο δοχειο για να αποθεσει το δηλητηριο της ψυχης του ειναι το δικο του παιδι.]


«Τα νεογεννητα των πολεων φορτωνονταν σε καρρα για να σταλουν σε αρκετη αποσταση, σε φτωχες παραμανες για να τα φροντιζουν επι πληρωμη. Συμφωνα με εγκυρες στατιστικες λιγοτερα απο 5% των μωρων στο Παρισι, απο το 18ο ως τον 20ο αιωνα, φροντιζονταν απο τις μητερες τους, φτωχες ή πλουσιες.[George Sussman, 1982]
Τα περισσοτερα παιδια που στελνονταν σε παραμανες πεθαιναν. [ Η Elisabeth Badinter(1981) βεβαιωνει τους αναγνωστες της οτι “απο αγαπη εστελναν τα παιδια τους σε παραμανες”]
Οσα εγκαταλειπονταν στους δρομους κατεληγαν σε βρεφοκομεια, οπου το 90% πεθαιναν… Οι ιερεις κατεκριναν την εγκαταλειψη των νεογεννητων λογω του κινδυνου “ο πατερας να συναντησει αργοτερα το παιδι του σε καποιο πορνειο, και θα ηταν αμαρτημα η σαρκικη σχεση μεταξυ τους.” [Sander J. Breiner,1990]

[σ.231] O John Locke τιμα τη μητερα που την ημερα που η παραμανα της επεστρεψε τη μικρη της κορη, “τη ραβδισε οκτω φορες για να ελεγξει το πεισμα της.” [Edmund Leites, Merry Wiesner-Hanks]
Ο Rousseau, γνωστος για τις αποψεις του οτι οι μητερες πρεπει να θηλαζουν τα παιδια τους, εστειλε και τα πεντε παιδια του σε βρεφοκομεια. Εχει πει: “η γυναικα πλαστηκε ειδικα για την ευχαριστηση του αντρα και για να ειναι υποταγμενη.” [William Kessen]»


«Ο John Wesley συμβουλευε τις παντρεμενες οτι πρεπει συνεχως να εχουν στο νου τους: ” Ο συζυγος μου ειναι ανωτερος μου, ο Θεος του εδωσε το δικαιωμα να ειναι αφεντης μου.” Οι γυναικες ξυλοκοπουνται ακομα και στα πιο προηγμενα εθνη, και το αποδεχονται αδιαμαρτυρητα. Οπως ειπε ο Jean Bodin “η εξουσια του συζυγου πανω στη συζυγο ειναι το θεμελιο καθε ανθρωπινης κοινωνιας”…

H Hannah More προειδοποιουσε, στα 1799: “Αν οι γυναικες απαιτησουν δικαιωματα, στη συνεχεια θα βομβαρδιζομαστε με αιτηματα για τα δικαιωματα των νεων, των παιδιων και των μωρων.”

Η Susan Brownmiller [1975] αποκαλει το Χριστιανισμο “κουλτουρα βιασμου · ο βιασμος λειτουργει ως εργαλειο διατηρησης των γυναικων σε μονιμη κατασταση τρομου”…

Οι αντρες μεταχειριζονταν τις γυναικες και τα παιδια σαν σκλαβους. Με τραυματικη παιδικη ηλικια πισω τους, ο φοβος τους ηταν οτι δεν ειναι αληθινοι αντρες. Επειδη η μητερα τους τους βασανιζε, φοβονταν και μισουσαν ολες τις γυναικες. Ψυχαναγκαστικα επρεπε να επιδεικνυουν την εξουσια τους και τη σκληροτητα, οπως ακριβως πανε στον πολεμο φορωντας τη μασκα του ανδρισμου και επιδεικνυουν το εθνικο μεγαλειο. Οπως ειπε ο Καντ, ο πολεμος ειναι χρησιμος επειδη “η παρατεταμενη ειρηνη προκαλει θηλυπρεπεια”…»


«Τα βρετανικα σχολεια ηταν περιβοητα για τη συνηθεια των διδασκοντων να αναγκαζουν τους μαθητες να κατεβαζουν τα παντελονια τους για να μαστιγωθουν στη μεση της ταξης…

Οι πατερες ηταν πεπεισμενοι οτι τα παιδια τους πρεπει να “σκληραγωγηθουν”, και γι’αυτο υπηρχαν μεθοδοι οπως η βυθιση σε παγωμενο νερο, σε χιονι ή σε παγωμενα ποταμια, ο εξαναγκασμος των αγοριων να φορουν σιδερενια κολαρα ή σανιδες δεμενες στους ωμους, και των κοριτσιων να φορουν πολυ σφιχτους κορσεδες, “για να περιοριστει το πεισμα τους και να αποκτησουν διαθεση υπακοης”…

[σελ.115] Οι αυτοκτονιες παιδιων στη Γερμανια στα τελη του 19ου αι. ηταν τριπλασιες εως πενταπλασιες απο των αλλων δυτικοευρωπαικων χωρων… Ξενοι που επισκευτηκαν τη χωρα στις αρχες του 20ου αιωνα σχολιαζουν ιδιαιτερα τον ξυλοδαρμο των παιδιων απο τη βρεφικη ηλικια, με κυριο δραστη τη μητερα. Ο Havernick αναφερει το 89% των γονεων να παραδεχεται την κακοποιηση, περισσοτεροι απο τους μισους με καλαμια, μαστιγια και ραβδια. Το μοττο των γερμανων γονεων επι αιωνες ηταν “το ξυλο ποτε δεν ειναι αρκετο για τα παιδια”. [Raffael Scheck]
Ο κινητικος περιορισμος του φασκιωματος των μωρων εξακολουθουσε στη νηπιακη ηλικια με διαφορες σαδιστικες επινοησεις, μεταλλικους κορσεδες και για τα δυο φυλα, σανιδες με λουρια, για να μη γινουν τα παιδια “τυρανοι”… Τα παιδια εξαναγκαζονταν να καθησουν πανω σε σομπες αν ηταν απειθαρχα, εξαναγκαζονταν να μεινουν γονατισμενα για πολλες ωρες, τρομοκρατουνταν απο ενηλικους που φορουσαν εφιαλτικες μασκες.
Ενας Γερμανος δασκαλος καυχωνταν οτι ειχε δωσει “912000 ραβδισμους, 124000 βουρδουλιες, 137000 χαστουκια”…
Κατα τον Scheck, ο απολυτος τρομος των δαιμονων της παιδικης ηλικιας καταδιωκε τα ατομα με τη μορφη εφιαλτων σε ολη τους τη ζωη…
Δεκαδες εκατομυρια δεν παραδοθηκαν στον ψυχαναγκασμο τους να επιβαλουν τα εφιαλτικα βασανιστηρια της παιδικης τους ηλικιας πανω σε αλλους, “απλως υπακουαν τον Χιτλερ”… “Μονο ενας ευρωπαιος ηθελε τον πολεμο, ο Adolf Hitler” [John Keegan]…
Ο Χιτλερ ηταν ο σαμανος της φυλης, αποστολη του ηταν ο εξορκισμος της βαθυτερης απελπισιας των Γερμανων μεσω αυτοκτονικων ανθρωποθυσιων. Οι Γερμανοι επελεξαν τον πολεμο ως μαζικη αυτοκτονικη τελετουργια για να απαλλαγουν απο τις βασανιστικες φωνες μεσα στο κεφαλι τους. [Ira Brenner, 2001]»


[σ.100]« Στους στρατιωτικους, ο σχιζοειδης εναλλακτικος εαυτος τους (“πολεμιστης”) εχει κοινη νευροβιολογικη βαση με την κατασταση των προψυχωσικων και αυτιστικων παιδιων. Εχουν κοινη αιτια την πρωιμη βλαβη της αμυγδαλης, του προμετωπιαιου φλοιου και της νησιδας.118 Τοσο οι αυτιστικοι οσο και οι στρατιωτικοι σε παραταξη εκδηλωνουν την απωλεια της αυτονομιας. Αυτο ειναι χαρακτηριστικο των αλλοκοτων στερεοτυπων που εχουν κοινα. Οι αυτιστικοι βαδιζουν με κορμο σε χαρακτηριστικη λορδωση, με ακαμπτα χερια και ποδια, οπως και οι στρατιωτες (το ονομαζουν παρελαση). Οι αυτιστικοι χτυπουν σπασμωδικα το κεφαλι τους οπως και οι στρατιωτικοι (στρατιωτικος χαιρετισμος).119 Οι αυτιστικοι αποφευγουν την οπτικη επαφη με τα ματια του αλλου οπως και οι στρατιωτες σε σταση προσοχης.120
Οι αυτιστικοι δεν μιλουν (στρατιωτικο σωμα σε παραταξη), προτιμουν μονοτονες επαναληψεις (ατελειωτη παρελαση) κλεινονται στο αυτιστικο τους οστρακο (στρατιωτικη θωρακιση) για ν’αποκρουσουν αναμενομενη επιθεση, ελκυονται απο κινουμενα μηχανικα μερη (οπλα, οχηματα).121
Βαδιζουν υπο τους ηχους τυμπανων, οπως το τυμπανο του σαμανου που προερχεται απο το Ουρανιο Δεντρο και προκαλει εκσταση. Φορουν στολες με εντυπωσιακα εξαρτηματα οπως ο σαμανος.122 […]

Οι αυτοκτονικοι πολεμοι ειναι ψυχικα “καθαρτηριοι” [απομονωνουν την βασανιστικη ενοχη και αυτοπεριφρονηση που εγκατεστησαν τα τραυματικα γεγονοτα της παιδικης ηλικιας. Εξορκιζουν τους εφιαλτικους “αλλους εαυτους” που στοιχειωνουν το ατομο.] Ο πολεμος “μας δινει αποφασιστικοτητα, σκοπο. Μας κανει ευγενεις, δινει νοημα, λογο για να ζουμε… μας δινει την αισθηση της εξυψωσης πανω απο την ασημαντοτητα…”117
“Ενω ευχαριστιομουν να σκοτωνω τους Βιετκογκ, ταυτοχρονα ηταν σαν να εβλεπα τον εαυτο μου σε ταινια. Ενα μερος μου παρακολουθουσε τρομοκρατημενο απο αποσταση το αλλο μερος μου να σκοτωνει, αλλα δεν μπορουσε να το εμποδισει.”114 Οι στρατιωτες στη μαχη συχνα στρεφονται στον σχιζοειδη εγκληματικο αλλο εαυτο τους, “οι μεταστροφες της προσωπικοτητας ειναι τοσο αστραπιαιες που απο το αιμοδιψες λιονταρι μεχρι το κουνελι μεσολαβουν ελαχιστα λεπτα.” 115 [Gywnne Dyer]»114 David Livingstone Smith, The Most Dangerous Animal, p. 159.115 Gywnne Dyer, War: The Lethal Custom, p. 27.117 Chris Hedges, War Is a Force That Gives Us Meaning, pp. 3, 7.118 Kevin Pephrey et al, “Neuroanatomical Subsrates of Social Cognition Dysfunction in Autism.” Mental Retardation and Developmental Disabilities Research Reviews 10(2005):259-271; David Dobbs, “A Revealing Reflection.” Scientific American Mind April/May 2006, p. 26. 119 Louis Cozolino, The Neuroscience of Human Relationships: Attachment and the Developing Social Brain. New York: W. W. Norton & Co., 2006, p. 213.120 Stephen Briggs, “Observing When Infants Are at Potential Risk.” In Susan Reid, Ed., Developments in Infant Observation: The Tavistock Model. London: Routledge, 1997, pp.213-216, 220.121 Frances Tustin, Autistic Barriers in Neurotic Patients. London: Karnac Books, 1986, p. 68.122 Mircea Eliade, Shamanism: Archaic Techniques of Ecstasy. Arkana: Penguin Books, 2064, p. 149.

[The Army’s hidden child abuse epidemic – http://is.gd/ycXo3I
armytimes.com
Επιδημια εγκληματων κατα παιδιων σε οικογενειες στρατιωτικων των ΗΠΑ.
Αυξηση 40% μεταξυ 2009 και 2012.
30000 παιδια κακοποιηθηκαν, 118 δολοφονηθηκαν.]

[thepressproject.gr – http://is.gd/m5BUE6 ]

[σ.60]« Εχει τεκμηριωθει απο πολλες ερευνες οτι οι αυταρχικοι χαρακτηρες που τεινουν προς την πολεμικη παρακρουση ειναι ατομα με ακρως αυταρχικη, τραυματικη ανατροφη. Η αρχη εγινε με τις ερευνες για την Αυταρχικη Προσωπικοτητα του Theodore Adorno και αλλων, που καθορισε μια “κλιμακα φασισμου” για την εξεταση της συμπεριφορας ατομων με προδιαθεση για σχεσεις κυριαρχιας-υποταγης, που ταυτιζονται με “αυστηρες” ηγετικες μορφες και εκδηλωνουν διαχυτη εχθροτητα και καταστροφικοτητα εναντια σ’οποιον διαφωνει μαζι τους. [T. W. Adorno et al, The Authoritarian Personality] Καταδειχθηκε οτι αυτα τα στοιχεια του χαρακτηρα ειναι αποτελεσμα απελπισιας λογω απουσιας αγαπης απο μερους των γονεων, φοβου που μετατρεπεται σε μισος και κατευθυνεται προς την εξωτερικη ομαδα των Αλλων.

Ο γερουσιαστης John McCain εχει περιγραψει πως λιποθυμουσε κρατωντας την αναπνοη του ενω τον εδερναν οι γονεις του, και πως τον εριχναν μεσα σε μπανιερα με παγωμενο νερο για να τον συνεφερουν. “Αυτο συνεχιστηκε για ενα διαστημα, μεχρι που τελικα θεραπευτηκα.” Πιστευει οτι μεσω αυτου εγινε αντρας, και οι συγκεκριμενες εμπειριες ηταν πιθανως το μοντελο που αναβιωσε πολεμωντας στο Βιετναμ και βασανιζομενος ως αιχμαλωτος…»

* * *

[σ.118] «Σημερα, τα δυο τριτα των βρεττανων γονεων εξακολουθουν να χτυπουν τα μωρα, και οι περισσοτεροι χαστουκιζουν τα τετραχρονα αρκετες φορες την εβδομαδα. Η ρουτινα της σεξουαλικης και σωματικης κακοποιησης στα βρεττανικα σχολεια του 20ου αιωνα εχει τεκμηριωθει επαρκως. Οι ερευνες των Wyatt και Russell στις ΗΠΑ, βρηκαν 30% των αντρων και 45% των γυναικων να εχουν αναμνησεις σοβαρης σεξουαλικης κακοποιησης απο την παιδικη τους ηλικια. Νεοτερες ερευνες αναφερουν αντιστοιχα 27 και 59% των φοιτητων να εχουν βιαστει…

Βρεττανοι γιατροι ερωτωμενοι δηλωναν οτι πιστευαν οτι ηταν “πιθανως λιγοτερο απο 1%” το ποσοστο των βιασμενων παιδιων. Ερευνες ομως εδειξαν οτι τα δυο τριτα των κοριτσιων και το ενα τριτο των αγοριων ειχαν κακοποιηθει σεξουαλικα. [Brian Corby, 2000] [Ακομα, ο ακρωτηριασμοςτων γεννητικων οργανων των κοριτσιων που εξακολουθει σε πολλες περιοχες για αιωνες, γινεται ψυχαναγκασμος αγριοτητας σε βαρος γενεων παιδιων. (Patricia Raya, 2010)]

Η ερευνα της Jeanette Good [1999] για το θρησκευτικο βιωμα, εδειξε οτι η πίστη ειναι αμεσως αναλογη με το βαθμο σωματικης κακοποιησης, εξευτελισμου και υποβεβλημενης ενοχής που εχει δεχτει ο πιστος ως παιδι απο τους κηδεμονες του.

Συμφωνα με τον James Gilligan [1996], ψυχιατρο καταδίκων επι δεκαετιες, οι φυλακές ειναι γεματες απο ατομα που οι γονεις τους τα ξυλοκοπουσαν, τα εκαιγαν, τα επνιγαν, τα μαχαιρωναν, τα αφηναν νηστικα, τα γκρεμιζαν απο παραθυρα, τα βασανιζαν με καθε τροπο, τα βιαζαν και τα εκπορνευαν… Ο πολυς κοσμος νομιζει οτι οι ενοπλοι ληστες εγκληματουν για λεφτα. Οταν ομως μιλησεις με κατ’επαναληψη δραστες τετοιων εγκληματων, σου λενε “ποτέ κανεις δεν μου εχει δειξει το σεβασμο που μου δειχνουν οταν τους σημαδευω με οπλο”…

* * *

Νευροψυχιατροι εχουν εξετασει κακοποιημενα και παραμελημενα παιδια με τομογραφο, και εχουν επισημανει εγκεφαλικες βλαβες που συνδεονται με βιαιη συμπεριφορα. Ο Bruce Perry εχει δημοσιευσει πολλες μελετες που διαπιστωνουν ανωμαλιες στην αναπτυξη του εγκεφαλου, μικροτερο μεγεθος, περιορισμενη δραστηριοτητα σε καποιες περιοχες, βλαβες στον ιπποκαμπο και υπερδιεγερση της αμυγδαλης που προκαλει “ηλεκτρικες καταιγιδες”, παρομοιες με συγκεκριμενο τυπο επιληψιας με κρισεις παραισθησεων και εκρηξεις μανιας…»

[… η διάσχιση συμβαίνει ακουσίως και, δυστυχώς, για τους ανθρώπους που έχουν εκτεθεί σε σοβαρή, παρατεταμένη κακοποίηση στην παιδική ηλικία γίνεται σταθερή και αυτόματη και μπορεί να περιλαμβάνει ‘μια αίσθηση απόσπασης από τον εαυτό μας ή από το σώμα μας, συναισθήματα του εξωπραγματικού, μούδιασμα των συναισθημάτων, όξυνση των αισθήσεων μας, αλλαγές στην αντίληψη του περιβάλλοντος, επιβράδυνση του χρόνου, επιτάχυνση των σκέψεων μας, αυτόματες ή ρομποτικές κινήσεις, αναβίωση των θαμμένων αναμνήσεων σαν να τις ξαναζούμε’ (Steinberg και Schnall , 2001). Μάλιστα ο Bessel van der Kolk εντοπίζει τέσσερις τύπους διάσχισης, εκ των οποίων όλοι περιλαμβάνουν κάποιο βαθμό συναισθηματικού μουδιάσματος ή πνευματικής αποστασιοποίησης από το τραυματικό γεγονός, συμπεριλαμβανομένης μιας μερικής ή ολικής αμνησίας (cited in Matsakis, 1996). Συνοπτικά, η διάσχιση μπορεί να περιλαμβάνει την αποσύνδεση των συναισθημάτων και των αισθήσεων μας, που μας στερεί την ικανότητα να αντιδράσουμε ή μπορεί οι άλλοι να μας φαίνονται εξωπραγματικοί. Μπορεί επίσης να αισθανόμαστε σαν αντικείμενα, να μην αισθανόμαστε τον πόνο, να αισθανόμαστε σαν να επιπλέουμε ή σαν να είμαστε αποσπασμένοι από τα γεγονότα που λαμβάνουν χώρα, και μπορεί να έχουμε ολική ή μερική αμνησία. Τέλος, στην διάσχιση τέταρτου τύπου, η μνήμη είναι κατακερματισμένη και οι μνήμες των διαφόρων μερών της κακοποίησης αποθηκεύονται σε διαφορετικές πτυχές εντός του ατόμου…
Η Bratton (1998) γράφει ότι “το τραύμα παγώνει στο αρχικό στάδιο του σοκ – χωρίς να ολοκληρωθεί, χωρίς να μειωθεί, χωρίς να ενσωματωθεί. Μπορεί να δεσπόζει στο συνειδητό τοπίο ή μπορεί να το θυμόμαστε αμυδρά, αλλά εξακολουθεί να κυριαρχεί στη συμπεριφορά, στα συναισθήματα και στη σκέψη του θύματος. Επηρεάζει τις σχέσεις, τις επιλογές και τις πεποιθήσεις του“.]http://is.gd/lz6PGW

* * *

«Οι ιστορικοι των οικογενειακων σχεσεων καταγραφουν τα καθημερινα βασανιστηρια, αλλα αποφαινονται, οπως ο Colin Heywood στο βιβλιο του A History of Childhood: “οι πρακτικες που σημερα θα θεωρουνταν κακοποιηση, οπως η τακτικη μαστιγωση, εφαρμοζονταν απο αγαπη.” Αλλοι ιστορικοι απλως αρνουνται οτι η πληθωρα στοιχειων που βρισκουν ειναι αντιπροσωπευτικα.
Ο Alan Valentine, αφου εξετασε επιστολες πατερων προς γιους μιας περιοδου 600 χρονων, χωρις να βρει ουτε μια περιπτωση συναισθηματικης επαφης ή τρυφεροτητας, συμπεραινει: “Αναμφιβολα ενας μεγαλος αριθμος πατερων εγραψαν στο γιο τους επιστολες συγκινητικης πατρικης αγαπης. Δεν μπορεσαμε ομως να τις βρουμε, οι καλυτεροι γονεις δεν αφηνουν δυστυχως στοιχεια…”Ο ιστορικος που αναζητα την πραγματικοτητα των κοινωνικων σχεσεων του παρελθοντος αμυνεται με ιδιαιτερη ενταση εναντια στα γεγονοτα που ανακαλυπτει. Οταν ανακαλυπτει ευρεια βρεφοκτονια, το θεωρει “αξιοθαυμαστο και ανθρωπιστικο”(9) Οταν περιγραφει μητερες που ταχτικα χτυπουσαν μωρα στην κουνια με βεργες, σχολιαζει “η τιμωρια ειχε κινητρο την αγαπη”(10) Οταν ανακαλυπτει μητερες που βυθιζαν τα παιδια τους σε παγωμενο νερο καθε πρωι για να “σκληραγωγηθουν” κι αυτα πεθαιναν, θεωρει οτι “δεν ηταν σκοπιμος σαδισμος” απλως “ειχαν διαβασει Rousseau και Locke”.(11)
Ο κοινωνικος ιστορικος βλεπει μονο καλοπιστια τις πραξεις του παρελθοντος. Οταν ο Laslett ανακαλυπτει το φαινομενο γονεις να στελνουν τα παιδια τους να δουλεψουν ως υπηρετες σε αλλα σπιτια και ταυτοχρονα να παιρνουν ως υπηρετες ξενα παιδια, σχολιαζει οτι κινητρο τους ηταν η καλωσυνη, “δεν ηθελαν να εξαναγκασουν τα παιδια τους να τους υπηρετουν”(12) Ο William Sloan, γραφοντας οτι ηταν πολυ διαδεδομενη η σκληρη μαστιγωση των παιδιων στο σπιτι και στο σχολειο, τοσο τον 17ο αιωνα οσο και αργοτερα, σχολιαζει “μερικες φορες τα παιδια χρειαζονται μαστιγωμα”(13)
Οταν Philippe Aries ανακαλυπτει διαδεδομενη σεξουαλικη ταπεινωση των παιδιων και παρεδεχεται το φανερο παιχνιδι γονεων και αλλων ενηλικων με τα αποκρυφα των παιδιων, σχολιαζει “ηταν ενα παραδοσιακο αστειο και δεν πρεπει να υπερβαλλουμε για τη σημασια του”.(14)
Πληθωρα στοιχειων συγκαλυπτονται, διαστρεβλωνονται, υποτιμωνται ή παραβλεπονται…» [9. Charles Seitman, Women in Antiquity (London, 1956), p.72. || 10. Daniel R. Miller and Guy E. Swanson, The Changing American Parent: A Study in the Detroit Area (Ncw York, 1958), p.10. || 11. Bayne-Powell, English Child, p.6. || 12. Laslett, World, p. 12; E. S. Morgan agrees that Puritan parents sent their children away at a young age only because they were “afraid of spoiling them by too great affection,” Puritan Family, p.77 || 13. William Sloane, Children Books in England and America in the Seven-teenth Century (New York, 1955), p. 19. || 14. Aries, Centuries of Childhood, p. 103. || 16. Alan Valentine, ed., Fathers to Sons: Advice Without Consent (Norman, Oklahoma, 1963), p. xxx.]
[ Seymour Byman, Ph.D. Winona State University – http://is.gd/Td8FY3
«…Η ιστορια της παιδικης ηλικιας και οι συνεπειες της ειναι υποθεση πολυ προσωπικη και απειλητικη, τοσο για τους αναγνωστες οσο και για τον ιδιο τον ερευνητη-συγγραφεα, που επιβαρυνεται ψυχικα απο τα ευρηματα του. Η ερευνα της ιστοριας της παιδικης ηλικιας ειναι σαν την ψυχαναλυση. Καταστασεις σκληρες και οδυνηρες ερχονται συχνα στην επιφανεια… Αν ομως το ιστορικο παρελθον ειναι οπως η προσωπικη προϊστορια, γεματο σκληροτητα και οδυνη; Ισως να μην υπηρξαν ποτέ ευτυχισμενες εποχες…
Οι ιστορικοι εχουν οπως ο μεσος ανθρωπος την αναγκη για ενα κατανοητο σχημα του παρελθοντος, με σαφη διακριση των “ηρωων” απο τους “εγκληματιες”. Θα προκαλεσει τη δημοσια οργη ο ψυχοϊστορικος που θα αποκαλυψει σε καποιες καταστασεις τα διαβολικα κινητρα των “ηρωων” της κοινωνιας, και τα αγγελικα κινητρα των “εγκληματιων”.
Σε μια διαλεξη μου, οταν αναφερθηκα στην ψυχοπαθολογια των χριστιανων μαρτυρων, ενας διακεκριμενος ιστορικος εξανεστη δημοσια φωναζοντας “καθηγητα Byman, δεν υπαρχει λοιπον τιποτα ιερο; Δεν υπαρχουν ηρωες;” Μπορουσα μονο να απαντησω “Οχι”.Για να ερευνησουμε επαρκως το παρελθον πρεπει να κατανοησουμε τη ρηση του Freud “το παιδι ειναι πατερας του ανθρωπου”. Πρεπει να κατανοησουμε οτι ο ψυχοϊστορικος θα δεχεται επικριτικες επιθεσεις πολυ σκληροτερες απο εκεινες που δεχονται οι αλλοι ιστορικοι… Οι επικριτες υποφερουν ψυχικα λογω των ευρηματων μας. Πρεπει να επιμενουμε, να μην παραβλεπουμε κανενα στοιχειο που αφορα την παιδικη ηλικια. Αλλιως, η ερευνα μας θα ειναι τοσο παιδαριωδης οσο και η παραδοσιακη ιστορικη ερευνα…»Alice Miller: «Ειναι σημαντικο να γραφεις για τις προσωπικες σου τραυματικες εμπειριες. Δινεις ετσι στους αλλους κινητρο να σκεφτουν και να συνειδητοποιησουν τί τους συνεβη στο δικο τους παρελθον. Οι πρωτοι που θα δωσουν προσοχη θα ειναι οι ανθρωποι με λιγοτερο τραυματικη παιδικη ηλικια, επειδη εχουν λιγοτερα να αρνηθουν…» – is.gd/c7VsuQ ]

* * *

«…Αν εξαλειφθει η βια κατα των παιδιων, θα εξαλειφθει και η θρησκευτικη και η πολιτικη βια. Ειμαι βεβαιος οτι θα εξαλειφθουν και η θρησκεια και η πολιτικη οπως την ξερουμε.[…]
Στη θρησκεια και στην πολιτικη, οι ανθρωποι καταφευγουν σε εξιδανικευμενες αυθεντιες για να αποφυγουν να αναλαβουν την ευθυνη του εαυτου τους. Αυτη την ευθυνη, την εξατομικευση, την εχουν συνδεσει στενα με οδυνηρα βιωματα εγκαταλειψης απο βαναυσους γονεις κατα την πρωτη τους αποπειρα εξατομικευσης ως παιδια. […]
Οι θεοι ειναι συνηθως οι δραστες της επανασκηνοθετημενης παιδικης κακοποιησης· αυτη ειναι η απαντηση στη ερωτηση του Φροϋντ “Γιατι η θρησκεια χρειαζεται παντα τη βια;” […]
Οι θρησκειες λειτουργουν κατασκευαζοντας ιερες διοδους εκστασης, ωστε να αποκτησει ο πιστος προσβαση στον σχιζοειδη αλλο εαυτο του και να ανακουφισει την απελπισια του. […] Οι θρησκειες επανασκηνοθετουν τραυματικα γεγονοτα που ειναι ενσωματωμενα σε σχιζοειδη θραυσματα του εαυτου… Μεσω των θρησκευτικων ερωτηματων που αφορουσαν το Θεο, οι ανθρωποι του παρελθοντος εθεταν καλυμμενα τα ζωτικης σημασιας ερωτηματα που αφορουσαν τη Μαμα: γιατι με μισει, γιατι με εγκαταλειπει φασκιωμενο, νηστικο, γιατι με χτυπα, γιατι στραγγαλισε τη μικρη μου αδερφη, τι θελει απο μενα, τι εκανα για ν’αξιζω τετοια βασανιστηρια; »


Πηγή: https://equalityfiles.wordpress.com/

Δείτε: 
– «Αν δεν μοιράζονται τα βιώματα, χάνεται η ανθρώπινη διάσταση» http://tvxs.gr/news/ellada/den-moirastei-kapoios-ta-biomata-toy-xanei-tin-anthropini-toy-diastasi

– Οι επιζώντες της βίας https://afigisizois.wordpress.com/category/%CE%B7-_-%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B5%CE%B9%CE%BF-_-%CF%88%CF%85%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%B1/%CE%BF%CE%B9-%CE%B5%CF%80%CE%B9%CE%B6%CF%8E%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%82-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B2%CE%AF%CE%B1%CF%82/

– Υπάρχει ελπίδα να αλλάξει αυτός ο κόσμος… Κεμάλ http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/yparxei-esto-kai-mia-elpida-na-allaksei-aytos-o-kosmos-kemal-tis-krystalias-pato

– Η πλειοψηφία γύρω μας, φασίστες είναι http://tvxs.gr/news/ti-na-kanoyme/e-fasistes-ti-den-katalabainete-tis-krystalias-patoyli

– Πώς γεννιέται το μίσος;  http://tvxs.gr/news/biblio/pos-gennietai-misos-tis-alice-miller

– Η άρνηση να μάθουμε http://tvxs.gr/news/biblio/i-arnisi-na-mathoyme-alis-miler

– και πολλά άλλα, που συμπεριλμβάνονται η ουσία του επί 6 χρόνια σεμιναρίου «Αφήγηση Ζωής» όπως και η «Έρευνα για την κρίση (2010-2014)«, εκδ. Κέδρος.

Επίσης:
ALICE MILLER
-Μαυρη Παιδαγωγικη – http://wp.me/PoVML-1nl
-Οι πολιτικες συνεπειες της κακοποιησης των παιδιων
http://wp.me/PoVML-1pMFROMM | ΣΑΔΟΜΑΖΟΧΙΣΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ – http://wp.me/P1lvWO-Mc

http://psychohistory.com

Περί ψυχολογίας και ψυχοθεραπείας

49948544_2186161608267716_4288669516734398464_n

» Η Τέχνη της Ψυχοθεραπείας» via Sociedad Psicoanalítica de México, A.C. (SPM)

Περί ψυχολογίας και ψυχοθεραπείας

Συνέντευξη της κλινικού ψυχολόγου και ψυχοθεραπεύτριας Ελένης Νίνα στην Κρυσταλία Πατούλη


Κρ.Π.: Μπορείς να πεις λίγα λόγια για το τί είναι ψυχολογία;

Ελ.Ν.: Η ψυχολογία είναι μία ακαδημαϊκή και εφαρμοσμένη επιστήμη, που ασχολείται με την επιστημονική μελέτη του ανθρώπου ως προς τις λειτουργίες του οργανισμού του που σχετίζονται με συμπεριφορές σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Ο τελικός στόχος είναι να ωφελήσει το άτομο αλλά και την κοινωνία, στην εξεύρεση λειτουργικών τρόπων συμπεριφοράς και διαβίωσης. Η ψυχολογία επίσης ερευνά όχι μόνο τις λειτουργίες και τη συμπεριφορά των ανθρώπων αλλά και των ζώων, κυρίως των ανώτερων θηλαστικών.

Κρ.Π.: Για όσους δεν γνωρίζουν σχετικά, ή είναι παραπληροφορημένοι, μπορείς να πεις για τις ειδικότητες των θεραπόντων που υπάρχουν στο χώρο της Ψυχικής Υγείας;

Ελ.Ν.: Οι ειδικότητες είναι: ψυχίατροι, ψυχολόγοι, ψυχοθεραπευτές, σύμβουλοι, ψυχιατρικοί νοσηλευτές, κοινωνικοί λειτουργοί, εργασιοθεραπευτές, και πλήθος άλλων.

Κρ.Π.: Με την ευκαιρία, θα ήθελες να πεις και για το τι είναι η ψυχοθεραπεία;

Ελ.Ν.: Η ψυχοθεραπεία ως εξειδίκευση ασχολείται και παρεμβαίνει σε α) Άλυτες συγκρούσεις που μπορεί να φέρει ένας άνθρωπος, και β) σε τραύματα που έχουν απειλήσει τη συγκρότηση του ανθρώπου και έχουν διαταράξει τον τρόπο σχετίζεσθαι με τον εαυτό και τους άλλους.

Είναι προσανατολισμένη στον θεραπευόμενο και πραγματώνεται μέσω της θεραπευτικής σχέσης. Εμπλέκει δηλαδή και τον ψυχοθεραπευτή και τον ψυχοθεραπευόμενο σε συνεχή διορθωτική αλληλεπίδραση. Επίσης, η ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι παρεμβατική ή όχι, και να χρησιμοποιεί τεχνικές ή όχι.

Στην διαδικασία της ψυχοθεραπείας ο ψυχοθεραπευόμενος μιλά για τα βιώματα, τις εμπειρίες ζωής του, τα συναισθήματα και τις σκέψεις του. Και θα μπορούσαμε να πούμε ότι επιλέγει ένα λειτουργικό γι’ αυτόν τρόπο σκέψης που δεν προσφέρει έτοιμες λύσεις, αλλά βοηθά στην οργάνωση και στη σύνθεση των πληροφοριών.

Επιπλέον, προτρέπει τον κάθε άνθρωπο να συμμετάσχει ενεργά σε ότι γίνεται μέσα του και γύρω του, και αυτό επιτυγχάνεται μέσα από τη συνεργασία με τον ψυχοθεραπευτή του ή μέσα από τη συνεργασία με τον ψυχοθεραπευτή και με τους άλλους μαζί εάν είναι σε ομάδα.

Έτσι η ψυχοθεραπεία επιτρέπει την ευρύτερη ενεργοποίηση του ψυχισμού του θεραπευόμενου και ως προς τον εαυτό του αλλά και ως προς το κοινωνείν, να γίνει δηλαδή ενεργός πολίτης και …του εαυτού του και ενός συνόλου.  

Κρ.Π.: Πώς γίνεται κάποιος ψυχοθεραπευτής;

Ελ.Ν.: Η ψυχοθεραπεία είναι μία εξειδίκευση που κάποιος ακολουθεί μετά το βασικό πτυχίο της ψυχιατρικής και της ψυχολογίας, καθώς επίσης και μετά το βασικό πτυχίο που παίρνουν οι κοινωνικοί λειτουργοί αλλά και οι επιστήμονες ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών.

Η διάρκεια της εξειδίκευσης στην ψυχοθεραπεία είναι τουλάχιστον πέντε χρόνια, και περιλαμβάνει προσωπική ψυχοθεραπεία, η οποία πρέπει να πούμε ότι δεν σταματάει και ποτέ. Δηλαδή, κατά διαστήματα οι ειδικοί ξαναμπαίνουν σε προσωπική ψυχοθεραπεία.

Επίσης περιλαμβάνει θεωρητική κατάρτιση, πρακτική εξάσκηση, και εποπτεία πάνω σε περιστατικά.

Κρ.Π.: Η εξειδίκευση αυτή όμως παρέχεται από ινστιτούτα εκπαίδευσης πιστοποιημένα από έγκυρους διεθνείς οργανισμούς και μόνον.

Ελ.Ν.: Ακριβώς. Τα ινστιτούτα εκπαίδευσης και οι ψυχοθεραπευτές ανήκουν σε εταιρείες, συλλόγους, ομοσπονδίες, Ευρωπαϊκούς και Διεθνείς οργανισμούς. Οι ψυχοθεραπευτές εγγράφονται αφού έχουν ολοκληρώσει το πρόγραμμα της εξειδίκευσής τους, επαναλαμβάνω, μετά το βασικό πτυχίο.

Στην Ελλάδα υπάρχουν επιστημονικές εταιρείες, σύλλογοι και ομοσπονδίες που ανήκουν οι πιστοποιημένοι ψυχοθεραπευτές. Επίσης υπάρχει Εθνική Εταιρεία Ψυχοθεραπείας Ελλάδος (ΕΕΨΕ), που σεβόμενη την αυτονομία των εταιρειών και των συλλόγων είναι το κεντρικό όργανο των Ψυχοθεραπευτών στην Ελλάδα.

Όσοι επιθυμούν να απευθυνθούν σε ψυχοθεραπευτές, μπορούν να ενημερώνονται για το ποιος είναι έγκυρος και πιστοποιημένος ψυχοθεραπευτής από το σάιτ της ΕΕΨΕ.  Όλοι οι ψυχοθεραπευτές είμαστε υποχρεωμένοι να ακολουθούμε τον κώδικα ηθικής δεοντολογίας που εξασφαλίζει προστασία στον ψυχοθεραπευόμενο.

Δυστυχώς όμως στην Ελλάδα, δεν υπάρχει νομική κατοχύρωση της εξειδίκευσης του ψυχοθεραπευτή. Και σε κάποια άλλα κράτη της Ευρώπης συμβαίνει το ίδιο, αλλά σχεδόν όλα κλείνουν το θέμα της νομικής κατοχύρωσης της εν λόγω εξειδίκευσης. Στην Ελλάδα ούτε καν έχει ξεκινήσει.

Όσοι ανήκουν στα επαγγέλματα Ψυχικής Υγείας, παίρνουν άδεια ασκήσεως επαγγέλματος με το βασικό τους πτυχίο, αλλά όχι νομική κατοχύρωση για την εξειδίκευση του ψυχοθεραπευτή, αν είναι ψυχοθεραπευτές, και αυτό παρ’ όλες τις προσπάθειές μας και τα διαβήματά μας προς το Υπουργείο Υγείας, που σε λίγο θα κλείσουν έναν αιώνα!

Το παραπάνω ανοιχτό ζήτημα, έχει ως αποτέλεσμα, ότι πάνω σε αυτό το κενό του νόμου λειτουργούν άνθρωποι που αυτοονομάζονται ψυχοθεραπευτές χωρίς να πληρούν τις προδιαγραφές και είναι κίνδυνος για τη δημόσια υγεία και για όποιον απευθύνεται σε αυτούς.

Κρ.Π.: Και οι όποιοι μπορεί να έχουν πτυχία ψυχολόγου ή ψυχιάτρου;

Ελ.Ν.: Οι οποίοι μπορεί να έχουν πτυχίο ψυχολογίας ή ψυχιατρικής ή ανθρωπιστικών – κοινωνικών επιστημών, αλλά δεν έχουν την απαραίτητη εξειδίκευση. Πράγμα απαράδεκτο για την ασφάλεια και την προστασία του πολίτη που απευθύνεται σε αυτούς.

Ακόμα χειρότερα, υπάρχουν και άνθρωποι που αυτοονομάζονται ψυχοθεραπευτές, μετά από μια σειρά π.χ. «σεμιναρίων», και ούτε καν έχουν βασικό πτυχίο, που είναι ακόμη πιο επικίνδυνο!

Κρ.Π.: Άρα, τι θα πρέπει να κάνουν οι πολίτες που απευθύνονται σε κάποιον για ψυχοθεραπεία;

Ελ.Ν.: Πρέπει να είναι πάρα πολύ προσεκτικοί και να ζητούν από τον ίδιο την άδεια εξασκήσεως επαγγέλματος, εφόσον ανήκει σε επάγγελμα Ψυχικής Υγείας, ή τους τίτλους του εάν ανήκει σε σχολή ανθρωπιστικών ή κοινωνικών επιστημών, και επιπλέον, όπως είπα πριν, να απευθύνονται στο σάιτ της ΕΕΨΕ για να δουν εάν περιλαμβάνεται στις λίστες εξειδικευμένων ψυχοθεραπευτών, και γενικά στις λίστες των επιστημονικών εταιρειών που ανήκει.

Εδώ θέλει πάρα πάρα πολύ προσοχή, από τους ίδιους τους ανθρώπους που θέλουν να ξεκινήσουν ψυχοθεραπεία. Και μακάρι στο μέλλον να καρποφορήσουν τα διαβήματά μας προς το Υπουργείο Υγείας, και να κλείσει και στην Ελλάδα, η νομική κατοχύρωση της εξειδίκευσης του ψυχοθεραπευτή.

Κρ.Π.: Επίσης, ένας έγκυρος ψυχοθεραπευτής, δεν θα πρέπει να εξηγεί στους ανθρώπους που τον επισκέπτονται τι ειδίκευση ακριβώς έχει, και τι τίτλους σπουδών;

Ελ.Ν.: Ναι, οφείλει να αναφέρεται στους τίτλους του όπως και στην εξειδίκευσή του.

Κρ.Π.: Επειδή ακούμε να λένε πολλοί τη φράση «εγώ θέλω να αντιμετωπίσω τα προβλήματά μου μόνος μου και δεν θέλω να ζητήσω βοήθεια». Και απέναντι στην ψυχοθεραπεία συνήθως υπάρχει είτε μία μυθολογία είτε μία δαιμονοποίηση, που δεν συμβαδίζουν με την πραγματικότητα. Τι έχεις να πεις;

Ελ.Ν.: Ο άνθρωπος ο οποίος δεν αισθάνεται καλά, ή τον βλέπουν οι άλλοι ότι δεν είναι καλά, θεωρούν και θεωρεί ότι είναι αποτυχημένος και αδύναμος αν δεν τα βγάλει πέρα μόνος του.

Οπότε κάνει μία άσκηση δύναμης και ελέγχου, συχνά αποτυχημένη, πάνω στα συμπτώματά του, με αποτέλεσμα να βαθαίνει το πρόβλημα.

Κρ.Π.: Μήπως θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε, ότι δεν μπορεί να λύσει κανείς τα προβλήματά κάποιου άλλου; Δηλαδή, δεν είναι Θεός, κανείς ψυχοθεραπευτής, άρα δεν μπορεί να τον βοηθήσει με την έννοια της βοήθειας που εννοούν οι περισσότεροι.

Ελ.Ν.: Γι’ αυτό ανέφερα πριν ότι δεν προσφέρει κανένας ψυχοθεραπευτής έτοιμες λύσεις, ούτε απαντήσεις σε όλα. Δεν είμαστε αυθεντίες. Δουλεύουμε μαζί με τον ψυχοθεραπευόμενο, και με το σύστημα (οικογενειακό, κοινωνικό) που ανήκει, ώστε ο ίδιος να οδηγηθεί σε λειτουργικές λύσεις, στάσεις, αποφάσεις, για τη ζωή του και το περιβάλλον του.

Ο ψυχοθεραπευτής συνεργάζεται με τον ψυχοθεραπευόμενο, σε μία διορθωτική αλληλεπίδραση στο εδώ και τώρα, αλλά και δουλεύοντας ως προς το σύστημα που ανήκει ο ψυχοθεραπευόμενος, ώστε να βρεθεί μία λειτουργική στάση ως προς τον εαυτό και το περιβάλλον.

Κρ.Π.: Είναι και σαν να εξελίσσεται μέσα σε αυτή τη διαδικασία, όπως και να αναπτύσσεται περισσότερο, η συναισθηματική νοημοσύνη του ψυχοθεραπευόμενου, ώστε να μπορεί να διαχειριστεί τα διάφορα προβλήματα ή τις πιέσεις που αντιμετωπίζει (έστω και μόνο σε έναν τομέα της ζωής του) με έναν λειτουργικό και όχι αυτοκαταστροφικό ή και καταστροφικό για τους άλλους τρόπο;

Ελ.Ν.: Ναι, ακριβώς.

Κρ.Π.: Επίσης βλέπουμε κατά κόρον σε ταινίες να πηγαίνουν άνθρωποι για ψυχοθεραπεία σε γνωστούς ή φίλους των φίλων ή συγγενών τους. Αυτό δεν είναι αντιδεοντολογικό;

Ελ.Ν.: Ναι, δεν δεχόμαστε ποτέ ανθρώπους που έχουμε φιλική ή συγγενική σχέση μαζί τους.

Πρέπει να υπάρχει απόσταση μεταξύ μας, να τηρούνται όρια, π.χ. ο ψυχοθεραπευτής δεν μιλάει για τον εαυτό του, η ψυχοθεραπεία είναι προσανατολισμένη στον ψυχοθεραπευόμενο, και στη σχέση που διαμείβεται με τον ψυχοθεραπευτή στο εδώ και τώρα. Πρέπει να υπάρχει απόσταση και ουδετερότητα με ενσυναίσθηση, όμως. Μια ουδετερότητα με ενσυναίσθηση.

Κρ.Π.: Να πούμε λίγο τι είναι η ενσυναίσθηση;

Ελ.Ν.: Είναι η ικανότητα του ειδικού να μπορεί να συναισθανθεί και να σκύψει με πολύ ανθρωπιά πάνω από την ιστορία και την ύπαρξη του άλλου. Να μπορέσει και να τον συναισθανθεί αλλά και να παραμείνει δίπλα του και όχι να ταυτιστεί μαζί του, ή να προβάλει τα δικά του στον άλλον, όπως συμβαίνει συνήθως σε φιλικές ή οικογενειακές σχέσεις.

Γι’ αυτό είπα νωρίτερα ότι ο πλησίον δεν είναι πράγμα. Μας ενδιαφέρει. Εξάλλου ο ένας έχει ανάγκη τον άλλον σ’ αυτή τη ζωή για να προχωρήσει. Μπορεί να μην αγαπιόμαστε, αλλά πρέπει να μάθουμε να συνεργαζόμαστε.

Κρ.Π.: Εδώ ένας άνθρωπος πέθανε άδικα. Και νιώθω ότι έχουμε όλοι κάποιο μερίδιο ευθύνης. Διότι αν η πολιτεία και οι ειδικές δομές της δεν κατάφεραν να τον βοηθήσουν, είμαστε και μεις υπεύθυνοι ως πολίτες αυτής της πολιτείας, και γι’ αυτό χρειάζεται να ευαισθητοποιηθούμε περισσότερο σε αυτά τα θέματα της Ψυχικής Υγείας όπως είπες;

Ελ.Ν.: Ναι. Γι’ αυτό και πραγματικά, χρειάζεται να ευαισθητοποιθούμε αλλά και να διασφαλίσουμε τον ψυχικά ασθενή ή τον άνθρωπο γενικά που θέλει να απευθυνθεί κάπου.

Γι’ αυτό είναι σημαντικό και το Υπουργείο Υγείας, που είναι υπεύθυνο, επιτέλους να διασφαλίσει και το νόμο, δηλαδή τα δικαιώματα του ασθενούς, αλλά και να δώσει τη νομική κατοχύρωση στην εξειδίκευση των ψυχοθεραπευτών για να προστατευτούν οι πολίτες.

Κρ.Π.: Εδώ όμως, όχι μόνο δεν γίνονται όλα αυτά, αλλά κλείνουν η μία μετά την άλλη οι δομές. Κλείνει όπως λέγεται π.χ. το Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής…

Ελ.Ν.: Όποιος έχει λεφτά και συγγενείς θα έχει περίθαλψη. Οι υπόλοιποι θα βρεθούνε στο δρόμο.

Κρ.Π.: Όταν δεν υπάρχει ευαισθητοποίηση στα θέματα Ψυχικής Υγείας, όταν δεν υπάρχουν οι δομές εκείνες που μπορούν να διασφαλίσουν τα δικαίωματα των ψυχικά πασχόντων, τι σημαίνει αυτό για μία κοινωνία;

Ελ.Ν.: Πριν έλεγα ότι ο πολιτισμός εξελίσσεται πολύ αργά, αν και η τεχνολογία κάνει άλματα. Η επιστήμη πάει με σταθερά βήματα, αλλά ο πολιτισμός αργεί, πάει με πολύ αργά και ασταθή βήματα.

Δείχνει λοιπόν ότι έχουμε πάρα πάρα πολύ δρόμο, προκειμένου να κατακτήσουμε την ετυμολογία της λέξεως άνθρωπος, με την έννοια του άνω θρώσκω. Έχουμε πολύ δρόμο ακόμα.

Και ευτυχώς που υπάρχουν άνθρωποι που όπως είπα με δική τους πρωτοβουλία, έχουν φέρει αλλαγές οι οποίες είναι ευεργετικές για όλους μας.

Από λίγους δυστυχώς εξελίσσεται ο πολιτισμός. Και προσπαθούμε να τους κάνουμε περισσότερους.

Κρ.Π.: Επειδή έχουν κατηγορήσει την ψυχοθεραπεία ότι βγάζει στην κοινωνία συμβιβασμένα …πρόβατα, ή μη αυθεντικούς ανθρώπους, τι έχεις να απαντήσεις;

Ελ.Ν.: Είναι κι αυτός ένας μύθος, γιατί μπερδεύουν το διάλογο με τον προσηλυτισμό. Διότι η ψυχοθεραπεία από ειδικευμένους ψυχοθεραπευτές, επιτρέπει την ενεργοποίηση του ψυχισμού του ανθρώπου, όχι μόνο προς τον εαυτό του αλλά και ως προς το κοινωνείν.

Άρα κάνει ενεργούς πολίτες για τον εαυτό τους και για το κοινωνικό σύνολο που ανήκουν. Πολίτες με άποψη. Και όχι του ψυχοθεραπευτή τους την άποψη, γιατί ο ψυχοθεραπευτής τους δεν εκφράζει καν άποψη! Η ψυχοθεραπεία βοηθά τον άνθρωπο να εξελίξει τη σκέψη του για να βρει το λειτουργικό τρόπο να ανήκει σε ένα σύνολο, όντας ο εαυτός του.

Και λειτουργικό τρόπο, σημαίνει, έναν τρόπο που να συνεργάζεται προς το κοινωνικό όφελος.  Είπες και συ πριν για την συναισθηματική νοημοσύνη…

Κρ.Π.: Δηλαδή να εξελίξει τη σκέψη του σε συνεργασία με τα συναισθήματά του και τα βιώματά του…

Ελ.Ν.: Και να μπορέσει να ελέγξει τα συναισθήματά του, εφόσον πρώτα τα αναγνωρίσει, και να προτάξει τη λογική προκειμένου να βρει έναν λειτουργικό τρόπο να ζήσει ευεργετικά για τον εαυτό του και το περιβάλλον.

Είναι, δηλαδή, μία οικολογική σκέψη η ψυχοθεραπεία. Αυτό που ευνοεί είναι η συνεργασία με την έννοια της ενεργής συμμετοχής και όχι μιας συμμετοχής υποταγμένης ως πρόβατο στην άποψη κάποιου άλλου, αλλά να αναπτύξει κανείς τη δική του άποψη στα πράγματα.

Κρ.Π.: Και να αποφασίζει ο ίδιος για τα συναισθήματά του, και όχι αυτά για τον ίδιο.  Όπως επίσης, να μην τα συνθλίβει άκαμπτα, προβάλλοντας μόνο τη λογική του, αλλά να τα λαμβάνει υπόψιν, να προσανατολίζεται μέσα από αυτά και να αποφασίζει σε συνεργασία με τη λογική του, αφού όμως τα έχει διαχειριστεί, άρα δεν τα έχει απωθήσει.

Ελ.Ν.: Ακριβώς.


[…] Ελ.Ν.: Οι επιστήμονες γενικότερα, πόσo μάλλον στο χώρο της Υγείας και της Ψυχικής Υγείας, πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί και στις διαγνώσεις και στην πρακτική τους, και βεβαίως να ακολουθούν τον κώδικα ηθικής δεοντολογίας τους.

Η επιστήμη εδώ και δεκαετίες ανταγωνίζεται τη θρησκεία. Η επιστήμη είναι ο μόνος θεσμός που μπορεί να διεκδικήσει το τίτλο της αυθεντίας. Όμως η αυθεντία και η απολυτότητα υποδεικνύουν την ακαμψία μας.

Άρα αυτό που πρέπει να μας ενδιαφέρει ως επιστήμονες, είναι να προσπαθούμε να κάνουμε όσο καλύτερα μπορούμε τη δουλειά μας και με ενσυναίσθηση να σκύβουμε πάνω στην ιστορία και την ύπαρξη του άλλου. Οι άνθρωποι έχουμε ανάγκη από καλούς επιστήμονες και καλούς ανθρώπους. Όπως είπε ο Γκάντι: δεν πρέπει να υπάρχει η επιστήμη χωρίς την ανθρωπιά.

Γιατί ο πλησίον δεν είναι αντικείμενο, δεν είναι πράγμα. Οπότε θα έλεγα ότι καλό είναι κάθε φορά που συμβαίνουν ανάλογα γεγονότα, να σταματάμε για λίγο και να στοχαζόμαστε.

Ας αφήσουμε τα αισθήματα προσωπικής ηθικής αγανάκτησης, ιδίως όταν είμαστε από την πλευρά των «υγειών, αξιοπρεπών, δυνατών και στεγασμένων», που συχνά είναι εφήμερα ή και υποκριτικά και ας δούμε μέσα μας μήπως κουβαλάμε ακαμψία και αναλγησία ως προς την ύπαρξη του άλλου. Και ας κάνουμε κάτι γι’ αυτό!

Γιατί κατά τη γνώμη μου, το να μην κάνουμε τίποτα, ενώ χρειάζεται να κάνουμε, είναι το πιο βίαιο πράγμα που μπορεί να κάνει κάποιος για τον εαυτό του και για το περιβάλλον του.  Το να μην κάνουμε είναι βίαιο. Και αν ευσταθεί όλη αυτή η κατηγορία προς την ψυχίατρο του Δρομοκαϊτειου και όποιον άλλον εμπλέκεται, αυτό έγινε: Δεν έκαναν τίποτα. Άρα, έγιναν βίαιοι.

[…]  Ελ.Ν.: Θα συμφωνήσω μαζί σου, ότι καλό θα ήταν όλοι όσοι ασχολούνται με την Ψυχική Υγεία να έκαναν ψυχοθεραπεία. Και όλοι μας. Αλλά, δεν είναι υποχρεωτικό.

Όμως κανονικά θα έπρεπε να περνούν όλοι από ψυχοθεραπεία, ιδίως οι άνθρωποι που ασχολούνται με το χώρο της Ψυχικής Υγείας. Και αν δεν περνούν από ψυχοθεραπεία, τουλάχιστον να περνούν από συμβουλευτική ως προς την άσκηση του ρόλου τους.

Κρ.Π.: Οι εδικοί οι οποίοι εργάζονται σε αυτόν τον χώρο και έρχονται σε επαφή καθημερινά με προβλήματα, ψυχικά τραύματα και ψυχικές διαταραχές, τόσων ανθρώπων, κινδυνεύουν να τραυματιστούν δευτερευόντως, άρα χρειάζονται και συνεχή ψυχική υποστήριξη και συνεχή εποπτεία; 

Ελ.Ν.: Η εποπτεία, ακριβώς, έχεις πάρα πολύ δίκιο, είναι κάτι που επίσης συχνά δεν υπάρχει στις δομές της Ψ.Υ., όπως δεν υπάρχει και σε ανθρώπους που αυτοαποκαλούνται ψυχοθεραπευτές, οι οποίοι επειδή δεν έχουν τελειώσει κάποια εκπαίδευση δεν παίρνουνκαι εποπτεία, οπότε είναι επικίνδυνοι.

Και επίσης όσοι εργάζονται σε αυτούς τους χώρους, κινδυνεύουν όπως είπες να πάθουν το λεγόμενο burn out (να καούν όπως λέμε), αλλά και να περάσουν σε malpractice (σε κακή άσκηση, δηλαδή, του επαγγέλματός τους).

[…] Κρ.Π.: Επίσης, οι άνθρωποι που έχουν ψυχικά προβλήματα, δεν έχουν ξαφνικά φυτρώσει… στον κόσμο.

Ελ.Ν.: Ναι. Είναι μέλη ενός συνόλου. Οικογένειας, αλλά και κοινωνικού συνόλου.

Δεν μπορούμε να πούμε ότι το περιβάλλον δημιουργεί την όποια διαταραχή αλλά μπορούμε να πούμε σε τι συμβάλλει. Και συμβάλλει τα μάλα το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον!

Κρ.Π.: Το περιβάλλον όμως που έχει έστω μόνο συμβάλλει, εκτός από τις περιπτώσεις στις οποίες έχει και δημιουργήσει τα προβλήματα ενός ανθρώπου, βλέπουμε ότι σε κάποιες περιπτώσεις, αν όχι σε όλες,  αποπέμπει αυτόν τον άνθρωπο. Τον αντιμετωπίζει ως αποδιοπομπαίο τράγο. Έχουμε γυρίσει πίσω στην ιστορία;

Ελ.Ν.: Θα έλεγα ότι δεν έχουμε γυρίσει πίσω. Γιατί δεν έχουμε προχωρήσει, για να γυρίσουμε. Γιατί ο πολιτισμός, προχωράει πολύ αργά! Άρα, δεν έχουμε προχωρήσει.

Γι’ αυτό και πάντα η ψυχική νόσος ήταν και είναι στίγμα. Ο ψυχικά πάσχων είναι βάρος για τους συγγενείς που συχνά θέλουν να το ξεφορτωθούν ή να το κρύψουν. Όσο αφορά δε το σύστημα Υγείας, ο ψυχικά πάσχων είναι ο τελευταίος τροχός της αμάξης.

Πριν από μερικούς αιώνες οι ψυχικά ασθενείς θεωρούνταν δαιμονισμένοι, αλυσοδένονταν και βασανίζονταν για να απαλλαχτούν από το… κακό.
Μέχρι πρόσφατα κακοποιούνταν. Έως και σήμερα, συχνά παραμελούνται, προσβάλλονται, υβρίζονται. Τους κρύβουν, εγκαταλείπονται, και πάλι κακοποιούνται…

Είναι λοιπόν ο τελευταίος τροχός της αμάξης στο χώρο της περίθαλψης, της παρέμβασης, της πρόληψης και της μέριμνας. Το ίδιο και οι θεράποντες!

Ασθενείς και θεράποντες του χώρου της Ψυχικής Υγείας αντιμετωπίζονται συχνά ως …κακομαθημένοι και η μέριμνα για την Ψυχική Υγεία από ειδικούς, θεωρείται ακόμα και στις μέρες μας είδος πολυτελείας.

Η κόλαση της Λέρου, είναι ακόμα νωπή. Οι όποιες αλλαγές στο χώρο της Ψυχικής Υγείας έχουν έρθει μέσα από πολλή προσπάθεια και συχνά με αποκλειστική πρωτοβουλία θεράποντων, χωρίς τη στήριξη της πολιτείας. Οι ψυχικά ασθενείς και οι ειδικοί θεράποντες ζουν στα όρια της πολιτείας.

Το σύστημα νοσηλείας δεν έχει αλλάξει από το 1992 που ψηφίστηκε επιτέλους ο νόμος για τα δικαιώματα των ψυχικά ασθενών.

Βέβαια το νόμο δεν τον εφαρμόζουν –και οι ειδικοί-  έτσι όπως θα έπρεπε, με αποτέλεσμα και πάλι, πολλοί ασθενείς να βρίσκονται συχνά στο δρόμο.

Η περίφημη Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση παρουσιάζει πολλά κενά στην πρακτική της, οπότε,  όποιος έχει χρήματα και συγγενείς που ενδιαφέρονται να απολαμβάνει ανθρώπινες συνθήκες, ενώ οι υπόλοιποι να οδηγούνται στο δρόμο.

Και οι ειδικοί της Ψυχικής Υγείας, είναι οι πιο κακοπληρωμένοι και αυτοί που αντιμετωπίζονται ως είδος πολυτελείας. Είναι απαραίτητος ο χειρουργός, αλλά δεν είναι απαραίτητος ο θεράπων στην Ψυχική Υγεία!

Μπορούμε να απασχολήσουμε, να προσλάβουμε πολύ λιγότερους, να τους εξασφαλίσουμε κακές συνθήκες, να μην προστατεύσουμε το χώρο της Ψυχικής Υγείας, ούτε τους πάσχοντες, να μην ασχοληθούμε με την πρόληψη…

Έχουν γίνει τεράστιες καμπάνιες –ευτυχώς!- για τον καρκίνο, για τα ναρκωτικά, για τον ετήσιο έλεγχο σωματικής υγείας, αλλά δεν έχει γίνει καμία καμπάνια για θέματα Ψυχικής Υγείας. Δηλαδή η πρόληψη, σε θέματα Ψυχικής Υγείας, δεν υφίσταται σε αυτή τη χώρα!

Υπάρχουν κάποια μηνύματα που αφορούν την ενδοοικογενειακή βία, ή το μπούλινγκ που έχει πάρει τεράστιες διαστάσεις, ή για τις γυναίκες και τα παιδιά που κακοποιούνται, ή για ζητήματα διατροφικών διαταραχών, αλλά τα προβάλλουν αργά συνήθως τη νύχτα, ενώ αυτό θα έπρεπε να είναι συχνότερο και να αφορά πλήθος άλλων θεμάτων:

Να υπάρχει ενημέρωση για θέματα, όπως η παιδοφιλία, ή θέματα που αφορούν τις ψυχικές διαταραχές, ή ποιες είναι οι ενδείξεις που θα πρέπει να οδηγήσουν τους συγγενείς ή τον ίδιο τον πάσχοντα σε έναν ειδικό (π.χ. η ένταση, η διάρκεια και η συχνότητα ενός συμπτώματος).

Δυστυχώς όμως, συχνά οι περισσότεροι αφήνουν ένα πρόβλημα ή μία κατάσταση να φτάσει στο απροχώρητο και μετά –στην καλύτερη περίπτωση- απευθύνονται σε ειδικό.


Περισσότερα: http://tvxs.gr/news/ellada/pio-biaio-pragma-einai-na-min-kanoyme

Δείτε επίσης:

Συλλογή ανεξάρτητου περιεχόμενου

Οι θύτες του μπούλινγκ δεν είναι οι δυνατοί αλλά οι διαστροφικοί

[…] Να ξεκαθαρίσουμε ότι οι θύτες δεν είναι οι δυνατοί, είναι οι διαστροφικοί, και τα θύματα δεν είναι τα αδύναμα πλάσματα, αλλά οι άνθρωποι οι οποίοι μπορεί να είναι περισσότερο πολιτισμένοι, μπορεί να δίνουν περισσότερο περιθώριο, μπορεί να είναι και φοβισμένοι γιατί δεν έχουν που να στραφούν, δηλαδή να είναι αβοήθητοι μπροστά στη βία, πόσο μάλλον μπροστά σε μια ομάδα ή συμμορία […] Η κλινικός ψυχολόγος – ψυχοθεραπεύτρια Ελένη Νίνα, μιλά με τη δημοσιογράφο και σύμβουλο ανθρωπίνων σχέσεων Κρυσταλία Πατούλη με αφορμή την υπόθεση Βαγγέλη Γιακουμάκη και την ημέρα κατά του φασισμού και του ρατσισμού.
Κρ.Π.: Τι έχεις να πεις για τα φαινόμενα bullying και βίας, με αφορμή την υπόθεση Βαγγέλη Γιακουμάκη;

Ελ.Ν.: Κατ’ αρχήν, αυτό που με εντυπωσιάζει είναι ότι ψάχνουν να βρουν την αιτία. Το να αποδώσουν το κάθε γεγονός κάπου. Το γιατί βασανίστηκε π.χ. το συγκεκριμένο παιδί. Ακούγεται λοιπόν, ότι ίσως να ήταν ένα αδύναμο παιδί, ίσως ένα ομοφυλόφιλο παιδί, κλπ., λες και βρίσκοντας την αιτία ή την αφορμή, θα έχουμε βρει και την απάντηση στο γιατί ασκήθηκε τόση βία (Οι άνθρωποι συχνά ψάχνουν να βρουν την αιτία για να καθησυχασθούν…).

Κρ.Π.: Λες και υπάρχει δικαιολογία για το bullying και τη βία…

Ελ.Ν.: Δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για τη βία, καμία αιτία και καμία αφορμή δεν δικαιολογεί τέτοιου είδους πράξεις! Οπότε, νομίζω ότι πρέπει να σταματήσει η συζήτηση πάνω στην αιτιολογία/δικαιολογία του γιατί βασανίστηκε και οδηγήθηκε εκεί ένας άνθρωπος όπως και τόσοι άνθρωποι καθημερινά. Πολλά χρόνια πριν έχουμε ξεκινήσει τη συζήτηση για το θέμα αυτό της βίας στα σχολεία. Το 2006 η Ελληνική Εταιρεία Συστημικης Ψυχοθεραπειας διοργάνωσε μία Ημερίδα αφιερωμένη στην αντιμετώπιση της βίας στα σχολεία. Από τότε είχε πάρει διαστάσεις το θέμα της βίας μέσα σε εκπαιδευτικά πλαίσια, αλλά δεν υπήρχε ποτέ η ενημέρωση που θα έπρεπε να υπάρχει παρ’ όλες τις εκκλήσεις που έχουμε κάνει, ή τα άρθρα που έχουμε γράψει, ή οι ανάλογες Ημερίδες που έχουν γίνει από ειδικούς. Και γι’ αυτό λέω, ότι δυστυχώς πρέπει να φτάσουν να συμβούν αποτρόπαια περιστατικά για να αρχίσουμε να μιλάμε και πάλι, και μετά να το ξεχάσουμε κι αυτό, αφού το έχουμε «αιτιολογήσει» (γι’ αυτό αναρωτιέμαι… μήπως και δικαιολογήσει;) και να ξαναγίνει ένα ακραίο γεγονός για να το ξαναθυμηθούμε…

Κρ.Π.: Και βέβαια υπήρχαν κι άλλα γεγονότα, όπως με τον Άλεξ, ή με την κοπέλα που είχαν βιάσει, ή πάλι τώρα με το νεαρό παιδί στην Σαντορίνη…

Ελ.Ν.: Ακριβώς τότε που είχαν βιάσει την κοπέλα, είχαμε κάνει την Ημερίδα για τη βία. Ιστορικά, πάντα υπήρχε το θέμα της βίας σε όλους τους αιώνες, σε όλους τους λαούς, μεταξύ όλων των ανθρώπων, ασκούνται παιχνίδια εξουσίας και βίας. Σήμερα έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις, ίσως γιατί αυτή την περίοδο να είναι ένα προϊόν κι αυτό της κρίσης. Υπάρχει πολύς θυμός, υπάρχει κρίση αξιών, όπως έχουμε ξαναπεί, κι αυτό περνάει και στις μεταξύ μας σχέσεις και στων παιδιών μας ιδιαιτέρως, που εισπνέουν καθημερινά την απελπισία και την καταβαράθρωση των αξιών και εκδραματίζουν ως γνήσια προϊόντα μας το παιχνίδι των «δυνατών» έναντι των » αδύναμων». Το μόνο καλό είναι ότι και πάλι μας δίνεται η δυνατότητα να σχολιάσουμε αυτό που μας συμβαίνει. Αλλά: πρέπει να φτάσουμε σε δολοφονίες, σε αυτοκτονίες, σε τέτοια ακραία φαινόμενα, για να αρχίσουμε να μιλάμε; Πρέπει να έρθουν οι «αγέλες» των λύκων, να καταλυθούν τα όρια, να πεθάνουν άνθρωποι για να αρχίσουμε να μιλάμε γι’ αυτό που συμβαίνει; Καλό είναι που μιλάμε, αλλά θα έπρεπε να είχαν ήδη παρθεί μέτρα προστασίας.

Κρ.Π.: Ως προς την πρόληψη του φαινομένου, αλλά και ως προς την αντιμετώπιση;

Ελ.Ν.: Πρώτα απ’ όλα, ότι η βία είναι καταδικαστέα. Δεν υπάρχει δικαιολογία για κανενός είδους βία. Από τη στιγμή που παρενοχλείται κάποιος αμέσως θα πρέπει να καταγγέλλεται το γεγονός. Τα όρια μεταξύ πλάκας, παρενόχλησης, κακοποίησης και βίας είναι σαφώς ευδιάκριτα. Γιατί το άκουσα κι αυτό να αναφέρεται… ότι είναι δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ πλάκας και παρενόχλησης…

Κρ.Π.: Να πούμε και πως γίνονται σαφώς ευδιάκριτα;

Ελ.Ν.: Με την πλάκα γελάμε. Με την κακοποίηση δεν γέλασε κανείς, ποτέ.

Κρ.Π.: Μόνο αυτοί που κακοποιούν γελάνε…

Ελ.Ν.: Αυτοί που κακοποιούν γελάνε γιατί είναι διαστροφικοί.

Κρ.Π.: …και προφανώς χρήζουν ψυχολογικής βοήθειας. Για τους μάρτυρες τι θα είχες να πεις;

Ελ.Ν.: Οι μάρτυρες πρέπει να παρέμβουν. Δεν μπορείς να παραμείνεις απλός μάρτυρας στη βία. Πρέπει να παρέμβεις με όλους τους τρόπους που μπορείς για να το αποτρέψεις, και βεβαίως να ενημερώσεις φορείς, πλαίσια, αστυνομίες, γονείς, τους πάντες. Και βεβαίως πρέπει να γίνει ακόμα πιο εντατική και συνεχή ενημέρωση σε όλα τα πλαίσια από ειδικούς: Σχολεία, Πανεπιστήμια, Στρατό, Σχολές.

Κρ.Π.: Επειδή γίνεται λόγος συνεχώς για «δυνατούς» θύτες, και για «αδύναμα» θύματα, να ξεκαθαρίσουμε λίγο τα πράγματα; Γιατί τα θύματα δεν είναι αδύναμα…

Ελ.Ν.: Να ξεκαθαρίσουμε ότι οι θύτες, όπως είπα, δεν είναι οι δυνατοί, είναι οι διαστροφικοί, και τα θύματα δεν είναι τα αδύναμα πλάσματα, αλλά οι άνθρωποι οι οποίοι μπορεί να είναι περισσότερο πολιτισμένοι, μπορεί να δίνουν περισσότερο περιθώριο, μπορεί να είναι και φοβισμένοι γιατί δεν έχουν που να στραφούν, δηλαδή να είναι αβοήθητοι μπροστά στη βία, πόσο μάλλον μπροστά σε μια ομάδα ή συμμορία. Μπορούμε να πούμε πολλά, αλλά δεν μπορούμε να τους χωρίσουμε σε αδύναμους και δυνατούς.

Κρ.Π.: Επίσης να ξεκαθαρίσουμε ότι στην υπόθεση του Γιακουμάκη, μιλάμε για ενήλικες, οπότε το θέμα του bullying δεν είναι μόνο θέμα βίας ανηλίκων αλλά και ενηλίκων.

Ελ.Ν.: Το bullying δεν γίνεται όχι μόνο στα παιδιά. Υπάρχει για παράδειγμα η ενδοοικογενειακή βία. Υπάρχουν γυναίκες που ξυλοκοπιούνται, ενήλικες, μεγάλες, με παιδιά. Κι αυτό είναι bullying, και ψυχολογικό και σωματικό. Το bullying, αφορά όλους τους ανθρώπους, ανήλικους και ενήλικες.

Κρ.Π.: Επειδή μίλησες για το θέμα του φόβου, που μπορεί να είναι η αιτία της σιωπής… Όταν ένα παιδί δεν μιλάει, ούτε στην οικογένειά του, αυτό τι καμπανάκι χτυπάει;

Ελ.Ν.: Κανείς θα πρέπει να κοιτάξει τι έχει γίνει σ’ αυτή την οικογένεια και ένα παιδί δεν μπορεί να της απευθυνθεί. Μπορεί να φοβάται ότι θα του ασκηθεί κριτική, ή ότι η πόρτα των γονιών είναι κλειστή, ή ότι θα του πουν δεν κατάλαβες, ή θα του πουν να κάνει απλά υπομονή, ή είναι και οι ίδιοι κακοποιημένοι… και σε αυτή την περίπτωση το παιδί είναι εξοικειωμένο με τη βία.

Κρ.Π.: Ή είναι γονεϊκό παιδί, οπότε δεν ζητάει βοήθεια από τους γονείς, γιατί δεν έχει ρόλο παιδιού στην οικογένεια, αλλά ρόλο γονιού;

Ελ.Ν.: Μπορεί και αυτό, ναι. Ή δεν θέλει να τους επιβαρύνει, γιατί είναι πολύ επιβαρυμένοι ήδη, και τους συμπονάει. Πολλά μπορεί να σημαίνει. Σαφέστατα είναι ένα καμπανάκι για όλες τις οικογένειες, ότι θα πρέπει να έχουμε πιο ενεργητική ακοή για τα παιδιά μας. Να τους αφήνουμε το περιθώριο όταν δεν είναι καλά, να έρθουν να μας μιλήσουν χωρίς να υποστούν κριτική.

Κρ.Π.: Θα πρέπει πρώτα απ’ όλα να είμαστε γονείς ως προς τα παιδιά μας, για να μπορούμε να το κάνουμε αυτό… Γιατί δεν το λέμε κι αυτό…

Ελ.Ν.: Ναι, να υπάρχουμε, ως γονείς. Δεν το λέμε, γιατί αρνούμεθα να πάρουμε την ευθύνη της ενηλικίωσης.

Κρ.Π.: Τι άλλο έχεις να επισημάνεις με αφορμή αυτό το γεγονός;

Ελ.Ν.: Τι να πω; Ότι είμαι συντετριμμένη! Αυτό μπορώ να πω. Γιατί χάθηκε άλλος ένας άνθρωπος με αυτόν τον τρόπο. Αυτό είναι το δείγμα του πολιτισμού που προσφέρουμε σαν προίκα στα παιδιά μας. Μπράβο μας.

Κρ.Π.: Και δεν ξέρουμε ακόμα με τι τρόπο ακριβώς χάθηκε…

Ελ.Ν.: Σίγουρα βασανίστηκε. Γιατί βασανίστηκε. Γιατί δεν είχε που να απευθυνθεί, γιατί δεν τον προστάτεψε κανένας, γιατί πολλοί μπορεί να ήξεραν και να μη μίλησε κανείς. Το έχω ξαναπεί ότι γινόμαστε συνένοχοι στη βία με την απάθεια.

Κρ.Π.: Όπως έχεις πει, και πως η απάθεια είναι διαταραχή, και πως το πιο βίαιο πράγμα είναι το να μην κάνουμε……

Ελ.Ν.: …Ναι, το να μην κάνεις τίποτα… Και απ’ ότι άκουσα, φημολογείται ότι και άλλα παιδιά μέσα εκεί, παρενοχλούνταν, δηλαδή υπήρχαν πολλά κρούσματα. Άρα, αυτό το πλαίσιο, πως κώφευε; Πώς εθελοτυφλούσε; Πώς γίνεται να παρενοχλούνται παιδιά, να εισπράττουν βία, και αυτό όλο να συσκοτίζεται;

Κρ.Π.: Και σχεδόν να νομιμοποιείται; Διότι έτσι φτάνει ο οποιοσδήποτε στον παραλογισμό στο τέλος. Όταν η βία γίνεται νόμος… Καταλήγουμε λοιπόν, ότι πρέπει επιτέλους να υπάρχουν ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί σε όλα τα σχολεία και τα πανεπιστήμια και ειδικά σε κλειστά σχολεία και φοιτητικές εστίες;

Ελ.Ν.: Δεν υπάρχουν κοινωνικές υπηρεσίες, δεν υπάρχουν ψυχολόγοι, δεν υπάρχουν άνθρωποι που μπορεί κανείς να απευθυνθεί. Ακόμα κι αν κάποιος δεν  μπορεί να απευθυνθεί στην οικογένειά του, πρέπει να υπάρχει ένα γραφείο κοινωνικής υπηρεσίας σε όλα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα. Να μπορεί να απευθυνθεί ένας άνθρωπος, κάπου!

Κρ.Π.: Οπότε οι ευθύνες είναι…

Ελ.Ν.: Οι ευθύνες είναι σε όλη τη δομή. Και σήμερα αντί να ανοίγουν δομές, κλείνουν δομές. Τι άλλο να πω. Δεν υπάρχουν λόγια εδώ….

Κρ.Π.: Οι θύτες του μπούλιγκ, έχει παρατηρηθεί ότι -εκτός των άλλων- είναι άτομα που χρειάζονται την έντονη προσοχή των άλλων, έχουν έλλειμμα ενσυναίσθησης και βέβαια προβλήματα ορίων. Επειδή λοιπόν μίλησες για το «ανοριοθέτητο» στην αρχή, πόσο άμεσα είναι συνδεδεμένη με τη βία και το bullying, η έλλειψη ορίων; Τι θα έλεγες;

Ελ.Ν.: Ότι τα όρια είναι προστασία. Όταν δεν υπάρχουν όρια ο κόσμος είναι αφιλόξενος και ηθικά εξαρθρωμένος.

Παραπομπές:

http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/eleni-nina-oi-thytes-den-einai-oi-dynatoi-einai-oi-diatrofikoihttp://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/eleni-nina-oi-thytes-den-einai-oi-dynatoi-einai-oi-diatrofikoi

Η βαθύτερη έκκληση κάθε απεργού πείνας

166089-apegia_peinas_nasikas_patouli_romanos
05:30 | 23 Δεκ. 2014

[…] Η βαθύτερη έκκληση του απεργού πείνας είναι για τους νόμους (γραπτούς και άγραφους), και το γιατί γίνονται οι νόμοι, πώς γίνονται, σε ποιες βάσεις στηρίζονται, πως συμμετέχει η παράδοση, οι άγραφοι νόμοι, και πως οι βασικές ηθικές αξίες των ανθρώπων; […] Κάθε απεργία πείνας προκαλεί μία τρομερή αμφισβήτηση και δημιουργεί μία διαδικασία ερώτησης. Μια διαδικασία αυτοερώτησης προς το κοινωνικό σύνολο σε δοσμένη χρονική στιγμή. Αν δεν ακούσουμε την ερώτηση που θέτει κάθε φορά ο απεργός πείνας, μπαίνουμε σε μία προβληματική ψυχικής τύφλωσης: Ατομικής και κοινωνικής […] Οι βασικές ανθρώπινες διαστάσεις οι οποίες θεμελιώνουν ένα κοινωνικό καθεστώς θα επαναφέρουν τις ερωτήσεις τις οποίες βάζει ο κάθε απεργός πείνας και Θα το αναγκάσουν να μετακινηθεί […] Ο ψυχαναλυτής Κώστας Νασίκας, ο οποίος διδάσκει στο Πανεπιστήμιο της Λυών και είναι ιατρικός υπεύθυνος του Οίκου Εφήβων της Λυών, μιλά στην δημοσιογράφο και σύμβουλο ανθρωπίνων σχέσεων Κρυσταλία Πατούλη, για τις απεργίες πείνας, που έχει μελετήσει και στο βιβλίο του Oralité et violence. Από τον κανιβαλισμό στις απεργίες πείνας, το οποίο κυκλοφορεί στη Γαλλία.

Κρ.Π.: «Η απεργία πείνας είναι η τελευταία ελπίδα και έκκληση προς την βασικότερη ανθρώπινη διάστασή μας που είναι συνυφασμένη με τις έννοιες της δικαιοσύνης και της ηθικής. Ξεχνώντας τες γινόμαστε συμμέτοχοι ανθρωποκτονίας του ίδιου του απεργού αλλά και της δικιάς μας ανθρώπινης διάστασης»: Έχετε γράψει ένα βιβλίο για τους απεργούς πείνας…

Κ.Ν.: Ναι. Στα ελληνικά το «Oralité et violence»  δεν μεταφράζεται ακριβώς. Τo «violence» αντιστοιχεί στη βία, αλλά το «oralité» δεν αντιστοιχεί σε καμία ελληνική λέξη.

Αναφέρεται σε όλες τις προβληματικές οι οποίες παίζονται γύρω από τη στοματική σκηνή (εκτός απ’ την ομιλία), σαν μια θεατρική σκηνή όπου παίζονται διάφορα σενάρια χωρίς λέξεις. θα μπορούσε να μεταφραστεί στα ελληνικά «Καταναλωτισμός και βία» αλλά είναι μία προσεγγισμένη μετάφραση.

Κρ.Π.: Και πώς φτάσατε σ’ αυτό το βιβλίο με αυτό το συγκεκριμένο θέμα;

Κ.Ν.: Αρχικά είχα ασχοληθεί με την ψυχική ανορεξία που είχε σχέση με την κλινική μου εμπειρία. Ξεκίνησα και το γράψιμο με ένα βιβλίο με τίτλο «Ημερολόγιο μιας ανορεξίας» καθώς είχα παρατηρήσει ότι η ανορεξία σαν παθολογική εκδήλωση είναι ένα φαινόμενο που πήρε διαστάσεις μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και συνδεόταν κυρίως με τις κοινωνίες αφθονίας.

Δεν υπάρχει ανορεξία στις κοινωνίες που οι άνθρωποι πεινούν, που έχουν δυσκολίες. Οπότε το φαινόμενο της ανορεξίας συνδέεται με την κοινωνική διάσταση της αφθονίας.

Η ψυχική προβληματική συνδέεται με την κοινωνική διάσταση, χωρίς να είναι βέβαια η μοναδική εξήγηση του φαινομένου. Μία όμως από τις εξηγήσεις, όπως τη βλέπουν πολλοί ψυχαναλυτές εδώ στη Γαλλία, συνδέεται με τη συμπεριφορά γονέων που αναπτύσσουν «νεοανάγκες» για το παιδί, με την εξής έννοια:

Όταν το παιδί κλαίει, φωνάζει, και έχει κάποια δυσκολία ψυχική, λόγω της κοινωνικής αφθονίας οι γονείς απαντούν με μια υλική απάντηση. Του δίνoυν ένα μπιμπερό, μια πιπίλα, ή κάτι άλλο για να του κλείσουν το στόμα.

Και αυτή η κοινωνική απάντηση, δημιουργεί στο παιδί μια ανάγκη – συνήθεια να τρώει κάθε φορά που έχει δυσκολία, απάντηση που δεν αντιστοιχεί στην ψυχική του ανάγκη, κι αυτό έχει μεγάλες ψυχικές συνέπειες.

Βλέπουμε να συνδέεται η κοινωνική χρήση της διατροφής με την ψυχική εκτροπή της από «βιαστικούς» ή «κουρασμένους» γονείς για να ηρεμήσουν γρήγορα το παιδί τους αντί να περάσουν χρόνο μαζί του, να επικοινωνήσουν και να καταλάβουν το τι ανησυχίες ζει.

Έτσι δημιουργείται η ψυχοπαθολογία της ανορεξίας ως προέκταση μιας κοινωνικής παθολογίας θα έλεγα. Eπειδή δηλαδή έχουμε άφθονη την τροφή, απαντούμε σε μια ψυχική ανάγκη με έναν καινούργιο τρόπο που δεν απαντούσαμε παλιά.

Κρ.Π.: Δηλαδή, δίνουμε στους άλλους αυτό που έχουμε σε αφθονία και δεν τους δίνουμε αυτό που πραγματικά ζητάνε.

Κ.Ν.: Ακριβώς. Κι έτσι δημιουργήθηκε μια παθολογία, και ένας βασικός λόγος που δημιουργήθηκε είναι αυτός.

Εκείνο τον καιρό που έφτασα στη Γαλλία, το 1975, έπεσα και σε ένα κύμα απεργιών πείνας. Ποιοι κάνανε απεργίες πείνας; Έκαναν ένας λουθηριανός προτεστάντης ιερέας και ένας καθολικός, με κάποιους νέους γύρω τους.

Γιατί κάνανε απεργία; Για να αντιπαρατεθούν σε έναν νόμο που είχε γίνει τότε επί προεδρίας του Ζισκάρ ντ’Εσταίν, που έλεγε να τιμωρούνται κυρίως οι έφηβοι που δεν είχαν πάρει ακόμα την γαλλική υπηκοότητα (ενώ την δικαιούνταν λόγω του ότι είχαν γεννηθεί στη Γαλλία) με διπλή τιμωρία: αφενός να τους επιβάλλεται η νόμιμη τιμωρία που επιβαλλόταν και σε οποιονδήποτε παρανομούντα, και αφετέρου να χάνουν την γαλλική υπηκοότητα και να διώχνονται από τη χώρα. Γι’ αυτό λεγόταν: Η διπλή τιμωρία.

Γι’ αυτό το λόγο έγιναν πολλές απεργίες, κρατήσανε καιρό, και δημιουργήθηκε μεγάλη κοινωνική κίνηση. Είχα μιλήσει τότε κυρίως με τον προτεστάντη ιερέα, που ήταν ένας πολύ καλλιεργημένος άνθρωπος, όπως και με κάποιους άλλους απεργούς πείνας, και σιγά σιγά άρχισα να μελετώ αυτό το θέμα.

Έτσι μπήκα σ’ αυτό το θέμα των απεργιών πείνας: προεκτείνοντας την κλινική μελέτη που είχα κάνει με την ανορεξία και τις άλλες κοινωνιολογικές μου περιέργειες που είχα και έχω.

Η απεργία πείνας είναι ένα φαινόμενο το οποίο εμφανίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα στην Ιρλανδία με το Home Rul: το μεγάλο κίνημα των Ιρλανδών για την ανεξαρτησία τους. Η απεργία πείνας εκεί εμφανίζεται ως αντιπαράθεση σε κατακτητή ή σε ολοκληρωτικό καθεστώς.

Όταν πλησιάσουμε πιο κοντά να μελετήσουμε το τι είναι η απεργία πείνας διαπιστώνουμε πως δεν έχει καμία σχέση με απεργία. Αντίθετα, έχει πλήρη αντίφαση με την έννοια της απεργίας.

Γιατί οι απεργοί όταν κάνουν απεργία, όπως για παράδειγμα σε ένα εργοστάσιο οι εργάτες, όλη τους η προβληματική παίζει ακριβώς γύρω από την «πείνα». Με ποια έννοια; Ότι η απεργία θα κρατήσει όσο αυτοί αντέξουν στην «πείνα», ή πόσο ο ιδιοκτήτης του εργοστασίου από την δική του «πείνα» θα υποκύψει στις απαιτήσεις των εργατών ή θα καταφέρει να επιβληθεί.

Η απεργία παίζει στο ποιος θα σπάσει πρώτος λόγω της ανάγκης του, και κυρίως λόγω της «πείνας» με την γενικότερη έννοια, όχι μόνο την σωματική. Οπότε η απεργία πείνας αντιφάσκει και είναι τρομοκρατία για τα συνδικάτα να κάνουν ορισμένοι απεργίες πείνας, γιατί εξασθενίζουν το μέτωπο.

Πρώτη αντίφαση λοιπόν είναι ότι η απεργία πείνας δεν είναι απεργία. Αντιφάσκει στη λέξη της απεργίας όπως την ξέρουμε σε σχέση με τα συνδικάτα, με τους εργάτες, κλπ.

Μια δεύτερη αντίφαση, που την υποστηρίζουν οι ψυχαναλυτές, είναι ότι δεν είναι καν πείνα. Γιατί τα άτομα που την κάνουν, δεν πεινούν μετά από λίγο καιρό, δεν αισθάνονται καθόλου την πείνα. To στόμα και το σώμα τους μετατρέπονται σε μια ανοιχτή σκηνή στην οποία παίρνουν μέρος διάφοροι «πρωταγωνιστές» όπως θα το εξηγήσουμε στη συνέχεια.

H απεργία πείνας ξαναεμφανίστηκε με τον Γκάντι στην ίδια εκδήλωση που είχε με τους Ιρλανδούς, δηλαδή σε σχέση με τους κατακτητές: στη Νότιο Αφρική που ήταν οι Ολλανδοί, και στην Ινδία που ήταν οι Άγγλοι.

Το φαινόμενο Γκάντι είναι τεράστιο. Έκανε μία απεργία πείνας στην Ινδία και παρέλυε η χώρα ολόκληρη. Εκατομμύρια συμπαραστέκονταν. Αυτό σημαίνει ότι η απεργία πείνας έχει κύριο αποστολέα, αποδέκτη, τον τρίτο, το πλήθος. Δεν έχει μόνο τον αντίπαλο.

Ποιος είναι ο τρίτος; Αυτό εξαρτάται από το που γίνεται. Στην Ινδία για παράδειγμα είχε τους Ινδούς. Στη Νότιο Αφρική είχε τους Αφρικανούς. Στην Ιρλανδία είχε τους Ιρλανδούς και πιθανώς και τους Άγγλους σαν λαό, σαν κοινωνική συνείδηση. Αυτή είναι και η κύρια κατεύθυνση της απεργίας πείνας.

Μετά από τον Γκάντι είδαμε την απεργία πείνας πάλι με τους Ιρλανδούς σε διάφορες φάσεις στην Κίνηση της Ανεξαρτησίας που είχαν στις αρχές του 20ου αιώνα πλέον, μέχρι τα χρόνια της Θάτσερ που πήραν μεγάλες διαστάσεις, διότι η Θάτσερ ήταν εντελώς αδιάλλακτη, και πέθανε γι’ αυτήν την αδιαλλαξία της πολύς κόσμος.

Γι’ αυτήν την περίοδο έχει γυριστεί μία σημαντική ταινία, HUNGER, που δείχνει την απεργία πείνας των Ιρλανδών, και το κύριο σημείο της είναι μια συζήτηση του αρχηγού των απεργών πείνας με έναν ιερέα. Γιατί η απεργία πείνας παίρνει μία θρησκευτική διάσταση σε σχέση με αυτό που ανέφερα πριν: ένα μήνυμα προς το πλήθος σαν τρίτο που μπορεί να επέμβει στην διαμάχη του απεργού με τον αντίπαλό του…

Ιστορικά ακολουθούν οι απεργίες πείνας των Ερυθρών Ταχιαρχιών στη Γερμανία, που επίσης οι πιο πολλοί πεθαίνουν στη φυλακή, και στα Γκουλάγκ του Στάλιν, που έγιναν πολλές απεργίες πείνας.

Μια πρώτη κοινωνιολογική σκέψη στέκεται στη σχέση μεταξύ της φυλακής και της απεργίας πείνας. Μια αφελής ανάλυση που θεωρεί πως οι τρομοκράτες που αμφισβητούν το κράτος και την εξουσία δεν έχουν άλλο τρόπο να αντιδράσουν όταν είναι στη φυλακή παρά την απεργία πείνας. Αυτή είναι μία πρώτη πολιτική ανάλυση που είναι ρηχή, επιφανειακή. Γιατί, εκτός των άλλων που θα πω στη συνέχεια, δεν κάνουν όλοι οι φυλακισμένοι απεργίες πείνας…

Η απεργία πείνας έχει κατά βάση τρεις κατευθύνσεις:

  • Η μία βασική κατεύθυνση είναι προς το ευρύτερο κοινό.
  • Η 2η κατεύθυνση είναι προς τον αντίπαλο. Αυτόν που έβαλε κάποιον στη φυλακή. Αυτόν που καταπιέζει. Γιατί συμβαίνει πάντα κάτι το ολοκληρωτικό. Είτε αυτό είναι φυλακή, είτε κατάκτηση μιας χώρας , είτε απολυταρχικό καθεστώς, είτε φασιστικό, κλπ. Eχουμε μία διάσταση ολοκληρωτισμού η οποία απειλεί βασικές ανθρωπιστικές αξίες.

Κρ.Π.: Επί Χίτλερ δεν έκαναν απεργίες πείνας, γιατί ούτως ή άλλως τούς τις επέβαλαν… θα λέγαμε, στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Κ.Ν.: Εκεί πέρα ήταν άλλη διάσταση ακόμη χειρότερη. Δεν μπορούσαν να κάνουν απεργία πείνας. Το έχω μελετήσει κι αυτό το φαινόμενο, με εκείνους που πεινούσαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Είναι μια άλλη πολύ χειρότερη διάσταση. Εκεί είχαν περάσει τα όρια του απολυταρχικού καθεστώτος, είχαν γίνει αντικείμενο μαζικής παραγωγής ενός εργοστασίου…

Κρ.Π.: Ποιά είναι η 3η κατεύθυνση της απεργίας πείνας, που θα λέγατε και σας διέκοψα;

Κ.Ν.: Η κατεύθυνση είναι σε σχέση με το ίδιο το άτομο.

Κρ.Π.: Θέλετε να μιλήσετε περισσότερο για το νόημα αυτών των τριών κατευθύνσεων;

Κ.Ν.: Θα ξεκινήσω πρώτα από τη κατεύθυνση της απεργίας πείνας σε σχέση με τον αντίπαλο.

Ίσως να σοκάρουμε το κοινό που θα διαβάσει αυτά που λέμε, αλλά τι γίνεται σε σχέση με αυτή την κατεύθυνση της απεργίας πείνας;

Στη 2η διαδικασία στην οποία μπαίνει ο απεργός πείνας, είναι να αφήσει στον αντίπαλο το σώμα του. Του αφήνει όλη την ευθύνη για το σώμα του.

Και εδώ μπαίνει μια άλλη προβληματική. Αυτή αφορά το «ποιος έχει εξουσία στο σώμα» και μεταξύ αυτών οι γιατροί που μπορούν να επέμβουν σε κάποια στιγμή της απεργίας πείνας για να δώσουν υποχρεωτική διατροφή.

Κρ.Π.: Η οποία είναι βασανισμός…

Κ.Ν.: Υπάρχει όμως και μία προβληματική. Αν ένας γιατρός βρεθεί δίπλα σε έναν άνθρωπο που έχει ανάγκη και δεν τον βοηθήσει, ο γιατρός τιμωρείται. Και όχι μόνο ο γιατρός, αλλά γενικότερα ο κάθε πολίτης. Είναι ένας νόμος στοιχειώδους ανθρώπινης συμπεριφοράς εδώ στη Γαλλία και είναι η τιμωρία για «μη βοήθεια σε άνθρωπο που είναι σε ανάγκη».

Aπό ποια στιγμή και μετά το σώμα του απεργού πείνας αφορά την ιατρική; Μεγάλο θέμα! Και συνήθως οι γιατροί στα δημοκρατικά καθεστώτα, αρνούνται να δώσουν υποχρεωτική διατροφή στον απεργό πείνας, όταν έχει συνείδηση και αρνείται να σταματήσει την απεργία πείνας. Αλλά στα ολοκληρωτικά καθεστώτα, γίνεται χαμός…

Μένω όμως σε αυτή τη  κατεύθυνση της απεργίας πείνας, όπου ο απεργός πείνας αφήνει το σώμα του στη διάθεση του αντιπάλου του.

Κρ.Π.: Αυτό πως αναλύεται;

Κ.Ν.: Μπαίνουμε σε μία διαδικασία που θα είναι πολύ μακριά αν την αναλύσουμε, η οποία αφορά και έχει σχέση με τις ανθρωποφαγικές κοινωνίες.

Γιατί η σχέση αυτή με το σώμα που το «καταναλώνει» ο αντίπαλος αναφέρεται  σε κοινωνίες που λειτουργούσαν με την ανθρωποφαγική τελετουργία. Όχι αγριότητα όπως την έχουμε θεωρήσει την ανθρωποφαγία. Η ανθρωποφαγία ήταν μία τελετουργία σε σχέση με τον αντίπαλο και σε σχέση με τους νεκρούς προγόνους. Είναι ένα μεγάλο θέμα για να το αναλύσουμε. Στο βιβλίο έχω ένα ολόκληρο κεφάλαιο μόνο γι’ αυτό το θέμα…

Με λίγα λόγια, δίνει ο απεργός με κάποιον τρόπο στον αντίπαλο να φάει το σώμα του, ώστε να αισθανθεί και να φανεί ότι ο αντίπαλος είναι ανθρωποφάγος. Και επίσης να δώσει ο απεργός πείνας στον αντίπαλο να καταλάβει ότι έχει υποχωρήσει(ο αντίπαλος) σε άλλες διαστάσεις κοινωνικές, πρωτόγονες διαστάσεις, που δεν συνάδουν με τη σημερινή κοινωνία.

Κρ.Π.: Θέτει δηλαδή ο απεργός πείνας τον αντίπαλο, σε μία, για τα σημερινά δεδομένα, απάνθρωπη θέση;

Κ.Ν.: Του δείχνει ότι συμπεριφέρεται έξω από τις ανθρώπινες διαστάσεις της σύγχρονης κοινωνίας. Και με αυτόν τον τρόπο, μπαίνουμε στην προβληματική των ανθρωποφαγικών κοινωνιών, που δεν θα την αναλύσω περισσότερο γιατί όπως είπα είναι πολύ μεγάλο θέμα.

Κρ.Π.: Οπότε συνεχίζετε με τις άλλες δύο κατευθύνσεις της απεργίας πείνας: την 1η προς τον τρίτο, δηλαδή το πλήθος, την κοινωνία, και την 3η προς τον ίδιο τον απεργό πείνας, προς τον εαυτό του, όπως είπατε παραπάνω.

Κ.Ν.: Η κύρια διάσταση, η 1η, είναι απέναντι στο κοινό, στην κοινωνία γενικότερα, και μπορεί να ξεπερνάει την κοινωνία στα όρια του κράτους ή του έθνους που βρίσκεται ο ίδιος. Απευθύνεται γενικότερα στην ανθρωπότητα.

Και εδώ μπαίνει και η διάσταση η θρησκευτική, με την εξής έννοια: Η θρησκευτική διάσταση συμμετέχει στις ρίζες των βαθύτερα ηθικών και ανθρώπινων αξιών.

Κρ.Π.: Άγραφων νόμων, δηλαδή;

Κ.Ν.: Ναι. Είναι θα λέγαμε το μήνυμα της Αντιγόνης. Μια διάσταση που μας έδειξε ο Σοφοκλής στην τραγωδία της Αντιγόνης, η οποία ήταν η πρώτη απεργός πείνας της Ιστορίας. Πέθανε σε έναν κλειστό τάφο, ζωντανή, μην τρώγοντας. Και πέθανε υποστηρίζοντας τους άγραφους νόμους και αντιτιθέμενη στους γραπτούς νόμους, στον Κρέοντα.

Διάφοροι φιλόσοφοι, ανθρωπολόγοι και  κοινωνιολόγοι έχουν μελετήσει αυτό το μεγάλο θέμα: Πώς γίνονται οι νόμοι, σε ποιες βάσεις στηρίζονται, πως συμμετέχει η παράδοση, οι άγραφοι νόμοι, και πως οι βασικές ηθικές αξίες των ανθρώπων;

Θέλω να πω, πως ο απεργός πείνας στρέφει την προσοχή του κοινού στο ποιος έχει αυτό το δικαίωμα να φτιάχνει νόμους, και αν βέβαια τους σέβεται.

Αλλά πιο πολύ η προσοχή στρέφεται προς τη ρίζα των νόμων. Γιατί η ρίζα των νόμων έχει μία προβληματική γύρω από την ηθική. Γι’ αυτό έλεγα ότι απευθύνεται ο απεργός στην ηθική διάσταση της κοινωνίας, στην οποία υπεισέρχεται και η θρησκευτική διάσταση.

Και εδώ θέλω να υπενθυμίσω μόνο, ότι η θρησκευτική διάσταση των ανθρωποφαγικών κοινωνιών δεν είναι ίδια με την θρησκευτική διάσταση των μονοθεϊστικών κοινωνιών.

Κρ.Π.: Πάνω στην 1η διάσταση – κατεύθυνση του απεργού πείνας, ουσιαστικά είναι σαν ο απεργός πείνας να κάνει έναν αγώνα που δεν αφορά μόνο τον ίδιο, αλλά όλη την κοινωνία…

Κ.Ν.: Εννοείται!

Κρ.Π.: Θα ήθελα να πείτε κάτι παραπάνω σε σχέση με αυτό, διότι στο άρθρο που έγραψα για τον Ρωμανό, κάποιοι διαφώνησαν στα σχόλια, ειδικά ως προς αυτό…

Κ.Ν.: Ο απεργός πείνας, βάζει όλη την κοινωνία, όπως έκανε και ο Γκάντι, στην προβληματική της αυτοσυνείδησης, του ποιος φτιάχνει τους νόμους, τι είναι οι νόμοι, σε ποιες αξίες ουσιαστικά βασίζονται οι νόμοι. Γιατί οι νόμοι γίνονται για να στήσουν και κυρίως να υπερασπίσουν, όπως τα τείχη του Σόλωνα, κοινωνικές αξίες.

Η απεργία πείνας επιστρέφει σε αυτή την ερώτηση, και βάζει όλους μπροστά σε αυτήν την ερώτηση. Ποιος αποφασίζει για τη ζωή και το θάνατο; Ποιος αποφασίζει γι’ αυτό, ποιοι αποφασίζουν για εκείνο, κλπ.

Οπότε η κύρια επιστροφή της κοινωνίας, την οποία καλεί ο απεργός πείνας, είναι ακριβώς στο ερώτημα πάνω στο πώς φτιάχνονται οι νόμοι για να υποστηρίξουν κοινωνικές αξίες με τις οποίες λειτουργεί η κοινωνία.

Και η 3η κατεύθυνση του απεργού πείνας στρέφεται στον ίδιο του τον εαυτό. Πρόκειται για μία εσωτερική απάντηση κατά κάποιον τρόπο.

Ο απεργός πείνας από ένα σημείο και μετά (κάπου μία εβδομάδα), δεν αισθάνεται την πείνα, γι’ αυτό έλεγα ότι τελικά η απεργία πείνας έχει αντίφαση και με την λέξη «απεργία» και με την λέξη «πείνα». Το μήνυμά της είναι αλλού…

Τελικά το σώμα του το «τρώει» ο αντίπαλος, και αυτός o ίδιος γίνεται ένα άυλο ον. Ο απεργός πείνας ταυτίζεται με ένα είδος ιδανικό, το οποίο τελικά είναι αθάνατο. Ουσιαστικά ο απεργός πείνας, γίνεται αθάνατος.

Κρ.Π: Φοβερό… Μα ούτως ή άλλως η απεργία πείνας γίνεται συνήθως για κάτι ιδανικό, άυλο. Για την ηθική και τους άγραφους νόμους… προς την έννοια της ηθικής και της δικαιοσύνης, γι’ αυτό είπατε ότι εάν η κοινωνία δεν λάβει υπόψιν της αυτή την ύστατη έκκληση του απεργού πείνας, χάνει την ανθρώπινη διάστασή της.

Κ.Ν.: Η βαθύτερη έκκληση του απεργού πείνας είναι για τους νόμους (γραπτούς και άγραφους), και το γιατί γίνονται οι νόμοι. Απευθύνεται πιο πολύ θα έλεγα στους νομοθέτες, με την έννοια ποιοι και πως συμμετέχουν για να γίνουν οι νόμοι. Εκεί καλεί ο απεργός πείνας να στραφεί η γενικότερη προσοχή.

Κρ.Π.: Κάτι που αφορά και όλη την κοινωνία..

Κ.Ν.: Με την προβληματική που είδαμε ιστορικά -γι’ αυτό και αναφέρθηκα στα ιστορικά γεγονότα- ό,τι αντιτίθεται σε μια ολοκληρωτική διάσταση, που σημαίνει ότι στρέφει την προσοχή στο ότι οι νόμοι έχουν πάρει ήδη μία ολοκληρωτική διάσταση. Έχουν χάσει την βασική τους λειτουργία και στρέφονται, μέσα απ’ τη χρήση της φυλακής, ή της εξορίας, κατά των αξιών για τις οποίες υποτίθεται ότι δημιουργήθηκαν.

Κρ.Π.: Αν λοιπόν ο αντίπαλος, ή η κοινωνία αντίστοιχα δεν λάβει υπόψιν της την ύστατη αυτή έκκλησή του, τι σημαίνει;

Κ.Ν.: Ο απεργός πείνας έχει γίνει άυλος πλέον. Και πολλοί έχουν πεθάνει. Ένα άλλο παράδειγμα που έχω στο βιβλίο ήταν για τις δύο Ιρλανδές αδελφές που είχαν κάνει απεργία πείνας, στις φυλακές. Βγήκαν από την φυλακή τελικά, αλλά συνέχισαν ως ανορεξικές πλέον.

Που αν συνδέσουμε την απεργία πείνας και την ανορεξία, την οποία παρουσιάζω στο άλλο βιβλίο μου, η ανορεξία είναι σαν πνευματική ανορεξία (σε σχέση με αυτό που σας έλεγα στην προηγούμενη συνέντευξη για τις νεοανάγκες), είναι δηλαδή μια βαθύτερη αμφισβήτηση των κοινωνικών αξιών που επενδύθηκαν τρομερά με υλικό μανδύα. Γιατί δεν μπορεί να είναι οι κοινωνικές αξίες υλικές και καταναλώσιμες. Οι αξίες είναι μόνο ανθρώπινες και ηθικές.

Κρ.Π.: Σε ένα ασυνείδητο επίπεδο, βέβαια, εκφράζεται, με αυτόν τον ανορεξικό τρόπο…

Κ.Ν.: Εννοείται. Μα και στον απεργό πείνας ασυνείδητο είναι από ένα σημείο και μετά. Όλη αυτή η αμφισβήτηση των βαθύτερων αξιών είναι από ένα σημείο και μετά επίσης ασυνείδητη.

Πέρα από την αντιπαράθεσή του για το συγκεκριμένο θέμα που θέτει κάθε φορά ένας απεργός πείνας, οι Ιρλανδοί,  οι Σοβιετικοί κλπ, που είχαν ένα συγκεκριμένο θέμα κάθε φορά, πίσω από αυτό, η βαθύτερή τους προβληματική είναι ασυνείδητη. Και ορισμένοι που έχω δει εδώ στην Λυών από κοντά, μιλούσαν με ένα μυστικισμό. Γιατί ακριβώς είναι ασυνείδητο αυτό που επιδιώκουν βαθύτερα πέρα από τον πρώτο και συγκριμένο σκοπό.

Ο απεργός πείνας πολλές φορές πεθαίνει. Έχουν πεθάνει όπως είπαμε πολλοί. Και επιμένω να δείτε το HUNGER και τη συζήτηση που έχει ο αρχηγός των απεργών πείνας με τον ιερωμένο:

Γύρω από ποιο θέμα παίζεται τελικά η ζωή, γι’ αυτόν που είναι μέσα ή γι’ αυτόν που είναι έξω; Ποιοι είναι πιο ελεύθεροι τελικά; Αυτοί που είναι μέσα ή αυτοί που είναι έξω από τη φυλακή; Το θέμα της ελευθερίας έχει πάντα σχέση με το νόημα των ηθικών αξιών.

Κρ.Π.: Και σε αυτό που σας ρώτησα πριν, για την αντίδραση ή όχι της κοινωνίας;

Κ.Ν.: Τι κάνει η κοινωνία; Μπορεί να έχει ένα σωρό νεκρούς απεργούς πείνας, γιατί δεν μπορεί να πιάσει το μήνυμά τους, γιατί έχει μπλοκαριστεί σε υλικές αξίες, σε απολυταρχικά καθεστώτα, γιατί το καθεστώς μπορεί να έχει πάρει τέτοια απολυταρχική διάσταση που να είναι και ασυγκίνητο σε τέτοιους ερεθισμούς. Για ένα διάστημα όμως πάντα. Γιατί αργά ή γρήγορα ένα κοινωνικό καθεστώς ασυγκίνητο, δεν μπορεί να ζήσει.

Οι βασικές ανθρώπινες διαστάσεις οι οποίες θεμελιώνουν ένα κοινωνικό καθεστώς θα επαναφέρουν τις ερωτήσεις τις οποίες βάζει ο κάθε απεργός πείνας.

Κρ.Π.: Και θα το αναγκάσουν να…

Κ.Ν.: …Θα το αναγκάσουν να μετακινηθεί. Ναι. Να μετακινηθεί με διάφορους τρόπους, ανάλογα με τις κοινωνικές συνθήκες τις κάθε ιστορικής στιγμής.

Κάθε απεργία πείνας προκαλεί μία τρομερή αμφισβήτηση και δημιουργεί μία διαδικασία ερώτησης. Μια διαδικασία αυτοερώτησης προς το κοινωνικό σύνολο σε δοσμένη χρονική στιγμή. Αν δεν ακούσουμε την ερώτηση που θέτει κάθε φορά ο απεργός πείνας, μπαίνουμε σε μία προβληματική ψυχικής τύφλωσης: Ατομικής και κοινωνικής.-


Δείτε επίσης: Αν δεν μοιράζονται τα βιώματα, χάνεται η ανθρώπινη διάσταση


Ο Κώστας Νασίκας, είναι ψυχαναλυτής, μέλος της Γαλλικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας, διδάσκει στο Πανεπιστήμιο της Λυών, είναι ιατρικός υπεύθυνος του Οίκου Εφήβων της Λυών και επίσης είναι ζωγράφος.

Τίτλοι βιβλίων του (στα γαλλικά):  

  • Ημερολόγιο μιας ανορεξίας
  • Καταναλωτισμός και βία
  • Σωματικά ίχνη και μνήμη του ονείρου
  • Το τραύμα ανάμεσα στην δημιουργία και στην καταστροφή
  • Το σώμα στην έκφραση των εφήβων
  • Εξορία και γλώσσα (το οποίο πρόκειται να κυκλοφορήσει και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη)

Τίτλοι συλλογικών έργων (στα γαλλικά) με δική του επιμέλεια:

  • Φάμπρικες της γλώσσας
  • Η πειθώ και η δύναμη του λόγου (το οποίο πρόκειται να κυκλοφορήσει)
  • Βία και μη λεκτικές εκφράσεις


Φωτογραφία: από την ταινία HUNGER

http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/i-bathyteri-ekklisi-toy-kathe-apergoy-peinas-einai-gia-toys-nomoys

Νίκος Παπαχριστόπουλος: Κάνουμε έργο ό,τι δεν απωθούμε;

11:17 | 09 Νοε. 2014
Νίκος Παπαχριστόπουλος

[…] Tο ασυνείδητο διαθέτει τέτοια δύναμη, από την οποία δεν μπορεί εν συνεχεία να ξεφύγει καμία συνειδητή απόπειρα αναχαίτισης ή περιορισμού του. Όσο και να προσπαθεί κάποιος να ξεγελάσει το ασυνείδητο, όπως επίσης να το καλλιεργήσει κατά τρόπο επιτηδευμένο, είναι αδύνατο να το καταφέρει […] Κανένας δεν μπορεί να ξεφύγει από την παιδική του ηλικία. Η παιδική ηλικία είναι τροφή, τροφή ανεξάντλητη. […] Για να φτάσει κάποιος να αρνηθεί τα βιώματα της παιδικής του ηλικίας σημαίνει ότι τα βιώματα αυτά ήσαν πολύ ισχυρά, άρα σημαίνει έναν πολύ υψηλό βαθμό απώθησης. […] O ψυχολόγος-ψυχαναλυτής και πανεπιστημιακός Νίκος Παπαχριστόπουλος, μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη ξεκινώντας από το ερώτημα «κάνουμε έργο ό,τι δεν απωθούμε;».


Κρ.Π.: Στο βιβλίο Ψυχανάλυση και γραφή, που θα επανακυκλοφορήσει σύντομα από τις εκδόσεις Opportuna, γράφεις πως «Κάνουμε έργο ό,τι δεν απωθούμε». Θα ήθελες να το εξηγήσεις περισσότερο;

Ν.Π.: Μια ανάλογη πρακτική αναφέρεται σε έναν συγκεκριμένο μηχανισμό στην ψυχανάλυση, τον μηχανισμό της μετουσίωσης, τον οποίο ανέδειξε ο Φρόυντ από τα πρώτα του κείμενα. Προσπάθησε να προβεί σε μία τριμερή ταξινόμηση της διοχέτευσης, όπως ακριβώς το είπε ο ίδιος, της «μη ομαλής ιδιοσυστασιακής προδιάθεσης».

Με απλά λόγια, ο Φρόυντ ανέδειξε πως όταν υφίσταται μία δυσλειτουργική κατάσταση εντός του ψυχισμού, υπάρχουν τρεις δυνατότητες διαχείρισης για αυτόν που την υφίσταται:

Α. Η πρώτη είναι να την απωθήσει. Με αυτόν τον τρόπο σχηματίζεται η νεύρωση.

Β. Η δεύτερη είναι να την διατηρήσει αυτούσια, οπότε προκύπτει η βάση της διαστροφής.

Γ. Και ο τρίτος δρόμος είναι η μετουσίωση: να την διοχετεύσει, να την εκφράσει στο έργο του, υπό μία πολιτισμικώς ανεκτή μορφή.

Όλα αυτά όμως στον Φρόυντ δεν είναι στεγανά. Πρόκειται για μία σχηματοποίηση προκειμένου να τοποθετήσει τις ψυχικές λειτουργίες σε έναν άξονα.

Δεν σημαίνει δηλαδή ότι ένα έργο τέχνης δεν περιέχει στοιχεία απώθησης ούτε και στοιχεία διαστροφής.

Κρ.Π.: Δηλαδή, ναι μεν σε ένα έργο εκφράζονται στοιχεία που είχαν μέχρι εκείνη τη στιγμή απωθηθεί, αλλά δεν πάει να πει ότι ο δημιουργός του έχει συνειδητοποιήσει τι ακριβώς είχε απωθήσει. Γι’ αυτό και το έργο είναι πιο μπροστά από τον κάθε δημιουργό όπως λέγεται. Δηλαδή το κάθε έργο μπορεί να έχει στοιχεία μη συνειδητά (απωθημένα), αλλά το γεγονός ότι τα έχει εκφράσει στο έργο του μετουσιώνοντάς τα, είναι ένα στοιχείο που κάνει το έργο πιο …προχωρημένο -όπως λέμε- από τον ίδιο. Αυτό το γεγονός της μετουσίωσης, σε τι μπορεί ή όχι να βοηθά τον ίδιο τον δημιουργό;

Ν.Π.: Ένα παράδειγμα, είναι η μελέτη της Μαρίας Βοναπάρτη για τον Έντγκαρ Πόε. Η Βοναπάρτη προσπάθησε να εφαρμόσει αυτήν την τριμερή ταξινόμηση του Φρόυντ, να προβεί δηλαδή σε μια μορφή εφαρμοσμένης ψυχανάλυσης, πράγμα το οποίο δεν υιοθετείται σήμερα, κυρίως από την λακανική ψυχανάλυση.

Διότι η διαφορά του Λακάν από τον Φρόυντ ως προς την ερμηνεία της τέχνης είναι ότι, κατά κάποιον τρόπο, ο Φρόυντ ανίχνευσε την ψυχοπαθολογία του δημιουργού στο ίδιο του το έργο, ενώ ο Λακάν μίλησε για το έργο ως δημιουργία εκ του μηδενός, ως «ex nixilo» δημιουργία, η οποία έχει τη δική της αυτοτέλεια.

Η Βοναπάρτη προσπάθησε να εφαρμόσει αυτή την ταξινόμηση στο έργο του Πόε, και κατέληξε στα εξής:

Αν ο Πόε δεν είχε καταφέρει να δώσει διέξοδο εντός του έργου του σε όλες αυτές τις αδιέξοδες τάσεις της παιδικής του ηλικίας θα είχε καταλήξει ή στη φυλακή ή στο άσυλο.

Εν ολίγοις, η μετουσίωση απετέλεσε έναν εξισορροπητικό μηχανισμό προσαρμογής στην πραγματικότητα.

Πέρα όμως από την στυγνή αυτήν ψυχαναλυτική ερμηνεία της Βοναπάρτη, η οποία κατ’ ουσίαν κινείται σε έναν πανψυχαναλυτισμό θα το έλεγα εγώ, τα πάντα δηλαδή ανάγονται και σε μία ψυχαναλυτική έννοια, πολλές από τις επισημάνσεις της μπορούμε να τις αντιληφθούμε στο έργο του Πόε.

Απλώς,  δεν μπορούμε να αναγάγουμε  το έργο τέχνης σε αποκλειστικό εργαλείο ερμηνείας του ψυχισμού του δημιουργού.

Κρ.Π.: Δεν είναι με άλλα λόγια μόνο το έργο ενός δημιουργού που μπορεί να τον βοηθήσει αν έχει κάποια προβλήματα.

Ν.Π.: Εάν υιοθετήσουμε την δομική διάκριση της ψυχικής δυσφορίας, μεταξύ νεύρωσης, ψύχωσης, και διαστροφής, μπορούμε σχηματικά να διατυπώσουμε το εξής ερώτημα:

Εάν στη νεύρωση ο ασθενής έχει επαφή με την πραγματικότητα ενώ στην ψύχωση όχι, τι γίνεται στον ενδιάμεσο χώρο, κυρίως σε περιπτώσεις μη εκπεφρασμένης ψύχωσης, πώς καταφέρνει δηλαδή ο δημιουργός να εξισορροπεί σε αυτό το όριο πριν την έκλυση της ασθένειάς του;
Και σε αυτό το έργο τέχνης έχει παίξει καταλυτικό ρόλο, αρκετές φορές.

Κρ.Π.: Πολλοί καλλιτέχνες φοβούνται ότι η αυτογνωσία –με την έννοια της συνειδητότητας- θα επηρεάσει αρνητικά το ταλέντο τους. Είναι αλήθεια ή μύθος;

Ν.Π.: Αν υιοθετήσουμε και πάλι τους όρους της ψυχανάλυσης, η έννοια της δημιουργικότητας κινείται στο όριο μεταξύ συνειδητού και ασυνειδήτου. Κατά κάποια έννοια δεν μπορεί να καλλιεργηθεί σκοπίμως αλλά ούτε και να αποφευχθεί σκοπίμως σε σχέση με δεδομένες καταστάσεις.

Είναι μία διαδικασία η οποία διαμορφώνεται στην παιδική ηλικία και αναπαράγεται καθ’ όλη την εκτύλιξη του βίου.

Ένα ασυνείδητο βίωμα, μία ξεχασμένη στιγμή της παιδικής ηλικίας, ένας αντικατοπτρισμός των αισθήσεων, για παράδειγμα μία ανεπαίσθητη οσμή και μόνο, δύναται να λειτουργήσει ως απωθημένη εστία δημιουργικότητας.

Εν ολίγοις το ασυνείδητο διαθέτει τέτοια δύναμη, από την οποία δεν μπορεί εν συνεχεία να ξεφύγει καμία συνειδητή απόπειρα αναχαίτισης ή περιορισμού του.   Όσο και να προσπαθεί κάποιος να ξεγελάσει το ασυνείδητο αυτό, όπως επίσης να το καλλιεργήσει κατά τρόπο επιτηδευμένο, είναι αδύνατο να το καταφέρει.

Κρ.Π.: Όταν ένας άνθρωπος κάνει ψυχανάλυση υπάρχει περίπτωση να επηρεαστεί αρνητικά το ταλέντο του; Ή ακόμα χειρότερα, υπάρχει περίπτωση να χάσει κάποιος το ταλέντο του;

Ν.Π.: Όχι. Γιατί διαφορετικά θα εκλαμβάναμε και την τέχνη ως μέσο θεραπείας, δυναμένη, με την κατάλληλη παρέμβαση, να διοχετευθεί προς συγκεκριμένες οδούς, συλλογισμός ευτελής. Εξάλλου ο ίδιος ο Φρόυντ θεωρεί ότι το ταλέντο και εν πάση περιπτώσει η ευφυΐα σε σχέση με τη δημιουργικότητα είναι κάτι το ανερμήνευτο.

Και όχι επίσης, διότι θα μπαίναμε σε μία νομοτελειακή λογική, πως τα πάντα είναι αναγώγιμα το ένα στο άλλο, το αιτιατό στο ένα και μοναδικό αίτιό του.

Κρ.Π.: Τα συναισθήματα που έχει κάποιος άνθρωπος για κάποια παιδικά του βιώματα, μπορούν να αλλοιωθούν κατά τη διάρκεια μίας ψυχοθεραπείας, π.χ. της ψυχανάλυσης; Ανεξάρτητα δηλαδή πώς μπορεί να διαχειριστεί κάποιος διαφορετικά κατά τη διάρκεια της ζωής του τα συναισθήματά του, αυτά δεν μπορούν να αλλοιωθούν. Μόνο ο τρόπος διαχείρισής τους μπορεί να αλλάξει. Είτε μέσω του έργου του, είτε μέσω των σχέσεών του, κλπ. Σωστά;

Ν.Π.: Αυτό που μπορεί να αλλάξει κανείς είναι η κατά καιρούς στάση του απέναντι σε κάποιο βίωμα. Τον τρόπο δηλαδή με τον οποίο το βίωμα και τα συναισθήματα που το ακολουθούν θα προσαρμοστούν κάθε φορά στις νέες ανάγκες του, στις νέες συνθήκες του βίου του.

Και εδώ θεωρώ ότι χρειάζεται να επισημανθεί μια διττή ψευδαίσθηση:

Πρώτον ότι η τέχνη θεραπεύει και δεύτερον ότι για την δημιουργία ενός έργου τέχνης είναι προαπαιτούμενο ένα τραύμα.

Αυτό το οποίο περιέγραψε ο Φρόυντ ως μετουσίωση αναφέρεται σε μία ικανότητα. Δεν μπορούν όλοι οι άνθρωποι να μετατρέψουν τα βιώματά τους σε τέχνη.

Τούτο προϋποθέτει μία υψηλή δυνατότητα προσαρμογής στις πολιτισμικές συνθήκες μιας εποχής. Πώς θα μπορέσουν δηλαδή ορισμένοι να ενσωματώσουν αυτές τις πολιτισμικές συνθήκες εντός του ψυχισμού τους, έστω και υπερβαίνοντάς τες, ώστε αυτό που οι ίδιοι εκφράζουν ως υποκειμενικό βίωμα να έχει και μια δυνατότητα καθολικής μετάδοσης, διοχέτευσης στον Άλλον.

Εν ολίγοις πώς θα μπορέσουν, με βάση το προσωπικό τους βίωμα, να δημιουργήσουν έναν συλλογικό χώρο στον οποίο θα βρει έκφραση και το βίωμα των υπολοίπων. Πώς θα αναγάγουν το προσωπικό τους βίωμα σε καθολικό βίωμα.

Αυτό σημαίνει πρωτίστως μετουσίωση: ένα προσωπικό βίωμα μετατρέπεται σε αισθητικό αποτέλεσμα και αποκτά νόημα, αξία για τους υπολοίπους.

Επ’ αυτού διακρίνεται και ο δημιουργικός «δημιουργός» από κάποιον άλλον ο οποίος απλώς συγγράφει ή ζωγραφίζει το βίωμά του και έχει αξία κυρίως μόνο για τον ίδιο.

Κρ.Π.: Τι είναι η έμπνευση, και τι το ταλέντο; Μπορεί να εξηγηθεί το πώς αναπτύσσεται; Πολλοί καλλιτέχνες, θεωρούν ότι η έμπνευση είναι κάτι που προέρχεται από τον Θεό, όπως και το ταλέντο. Τι θα έλεγες;

Ν.Π.: Αρχικά, η ψυχανάλυση η ίδια είναι μία νομοτελειακή «επιστήμη». Με την έννοια ότι, στο ερμηνειοκρατικό της σύμπαν την θέση του αγνώστου (Θεός) μπορεί να την καταλάβει το ασυνείδητο.

Εάν προσφύγουμε επ’ αυτού και πάλι στον Φρόυντ και την τριμερή ταξινόμησή του μεταξύ συνειδητού, προσυνειδητού και ασυνείδητου, θα μπορούσαμε να αποδώσουμε σχηματικά και την σχέση δημιουργίας-πηγής εμπνεύσεως:

Μία ενεστώσα εμπειρία δύναται να ανασύρει, τρόπον τινά, μία απωθημένη εμπειρία από το παρελθόν· το ασυνείδητο δηλαδή, μέσω του προσυνειδητού να γίνει συνειδητό, και να μεταβιβασθεί στο έργο τέχνης χωρίς κατ’ ουσίαν ο ίδιος ο δημιουργός να γνωρίζει την πηγή της προέλευσής του.

Οπότε, ακόμη και αυτό το οποίο θεωρούμε άγνωστο, έρχεται να ανακαλέσει κάτι ήδη γνωστό σε εμάς. Απλώς, δεν γνωρίζουμε περί της προέλευσής του. Η πηγή της προέλευσής του ενδέχεται να ανασύρεται στην επιφάνεια μέσω ενός άλλου γεγονότος, εντελώς τυχαίου, με τρόπο καλυμμένο, ο οποίος δεν γίνεται αντιληπτός συνειδητά.

Κρ.Π.: Συμβαίνει κάτι σαν …σκυταλοδρομία; Το  ένα φέρνει το άλλο, δηλαδή;

Ν.Π.: Κατά κάποιον τρόπο, ναι. Πρόκειται για μία διαδικασία ατέρμονης μετάθεσης.
Άρα η έννοια του αγνώστου (του Θεού) και του απροσπέλαστου δεν υπάρχει στην τέχνη:

Απλώς επ’ αυτού μπορούμε να μιλήσουμε μονάχα με εικασίες. Η θεμελιακή αντίφαση, το πρωταρχικό κενό της καλλιτεχνικής δημιουργίας.

Κρ.Π.: Δηλαδή, μπορούμε αν ψάξουμε, και αν έχουμε την ανάλογη γνώση για έναν καλλιτέχνη, να βρούμε από πού προήλθε η έμπνευσή του; 

Ν.Π.: Αν και θεωρητικά μπορούμε μέσω της ψυχανάλυσης να εικοτολογήσουμε περί της εστίας έμπνευσης ενός δημιουργού, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τίποτα για το ταλέντο του. Απλώς καλούμαστε εκ των υστέρων να προβούμε σε μία ερμηνεία με βάση αυτά που ξέρουμε και μόνο, ως κριτές, ως τρίτοι, προβάλλοντας συνεπώς επ’ αυτού και τις δικές μας συνειδητές ή και ασυνείδητες επιδιώξεις.

Κρ.Π.: Οπότε θα λέγαμε ότι οι κάθε είδους ερμηνείες για το ταλέντο κάποιου αφορούν περισσότερο εκείνους που τις κάνουν παρά τον ίδιο;

Ν.Π.: Και ο ίδιος ο Φρόυντ, στην ερμηνεία της τέχνης και των δημιουργών, προσπάθησε να εφαρμόσει το δικό του ερμηνευτικό σύστημα και μόνο.

Κρ.Π.: Πάνω στο θέμα της δημιουργικότητας τι έχεις να πεις;

Ν.Π.: Έμπνευση, δημιουργικότητα, ταλέντο, κλπ. όλες αυτές οι έννοιες είναι αφαιρετικές κατασκευές, ένας τρόπος για να μιλάμε.

Οι δημιουργοί αναφέρουν συχνά το εξής: Ξεκινάω και δεν ξέρω που θα με βγάλει. Ποτέ δεν ξέρω εκ των προτέρων, με κάθε ακρίβεια, τι τελικά θα γράψω, τι τελικά θα ζωγραφίσω.

Πέρα από αυτή την ασυνείδητη νομοτέλειά του, το έργο τέχνης διαφεύγει οποιασδήποτε πρόθεσης του δημιουργού να το κατευθύνει αλλά και οποιασδήποτε απόπειρας κατόπιν ερμηνείας του από τον κριτικό.

Είναι αυτό το λευκό χαρτί, με τον οποίο έρχεται αντιμέτωπος κάθε φορά ο συγγραφέας, ή ο ζωγράφος, ακόμη και ο εν γένει στοχαστής, το οποίο ακυρώνει οποιαδήποτε εκ των προτέρων πρόθεση να αποδώσει ένα συγκεκριμένο νόημα στα πράγματα.

Στον χώρο της τέχνης, όπως το ανέλυσε ο Λακάν, υπάρχει ένα ρήγμα, μία οπή, στην οποία δεν χωράει καμία απόπειρα ασφαλούς ερμηνείας, όπως και καμία δυνατότητα για τον ίδιο τον δημιουργό να δώσει μια συγκεκριμένη μορφή στην πρόθεσή του.

Τι καλούμεθα ως εκ τούτου να φτιάξουμε εμείς ως ερμηνευτές; Απλώς, ένα δικό μας έργο επί του έργου, ένα δημιούργημα επί του ιδίου του δημιουργού. Να ξαναφτιάξουμε ένα κείμενο, δικό μας.

Επί παραδείγματι, ο ερμηνευτής του Πόε φιλοδοξεί, έστω και ασυνείδητα, να φτιάξει ένα κείμενο ή ένα έργο δυνάμενο να εμπεριέχει κάτι από την αίγλη του κειμένου του ιδίου του Πόε, την ένδοξη πλευρά του ασυνειδήτου του.

Φιλοδοξεί ασυνείδητα να πάρει ένα κομμάτι από αυτήν την ασυνείδητη αξία την οποία έχει ο ίδιος ο Πόε για όλους τους άλλους.

Κρ.Π.: Ο Φράνσις Μπέικον είχε πει ότι «όλοι εν δυνάμει μπορούν να δημιουργήσουν τέχνη». Τι θα έλεγες;

Ν.Π.: Η τέχνη προκρίνει μια αμφίδρομη διαδρομή. Περιλαμβάνει εκείνον ο οποίος δημιουργεί αλλά και εκείνον ο οποίος όπως ανέφερα εισπράττει και ερμηνεύει τη δημιουργία.

Όλοι μεν μπορούν να δημιουργήσουν τέχνη, το θέμα όμως είναι πώς θα δημιουργήσουν αποδέκτες και ερμηνευτές της τέχνης τους.

Και η ιδιαιτερότητα σπουδαίων δημιουργών, πέρα από εκείνους οι οποίοι λειτουργούν ως μαζικά καταναλωτικά πρότυπα, έγκειται στο ότι το έργο τους έχει καταστεί αντικείμενο αποδοχής, έχει γίνει δηλαδή αποδεκτό από τους υπολοίπους, λίγους ή και πολλούς.

Κρ.Π.: Πώς η δημιουργικότητα (και εν δυνάμει η τέχνη) μπορεί να επηρεάσει την ζωή του ανθρώπου, βοηθώντας τον να εκφράσει, να αξιοποιήσει αλλά και να αναπτύξει τις δεξιότητες της ζωής του (άρα τη συναισθηματική του νοημοσύνη);

Ν.Π.: Κάποιος ο οποίος μπορεί να δημιουργήσει μέσω της τέχνης μπορεί να δημιουργήσει και γενικότερα. Η τέχνη όμως δεν μπορεί να θεραπεύσει τον ίδιο τον δημιουργό εάν δεν συγκλίνουν ως προς τούτο ευρύτερες κοινωνικές και κυρίως υποκειμενικές συνθήκες.

Κρ.Π.: Μπορεί να μην θεραπεύσει, ή να μην «σώσει» τελικά, τον ίδιο τον δημιουργό η τέχνη του, αλλά π.χ. ο Κώστας Μουρσελάς έχει πει: «Η τέχνη θα μας σώσει». Μπορεί να θεραπεύσει, δηλαδή να σώσει, η τέχνη τους αποδέκτες της;

Ν.Π.: Αν το δεις συνολικά, ως πολιτισμικό επίτευγμα, ή ως τρόπο οργάνωσης της ανθρώπινης σκέψης, σαφώς και καταλήγουμε εκεί. Με την έννοια ότι η τέχνη εμπεριέχει όλες αυτές τις κανονικότητες τις οποίες χρειάζεται κάποιος όχι απλώς για να προσαρμοστεί στην πραγματικότητα αλλά να την προσαρμόσει στα μέτρα του.

Η τέχνη οδηγεί πέρα από την στείρα σκέψη. Και στείρα σκέψη σημαίνει αναπαράγω μηχανικά οτιδήποτε μου δίδεται. Στην τέχνη δεν μπορείς να αναπαραγάγεις απλώς και μόνον. Είσαι αναγκασμένος να επινοήσεις. Αυτή είναι η διαφορά από οτιδήποτε δεν είναι τέχνη.

Κρ.Π.: Για παράδειγμα όταν κάποιος διαβάζει ένα μυθιστόρημα, πρέπει να βιώσει, να φτιάξει εικόνες, να σκηνοθετήσει μια ιστορία, να νιώσει τα συναισθήματα, κλπ.

Ν.Π.: Και να γίνει ένας εν δυνάμει δημιουργός κι αυτός, με έναν άλλο τρόπο, για όλες αυτές τις εικόνες τις οποίες συνέλαβε. Μπορεί να τις διοχετεύσει με έναν άλλο τρόπο στο δημιούργημά του. Και να γίνει πλέον κτήμα του, μία βιωμένη εμπειρία.

Κρ.Π.: Ο Όσκαρ Γουάιλντ είχε πει πως ό,τι αξίζει να μάθουμε, δυστυχώς δεν μαθαίνεται. Δηλαδή δεν φτάνει η γνώση. Μόνο με το βίωμα μπορούμε να μάθουμε κάτι ή να αλλάξουμε κάτι. Τι θα έλεγες, επίσης;

Ν.Π.: Αυτό ακριβώς φαντάζομαι σημαίνει ότι μόνο με την τέχνη θα αλλάξουν τα πράγματα. Πώς θα ξεφύγεις δηλαδή από την παγίδα της ορθολογικής γνώσης ως μοναδικής μορφής παρέμβασης στην πραγματικότητα, χωρίς ωστόσο να πέσεις στην παγίδα της μεταφυσικής. Η τέχνη εμπεριέχει ταυτόχρονα το μεταφυσικό και το ορθολογικό.

Κρ.Π.: Πάντως, είναι ένα βίωμα η τέχνη;

Ν.Π.: Κάποιος άνθρωπος ο οποίος δεν έχει βίωμα δεν μπορεί να δημιουργήσει κάτι το οποίο σχετίζεται με αυτόν τον ίδιο. Δεν μπορεί κανείς να οικειοποιηθεί τα βιώματα του άλλου.

Κρ.Π.: Η Άλις Μίλερ έχει πει: «Κατά τη γνώμη μου, αν δεν έχουμε συνείδηση τι μας συνέβη κατά τα πρώτα στάδια της ζωής μας, όλη η υπόθεση του πολιτισμού δεν είναι παρά μια φάρσα. Οι συγγραφείς θέλουν να γράφουν καλή λογοτεχνία, αλλά ΔΕΝ αναζητούν την ασυνείδητη πηγή της δημιουργικότητάς τους, την έντονη επιθυμία τους για έκφραση και επικοινωνία. Οι περισσότεροι φοβούνται μήπως χάσουν την ικανότητά τους. Παρόμοιο φόβο διακρίνω και σε πολλούς ζωγράφους, ακόμα και σε αυτούς που (κατά τη γνώμη μου) στους πίνακές τους εκφράζουν σαφώς τους ασυνείδητους φόβους τους, όπως παραδείγματος χάρη στον Φράνσις Μπέικον, στον Ιερώνυμο Μπος, στον Σαλβαδόρ Νταλί και σε πολλούς ακόμα σουρεαλιστές. Με το έργο τους επιζητούν βέβαια την επικοινωνία, αλλά σε ένα επίπεδο που να υπηρετεί την άρνηση των εμπειριών της παιδικής ηλικίας – και αυτήν την κατάσταση την ονομάζουν τέχνη.» Πώς θα το σχολίαζες;

Ν.Π.: Κανένας δεν μπορεί να ξεφύγει από την παιδική του ηλικία. Η παιδική ηλικία είναι τροφή, τροφή ανεξάντλητη. Και πιθανότητα οι καλλιτέχνες έχουν συνείδηση, σε πολύ μεγάλο βαθμό, για το τι τους συνέβη, όχι κατ’ ανάγκην τραυματικό. Απλώς, ίσως μέσα από το έργο τέχνης αυτή την συνείδηση προσπαθούν να την αποκρύψουν.

Για ποιον λόγο άραγε αρνούνται; Μήπως η απόπειρα άρνηση μίας εμπειρίας σημαίνει και την κατίσχυση της εμπειρίας αυτής; Ότι έχει γίνει κάτι ήδη δηλαδή, για να το αρνηθείς μετά. Για να φτάσει κάποιος να αρνηθεί τα βιώματα της παιδικής του ηλικίας σημαίνει ότι τα βιώματα αυτά ήσαν πολύ ισχυρά, άρα σημαίνει έναν πολύ υψηλό βαθμό απώθησης.-

Ο Νίκος Παπαχριστόπουλος είναι ψυχολόγος-ψυχαναλυτής. Σπούδασε ψυχολογία (Πάντειο Πανεπιστήμιο), Φιλοσοφία (Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών), Κοινωνιολογία (Πάντειο Πανεπιστήμιο). Έχει κάνει μεταπτυχιακές σπουδές στην ψυχανάλυση (Paris VIII-Saint Denis), στην ψυχοπαθολογία (Paris VII-Denis Diderot), στη σημειολογία και τη λογοτεχνική θεωρία (Paris VII-Denis Diderot), στην ιστορία (Paris I-Pantheon-Sorbonne). Έχει συγγράψει, μεταφράσει και επιμεληθεί συγγράμματα για την ψυχανάλυση. Διδάσκει στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Εργάζεται ως ψυχαναλυτής στην Πάτρα και στην Αθήνα.

Εργογραφία

Συμμετοχή σε συλλογικά έργα

Μεταφράσεις

Via: http://tvxs.gr/news/politismos/kanoyme-ergo-oti-den-apothoyme

Ελένη Νίνα: Η πρόληψη σε θέματα Ψυχικής Υγείας δεν υφίσταται σε αυτή τη χώρα!

pisxdsmv1-thumb-large[…] Έχουν γίνει τεράστιες καμπάνιες –ευτυχώς!- για τον καρκίνο, για τα ναρκωτικά, για τον ετήσιο έλεγχο σωματικής υγείας, αλλά δεν έχει γίνει καμία καμπάνια για θέματα Ψυχικής Υγείας. Δηλαδή η πρόληψη, σε θέματα Ψυχικής Υγείας, δεν υφίσταται σε αυτή τη χώρα!

Υπάρχουν κάποια μηνύματα που αφορούν την ενδοοικογενειακή βία, ή το μπούλινγκ που έχει πάρει τεράστιες διαστάσεις, ή για τις γυναίκες και τα παιδιά που κακοποιούνται, ή για ζητήματα διατροφικών διαταραχών, αλλά τα προβάλλουν αργά συνήθως τη νύχτα, ενώ αυτό θα έπρεπε να είναι συχνότερο και να αφορά πλήθος άλλων θεμάτων:

Να υπάρχει ενημέρωση για θέματα, όπως η παιδοφιλία, ή θέματα που αφορούν τις ψυχικές διαταραχές, ή ποιες είναι οι ενδείξεις που θα πρέπει να οδηγήσουν τους συγγενείς ή τον ίδιο τον πάσχοντα σε έναν ειδικό (π.χ. η ένταση, η διάρκεια και η συχνότητα ενός συμπτώματος).

Δυστυχώς όμως, συχνά οι περισσότεροι αφήνουν ένα πρόβλημα ή μία κατάσταση να φτάσει στο απροχώρητο και μετά –στην καλύτερη περίπτωση- απευθύνονται σε ειδικό.

Κρ.Π.: Μπορείς να πεις λίγα λόγια για το τί είναι ψυχολογία;

Ελ.Ν.: Η ψυχολογία είναι μία ακαδημαϊκή και εφαρμοσμένη επιστήμη, που ασχολείται με την επιστημονική μελέτη του ανθρώπου ως προς τις λειτουργίες του οργανισμού του που σχετίζονται με συμπεριφορές σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Ο τελικός στόχος είναι να ωφελήσει το άτομο αλλά και την κοινωνία, στην εξεύρεση λειτουργικών τρόπων συμπεριφοράς και διαβίωσης. Η ψυχολογία επίσης ερευνά όχι μόνο τις λειτουργίες και τη συμπεριφορά των ανθρώπων αλλά και των ζώων, κυρίως των ανώτερων θηλαστικών. […]

Κρ.Π.: Με την ευκαιρία, θα ήθελες να πεις και για το τι είναι η ψυχοθεραπεία;

Ελ.Ν.: Η ψυχοθεραπεία ως εξειδίκευση ασχολείται και παρεμβαίνει σε α) Άλυτες συγκρούσεις που μπορεί να φέρει ένας άνθρωπος, και β) σε τραύματα που έχουν απειλήσει τη συγκρότηση του ανθρώπου και έχουν διαταράξει τον τρόπο σχετίζεσθαι με τον εαυτό και τους άλλους.

Είναι προσανατολισμένη στον θεραπευόμενο και πραγματώνεται μέσω της θεραπευτικής σχέσης. Εμπλέκει δηλαδή και τον ψυχοθεραπευτή και τον ψυχοθεραπευόμενο σε συνεχή διορθωτική αλληλεπίδραση. Επίσης, η ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι παρεμβατική ή όχι, και να χρησιμοποιεί τεχνικές ή όχι.

Στην διαδικασία της ψυχοθεραπείας ο ψυχοθεραπευόμενος μιλά για τα βιώματα, τις εμπειρίες ζωής του, τα συναισθήματα και τις σκέψεις του. Και θα μπορούσαμε να πούμε ότι επιλέγει ένα λειτουργικό γι’ αυτόν τρόπο σκέψης που δεν προσφέρει έτοιμες λύσεις, αλλά βοηθά στην οργάνωση και στη σύνθεση των πληροφοριών.

Επιπλέον, προτρέπει τον κάθε άνθρωπο να συμμετάσχει ενεργά σε ότι γίνεται μέσα του και γύρω του, και αυτό επιτυγχάνεται μέσα από τη συνεργασία με τον ψυχοθεραπευτή του ή μέσα από τη συνεργασία με τον ψυχοθεραπευτή και με τους άλλους μαζί εάν είναι σε ομάδα.

Έτσι η ψυχοθεραπεία επιτρέπει την ευρύτερη ενεργοποίηση του ψυχισμού του θεραπευόμενου και ως προς τον εαυτό του αλλά και ως προς το κοινωνείν, να γίνει δηλαδή ενεργός πολίτης και …του εαυτού του και ενός συνόλου.  

Κρ.Π.: Πώς γίνεται κάποιος ψυχοθεραπευτής;

Ελ.Ν.: Η ψυχοθεραπεία είναι μία εξειδίκευση που κάποιος ακολουθεί μετά το βασικό πτυχίο της ψυχιατρικής και της ψυχολογίας, καθώς επίσης και μετά το βασικό πτυχίο που παίρνουν οι κοινωνικοί λειτουργοί αλλά και οι επιστήμονες ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών.

Η διάρκεια της εξειδίκευσης στην ψυχοθεραπεία είναι τουλάχιστον πέντε χρόνια, και περιλαμβάνει προσωπική ψυχοθεραπεία, η οποία πρέπει να πούμε ότι δεν σταματάει και ποτέ. Δηλαδή, κατά διαστήματα οι ειδικοί ξαναμπαίνουν σε προσωπική ψυχοθεραπεία.

Επίσης περιλαμβάνει θεωρητική κατάρτιση, πρακτική εξάσκηση, και εποπτεία πάνω σε περιστατικά.

Κρ.Π.: Η εξειδίκευση αυτή όμως παρέχεται από ινστιτούτα εκπαίδευσης πιστοποιημένα από έγκυρους διεθνείς οργανισμούς και μόνον.

Ελ.Ν.: Ακριβώς. Τα ινστιτούτα εκπαίδευσης και οι ψυχοθεραπευτές ανήκουν σε εταιρείες, συλλόγους, ομοσπονδίες, Ευρωπαϊκούς και Διεθνείς οργανισμούς. Οι ψυχοθεραπευτές εγγράφονται αφού έχουν ολοκληρώσει το πρόγραμμα της εξειδίκευσής τους, επαναλαμβάνω, μετά το βασικό πτυχίο.

Στην Ελλάδα υπάρχουν επιστημονικές εταιρείες, σύλλογοι και ομοσπονδίες που ανήκουν οι πιστοποιημένοι ψυχοθεραπευτές. Επίσης υπάρχει Εθνική Εταιρεία Ψυχοθεραπείας Ελλάδος (ΕΕΨΕ), που σεβόμενη την αυτονομία των εταιρειών και των συλλόγων είναι το κεντρικό όργανο των Ψυχοθεραπευτών στην Ελλάδα.

Όσοι επιθυμούν να απευθυνθούν σε ψυχοθεραπευτές, μπορούν να ενημερώνονται για το ποιος είναι έγκυρος και πιστοποιημένος ψυχοθεραπευτής από το σάιτ της ΕΕΨΕ.  Όλοι οι ψυχοθεραπευτές είμαστε υποχρεωμένοι να ακολουθούμε τον κώδικα ηθικής δεοντολογίας που εξασφαλίζει προστασία στον ψυχοθεραπευόμενο.

Δυστυχώς όμως στην Ελλάδα, δεν υπάρχει νομική κατοχύρωση της εξειδίκευσης του ψυχοθεραπευτή. Και σε κάποια άλλα κράτη της Ευρώπης συμβαίνει το ίδιο, αλλά σχεδόν όλα κλείνουν το θέμα της νομικής κατοχύρωσης της εν λόγω εξειδίκευσης. Στην Ελλάδα ούτε καν έχει ξεκινήσει.

Όσοι ανήκουν στα επαγγέλματα Ψυχικής Υγείας, παίρνουν άδεια ασκήσεως επαγγέλματος με το βασικό τους πτυχίο, αλλά όχι νομική κατοχύρωση για την εξειδίκευση του ψυχοθεραπευτή, αν είναι ψυχοθεραπευτές, και αυτό παρ’ όλες τις προσπάθειές μας και τα διαβήματά μας προς το Υπουργείο Υγείας, που σε λίγο θα κλείσουν έναν αιώνα!

Το παραπάνω ανοιχτό ζήτημα, έχει ως αποτέλεσμα, ότι πάνω σε αυτό το κενό του νόμου λειτουργούν άνθρωποι που αυτοονομάζονται ψυχοθεραπευτές χωρίς να πληρούν τις προδιαγραφές και είναι κίνδυνος για τη δημόσια υγεία και για όποιον απευθύνεται σε αυτούς.

Κρ.Π.: Και οι όποιοι μπορεί να έχουν πτυχία ψυχολόγου ή ψυχιάτρου;

Ελ.Ν.: Οι οποίοι μπορεί να έχουν πτυχίο ψυχολογίας ή ψυχιατρικής ή ανθρωπιστικών – κοινωνικών επιστημών, αλλά δεν έχουν την απαραίτητη εξειδίκευση. Πράγμα απαράδεκτο για την ασφάλεια και την προστασία του πολίτη που απευθύνεται σε αυτούς.

Ακόμα χειρότερα, υπάρχουν και άνθρωποι που αυτοονομάζονται ψυχοθεραπευτές, μετά από μια σειρά π.χ. «σεμιναρίων», και ούτε καν έχουν βασικό πτυχίο, που είναι ακόμη πιο επικίνδυνο!

Κρ.Π.: Άρα, τι θα πρέπει να κάνουν οι πολίτες που απευθύνονται σε κάποιον για ψυχοθεραπεία;

Ελ.Ν.: Πρέπει να είναι πάρα πολύ προσεκτικοί και να ζητούν από τον ίδιο την άδεια εξασκήσεως επαγγέλματος, εφόσον ανήκει σε επάγγελμα Ψυχικής Υγείας, ή τους τίτλους του εάν ανήκει σε σχολή ανθρωπιστικών ή κοινωνικών επιστημών, και επιπλέον, όπως είπα πριν, να απευθύνονται στο σάιτ της ΕΕΨΕ για να δουν εάν περιλαμβάνεται στις λίστες εξειδικευμένων ψυχοθεραπευτών, και γενικά στις λίστες των επιστημονικών εταιρειών που ανήκει.

Εδώ θέλει πάρα πάρα πολύ προσοχή, από τους ίδιους τους ανθρώπους που θέλουν να ξεκινήσουν ψυχοθεραπεία. Και μακάρι στο μέλλον να καρποφορήσουν τα διαβήματά μας προς το Υπουργείο Υγείας, και να κλείσει και στην Ελλάδα, η νομική κατοχύρωση της εξειδίκευσης του ψυχοθεραπευτή.

Κρ.Π.: Επίσης, ένας έγκυρος ψυχοθεραπευτής, δεν θα πρέπει να εξηγεί στους ανθρώπους που τον επισκέπτονται τι ειδίκευση ακριβώς έχει, και τι τίτλους σπουδών;

Ελ.Ν.: Ναι, οφείλει να αναφέρεται στους τίτλους του όπως και στην εξειδίκευσή του.

Κρ.Π.: Επειδή ακούμε να λένε πολλοί τη φράση «εγώ θέλω να αντιμετωπίσω τα προβλήματά μου μόνος μου και δεν θέλω να ζητήσω βοήθεια». Και απέναντι στην ψυχοθεραπεία συνήθως υπάρχει είτε μία μυθολογία είτε μία δαιμονοποίηση, που δεν συμβαδίζουν με την πραγματικότητα. Τι έχεις να πεις;

Ελ.Ν.: Ο άνθρωπος ο οποίος δεν αισθάνεται καλά, ή τον βλέπουν οι άλλοι ότι δεν είναι καλά, θεωρούν και θεωρεί ότι είναι αποτυχημένος και αδύναμος αν δεν τα βγάλει πέρα μόνος του.

Οπότε κάνει μία άσκηση δύναμης και ελέγχου, συχνά αποτυχημένη, πάνω στα συμπτώματά του, με αποτέλεσμα να βαθαίνει το πρόβλημα.

Κρ.Π.: Μήπως θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε, ότι δεν μπορεί να λύσει κανείς τα προβλήματά κάποιου άλλου; Δηλαδή, δεν είναι Θεός, κανείς ψυχοθεραπευτής, άρα δεν μπορεί να τον βοηθήσει με την έννοια της βοήθειας που εννοούν οι περισσότεροι.

Ελ.Ν.: Γι’ αυτό ανέφερα πριν ότι δεν προσφέρει κανένας ψυχοθεραπευτής έτοιμες λύσεις, ούτε απαντήσεις σε όλα. Δεν είμαστε αυθεντίες. Δουλεύουμε μαζί με τον ψυχοθεραπευόμενο, και με το σύστημα (οικογενειακό, κοινωνικό) που ανήκει, ώστε ο ίδιος να οδηγηθεί σε λειτουργικές λύσεις, στάσεις, αποφάσεις, για τη ζωή του και το περιβάλλον του.

Ο ψυχοθεραπευτής συνεργάζεται με τον ψυχοθεραπευόμενο, σε μία διορθωτική αλληλεπίδραση στο εδώ και τώρα, αλλά και δουλεύοντας ως προς το σύστημα που ανήκει ο ψυχοθεραπευόμενος, ώστε να βρεθεί μία λειτουργική στάση ως προς τον εαυτό και το περιβάλλον.

Κρ.Π.: Είναι και σαν να εξελίσσεται μέσα σε αυτή τη διαδικασία, όπως και να αναπτύσσεται περισσότερο, η συναισθηματική νοημοσύνη του ψυχοθεραπευόμενου, ώστε να μπορεί να διαχειριστεί τα διάφορα προβλήματα ή τις πιέσεις που αντιμετωπίζει (έστω και μόνο σε έναν τομέα της ζωής του) με έναν λειτουργικό και όχι αυτοκαταστροφικό ή και καταστροφικό για τους άλλους τρόπο;

Ελ.Ν.: Ναι, ακριβώς.

Κρ.Π.: Επίσης βλέπουμε κατά κόρον σε ταινίες να πηγαίνουν άνθρωποι για ψυχοθεραπεία σε γνωστούς ή φίλους των φίλων ή συγγενών τους. Αυτό δεν είναι αντιδεοντολογικό;

Ελ.Ν.: Ναι, δεν δεχόμαστε ποτέ ανθρώπους που έχουμε φιλική ή συγγενική σχέση μαζί τους.

Πρέπει να υπάρχει απόσταση μεταξύ μας, να τηρούνται όρια, π.χ. ο ψυχοθεραπευτής δεν μιλάει για τον εαυτό του, η ψυχοθεραπεία είναι προσανατολισμένη στον ψυχοθεραπευόμενο, και στη σχέση που διαμείβεται με τον ψυχοθεραπευτή στο εδώ και τώρα. Πρέπει να υπάρχει απόσταση και ουδετερότητα με ενσυναίσθηση, όμως. Μια ουδετερότητα με ενσυναίσθηση.

Κρ.Π.: Να πούμε λίγο τι είναι η ενσυναίσθηση;

Ελ.Ν.: Είναι η ικανότητα του ειδικού να μπορεί να συναισθανθεί και να σκύψει με πολύ ανθρωπιά πάνω από την ιστορία και την ύπαρξη του άλλου. Να μπορέσει και να τον συναισθανθεί αλλά και να παραμείνει δίπλα του και όχι να ταυτιστεί μαζί του, ή να προβάλει τα δικά του στον άλλον, όπως συμβαίνει συνήθως σε φιλικές ή οικογενειακές σχέσεις.

Γι’ αυτό είπα νωρίτερα ότι ο πλησίον δεν είναι πράγμα. Μας ενδιαφέρει. Εξάλλου ο ένας έχει ανάγκη τον άλλον σ’ αυτή τη ζωή για να προχωρήσει. Μπορεί να μην αγαπιόμαστε, αλλά πρέπει να μάθουμε να συνεργαζόμαστε.

Κρ.Π.: Εδώ ένας άνθρωπος πέθανε άδικα. Και νιώθω ότι έχουμε όλοι κάποιο μερίδιο ευθύνης. Διότι αν η πολιτεία και οι ειδικές δομές της δεν κατάφεραν να τον βοηθήσουν, είμαστε και μεις υπεύθυνοι ως πολίτες αυτής της πολιτείας, και γι’ αυτό χρειάζεται να ευαισθητοποιηθούμε περισσότερο σε αυτά τα θέματα της Ψυχικής Υγείας όπως είπες;

Ελ.Ν.: Ναι. Γι’ αυτό και πραγματικά, χρειάζεται να ευαισθητοποιθούμε αλλά και να διασφαλίσουμε τον ψυχικά ασθενή ή τον άνθρωπο γενικά που θέλει να απευθυνθεί κάπου.

Γι’ αυτό είναι σημαντικό και το Υπουργείο Υγείας, που είναι υπεύθυνο, επιτέλους να διασφαλίσει και το νόμο, δηλαδή τα δικαιώματα του ασθενούς, αλλά και να δώσει τη νομική κατοχύρωση στην εξειδίκευση των ψυχοθεραπευτών για να προστατευτούν οι πολίτες.

Κρ.Π.: Εδώ όμως, όχι μόνο δεν γίνονται όλα αυτά, αλλά κλείνουν η μία μετά την άλλη οι δομές. Κλείνει όπως λέγεται π.χ. το Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής…

Ελ.Ν.: Όποιος έχει λεφτά και συγγενείς θα έχει περίθαλψη. Οι υπόλοιποι θα βρεθούνε στο δρόμο.

Κρ.Π.: Όταν δεν υπάρχει ευαισθητοποίηση στα θέματα Ψυχικής Υγείας, όταν δεν υπάρχουν οι δομές εκείνες που μπορούν να διασφαλίσουν τα δικαίωματα των ψυχικά πασχόντων, τι σημαίνει αυτό για μία κοινωνία;

Ελ.Ν.: Πριν έλεγα ότι ο πολιτισμός εξελίσσεται πολύ αργά, αν και η τεχνολογία κάνει άλματα. Η επιστήμη πάει με σταθερά βήματα, αλλά ο πολιτισμός αργεί, πάει με πολύ αργά και ασταθή βήματα.

Δείχνει λοιπόν ότι έχουμε πάρα πάρα πολύ δρόμο, προκειμένου να κατακτήσουμε την ετυμολογία της λέξεως άνθρωπος, με την έννοια του άνω θρώσκω. Έχουμε πολύ δρόμο ακόμα.

Και ευτυχώς που υπάρχουν άνθρωποι που όπως είπα με δική τους πρωτοβουλία, έχουν φέρει αλλαγές οι οποίες είναι ευεργετικές για όλους μας.

Από λίγους δυστυχώς εξελίσσεται ο πολιτισμός. Και προσπαθούμε να τους κάνουμε περισσότερους.

Κρ.Π.: Επειδή έχουν κατηγορήσει την ψυχοθεραπεία ότι βγάζει στην κοινωνία συμβιβασμένα …πρόβατα, ή μη αυθεντικούς ανθρώπους, τι έχεις να απαντήσεις;

Ελ.Ν.: Είναι κι αυτός ένας μύθος, γιατί μπερδεύουν το διάλογο με τον προσηλυτισμό. Διότι η ψυχοθεραπεία από ειδικευμένους ψυχοθεραπευτές, επιτρέπει την ενεργοποίηση του ψυχισμού του ανθρώπου, όχι μόνο προς τον εαυτό του αλλά και ως προς το κοινωνείν.

Άρα κάνει ενεργούς πολίτες για τον εαυτό τους και για το κοινωνικό σύνολο που ανήκουν. Πολίτες με άποψη. Και όχι του ψυχοθεραπευτή τους την άποψη, γιατί ο ψυχοθεραπευτής τους δεν εκφράζει καν άποψη! Η ψυχοθεραπεία βοηθά τον άνθρωπο να εξελίξει τη σκέψη του για να βρει το λειτουργικό τρόπο να ανήκει σε ένα σύνολο, όντας ο εαυτός του.

Και λειτουργικό τρόπο, σημαίνει, έναν τρόπο που να συνεργάζεται προς το κοινωνικό όφελος.  Είπες και συ πριν για την συναισθηματική νοημοσύνη…

Κρ.Π.: Δηλαδή να εξελίξει τη σκέψη του σε συνεργασία με τα συναισθήματά του και τα βιώματά του…

Ελ.Ν.: Και να μπορέσει να ελέγξει τα συναισθήματά του, εφόσον πρώτα τα αναγνωρίσει, και να προτάξει τη λογική προκειμένου να βρει έναν λειτουργικό τρόπο να ζήσει ευεργετικά για τον εαυτό του και το περιβάλλον.

Είναι, δηλαδή, μία οικολογική σκέψη η ψυχοθεραπεία. Αυτό που ευνοεί είναι η συνεργασία με την έννοια της ενεργής συμμετοχής και όχι μιας συμμετοχής υποταγμένης ως πρόβατο στην άποψη κάποιου άλλου, αλλά να αναπτύξει κανείς τη δική του άποψη στα πράγματα.

Κρ.Π.: Και να αποφασίζει ο ίδιος για τα συναισθήματά του, και όχι αυτά για τον ίδιο.  Όπως επίσης, να μην τα συνθλίβει άκαμπτα, προβάλλοντας μόνο τη λογική του, αλλά να τα λαμβάνει υπόψιν, να προσανατολίζεται μέσα από αυτά και να αποφασίζει σε συνεργασία με τη λογική του, αφού όμως τα έχει διαχειριστεί, άρα δεν τα έχει απωθήσει.

Ελ.Ν.: Ακριβώς.

Απόσπαμσ από τη συνέντευξη της κλινικού ψυχολόγου – ψυχοθεραπεύτριας Ελένης Νίνα στην δημοσιογράφο και σύμβουλο ανθρωπίνων σχέσεων Κρυσταλία Πατούλη

http://tvxs.gr/news/ellada/pio-biaio-pragma-einai-na-min-kanoyme

Ελένη Νίνα: Το πιο βίαιο πράγμα είναι το να μην κάνουμε…

09:47 | 04 Οκτ. 2014
Ελένη Νίνα

[…] Γιατί κατά τη γνώμη μου, το να μην κάνουμε τίποτα, ενώ χρειάζεται να κάνουμε, είναι το πιο βίαιο πράγμα που μπορεί να κάνει κάποιος για τον εαυτό του και για το περιβάλλον του.  Το να μην κάνουμε είναι βίαιο. Και αν ευσταθεί όλη αυτή η κατηγορία προς την ψυχίατρο του Δρομοκαϊτειου και όποιον άλλον εμπλέκεται, αυτό έγινε: Δεν έκαναν τίποτα. Άρα, έγιναν βίαιοι […] Η κλινικός ψυχολόγος – ψυχοθεραπεύτρια Ελένη Νίνα μιλά στην δημοσιογράφο και σύμβουλο ανθρωπίνων σχέσεων Κρυσταλία Πατούλη, με αφορμή στο πρόσφατο εξιτήριο θανάτου σε άστεγο και ψυχικά ασθενή.


Κρ.Π.: Τι έχεις να σχολιάσεις για τον 44χρονο ψυχικά ασθενή που πήδηξε στο κενό από παράθυρο του Ξενώνα Αστέγων του Δήμου Αθηναίων, αφού πριν είχε εκδιωχθεί από το «Δρομοκαΐτειο» με απόφαση δύο ψυχιάτρων, όπου μία εξ αυτών φέρεται μάλιστα ότι αποφάνθηκε «να φύγει να πάει να δουλέψει και να τα αφήσει αυτά!», ενώ είχε πάει εκεί με παραπεμπτικό από το Αιγινήτειο;

Ελ.Ν.: Οι επιστήμονες γενικότερα, πόσo μάλλον στο χώρο της Υγείας και της Ψυχικής Υγείας, πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί και στις διαγνώσεις και στην πρακτική τους, και βεβαίως να ακολουθούν τον κώδικα ηθικής δεοντολογίας τους.

Η επιστήμη εδώ και δεκαετίες ανταγωνίζεται τη θρησκεία. Η επιστήμη είναι ο μόνος θεσμός που μπορεί να διεκδικήσει το τίτλο της αυθεντίας. Όμως η αυθεντία και η απολυτότητα υποδεικνύουν την ακαμψία μας.

Άρα αυτό που πρέπει να μας ενδιαφέρει ως επιστήμονες, είναι να προσπαθούμε να κάνουμε όσο καλύτερα μπορούμε τη δουλειά μας και με ενσυναίσθηση να σκύβουμε πάνω στην ιστορία και την ύπαρξη του άλλου. Οι άνθρωποι έχουμε ανάγκη από καλούς επιστήμονες και καλούς ανθρώπους. Όπως είπε ο Γκάντι: δεν πρέπει να υπάρχει η επιστήμη χωρίς την ανθρωπιά.

Γιατί ο πλησίον δεν είναι αντικείμενο, δεν είναι πράγμα. Οπότε θα έλεγα ότι καλό είναι κάθε φορά που συμβαίνουν ανάλογα γεγονότα, να σταματάμε για λίγο και να στοχαζόμαστε.

Ας αφήσουμε τα αισθήματα προσωπικής ηθικής αγανάκτησης, ιδίως όταν είμαστε από την πλευρά των «υγειών, αξιοπρεπών, δυνατών και στεγασμένων», που συχνά είναι εφήμερα ή και υποκριτικά και ας δούμε μέσα μας μήπως κουβαλάμε ακαμψία και αναλγησία ως προς την ύπαρξη του άλλου. Και ας κάνουμε κάτι γι’ αυτό!

Γιατί κατά τη γνώμη μου, το να μην κάνουμε τίποτα, ενώ χρειάζεται να κάνουμε, είναι το πιο βίαιο πράγμα που μπορεί να κάνει κάποιος για τον εαυτό του και για το περιβάλλον του.  Το να μην κάνουμε είναι βίαιο. Και αν ευσταθεί όλη αυτή η κατηγορία προς την ψυχίατρο του Δρομοκαϊτειου και όποιον άλλον εμπλέκεται, αυτό έγινε: Δεν έκαναν τίποτα. Άρα, έγιναν βίαιοι.

Δεν μπορώ να κρίνω εκ των προτέρων τους ψυχιάτρους γι’ αυτά που φέρεται ότι είπαν, αλλά εάν αποδειχθεί ότι έτσι συνέβη, τότε θα πω ότι η στάση τους ήταν απάνθρωπη. Αλλά γι’ αυτό θα αποφανθεί η Δικαιοσύνη.

Κρ.Π.: Και εάν υπήρχε όντως παραπεμπτικό από συναδέλφους τους, για άμεση νοσηλεία, παρακολούθηση και διερεύνηση, με διάγνωση «κατάθλιψη, ψυχωσική συνδρομή και νοητικές διαταραχές», τότε άν κάποιος είπε «να φύγει να πάει να δουλέψει και να τα αφήσει αυτά!» χρήζει ο ίδιος νοσηλεία… Οπότε, αναρωτιέμαι, δεν θα έπρεπε κυρίως οι ειδικοί της Ψυχικής Υγείας να έχουν κάνει και οι ίδιοι ψυχοθεραπεία; Δηλαδή οι ειδικοί θεράποντες δεν θα έπρεπε να ειδικεύονται σε κάποια ψυχοθεραπεία, άρα να κάνουν και οι ίδιοι ψυχοθεραπεία, όπως και να εποπτεύονται για την άσκηση του λειτουργήματός τους, όπως συμβαίνει με τους ψυχοθεραπευτές;

Ελ.Ν.: Θα συμφωνήσω μαζί σου, ότι καλό θα ήταν όλοι όσοι ασχολούνται με την Ψυχική Υγεία να έκαναν ψυχοθεραπεία. Και όλοι μας. Αλλά, δεν είναι υποχρεωτικό.

Όμως κανονικά θα έπρεπε να περνούν όλοι από ψυχοθεραπεία, ιδίως οι άνθρωποι που ασχολούνται με το χώρο της Ψυχικής Υγείας. Και αν δεν περνούν από ψυχοθεραπεία, τουλάχιστον να περνούν από συμβουλευτική ως προς την άσκηση του ρόλου τους.

Κρ.Π.: Οι εδικοί οι οποίοι εργάζονται σε αυτόν τον χώρο και έρχονται σε επαφή καθημερινά με προβλήματα, ψυχικά τραύματα και ψυχικές διαταραχές, τόσων ανθρώπων, κινδυνεύουν να τραυματιστούν δευτερευόντως, άρα χρειάζονται και συνεχή ψυχική υποστήριξη και συνεχή εποπτεία; 

Ελ.Ν.: Η εποπτεία, ακριβώς, έχεις πάρα πολύ δίκιο, είναι κάτι που επίσης συχνά δεν υπάρχει στις δομές της Ψ.Υ., όπως δεν υπάρχει και σε ανθρώπους που αυτοαποκαλούνται ψυχοθεραπευτές, οι οποίοι επειδή δεν έχουν τελειώσει κάποια εκπαίδευση δεν παίρνουνκαι εποπτεία, οπότε είναι επικίνδυνοι.

Και επίσης όσοι εργάζονται σε αυτούς τους χώρους, κινδυνεύουν όπως είπες να πάθουν το λεγόμενο burn out (να καούν όπως λέμε), αλλά και να περάσουν σε malpractice (σε κακή άσκηση, δηλαδή, του επαγγέλματός τους).

Κρ.Π.: Εδώ μιλάμε για πιθανό έγκλημα. Αυτοκτόνησε ο άνθρωπος.

Ελ.Ν.: Μιλάμε για παραμέληση σε βαθμό κακουργήματος. Ακριβώς.

Κρ.Π.: Επίσης, οι άνθρωποι που έχουν ψυχικά προβλήματα, δεν έχουν ξαφνικά φυτρώσει… στον κόσμο.

Ελ.Ν.: Ναι. Είναι μέλη ενός συνόλου. Οικογένειας, αλλά και κοινωνικού συνόλου.

Δεν μπορούμε να πούμε ότι το περιβάλλον δημιουργεί την όποια διαταραχή αλλά μπορούμε να πούμε σε τι συμβάλλει. Και συμβάλλει τα μάλα το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον!

Κρ.Π.: Το περιβάλλον όμως που έχει έστω μόνο συμβάλλει, εκτός από τις περιπτώσεις στις οποίες έχει και δημιουργήσει τα προβλήματα ενός ανθρώπου, βλέπουμε ότι σε κάποιες περιπτώσεις, αν όχι σε όλες,  αποπέμπει αυτόν τον άνθρωπο. Τον αντιμετωπίζει ως αποδιοπομπαίο τράγο. Έχουμε γυρίσει πίσω στην ιστορία;

Ελ.Ν.: Θα έλεγα ότι δεν έχουμε γυρίσει πίσω. Γιατί δεν έχουμε προχωρήσει, για να γυρίσουμε. Γιατί ο πολιτισμός, προχωράει πολύ αργά! Άρα, δεν έχουμε προχωρήσει.

Γι’ αυτό και πάντα η ψυχική νόσος ήταν και είναι στίγμα. Ο ψυχικά πάσχων είναι βάρος για τους συγγενείς που συχνά θέλουν να το ξεφορτωθούν ή να το κρύψουν. Όσο αφορά δε το σύστημα Υγείας, ο ψυχικά πάσχων είναι ο τελευταίος τροχός της αμάξης.

Πριν από μερικούς αιώνες οι ψυχικά ασθενείς θεωρούνταν δαιμονισμένοι, αλυσοδένονταν και βασανίζονταν για να απαλλαχτούν από το… κακό.
Μέχρι πρόσφατα κακοποιούνταν. Έως και σήμερα, συχνά παραμελούνται, προσβάλλονται, υβρίζονται. Τους κρύβουν, εγκαταλείπονται, και πάλι κακοποιούνται…

Είναι λοιπόν ο τελευταίος τροχός της αμάξης στο χώρο της περίθαλψης, της παρέμβασης, της πρόληψης και της μέριμνας. Το ίδιο και οι θεράποντες!

Ασθενείς και θεράποντες του χώρου της Ψυχικής Υγείας αντιμετωπίζονται συχνά ως …κακομαθημένοι και η μέριμνα για την Ψυχική Υγεία από ειδικούς, θεωρείται ακόμα και στις μέρες μας είδος πολυτελείας.

Η κόλαση της Λέρου, είναι ακόμα νωπή. Οι όποιες αλλαγές στο χώρο της Ψυχικής Υγείας έχουν έρθει μέσα από πολλή προσπάθεια και συχνά με αποκλειστική πρωτοβουλία θεράποντων, χωρίς τη στήριξη της πολιτείας. Οι ψυχικά ασθενείς και οι ειδικοί θεράποντες ζουν στα όρια της πολιτείας.

Το σύστημα νοσηλείας δεν έχει αλλάξει από το 1992 που ψηφίστηκε επιτέλους ο νόμος για τα δικαιώματα των ψυχικά ασθενών.

Βέβαια το νόμο δεν τον εφαρμόζουν –και οι ειδικοί-  έτσι όπως θα έπρεπε, με αποτέλεσμα και πάλι, πολλοί ασθενείς να βρίσκονται συχνά στο δρόμο.

Η περίφημη Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση παρουσιάζει πολλά κενά στην πρακτική της, οπότε,  όποιος έχει χρήματα και συγγενείς που ενδιαφέρονται να απολαμβάνει ανθρώπινες συνθήκες, ενώ οι υπόλοιποι να οδηγούνται στο δρόμο.

Και οι ειδικοί της Ψυχικής Υγείας, είναι οι πιο κακοπληρωμένοι και αυτοί που αντιμετωπίζονται ως είδος πολυτελείας. Είναι απαραίτητος ο χειρουργός, αλλά δεν είναι απαραίτητος ο θεράπων στην Ψυχική Υγεία!

Μπορούμε να απασχολήσουμε, να προσλάβουμε πολύ λιγότερους, να τους εξασφαλίσουμε κακές συνθήκες, να μην προστατεύσουμε το χώρο της Ψυχικής Υγείας, ούτε τους πάσχοντες, να μην ασχοληθούμε με την πρόληψη…

Έχουν γίνει τεράστιες καμπάνιες –ευτυχώς!- για τον καρκίνο, για τα ναρκωτικά, για τον ετήσιο έλεγχο σωματικής υγείας, αλλά δεν έχει γίνει καμία καμπάνια για θέματα Ψυχικής Υγείας. Δηλαδή η πρόληψη, σε θέματα Ψυχικής Υγείας, δεν υφίσταται σε αυτή τη χώρα!

Υπάρχουν κάποια μηνύματα που αφορούν την ενδοοικογενειακή βία, ή το μπούλινγκ που έχει πάρει τεράστιες διαστάσεις, ή για τις γυναίκες και τα παιδιά που κακοποιούνται, ή για ζητήματα διατροφικών διαταραχών, αλλά τα προβάλλουν αργά συνήθως τη νύχτα, ενώ αυτό θα έπρεπε να είναι συχνότερο και να αφορά πλήθος άλλων θεμάτων:

Να υπάρχει ενημέρωση για θέματα, όπως η παιδοφιλία, ή θέματα που αφορούν τις ψυχικές διαταραχές, ή ποιες είναι οι ενδείξεις που θα πρέπει να οδηγήσουν τους συγγενείς ή τον ίδιο τον πάσχοντα σε έναν ειδικό (π.χ. η ένταση, η διάρκεια και η συχνότητα ενός συμπτώματος).

Δυστυχώς όμως, συχνά οι περισσότεροι αφήνουν ένα πρόβλημα ή μία κατάσταση να φτάσει στο απροχώρητο και μετά –στην καλύτερη περίπτωση- απευθύνονται σε ειδικό.

Κρ.Π.: Μπορείς να πεις λίγα λόγια για το τί είναι ψυχολογία;

Ελ.Ν.: Η ψυχολογία είναι μία ακαδημαϊκή και εφαρμοσμένη επιστήμη, που ασχολείται με την επιστημονική μελέτη του ανθρώπου ως προς τις λειτουργίες του οργανισμού του που σχετίζονται με συμπεριφορές σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Ο τελικός στόχος είναι να ωφελήσει το άτομο αλλά και την κοινωνία, στην εξεύρεση λειτουργικών τρόπων συμπεριφοράς και διαβίωσης. Η ψυχολογία επίσης ερευνά όχι μόνο τις λειτουργίες και τη συμπεριφορά των ανθρώπων αλλά και των ζώων, κυρίως των ανώτερων θηλαστικών.

Κρ.Π.: Για όσους δεν γνωρίζουν σχετικά, ή είναι παραπληροφορημένοι, μπορείς να πεις για τις ειδικότητες των θεραπόντων που υπάρχουν στο χώρο της Ψυχικής Υγείας;

Ελ.Ν.: Οι ειδικότητες είναι: ψυχίατροι, ψυχολόγοι, ψυχιατρικοί νοσηλευτές, κοινωνικοί λειτουργοί, εργασιοθεραπευτές, και πλήθος άλλων.

Κρ.Π.: Με την ευκαιρία, θα ήθελες να πεις και για το τι είναι η ψυχοθεραπεία;

Ελ.Ν.: Η ψυχοθεραπεία ως εξειδίκευση ασχολείται και παρεμβαίνει σε α) Άλυτες συγκρούσεις που μπορεί να φέρει ένας άνθρωπος, και β) σε τραύματα που έχουν απειλήσει τη συγκρότηση του ανθρώπου και έχουν διαταράξει τον τρόπο σχετίζεσθαι με τον εαυτό και τους άλλους.

Είναι προσανατολισμένη στον θεραπευόμενο και πραγματώνεται μέσω της θεραπευτικής σχέσης. Εμπλέκει δηλαδή και τον ψυχοθεραπευτή και τον ψυχοθεραπευόμενο σε συνεχή διορθωτική αλληλεπίδραση. Επίσης, η ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι παρεμβατική ή όχι, και να χρησιμοποιεί τεχνικές ή όχι.

Στην διαδικασία της ψυχοθεραπείας ο ψυχοθεραπευόμενος μιλά για τα βιώματα, τις εμπειρίες ζωής του, τα συναισθήματα και τις σκέψεις του. Και θα μπορούσαμε να πούμε ότι επιλέγει ένα λειτουργικό γι’ αυτόν τρόπο σκέψης που δεν προσφέρει έτοιμες λύσεις, αλλά βοηθά στην οργάνωση και στη σύνθεση των πληροφοριών.

Επιπλέον, προτρέπει τον κάθε άνθρωπο να συμμετάσχει ενεργά σε ότι γίνεται μέσα του και γύρω του, και αυτό επιτυγχάνεται μέσα από τη συνεργασία με τον ψυχοθεραπευτή του ή μέσα από τη συνεργασία με τον ψυχοθεραπευτή και με τους άλλους μαζί εάν είναι σε ομάδα.

Έτσι η ψυχοθεραπεία επιτρέπει την ευρύτερη ενεργοποίηση του ψυχισμού του θεραπευόμενου και ως προς τον εαυτό του αλλά και ως προς το κοινωνείν, να γίνει δηλαδή ενεργός πολίτης και …του εαυτού του και ενός συνόλου.  

Κρ.Π.: Πώς γίνεται κάποιος ψυχοθεραπευτής;

Ελ.Ν.: Η ψυχοθεραπεία είναι μία εξειδίκευση που κάποιος ακολουθεί μετά το βασικό πτυχίο της ψυχιατρικής και της ψυχολογίας, καθώς επίσης και μετά το βασικό πτυχίο που παίρνουν οι κοινωνικοί λειτουργοί αλλά και οι επιστήμονες ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών.

Η διάρκεια της εξειδίκευσης στην ψυχοθεραπεία είναι τουλάχιστον πέντε χρόνια, και περιλαμβάνει προσωπική ψυχοθεραπεία, η οποία πρέπει να πούμε ότι δεν σταματάει και ποτέ. Δηλαδή, κατά διαστήματα οι ειδικοί ξαναμπαίνουν σε προσωπική ψυχοθεραπεία.

Επίσης περιλαμβάνει θεωρητική κατάρτιση, πρακτική εξάσκηση, και εποπτεία πάνω σε περιστατικά.

Κρ.Π.: Η εξειδίκευση αυτή όμως παρέχεται από ινστιτούτα εκπαίδευσης πιστοποιημένα από έγκυρους διεθνείς οργανισμούς και μόνον.

Ελ.Ν.: Ακριβώς. Τα ινστιτούτα εκπαίδευσης και οι ψυχοθεραπευτές ανήκουν σε εταιρείες, συλλόγους, ομοσπονδίες, Ευρωπαϊκούς και Διεθνείς οργανισμούς. Οι ψυχοθεραπευτές εγγράφονται αφού έχουν ολοκληρώσει το πρόγραμμα της εξειδίκευσής τους, επαναλαμβάνω, μετά το βασικό πτυχίο.

Στην Ελλάδα υπάρχουν επιστημονικές εταιρείες, σύλλογοι και ομοσπονδίες που ανήκουν οι πιστοποιημένοι ψυχοθεραπευτές. Επίσης υπάρχει Εθνική Εταιρεία Ψυχοθεραπείας Ελλάδος (ΕΕΨΕ), που σεβόμενη την αυτονομία των εταιρειών και των συλλόγων είναι το κεντρικό όργανο των Ψυχοθεραπευτών στην Ελλάδα.

Όσοι επιθυμούν να απευθυνθούν σε ψυχοθεραπευτές, μπορούν να ενημερώνονται για το ποιος είναι έγκυρος και πιστοποιημένος ψυχοθεραπευτής από το σάιτ της ΕΕΨΕ.  Όλοι οι ψυχοθεραπευτές είμαστε υποχρεωμένοι να ακολουθούμε τον κώδικα ηθικής δεοντολογίας που εξασφαλίζει προστασία στον ψυχοθεραπευόμενο.

Δυστυχώς όμως στην Ελλάδα, δεν υπάρχει νομική κατοχύρωση της εξειδίκευσης του ψυχοθεραπευτή. Και σε κάποια άλλα κράτη της Ευρώπης συμβαίνει το ίδιο, αλλά σχεδόν όλα κλείνουν το θέμα της νομικής κατοχύρωσης της εν λόγω εξειδίκευσης. Στην Ελλάδα ούτε καν έχει ξεκινήσει.

Όσοι ανήκουν στα επαγγέλματα Ψυχικής Υγείας, παίρνουν άδεια ασκήσεως επαγγέλματος με το βασικό τους πτυχίο, αλλά όχι νομική κατοχύρωση για την εξειδίκευση του ψυχοθεραπευτή, αν είναι ψυχοθεραπευτές, και αυτό παρ’ όλες τις προσπάθειές μας και τα διαβήματά μας προς το Υπουργείο Υγείας, που σε λίγο θα κλείσουν έναν αιώνα!

Το παραπάνω ανοιχτό ζήτημα, έχει ως αποτέλεσμα, ότι πάνω σε αυτό το κενό του νόμου λειτουργούν άνθρωποι που αυτοονομάζονται ψυχοθεραπευτές χωρίς να πληρούν τις προδιαγραφές και είναι κίνδυνος για τη δημόσια υγεία και για όποιον απευθύνεται σε αυτούς.

Κρ.Π.: Και οι όποιοι μπορεί να έχουν πτυχία ψυχολόγου ή ψυχιάτρου;

Ελ.Ν.: Οι οποίοι μπορεί να έχουν πτυχίο ψυχολογίας ή ψυχιατρικής ή ανθρωπιστικών – κοινωνικών επιστημών, αλλά δεν έχουν την απαραίτητη εξειδίκευση. Πράγμα απαράδεκτο για την ασφάλεια και την προστασία του πολίτη που απευθύνεται σε αυτούς.

Ακόμα χειρότερα, υπάρχουν και άνθρωποι που αυτοονομάζονται ψυχοθεραπευτές, μετά από μια σειρά π.χ. «σεμιναρίων», και ούτε καν έχουν βασικό πτυχίο, που είναι ακόμη πιο επικίνδυνο!

Κρ.Π.: Άρα, τι θα πρέπει να κάνουν οι πολίτες που απευθύνονται σε κάποιον για ψυχοθεραπεία;

Ελ.Ν.: Πρέπει να είναι πάρα πολύ προσεκτικοί και να ζητούν από τον ίδιο την άδεια εξασκήσεως επαγγέλματος, εφόσον ανήκει σε επάγγελμα Ψυχικής Υγείας, ή τους τίτλους του εάν ανήκει σε σχολή ανθρωπιστικών ή κοινωνικών επιστημών, και επιπλέον, όπως είπα πριν, να απευθύνονται στο σάιτ της ΕΕΨΕ για να δουν εάν περιλαμβάνεται στις λίστες εξειδικευμένων ψυχοθεραπευτών, και γενικά στις λίστες των επιστημονικών εταιρειών που ανήκει.

Εδώ θέλει πάρα πάρα πολύ προσοχή, από τους ίδιους τους ανθρώπους που θέλουν να ξεκινήσουν ψυχοθεραπεία. Και μακάρι στο μέλλον να καρποφορήσουν τα διαβήματά μας προς το Υπουργείο Υγείας, και να κλείσει και στην Ελλάδα, η νομική κατοχύρωση της εξειδίκευσης του ψυχοθεραπευτή.

Κρ.Π.: Επίσης, ένας έγκυρος ψυχοθεραπευτής, δεν θα πρέπει να εξηγεί στους ανθρώπους που τον επισκέπτονται τι ειδίκευση ακριβώς έχει, και τι τίτλους σπουδών;

Ελ.Ν.: Ναι, οφείλει να αναφέρεται στους τίτλους του όπως και στην εξειδίκευσή του.

Κρ.Π.: Επειδή ακούμε να λένε πολλοί τη φράση «εγώ θέλω να αντιμετωπίσω τα προβλήματά μου μόνος μου και δεν θέλω να ζητήσω βοήθεια». Και απέναντι στην ψυχοθεραπεία συνήθως υπάρχει είτε μία μυθολογία είτε μία δαιμονοποίηση, που δεν συμβαδίζουν με την πραγματικότητα. Τι έχεις να πεις;

Ελ.Ν.: Ο άνθρωπος ο οποίος δεν αισθάνεται καλά, ή τον βλέπουν οι άλλοι ότι δεν είναι καλά, θεωρούν και θεωρεί ότι είναι αποτυχημένος και αδύναμος αν δεν τα βγάλει πέρα μόνος του.

Οπότε κάνει μία άσκηση δύναμης και ελέγχου, συχνά αποτυχημένη, πάνω στα συμπτώματά του, με αποτέλεσμα να βαθαίνει το πρόβλημα.

Κρ.Π.: Μήπως θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε, ότι δεν μπορεί να λύσει κανείς τα προβλήματά κάποιου άλλου; Δηλαδή, δεν είναι Θεός, κανείς ψυχοθεραπευτής, άρα δεν μπορεί να τον βοηθήσει με την έννοια της βοήθειας που εννοούν οι περισσότεροι.

Ελ.Ν.: Γι’ αυτό ανέφερα πριν ότι δεν προσφέρει κανένας ψυχοθεραπευτής έτοιμες λύσεις, ούτε απαντήσεις σε όλα. Δεν είμαστε αυθεντίες. Δουλεύουμε μαζί με τον ψυχοθεραπευόμενο, και με το σύστημα (οικογενειακό, κοινωνικό) που ανήκει, ώστε ο ίδιος να οδηγηθεί σε λειτουργικές λύσεις, στάσεις, αποφάσεις, για τη ζωή του και το περιβάλλον του.

Ο ψυχοθεραπευτής συνεργάζεται με τον ψυχοθεραπευόμενο, σε μία διορθωτική αλληλεπίδραση στο εδώ και τώρα, αλλά και δουλεύοντας ως προς το σύστημα που ανήκει ο ψυχοθεραπευόμενος, ώστε να βρεθεί μία λειτουργική στάση ως προς τον εαυτό και το περιβάλλον.

Κρ.Π.: Είναι και σαν να εξελίσσεται μέσα σε αυτή τη διαδικασία, όπως και να αναπτύσσεται περισσότερο, η συναισθηματική νοημοσύνη του ψυχοθεραπευόμενου, ώστε να μπορεί να διαχειριστεί τα διάφορα προβλήματα ή τις πιέσεις που αντιμετωπίζει (έστω και μόνο σε έναν τομέα της ζωής του) με έναν λειτουργικό και όχι αυτοκαταστροφικό ή και καταστροφικό για τους άλλους τρόπο;

Ελ.Ν.: Ναι, ακριβώς.

Κρ.Π.: Επίσης βλέπουμε κατά κόρον σε ταινίες να πηγαίνουν άνθρωποι για ψυχοθεραπεία σε γνωστούς ή φίλους των φίλων ή συγγενών τους. Αυτό δεν είναι αντιδεοντολογικό;

Ελ.Ν.: Ναι, δεν δεχόμαστε ποτέ ανθρώπους που έχουμε φιλική ή συγγενική σχέση μαζί τους.

Πρέπει να υπάρχει απόσταση μεταξύ μας, να τηρούνται όρια, π.χ. ο ψυχοθεραπευτής δεν μιλάει για τον εαυτό του, η ψυχοθεραπεία είναι προσανατολισμένη στον ψυχοθεραπευόμενο, και στη σχέση που διαμείβεται με τον ψυχοθεραπευτή στο εδώ και τώρα. Πρέπει να υπάρχει απόσταση και ουδετερότητα με ενσυναίσθηση, όμως. Μια ουδετερότητα με ενσυναίσθηση.

Κρ.Π.: Να πούμε λίγο τι είναι η ενσυναίσθηση;

Ελ.Ν.: Είναι η ικανότητα του ειδικού να μπορεί να συναισθανθεί και να σκύψει με πολύ ανθρωπιά πάνω από την ιστορία και την ύπαρξη του άλλου. Να μπορέσει και να τον συναισθανθεί αλλά και να παραμείνει δίπλα του και όχι να ταυτιστεί μαζί του, ή να προβάλει τα δικά του στον άλλον, όπως συμβαίνει συνήθως σε φιλικές ή οικογενειακές σχέσεις.

Γι’ αυτό είπα νωρίτερα ότι ο πλησίον δεν είναι πράγμα. Μας ενδιαφέρει. Εξάλλου ο ένας έχει ανάγκη τον άλλον σ’ αυτή τη ζωή για να προχωρήσει. Μπορεί να μην αγαπιόμαστε, αλλά πρέπει να μάθουμε να συνεργαζόμαστε.

Κρ.Π.: Εδώ ένας άνθρωπος πέθανε άδικα. Και νιώθω ότι έχουμε όλοι κάποιο μερίδιο ευθύνης. Διότι αν η πολιτεία και οι ειδικές δομές της δεν κατάφεραν να τον βοηθήσουν, είμαστε και μεις υπεύθυνοι ως πολίτες αυτής της πολιτείας, και γι’ αυτό χρειάζεται να ευαισθητοποιηθούμε περισσότερο σε αυτά τα θέματα της Ψυχικής Υγείας όπως είπες;

Ελ.Ν.: Ναι. Γι’ αυτό και πραγματικά, χρειάζεται να ευαισθητοποιθούμε αλλά και να διασφαλίσουμε τον ψυχικά ασθενή ή τον άνθρωπο γενικά που θέλει να απευθυνθεί κάπου.

Γι’ αυτό είναι σημαντικό και το Υπουργείο Υγείας, που είναι υπεύθυνο, επιτέλους να διασφαλίσει και το νόμο, δηλαδή τα δικαιώματα του ασθενούς, αλλά και να δώσει τη νομική κατοχύρωση στην εξειδίκευση των ψυχοθεραπευτών για να προστατευτούν οι πολίτες.

Κρ.Π.: Εδώ όμως, όχι μόνο δεν γίνονται όλα αυτά, αλλά κλείνουν η μία μετά την άλλη οι δομές. Κλείνει όπως λέγεται π.χ. το Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής…

Ελ.Ν.: Όποιος έχει λεφτά και συγγενείς θα έχει περίθαλψη. Οι υπόλοιποι θα βρεθούνε στο δρόμο.

Κρ.Π.: Όταν δεν υπάρχει ευαισθητοποίηση στα θέματα Ψυχικής Υγείας, όταν δεν υπάρχουν οι δομές εκείνες που μπορούν να διασφαλίσουν τα δικαίωματα των ψυχικά πασχόντων, τι σημαίνει αυτό για μία κοινωνία;

Ελ.Ν.: Πριν έλεγα ότι ο πολιτισμός εξελίσσεται πολύ αργά, αν και η τεχνολογία κάνει άλματα. Η επιστήμη πάει με σταθερά βήματα, αλλά ο πολιτισμός αργεί, πάει με πολύ αργά και ασταθή βήματα.

Δείχνει λοιπόν ότι έχουμε πάρα πάρα πολύ δρόμο, προκειμένου να κατακτήσουμε την ετυμολογία της λέξεως άνθρωπος, με την έννοια του άνω θρώσκω. Έχουμε πολύ δρόμο ακόμα.

Και ευτυχώς που υπάρχουν άνθρωποι που όπως είπα με δική τους πρωτοβουλία, έχουν φέρει αλλαγές οι οποίες είναι ευεργετικές για όλους μας.

Από λίγους δυστυχώς εξελίσσεται ο πολιτισμός. Και προσπαθούμε να τους κάνουμε περισσότερους.

Κρ.Π.: Επειδή έχουν κατηγορήσει την ψυχοθεραπεία ότι βγάζει στην κοινωνία συμβιβασμένα …πρόβατα, ή μη αυθεντικούς ανθρώπους, τι έχεις να απαντήσεις;

Ελ.Ν.: Είναι κι αυτός ένας μύθος, γιατί μπερδεύουν το διάλογο με τον προσηλυτισμό. Διότι η ψυχοθεραπεία από ειδικευμένους ψυχοθεραπευτές, επιτρέπει την ενεργοποίηση του ψυχισμού του ανθρώπου, όχι μόνο προς τον εαυτό του αλλά και ως προς το κοινωνείν.

Άρα κάνει ενεργούς πολίτες για τον εαυτό τους και για το κοινωνικό σύνολο που ανήκουν. Πολίτες με άποψη. Και όχι του ψυχοθεραπευτή τους την άποψη, γιατί ο ψυχοθεραπευτής τους δεν εκφράζει καν άποψη! Η ψυχοθεραπεία βοηθά τον άνθρωπο να εξελίξει τη σκέψη του για να βρει το λειτουργικό τρόπο να ανήκει σε ένα σύνολο, όντας ο εαυτός του.

Και λειτουργικό τρόπο, σημαίνει, έναν τρόπο που να συνεργάζεται προς το κοινωνικό όφελος.  Είπες και συ πριν για την συναισθηματική νοημοσύνη…

Κρ.Π.: Δηλαδή να εξελίξει τη σκέψη του σε συνεργασία με τα συναισθήματά του και τα βιώματά του…

Ελ.Ν.: Και να μπορέσει να ελέγξει τα συναισθήματά του, εφόσον πρώτα τα αναγνωρίσει, και να προτάξει τη λογική προκειμένου να βρει έναν λειτουργικό τρόπο να ζήσει ευεργετικά για τον εαυτό του και το περιβάλλον.

Είναι, δηλαδή, μία οικολογική σκέψη η ψυχοθεραπεία. Αυτό που ευνοεί είναι η συνεργασία με την έννοια της ενεργής συμμετοχής και όχι μιας συμμετοχής υποταγμένης ως πρόβατο στην άποψη κάποιου άλλου, αλλά να αναπτύξει κανείς τη δική του άποψη στα πράγματα.

Κρ.Π.: Και να αποφασίζει ο ίδιος για τα συναισθήματά του, και όχι αυτά για τον ίδιο.  Όπως επίσης, να μην τα συνθλίβει άκαμπτα, προβάλλοντας μόνο τη λογική του, αλλά να τα λαμβάνει υπόψιν, να προσανατολίζεται μέσα από αυτά και να αποφασίζει σε συνεργασία με τη λογική του, αφού όμως τα έχει διαχειριστεί, άρα δεν τα έχει απωθήσει.

Ελ.Ν.: Ακριβώς.

Κρ.Π.: Ως επίλογο, με αφορμή αυτή την αυτοκτονία, τι θα έλεγες;

Ελ.Ν.: Ότι το να μην κάνεις, ενώ χρειάζεται να κάνεις, είναι το πιο βίαιο πράγμα. Το πιο βίαιο πράγμα για τον εαυτό μας και για το περιβάλλον είναι το να μην κάνουμε…


Διαβάστε επίσης:

Αν δεν μοιράζονται τα βιώματα, χάνεται η ανθρώπινη διάσταση


Μπορεί κάποιος να γίνει βίαιος και εγκληματίας επειδή δεν τον καταλάβαμε, δεν τον πλησιάσαμε σαν άνθρωπο για να καταλάβουμε τι ζει. Έτσι γίνεται εγκληματίας […] ένα άτομο αν δεν μπορέσει να μοιραστεί το βίωμά του, χάνει την ανθρώπινή του διάσταση και δεν μπορεί να ζήσει […] 
Ο ψυχαναλυτής Κώστας Νασίκας, ο οποίος διδάσκει στο Πανεπιστήμιο της Λυών και είναι ιατρικός υπεύθυνος του Οίκου Εφήβων της Λυών, μιλά με την σύμβουλο ανθρωπίνων σχέσεων Κρυσταλία Πατούλη, με αφορμή τα πρόσφατα φαινόμενα ακρότατης βίας σε ελληνικό «σωφρονιστήριο» εφήβων.

Κρ.Π.: Πρόσφατα σε ένα «σωφρονιστικό» ίδρυμα εφήβων, σημειώθηκαν ομαδικοί βιασμοί. Τι θα λέγατε γι’ αυτό και για ανάλογα περιστατικά;

K.N.: Θα ξεκινούσα από την σκέψη, πώς ένα παιδί γίνεται βίαιο. Από μικρό παιδί, ακόμα κι από δύο χρονών.
Η βία γενικά είναι φυσιολογική αντίδραση άμυνας. Δεν είναι κάτι το διαβολικό. Είναι φυσιολογική αντίδραση άμυνας για την επιβίωση, όταν είμαστε σε κάποιον κίνδυνο, ή όταν εμείς οι άνθρωποι έχουμε μια αίσθηση αδικίας. Μέσα στην αίσθηση αδικίας, κινδύνου, κλπ, αναπτύσσεται η διαδικασία του να αυτοαμυνθούμε.

Πώς γίνεται λοιπόν ένα παιδί βίαιο; Το μικρό παιδί ουσιαστικά, για την άμυνά του υπολογίζει στους μεγάλους και κυρίως στους γονείς του, ή αργότερα και σε άλλους ενήλικες που έχουν γονεϊκό ρόλο. Και κανονικά έτσι αναπτύσσεται με αυτήν την αίσθηση προστασίας.

Αν όμως, αυτή η αίσθηση προστασίας δεν του παρέχεται, τότε δεν αναπτύσσεται καλά για ποικίλους λόγους. Αν δηλαδή το παιδί από μικρό δεν αισθάνεται προστασία, σαν πρώτο βίωμα αισθάνεται τρομερούς πανικούς, με αποτέλεσμα διάφορα συμπτώματα. Δεν κοιμάται καλά, ή δεν μπορεί να κοιμηθεί μόνο του, κλπ., έχει δηλαδή διάφορα τέτοια συμπτώματα που δείχνουν τον πανικό του.

Και επειδή ακριβώς διαπιστώνει ότι δεν μπορεί να υπολογίζει στην προστασία των μεγάλων, αναπτύσσει συμπεριφορές ώστε να έχει το ίδιο μια αίσθηση αυτοπεποίθησης ότι μπορεί να υπολογίζει στη δική του δύναμη. Και τελικά αυτή η βία που είναι αυθόρμητη έκφραση αυτοάμυνας, γίνεται σιγά σιγά μόνιμη συμπεριφορά, με την έννοια ότι θέλει να κυριαρχήσει στο περιβάλλον του, να διατάζει (και να διατάζει και τους γονείς του ακόμα), να είναι αρχηγός, κλπ.

Δηλαδή η βία γίνεται ένα είδος συμπεριφοράς, μια γλώσσα επικοινωνίας τελικά ολόκληρη, για να αυτοπείθεται ότι μπορεί να αυτοπροστατεύεται. Πράγμα που σημαίνει ταυτόχρονα μια μεγάλη μοναξιά, γιατί αυτά που ζει, τα βιώματα της αγωνίας, τους φόβους, κλπ., δεν τα μοιράζεται με κανέναν.

Και φτιάχνει τελικά ένα είδος θωράκισης, με αυτή τη συμπεριφορά – γλώσσα βίας, ενώ από πίσω κρύβει ένα τρομερά φοβισμένο υποκείμενο. Αλλά αυτό είναι κρυμμένο. Δεν πρέπει να το δει κανείς, και ούτε το ίδιο το παιδί το αντιλαμβάνεται απαραίτητα συνειδητά. Και αυτό το είδος θωράκισης το κουβαλά βέβαια και στην εφηβεία.

Η εφηβεία, τώρα, είναι μια διαδικασία αυτονόμησης, που σημαίνει μία διαδικασία ψυχικού χωρισμού. Και χωρισμός σημαίνει να έχω μια σιγουριά, μακριά από αυτούς που με προστατεύουν.

Το παιδί αυτό το οποίο κάλυψε και δεν εξέφρασε όλες αυτές τις βαθιές του ανησυχίες και τους φόβους, στην εφηβεία δεν μπορεί επίσης να τις εκφράσει, γιατί ποτέ δεν τις εξέφρασε νωρίτερα.

Αλλά στην εφηβεία γίνεται και η δεύτερη διαδικασία με τους ομοίους του. Δηλαδή να βρει ομοίους, έτσι ώστε να στηριχθεί πάνω τους για να αυτονομηθεί από την οικογένεια. Αν αυτό το στήριγμα (των ομοίων) είναι το μοναδικό στήριγμα που θα βρει, δεν μπορεί να κάνει αυτόν τον βαθύτερο ψυχικό χωρισμό και βρίσκει ομοίους απλά και μόνο για να είναι όμοιος και τίποτε άλλο. Όχι διαφορετικός, δηλαδή.

Και μπαίνουμε στη διαδικασία αυτής της ομάδας, με αυτή τη γλώσσα της βίας, για να ταυτιστούν μεταξύ τους τα μέλη της, να είναι όμοιοι. Οπότε η βία γίνεται το κύριο εκφραστικό μέσο της ομάδας αυτής.

Αυτό είναι το πώς αναπτύσσεται η βία σε ένα παιδί, και πως γίνεται κύριο εκφραστικό μέσο όταν είναι έφηβος.

Από την πλευρά τους οι ενήλικες, όταν δουν ένα παιδί βίαιο, η πρώτη αντίδραση είναι να το εκπαιδεύσουν (και εδώ φτάνουμε στα σωφρονιστήρια) για να μην είναι βίαιο. Πράγμα που σε ένα βαθμό για ένα μικρό παιδί είναι σωστή αυτή η συμπεριφορά: να του πούμε δηλαδή ορισμένα πράγματα, να μην είναι βίαιο, ή να του εξηγήσουμε για το κακό που κάνει στους άλλους, ή πως οι άλλοι δεν μπορούν να το αγαπήσουν όταν είναι βίαιο, κλπ..

Δηλαδή ο λόγος της παιδείας είναι σημαντικός. Αλλά ο λόγος της παιδείας, χωρίς κατανόηση του παιδιού γιατί έχει γίνει μόνο βίαιο και τίποτε άλλο, δεν περνάει. Γίνεται τελικά σαν ένας λόγος βίας που φέρνει μία καινούργια βία.

Και αν φτάσουμε στην εφηβεία και η μόνη απάντηση που θα δώσουμε σ’ αυτά τα παιδιά είναι ένα σωφρονιστήριο με αποκλεισμό, φυλάκιση, αυστηρή εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση για να πάψουν να είναι βίαια, εννοείται ότι είναι μια αδιέξοδη απάντηση, γιατί καλλιεργεί μόνο τη βία.

Και όταν σε ένα παιδί, όπως είπα, που έχει μεγάλη ανάγκη της βίας για να αυτοπροστατευθεί, η εκπαιδευτική απάντηση είναι μόνο η βία, δεν θα κερδίσει ποτέ την εμπιστοσύνη του ο ενήλικος εκείνος ο οποίος θα του απαντά τελικά μόνο με μορφές βίας. Και βέβαια θα περιμένει την ευκαιρία να «του τη βγει» που λέμε στα ελληνικά…

Κάπως έτσι φτιάχνουμε τους μελλοντικούς εγκληματίες με κάποιον τρόπο. Γιατί ο έφηβος θα περιμένει να ξανακάνει το μεγαλύτερο άλμα για να αυτοαποδείξει στον εαυτό του ότι είναι ο πιο δυνατός, πράγμα το οποίο το έχει μεγάλη ανάγκη.

Οπότε η διέξοδος σε αυτή την προβληματική, είναι πως θα μπορέσουν να αναπτυχθούν σχέσεις εμπιστοσύνης μέσα στις οποίες το παιδί και ο έφηβος θα μπορέσει κάποτε να εκφράσει τους φόβους του και τις μεγάλες του ανησυχίες. Μόνο έτσι μπορεί να βγει από την επανάληψη της βίας που και την προκαλεί και του επιστρέφεται. Άρα το σωφρονιστήριο είναι αδιέξοδο.

Κρ.Π.: Τα άτομα τα οποία ασκούν βία -από ανθρώπους σαν τον Χίτλερ μέχρι ένα παιδάκι και έναν έφηβο- πολλοί τα αντιμετωπίζουν κυρίως ως μόνο κάτι «κακό», έχοντας ίσως την αντίληψη ενδόμυχα εκείνος που είναι βίαιος είναι και πιο δυνατός; Δεν έχει δημιουργηθεί δηλαδή μια νοοτροπία όπου ο βίαιος να κατανοείται ως ο πιο αδύναμος, με την έννοια ότι χρήζει ψυχολογικής βοηθείας και θεραπείας, εκτός του ότι εν δυνάμει μπορεί να κακοποιήσει ανά πάσα στιγμή άλλους ανθρώπους, δηλαδή ότι είναι κάτι σαν… παραγωγός ανθρώπων τελικά ομοίων του, με την έννοια ότι θα χρήζουν βοήθειας και οι ίδιοι μετά την επίθεσή του, αν και για άλλον λόγο, που τον προκαλεί όμως ο ίδιος; Δε μένει με άλλα λόγια η ανάγκη αντιμετώπισης της ψυχοπαθολογίας, αλλά η αίσθηση της δύναμης του «κακού» που καταστρέφει;

Κ.Ν.: Συμφωνούμε ως προς την δαιμονοποίηση της βίας, η οποία είναι καθαρά θρησκευτική τοποθέτηση. Αυτή νομίζω είναι λανθασμένη άποψη, γι’ αυτό σας έλεγα ότι η βία είναι μια φυσιολογική αντίδραση κάποιου ζωντανού όντος όταν βρίσκεται σε κίνδυνο ή όταν βρίσκεται σε αίσθηση αδικίας.

Πώς όμως η βίαιη έκφραση γίνεται η μοναδική έκφραση, για ποιους λόγους γίνεται η μοναδική έκφραση; Διότι όταν γίνεται ο μοναδικός τρόπος έκφρασης, είναι μια απαραίτητη μορφή για τον ίδιο που την εκφράζει. Γιατί είναι απαραίτητη; Γιατί κρύβει όλες του τις αδυναμίες, που είναι μεγάλες!

Για παράδειγμα, κάποιοι έφηβοι που βλέπουμε στη Γαλλία, οι οποίοι έχουν μπει στην παρανομία και κάνουν χιλιάδες πράγματα, όταν τους πιάνουν και τους κλείνουν κάπου (γιατί και εκεί το ίδιο γίνεται), τη νύχτα έχει παρατηρηθεί ότι κατουριούνται στον ύπνο τους. Που σημαίνει ότι έχουν κρατήσει στα 15 και 16 τους, αντιδράσεις μωρού! Που σημαίνει ότι δεν έχουν ωριμάσει.

Και αυτό το καλύπτουν με ένα είδος θωράκισης, που τους κάνει να φαίνονται ότι είναι τρομεροί και βίαιοι για να τους φοβούνται όλοι. Κρύβουν τη φοβία τους, προκαλώντας τον φόβο…

Κρ.Π.: Αυτό δείχνει επίσης ότι δεν μπορούν να ελέγξουν και τον εαυτό τους;

Κ.Ν.: Μα δεν μπορούν να τον ελέγξουν γιατί πρέπει να κερδίσουν τη μάχη οπωσδήποτε! Κι αν δεν την κερδίσουν θα βγουν στην επιφάνεια οι διάφοροι πανικοί. Και γι’ αυτό γίνονται ενορμητικοί στη βία για να μην βγουν οι πανικοί τους. Γίνεται αυθόρμητο αντανακλαστικό.

Κρ.Π.: Επειδή όμως «το σώμα δεν ψεύδεται ποτέ», το ίδιο το σώμα τους –εκτός από τις ίδιες τις πράξεις τους- δείχνει ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν ελέγχουν τη ζωή τους και τον εαυτό τους;

Κ.Ν.: Γι’ αυτό λέμε ότι είναι τρομερά διαταραγμένοι ψυχικά όπως και ανώριμοι. Έχει γίνει αντανακλαστικό αυθόρμητο αυτοπροστασίας η συμπεριφορά βίας. Θυμίζουν τον Λούκι Λουκ που ρίχνει σφαίρες ακόμα και στη σκιά του. Γι’ αυτό γίνονται ενορμητικά βίαιοι, γιατί πρέπει να καλύψουν οπωσδήποτε τους πανικούς τους.

Κρ.Π.: Άρα είναι άτομα που χρήζουν ψυχολογικής βοήθειας και μεις αντί να τους παρέχουμε αυτή τη βοήθεια τα κλείνουμε μέσα χωρίς καμία βοήθεια…

Κ.Ν.: Κι αυτό πρέπει να πούμε δημόσια: Ότι η απάντηση με εκπαιδευτικά επιχειρήματα, μόνο με τιμωρία και με βία πάλι -και βία νόμιμη αυτή τη φορά αλλά βία παρόλα αυτά- είναι λανθασμένη απάντηση.

Γιατί θα τους ενισχύσουμε ακόμα περισσότερο αυτόν τον θωρακισμό που λειτουργεί γύρω από τη βία. Θα του δώσουμε καινούργια στοιχεία, αίσθησης αδικίας, αίσθησης εκδίκησης, δυναμώνοντας ακόμα περισσότερο αυτό το εκφραστικό μέσον που λέγεται βία. Το οποίο μόλις βρει την ευκαιρία θα εκδηλωθεί.

Κρ.Π.: Και εκδηλώνεται όπως βλέπουμε σε πιο αδύναμους ή σε κατασκευασμένες συνθήκες που κάνουν κάποιους αναγκαστικά πιο αδύναμους από αυτούς, όπως π.χ. να επιτεθούν πολλά άτομα μαζί, σε δύο ή σε έναν. Όπως αυτά τα άτομα που νιώθουν πιο αδύναμα π.χ. από το κράτος, ή τους ενήλικες που τα «βιάζουν» κλείνοντάς τα σε ένα ίδρυμα, μετά θα εκφραστούν αναλόγως στους πιο αδύναμους;

Κ.Ν.: Εννοείται ότι αυτά τα άτομα για να δεχτούν κάποιον ως φίλο τους ή κοντινό τους άνθρωπο που δεν θα εξασκούν πάνω του βία, πρέπει να λειτουργήσουν με τον ίδιο τρόπο και να ταυτιστούν μαζί του. Οποιοσδήποτε είναι λίγο διαφορετικός, θα πρέπει να τον αποκλείσουν, να τον τιμωρήσουν, να τον εκβιάσουν, να τον βιάσουν, να τον διώξουν, να τον αποκλείσουν από την ομάδα.

Γι’ αυτό λέγαμε, ότι η μόνη γλώσσα έκφρασης σε αυτούς τους έφηβους είναι η βία, οπότε λειτουργεί είτε ταυτιστικά, είτε αποκλειστικά, δηλαδή με αποκλεισμό.  Κι αυτοί που τους έχουν βάλει μέσα στο σωφρονιστήριο και αυτοί που τους επιβλέπουν στο σωφρονιστήριο είναι σ’ αυτήν την αδύνατη θέση να τους εκπαιδεύσουν να γίνουν πιο ανθρώπινοι.

Κρ.Π.: Και τους φέρονται με έναν παρόμοιο τρόπο, όπως φέρονται και οι ίδιοι στους άλλους;

Κ.Ν.: Δεν μπορούν να κάνουν αλλιώς, γιατί αυτή η απάντηση στη βία δεν είναι η σωστή όπως ανέφερα. Σιγά σιγά και οι φύλακες γίνονται βίαιοι. Και να μην ήθελαν να γίνουν, γίνονται.

Κρ.Π.: Η απουσία φροντίδας προκαλεί επίσης ψυχικά προβλήματα σε ένα παιδί;

Κ.Ν.: Ένα παιδί που γίνεται βίαιο από μικρό, σημαίνει πολλές φορές απουσία των γονιών, απουσία της γονεϊκής παρουσίας που συνοδεύει, που καταλαβαίνει, κλπ. Πιο πολύ απουσία, παρά ταύτιση υπάρχει, διότι το παιδί κάνει τη βία μόνιμη έκφραση γιατί δεν υπολογίζει σε κανέναν άλλον.

 Γι’ αυτό λέμε για τους εφήβους και τα παιδιά που είναι βίαια, η απάντηση είναι λίγο από τη μεριά της εκπαίδευσης, της παιδείας, π.χ. να τους πούμε να μην είναι βίαιοι, να τους βάλουμε κανόνες, κλπ, αλλά κυρίως η απάντηση είναι να αναπτύξουν σχέσεις κατανόησης και εμπιστοσύνης. Να βρουν γνώστες – αρωγούς!

Από αυτές τις σχέσεις θα μπορέσουν να εμπιστευτούν τις βαθύτερες ανησυχίες που έχουν κρατήσει από μικρά και δεν τις εμπιστεύτηκαν σε κανέναν, και να γκρεμίσουν λίγο το καβούκι αυτό που φτιάξανε…

Μόνο έτσι θα μπορέσουν να βγουν από αυτό. Διαφορετικά, με κοινωνικές και νόμιμες απαντήσεις βίας, δεν μπορούν να βγουν με τίποτα, και γίνονται ακόμα πιο βίαιοι. Κι όταν μεγαλώσουν γίνονται εγκληματίες. Ή αν κάνουν παιδιά τα μεγαλώνουν με τον ίδιο τρόπο.

Κρ.Π.: Πάντως κανένας δεν …γενιέται βίαιος και εγκληματίας;

Κ.Ν.: Ακριβώς. Μπορεί κάποιος να γίνει βίαιος και εγκληματίας επειδή δεν τον καταλάβαμε, δεν τον πλησιάσαμε σαν άνθρωπο για να καταλάβουμε τι ζει. Έτσι γίνεται εγκληματίας. Ένα παιδί κυρίως το βασικότερο είναι να αισθανθεί ότι το καταλαβαίνουν! Αν δεν αισθανθεί αυτό, αναπτύσσει ακριβώς εκφράσεις βίας, για να υπολογίζει μόνο στον εαυτό του. Και θα συνεχίσει να είναι βίαιο εφόρου ζωής, εάν δεν γίνει κάτι διαφορετικό.

Χωρίς σχέσεις εμπιστοσύνης δεν μαθαίνεται τίποτα. Τα πάντα μαθαίνονται μέσα από μία σχέση εμπιστοσύνης που μπορούν να μοιραστούν βιώματα.

Κρ.Π.: Ο αποκλεισμός αυτών των παιδιών, όμως συνεχίζει και σήμερα να είναι η απάντηση της κοινωνίας απέναντι στα προβλήματά τους.

Κ.Ν.:  Κι αυτός ο αποκλεισμός μέχρι πότε; Γιατί κάποτε λήγει και βγαίνοντας αρχίζουν πάλι με μεγαλύτερο βαθμό βίας. Διότι από αυτό το κλείσιμο, θα κρατήσει ο έφηβος κυρίως την αναμονή εκδίκησης, ή θα γίνει φανατικός,  π.χ. μουσουλμάνος, ή κάτι άλλο, πάντως φανατικός!

Είδα πρόσφατα μία ταινία ενός Μαροκινού σκηνοθέτη που λέγεται «Τα άλογα του Θεού», που είναι εκείνοι που …πάνω τους καλπάζει ο Θεός, και αυτοπυρπολούνται μετά για να σκοτώσουν άλλους. Και δείχνει παιδιά που ζουν σε κάτι φτωχογειτονιές της Καζαμπλάνκας και είναι λίγο με ναρκωτικό και λίγο με κλέψιμο για να επιβιώσουν και είναι μόνα τους, δεν έχουν καμία γονεϊκή συνοδεία ώστε να περάσουν την εφηβεία ανακαλύπτοντας τον κόσμο και να προχωρήσουν προς τη ζωή των ενηλίκων με την επιθυμία να φτιάξουν κάτι.

Κάποια στιγμή τα πιάνει η αστυνομία, οπότε ορισμένα που πάνε φυλακή, η βία, η εκδίκηση, παίρνει γι΄αυτά μορφή θρησκευτική. Δηλαδή, για να γίνει η κοινωνία σωστή πρέπει να καταστρέψουμε όσους την καταστρέφουν, δηλαδή τους άπιστους! Και γίνονται τα ίδια οι βόμβες για να σκοτώσουν τους άπιστους…

Είναι λοιπόν η βία… Το πώς η βία της φυλακής γεννάει συμπεριφορές βίας μεταξύ των ίδιων των φυλακισμένων, ή και προς τον ίδιο τους τον εαυτό. Δηλαδή, αυτό το γεγονός που συνέβει στο σωφρονιστήριο, θα το τοποθετούσα κάτω από τη γωνία της βίας, όπως την εξήγησα παραπάνω.

Είχα γράψει ένα βιβλίο για τις απεργίες πείνας που γίνονται στη Γαλλία. Επειδή είχα ασχοληθεί και με τη νευρική ανορεξία το προέκτεινα στη μελέτη των απεργιών πείνας που κάνουν οι φυλακισμένοι. Υπάρχει και μία εξαιρετική ταινία που λέγεται “ Hunger” με αυτό το θέμα.

Είναι μια γλώσσα ολόκληρη η βία, σαν τρόπος έκφρασης. Τη μελετώ και μέσα από τα βιβλία μου και με την πρακτική μου στο Κέντρο Εφήβων της Λυών, σαν μια μορφή γλώσσας, η οποία είτε συνδέεται με την επικοινωνία γενικότερα μέσω της ομιλίας, είτε παίρνει μορφή σωματικών εκφράσεων ως μόνος τρόπος έκφρασης μηνυμάτων προς τους άλλους.

Και είναι ένα θέμα μεγάλο το γιατί γίνονται αυτά τα πράγματα, σαν αυτό που συνέβη στο σωφρονιστικό ίδρυμα ανηλίκων. Διότι δεν είναι μόνο ατομική προβληματική, είναι και μια λειτουργία ομάδας και θεσμού μέσα στον οποίον βρίσκεται αυτή η ομάδα.

Έχουμε βγάλει και ένα βιβλίο συλλογικό που λέγεται «Βία και γλώσσα», που η λέξη «γλώσσα» εννοείται όχι μόνο με την ελληνική έννοια αλλά με τη γαλλική όπου μεταφράζεται ως λεκτική επικοινωνία, αλλά και ως μη λεκτική, δηλαδή σωματική, εκφράσεις που μεταφέρουν άφθονα μηνύματα, όπως η ζωγραφική, η μουσική, ο χορός, κλπ.

Η εφηβεία εμπεριέχει την κίνηση της αντιπαράθεσης, της αμφισβήτησης και της προοδευτικής ωρίμανσης του ατόμου, δηλαδή εμπεριέχει μια μορφή φυσιολογικής «βίας», ώστε να γίνει κάποια μέρα ο έφηβος πολίτης που θα έχει αυτόνομη σκέψη και αυτόνομη τοποθέτηση απέναντι στους άλλους.  Η εφηβεία είναι αυτή η διαδικασία η οποία δεν επιβάλλεται, αλλά ταυτόχρονα έχει διαφορετικές λειτουργίες στην κάθε κοινωνία και εκδηλώνει ταυτόχρονα το πώς λειτουργεί και η ίδια η κοινωνία. Γιατί ετοιμάζει τον αυριανό πολίτη.

Κρ.Π.: Θέλετε να πείτε ότι οι έφηβοι είναι σαν καθρέφτης της κοινωνίας, όπως είναι και τα παιδιά;

Κ.Ν.: Ναι, πιο πολύ όμως δείκτης διαφόρων καταστάσεων της κάθε κοινωνίας.

Κρ.Π.: Μπορεί να δείξουν δηλαδή με τις πράξεις τους οι έφηβοι, φαινόμενα της κοινωνίας…

Κ.Ν.: Και φαινόμενα που δεν μπορούμε να τα δούμε αλλιώς. Που μόνο οι έφηβοι μπορούν να τα βγάλουν στην επιφάνεια… Γι’ αυτό λέω ότι είναι δείκτης.

Επειδή έχω κάνει και εθνολογία και έζησα με παραδοσιακούς λαούς (τους λένε πρωτόγονους αλλά δεν είναι έτσι, είναι παραδοσιακοί λαοί), έχουν μια διαδικασία μύησης των νέων, που κάνουν διάφορες τελετές, οι οποίες πολλές φορές είναι τρομερά βίαιες.

Οι λειτουργία αυτών των μυήσεων των νέων, έχει σκοπό να γίνουν ενήλικες ακριβώς όπως και εκείνοι που είναι παρόντες στη μύησή τους. Κι αυτό, γιατί οι καινούργιοι ενήλικες δεν πρέπει να αμφισβητήσουν τίποτε από την παράδοση, αλλά να την αναπαράγουν ακριβώς όπως την αναπαρήγαγαν και οι προηγούμενες γενιές.

Με αυτόν τον τρόπο οι κοινωνίες αυτές είναι κατά κάποιον τρόπο ανιστορικές: Δεν δημιουργούν καινούργιο μέλλον, αλλά αναπαράγουν την παράδοση και μόνον. Έτσι  παρατηρούμε σε αυτές τις κοινωνίες ότι δεν υπάρχει αυτή η κρίση της εφηβείας που υπάρχει στις δικές μας κοινωνίες.

Κρ.Π.: Αναπαράγουν δηλαδή το παρελθόν, αναπαράγουν κατασκευασμένες βεβαιότητες, δεν θέλουν αλλαγές, άρα κρίσεις;

Κ.Ν.: Δεν θέλουν καμία αλλαγή, γι’ αυτό και τις λένε όπως είπα ανιστορικές… στις οποίες δεν χωράει η λειτουργία κρίσης της εφηβείας.

Κρ.Π.: Είπατε ότι αυτές οι τελετές είναι τις περισσότερες φορές βίαιες. Θυμίζει και τον μηχανισμό άμυνας της ταύτισης με τον επιτιθέμενο; Δηλαδή, οι περισσότεροι άνθρωποι που κακοποιούνται, για να αντέξουν το ψυχικό τραύμα που προκαλείται από την κακοποίησή τους, ταυτίζονται με τον θύτη τους και επαναλαμβάνουν στη συνέχεια στον εαυτό τους ή σε άλλους την κακοποίηση που υπέστησαν με οποιονδήποτε τρόπο… Γι’ αυτό η βία είναι η μεγαλύτερη εξάρτηση-επανάληψη στον πλανήτη; Κατά την Άλις Μίλερ αυτή η επανάληψη της βίας, η «παραγωγή του κακού», θα σταματήσει μόνον όταν υπάρξει κάποιος γνώστης αρωγός όπως αναφέρατε, δηλαδή ένας μάρτυρας που θα κατανοεί το μέγεθος της κακοποίησης εκείνου που θα θελήσει κάποτε να ξεπεράσει τα όποια τραυματικά του βιώματα και να μην ταυτιστεί εφόρου ζωής με τους επιτιθέμενους σε αυτόν…

Κ.Ν.: Γι’ αυτό η βία είναι ένα τόσο μεγάλο θέμα όπως είπα. Και εδώ το θέμα είναι, γιατί δεν μπορούμε να κάνουμε αλλιώς και μοιραία επανερχόμαστε στη βία ως τρόπο έκφρασης… που συνδέεται με το θέμα του ψυχικού τραυματισμού;

Όταν ένα παιδί ζήσει βίαιες καταστάσεις, ή εις βάρος του ή γύρω του, οικογενειακές καταστροφές, ή πολέμους, κλπ. –γιατί η βία μπορεί να πάρει πολλές μορφές, αυτό το παιδί μπαίνει σε μια προβληματική τραυματισμού, με την εξής έννοια: Ότι δεν μπορεί να αφομοιώσει ψυχικά και πνευματικά αυτό που ζει.

Κρ.Π.: Και δεν μπορεί να το αφομοιώσει διότι καταρχάς στις καταστάσεις σοκ, δηλαδή τραυματισμού, τα δυο ημισφαίρια του εγκεφάλου συνήθως παύουν να συνεργάζονται γιατί δεν μπορούν να διαχειριστούν μαζί, λογικά και συναισθηματικά δηλαδή, το τραυματικό βίωμα;

Κ.Ν.: Έχουμε γράψει ένα βιβλίο στη Γαλλία πάνω σε αυτό το θέμα των ψυχικών τραυμάτων, όπου χωρίζουμε την έννοια του τραύματος από την έννοια του τραυματισμού. Το τραύμα είναι οποιοδήποτε σοκ μπορεί να ζήσει κανείς, αλλά ο ψυχικός τραυματισμός υφίσταται, όταν υπάρξει στον άνθρωπο ένα είδος εγκλωβισμού μέσα σε αυτή τη θύμηση της βίαιης κατάστασης που βρέθηκε και που σημαίνει ότι δεν μπορεί να μοιραστεί αυτό που βίωσε με τους άλλους. Δηλαδή δεν μπορεί να περάσει μέσα από την λεκτική του έκφραση αυτό που έζησε.

Το βιβλίο αυτό λέγεται «Το τραύμα ανάμεσα στην καταστροφή και στη δημιουργία», διότι δίνει διέξοδο και προς τη δημιουργία, όπως για παράδειγμα έκανε η Φρίντα Κάλο και πολλοί άλλοι δημιουργοί, αλλά μπορεί να γίνει και αδιέξοδο προς την ψυχική καταστροφή, με την επανάληψη του βιώματος μέσω ενθυμήσεων, εφιαλτών, κλπ., που μπορεί να οδηγήσει το άτομο και στην αυτοκτονία. Όπως συνέβη με μεγάλους συγγραφείς, όπως π.χ. ο Πρίμο Λέβι και άλλοι που έζησαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης των ναζιστών, και παρά το γεγονός ότι προσπάθησαν να γράψουν το τι βίωσαν, κάποιοι μετά αυτοκτόνησαν.

Και αυτό εξηγείται μάλλον, με αυτή την έννοια, ότι η εμπειρία του τραύματος για κάποιους δεν μπορεί να περάσει σε κάτι που να τους βοηθήσει να το μοιραστούν με τους άλλους. Το ζουν μόνοι τους. Και το βίωμα που το ζει κάποιος μόνος και δεν μπορεί να το μοιραστεί, οδηγεί στην αυτοκτονία.

Εάν το βίωμα του τραύματος δεν μπορέσει να περάσει σε κάποια έκφραση μέσα από τη γλώσσα και με τις δύο έννοιες, δηλαδή και τη λεκτική και την μη λεκτική (εικονική, σωματική, κλπ), για να το μοιραστεί με άλλους, το άτομο χάνει την ανθρώπινή του διάσταση. Γι’ αυτό προφανώς το βιβλίο του Πρίμο Λέβι, λέγεται «Αν είναι άνθρωπος» και του Ρομπέρ Αντέλμ «Το ανθρώπινο είδος».

Δηλαδή κάπου αυτή η ίδια προβληματική είναι στο βάθος, ότι ένα άτομο αν δεν μπορέσει να μοιραστεί το βίωμά του, χάνει την ανθρώπινή του διάσταση και δεν μπορεί να ζήσει.

Τα χρόνια του ’60 περίπου, π.χ. στη Γαλλία που γίνονται στατιστικές έρευνες, καταγράφονταν 300 αυτοκτονίες το χρόνο. Από τα χρόνια του ’70 και κυρίως του ’80 και μετά, οι αυτοκτονίες γίνανε 1000 το χρόνο.

Οι απόπειρες αυτοκτονίας, πολλαπλασιάζονται συνήθως περίπου επί 50, με τον αριθμό των καταγεγραμμένων αυτοκτονιών. Δηλαδή οι 1000 αυτοκτονίες, έχουν πίσω τους γύρω στις 50.000 απόπειρες αυτοκτονίας και περισσότερο. Άρα οι απόπειρες αυτοκτονίες αυξήθηκαν τρομερά τα τελευταία χρόνια.

Και ταυτόχρονα, τα ναρκωτικά, και διάφορες άλλες σωματικές διαταραχές (ανορεξία, βουλιμία, αϋπνίες, απομόνωση στα διάφορα ηλεκτρονικά μέσα, κλπ), αλλά και οι βίαιες συμπεριφορές που σχεδόν δεν υπήρχαν παλιά, έχουν πολλαπλασιαστεί σήμερα τουλάχιστον κατά 25 φορές, με τέτοιες ακραίες βίαιες εκδηλώσεις πλέον, βιασμών, σκοτωμών, κλπ.

Για παράδειγμα, σε μία πόλη δίπλα στη Λυών το φθινόπωρο του 2011, δύο νέοι πέρασαν από μια κοντινή γειτονιά σε μία άλλη και κάποιοι νέοι από εκεί τους είπαν κάποια άσχημα λόγια… Επειδή είχαν πάει μόνο δύο, έφυγαν και γύρισαν το βράδυ με την παρέα τους, τους επιτέθηκαν και σκότωσαν δύο άτομα. Κάτι το οποίο είναι ανήκουστο για τα παλιότερα χρόνια.

Οι βίαιες συμπεριφορές, και μέσα στο σπίτι και στο σχολείο και έξω στις γειτονιές, όπως και οι αυτοτραυματισμοί (που δεν υπήρχαν επίσης παλιά και είναι ένα βήμα πριν την αυτοκτονία) στις μέρες μας έχουν πολλαπλασιαστεί τρομερά.

Τώρα, πώς την καταλαβαίνουμε την απόπειρα αυτοκτονίας και πώς την εξηγούμε; Κατά κανόνα πάντα παρουσία των γονιών ή των κοντινών τους ανθρώπων, αρχίζουμε, λέγοντας στους γονείς και στο ίδιο το άτομο, πώς έρχεται η ιδέα αυτοκτονίας.

Είναι σα να ζούμε στο τελευταίο πάτωμα ενός κτιρίου, όπου ξαφνικά παίρνει φωτιά το κτίριο, βγαίνουν καπνοί και αδυνατούμε να ανασάνουμε και να μείνουμε εκεί που είμαστε. Τι κάνουμε; Αυθόρμητα, πηδάμε από τον 5ο όροφο. Έχουμε την ιδέα δηλαδή ότι πρέπει να ξεφύγουμε. Αυθόρμητα και χωρίς κατανόηση. Τώρα, αυτοί που θα δουν κάποιον να πηδάει από τον 5ο όροφο θα πουν: αυτοκτόνησε! Αυτός όμως πήγε να φύγει από κάτι το αβίωτο…

Και συμπληρώνω στους γονείς και στους οικείους του, ότι πήγε να φύγει από κάτι το αβίωτο, γιατί επιπλέον δεν περιμένει καμία βοήθεια. Και εκεί η προβληματική μετατίθεται, στο γιατί δεν περιμένει καμία βοήθεια;

Οπότε η προβληματική της απόπειρας αυτοκτονίας, μετατίθεται σε αυτό. Στο να ζει κάποιος κάτι το αβίωτο, το οποίο δεν μπορεί να το μοιραστεί, και δεν περιμένει, αλλά ούτε και μπορεί να περιμένει καμία βοήθεια. Που σημαίνει ότι αυτή η κίνηση της έκφρασης και της αναζήτησης βοήθειας κάπου έχει μπλοκαριστεί παλιότερα και βαθύτερα, εν αγνοία και ασυνείδητα του ατόμου που τον αφορά.

Αν ρωτήσουμε ένα τέτοιο άτομο, θα δώσει μία συνειδητή απάντηση η οποία δεν έχει συνήθως καμία σχέση με την βαθύτερη προβληματική η οποία του φέρνει αυτή την αυθόρμητη αντίδραση της αυτοκτονίας στο νου.

Κρ.Π.: Είναι σαν μια τελευταία διεκδίκηση ελευθερίας, για μια ζωή που δεν μπορεί να την ελέγξει, όπως έχει πει η Ελένη Νίνα, άρα και να την ζήσει; Και ίσως να είναι αβίωτο και να μην μπορεί να ελέγξει μόνο ένα κομμάτι της ζωής του; Δηλαδή όλα αυτά δένονται μεταξύ τους;

Κ.Ν.: Ναι, είναι φυγή από κάτι που δεν μπορεί να το ζήσει, αλλά φεύγει και από τη ζωή ταυτόχρονα. Και μπορεί να μπει κάποιος σε μία θεραπευτική διαδικασία, όταν τον βοηθήσουμε να κατανοήσει ότι για κάποιον λόγο έχει μπλοκαριστεί η δυνατότητα να ζητάει βοήθεια…

Γιατί όταν δεν έχει μπλοκαριστεί αυτή η δυνατότητα αυθόρμητης έκκλησης για βοήθεια, δεν έρχεται η ιδέα αυτοκτονίας, διότι πάντα πάμε στην ιδέα να μοιραστούμε αυτό που βιώνουμε. Γι’ αυτό επιμένω στο μοίρασμα…

Και επιπλέον εδώ είμαστε στην έννοια του ασυνείδητου. Οι πιο πολλοί, αγνοούν το τι ζουν. Και αφού το αγνοούν δεν μπορούν και να το εκφράσουν και να ζητήσουν κάτι, και να το μοιραστούν. Και το θέμα είναι γιατί αυτό που ζουν, το δύσκολο, ήταν σε άγνοια εσωτερική. Κάπου δηλαδή, μπήκε κάτω από μία εσωτερική καταπίεση.

Ένα πολύ απλό παράδειγμα, που συμβαίνει συχνά, είναι αυτή η καταπίεση έχει συμβεί στα 4, 5, ή 7 χρόνια του παιδιού, όταν έζησε διάφορες βίαιες ή προβληματικές καταστάσεις γύρω του.

Επειδή έχω δουλέψει και με πολύ μικρά μωρά, το παιδί από έξι μηνών, μπορεί π.χ. να κλαίει, και αν αρχίσει να κλαίει δίπλα του η μαμά του, μπορεί αυτό το παιδί να σωπάσει και να αρχίσει να έχει τη φροντίδα των γονιών του. Δηλαδή το παιδί, αρχικά μπορεί να ζει ένα τρομερό πανικό, όταν βλέπει ότι δίπλα του οι γονείς του δεν πάνε καλά, αλλά τον πανικό αυτό δεν τον εκφράζει για να μην χειροτερέψει την κατάσταση και αναπτύσσει μία γονεϊκή φροντίδα προς τους γονείς του.

Οπότε είναι αυτά τα παιδιά που είναι λίγο πρώιμα ωριμασμένα επιφανειακά. Και ουσιαστικά από τον παιδικό τους εαυτό δεν εκφράζουν τίποτα. Και αυτό γίνεται μια συνήθεια σιγά σιγά. Έτσι ώστε με τον καιρό το παιδί αγνοεί τι είχε να εκφράσει από την παιδική του διάσταση. Δηλαδή σα να έχει χάσει το παιδί το ίδιο το παιδί μέσα του και έχει γίνει γρήγορα ενήλικας. Κάνουν έναν ψευτοενήλικα.

Αλλά από αυτή τη διαδικασία του ασυνείδητου κρυψίματος του βαθύτερου εαυτού, στην εφηβεία το άτομο μπαίνει σε μια μεγάλη ανισορροπία. Δεν μπορεί να παραμένει τόσο κρυμμένο, γιατί πρέπει να ξαναγεννηθεί ο έφηβος. Με ποια στοιχεία να ξαναγεννηθεί;

Οπότε εδώ έρχεται η σωματική έκφραση να δείξει διάφορα πράγματα, γι’ αυτό χρησιμοποιούμε και τη λέξη «δείκτης» για την εφηβεία, χωρίς κανένας συνήθως να καταλαβαίνει το τι δείχνει…

Κρ.Π.: Γιατί γίνονται όπως είπατε κυρίως ασυνείδητα…

Κ.Ν.: Γιατί δεν γίνονται συνειδητά και γιατί δεν μπορούν όλα αυτά να περάσουν μέσα σε λόγια. Και έρχεται το σώμα να γίνει μέσο έκφρασης όλων αυτών των βαθύτερων δυσκολιών, πόνων και αγωνιών.

Η εφηβεία τα αρχαία χρόνια άρχιζε μετά το τέλος της σωματικής ωρίμανσης, ενώ στα χρόνια μας συμπίπτει με τη σωματική διαδικασία ωρίμανσης. Που σημαίνει ότι το σώμα σαν υλική διάσταση ήρθε να λάβει μεγάλη παρουσία στις κοινωνίες μας.

Κρ.Π.: Μπορείτε να το κάνετε πιο κατανοητό αυτό;

Κ.Ν.: Σημαίνει ότι δώσαμε στο σώμα μεγάλη κοινωνική διάσταση. Γιατί το σώμα ήρθε να πάρει ένα τόσο σημαντικό κοινωνικό ρόλο στις μέρες μας;  Αυτό το συνδέουμε σήμερα, με τη μεγάλη διάσταση που πήρανε στις δυτικές κοινωνίες και στις ανθρώπινες σχέσεις τα υλικά αντικείμενα.

Τα υλικά αντικείμενα, και η αντικειμενοποίηση που ανέφερε και ο Κορνήλιος Καστοριάδης, ήρθε να εκφράσει τις υποκειμενοποιήσεις. Και έτσι τα διάφορα υλικά μέσα με τα οποια ζούμε, ήρθαν να εκφράσουν ατομικές διαδικασίες ένταξης στην κοινωνία.

Κρ.Π.: Οπότε υπάρχει μία …διαστροφή εδώ;

Κ.Ν.: Ναι, γι’ αυτό επαναλαμβάνω ότι η εφηβεία είναι δείκτης και της κοινωνικής κατάστασης. Είναι αυτή η κοινωνία που ζούμε σήμερα. Και η εφηβεία δείχνει αυτή την κοινωνία στην οποία είμαστε, η οποία εξελίσσεται έτσι για χίλιους δυο παράγοντες.

Συνδέουμε επίσης την προβληματική της εφηβείας με την προβληματική της 4ης ηλικίας. Πώς αλληλοδένονται και αλληλοδιαδέχονται οι γενιές η μία την άλλη. Ότι π.χ. η 4η ηλικία απομονώθηκε έξω από την κοινωνία και δεν είναι πλέον μέσα στην κοινωνία όπως ήταν παλιά.

Αυτό που υπονοείται μετά, είναι ότι αυτό που πρέπει να αποκαταστήσουμε είναι όλες αυτές οι συνοχές των σχέσεων και τις ατομικές και τις κοινωνικές. Γιατί εκεί πάσχουνε, και ατομικά και κοινωνικά.

Κρ.Π.: Είπατε νωρίτερα για τον εγκλωβισμό του τραυματισμένου ανθρώπου στο τραυματικό βίωμα μέσω της επανάληψής του. Δηλαδή είναι σα να σταματά ο χρόνος στο τραυματικό βίωμα με τη συνεχή αυτή επανάληψη; Γι’ αυτό συνήθως και αυτοί οι άνθρωποι είναι στην πολύ επικίνδυνη θέση να το ξαναζήσουν, προκαλώντας το; Σαν αυτό που λέμε: Ότι φοβάσαι, το προκαλείς;

Κ.Ν.: Ναι, είναι οι διαδικασίες επανάληψης, οι οποίες γίνονται μόνο για να δίνουν κάποια σιγουριά ελέγχου της ανησυχίας (όπως λέγαμε πριν και με την παράδοση… και τους παραδοσιακούς λαούς, τους ανιστορικούς πολιτισμούς).

Η σιγουριά αυτή είναι επιφανειακή στο βάθος, γι’ αυτό γίνεται και η επανάληψη. Και η επανάληψη από ψυχαναλυτική άποψη, οδηγεί σε καταστροφή… Η αυτή καθεαυτή επανάληψη, δεν οδηγεί σε κανένα καλύτερο μέλλον.

Η διαδικασία μετάφρασης των ανείπωτων βιωμάτων, που μεταφράζονται μέσα από εικόνες, ή από λέξεις -αν και όχι πάντα από λέξεις, γιατί το βασικό είναι να μοιραστούν με κάποιον τρόπο, δηλαδή αυτό το μοίρασμα είναι η βασική διαδικασία για να αισθανθεί κάποιος όμοιος με κάποιον άλλον άνθρωπο. Διότι εκεί είναι η βαθύτερη καταστροφή για κάποιον, όταν δεν αισθάνεται όμοιος.

Κρ.Π.: Γι’ αυτούς τους έφηβους που τους βίασαν ομαδικά, τι βοήθεια θα έπρεπε κανονικά να τους δοθεί;

Κ.Ν.: Η πρώτη βοήθεια για οποιονδήποτε άνθρωπο έχει τραυματιστεί, είναι να απομακρυνθεί από τον τραυματιστή του. Από τον θύτη, από τον τραυματιστή του, από τον καταστροφέα του θα μπορούσε να πει κανείς.

Και η δεύτερη, να του επιτρέψουμε, να αρχίσει να μπορεί να αισθάνεται ότι κατανοείται, σ’ αυτό που έζησε. Η παρουσία κάποιου τρίτου -ως γνώστη αρωγού όπως είπαμε- που θα του επιτρέψει να μοιραστεί αυτό που έζησε, έτσι ώστε να μη μείνει με ένα ανείπωτο βίωμα που τον βγάζει έξω από την ανθρώπινη διάσταση, γιατί αυτό όπως ανέφερα είναι η μεγαλύτερη καταστροφή.

Κρ.Π.: Με άλλα λόγια τελικά να τιμηθεί με κάποιον τρόπο -εκτός των άλλων- ο άνθρωπος που υπέστη βία;

Κ.Ν.: Ακριβώς.

Κρ.Π.: Υπάρχει όμως ένα βιβλίο με τίτλο «Η βία» της Τζούντιθ Λούις Χέρμαν, που γράφει ότι –εκτός όλων των άλλων που θα έπρεπε να γίνεται- δεν υπάρχει κανένα μνημείο στον κόσμο, για τα κακοποιημένα παιδιά, τους κακοποιημένους ανήλικους γενικά, ή τις κακοποιημένες γυναίκες. Τι πολιτισμό έχουμε όταν δεν τιμάμε όσους εισπράττουν βία, ώστε να αντιληφθούμε κάποτε και στη σωστή τους διάσταση όσους ψυχικά διαταραγμένους την ασκούν; Και τι πολιτισμό έχουμε όταν επίσης αυτοί οι ψυχικά διαταραγμένοι που ασκούν βία και χρήζουν βοηθείας αντιμετωπίζονται από τα ΜΜΕ και τον πολύ κόσμο κυρίως ως «τέρατα», ή «δράκοι», κλπ., γεγονός που τους προσδίδει υπόγεια δύναμη και κάποιου είδους …αξία;

Κ.Ν.: Ναι, σίγουρα. Όμως η βία είναι μία μεγάλη διάσταση και στη ψυχική λειτουργία του ατόμου και στις κοινωνικές λειτουργίες, οπότε, συνήθως έχουμε τάση να την αποφεύγουμε, γιατί μας ενοχλεί όλους, μας διαταράζει…

Στις δικές μας κοινωνίες, που είμαστε σε μια πορεία ιστορική, η οποία δεν μπορεί να προβλεφτεί εντελώς, θα έλεγα, από την αρχαιότητα ακόμα η ιστορία πήρε μια άλλη μορφή με την έννοια ότι ο Σωκράτης, αυτό το άγνωστο του μέλλοντος το συνέδεσε με την εφηβεία. Και ουσιαστικά γι’ αυτό καταδικάστηκε! Γιατί προώθησε κατά έναν τρόπο τους εφήβους να αναπτύξουν ελεύθερη σκέψη.

Οι έφηβοι τότε (έφηβος σημαίνει επί της ήβης, όπως ο έφιππος ανεβαίνει πάνω στο άτι του όταν είναι ώριμο) ήταν εκείνοι που είχαν ολοκληρώσει την σωματική ωρίμανση, δεν ήταν δηλαδή 12 με 18 χρονών, όπως είναι σήμερα, αλλά 18 έως 30. Οπότε οι διαδικασίες ωρίμανσης του σώματος δεν συμπεριλαμβάνονταν στην εφηβεία και στις εκφράσεις της. Και στους ρωμαίους επίσης, το ρήμα που χαρακτηρίζει την εφηβεία, σημαίνει ότι είμαι έφηβος όταν έχω τελειώσει η διαδικασία ωρίμανσης του σώματος, δηλ. και πάλι 18 με 30 χρονών.

Οι ενήλικες τότε φοβόντουσαν αυτή την αμφισβήτηση, την αλλαγή του παραδοσιακού, αυτό το καινούργιο που φέρνουν οι έφηβοι, που μπορεί να φέρει την κρίση και την αλλαγή του μέλλοντος.

Σε ότι αφορά την πιο σύγχρονη ιστορία και το πώς φτάσαμε στην εφηβεία όπως την βλέπουμε σήμερα να είναι δηλαδή δεμένη με την αλλαγή του σώματος και μόνον, θα βγει και ένα βιβλίο του Θανάση Χατζόπουλου, στο οποίο έχω ένα δικό μου κεφάλαιο μέσα για τις σωματικές εκφράσεις της εφηβείας, σε αυτή τη διαδικασία της αυτονόμησης και του χωρισμού των εφήβων στις σύγχρονες κοινωνίες.

Γιατί η ψυχολογία των παιδιών και η ψυχολογία των εφήβων, είναι πολύ πρόσφατα φαινόμενα.

Μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα, το παιδί το αντιμετωπίζαμε σαν έναν μικρό ενήλικο και του αποδίδαμε τις ίδιες ψυχικές λειτουργίες. Έτσι το έζησα και εγώ όταν ήμουν παιδί στο χωριό. Το βάζανε να δουλεύει, κλπ.

Ανακαλύψαμε όμως σιγά σιγά, ότι το παιδί έχει εντελώς διαφορετικές ψυχικές λειτουργίες. Και πολύ αργότερα, από τα χρόνια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και μετά, ανακαλύψαμε και πως η εφηβεία επίσης έχει διαφορετικές ψυχικές λειτουργίες. Δεν είναι ένας μικρός ενήλικας ο έφηβος, που μπορεί να δουλέψει κι αυτός, κλπ.

Η εφηβεία είναι αναγέννηση, αφενός μεν σωματική, αφετέρου ως ψυχική ταυτότητα. Αυτή η αναγέννηση αναγκάζει τον έφηβο να εκφραστεί και πάλι όπως ένα μωρό το οποίο δεν μιλάει. Βλέπουμε δηλαδή την λειτουργία της σωματικής έκφρασης.

Που σημαίνει ότι ο έφηβος παίρνει τα πρώτα στάδια της ζωής και τα ξαναβάζει σε μια καινούργια διεργασία, σε δυο άξονες ταυτόχρονα:

  • 1. ένας άξονας του χωρισμού, με την έννοια της αυτονόμησης του παιδιού από τους γονείς, που με αυτήν θα δημιουργηθεί σιγά σιγά η προσωπική σκέψη η οποία κτίζεται μέσα από την κριτική, και η κριτική αναγκαστικά φέρνει κάποια κρίση, γιατί σημαίνει αντιπαράθεση, κλπ.,  
  • 2. και ο άλλος άξονας που δηλώνει ότι δεν μπορεί αυτή τη διαδικασία του χωρισμού να την βιώσει κάποιος μόνος του. Γιατί κανένας έφηβος δεν μπορεί να γίνει έφηβος από μόνος του, δηλαδή να περάσει στην εφηβεία χωρίς τους γονείς του (την προηγούμενη γενιά) και χωρίς τους άλλους εφήβους, τους ομοίους του, τους συνομήλικους του.

Ο κάθε έφηβος λοιπόν γίνεται έφηβος ταυτόχρονα: α) με την εγγραφή του στην κοινωνική ομάδα που ανήκει, και β) με την αντιπαράθεση στην προηγούμενη γενιά των γονιών του, αλλά παράλληλα και με τη συνοδεία τους (όχι δηλαδή την απουσία τους).

Ο κάθε έφηβος λοιπόν χρειάζεται και τους ομοίους του. Την εγγραφή του στους ομοίους του. Σε μια παρέα, σε μια γενικότερη κίνηση των συνομηλίκων του. Αυτή η εγγραφή στους συνομήλικους του, είναι αυτή η οποία συνομιλεί με όλη του την νεανική προβληματική. Γιατί εμπεριέχει την αμφισβήτηση, υποχρεωτικά και απαραίτητα.

Είναι άλλωστε η διάθεση με την οποία εγγράφεται ο ίδιος στην ιστορία: Αμφισβητώντας. Γιατί το μέλλον της ιστορίας είναι άγνωστο. Ακριβώς για να μην την επαναλάβει, όπως είναι. Αν και δεν μπορεί να ξεγραφτεί από την παράδοση, αυτή την συνέχεια που λέγαμε νωρίτερα. Και η εγγραφή στην ομάδα, είναι απαραίτητη για να μπορέσει να αμφισβητήσει την προηγούμενη γενιά.

Ένα άλλο σημείο το οποίο είναι σημαντικό, είναι πως αυτή η αμφισβήτηση της προηγούμενης γενιάς δεν μπορεί να γίνει χωρίς την παρουσία και τη συνοδεία, όπως είπα, αυτής της προηγούμενης γενιάς: Να αντιπαρατίθεται και να αμύνεται και η ίδια, υπερασπιζόμενη της αξίες της.

Διότι η παραίτηση της προηγούμενης γενιάς, δηλ. ουσιαστικά των γονιών (είτε μέσω της απουσίας, είτε μέσω του φιλικού στυλ με τους εφήβους, είτε μέσω της ουδετερότητας, π.χ. να τους αφήσουν να τα βγάλουν πέρα μόνοι τους…), αφήνει τους έφηβους να εξαρτώνται μόνο από τους ομοίους τους.

Όμως για να κρατηθεί η διαδικασία της εφηβείας, πρέπει να γίνονται και οι δύο κινήσεις παράλληλα, όπως περπατούμε με δύο πόδια. Η μια με την ομάδα των ομοίων, και η άλλη απέναντι στην προηγούμενη γενιά, όπου οι σχέσεις θα αλλάξουν απέναντι στο νέο ενήλικα που διαμορφώνεται και μεταμορφώνεται απέναντί τους.

Κρ.Π.: Όλη η διαδικασία λοιπόν της εφηβείας, είναι μία κρίση, γιατί είναι μία αλλαγή;

Κ.Ν.: Εννοείται! Μια αλλαγή όπου οι έφηβοι θα επαναπροσδιοριστούν με τα καινούργια κοινωνικά δεδομένα και με καινούργιες μορφές έκφρασης ακόμα.

Αλλά η εγγραφή στην ομάδα των ομοίων θα μας επαναφέρει λίγο στην προβληματική της βίας… Η βία όπως είπα είναι ανθρώπινη και ζωική διάσταση, πάντα σε σχέση με κάποια διαδικασία άμυνας και υποστήριξης.

Κρ.Π.: Άλλο η άμυνα όμως και άλλο η επίθεση; Τα ζώα όταν τους επιτίθενται, είτε αμύνονται επιτιθέμενα, είτε τρέπονται σε φυγή, είτε παγώνουν – παραδίδονται, αναγκαστικά, και κάποια μάλιστα υποδύονται ότι είναι νεκρά…

Ν.Κ.: Ναι. Την κρατούμε λοιπόν τη βία σαν άμυνα. Η φυσιολογική της διάσταση, είναι σαν άμυνα, σε κάθε ζωντανό και στον άνθρωπο. Το θέμα είναι αν ξεκόβεται ή αν λειτουργεί μαζί με τις άλλες ψυχικές διαστάσεις.

Και επανέρχομαι στο θέμα εφηβεία και βία. Η εγγραφή ενός έφηβου στην ομάδα είναι απαραίτητη, και όχι μόνο η εγγραφή αλλά και η λειτουργία της ομάδας ολόκληρης, σαν καινούργια γενιά που αμφισβητεί όπως είπα την προηγούμενη και δημιουργεί καινούργιους τρόπους σκέψης, έκφρασης, ακόμα και τέχνης, διότι οι καινούργιες μορφές κοινωνικής έκφρασης και δημιουργίας έρχονται από τις νέες γενιές, κι αυτή είναι η βαθύτερη κίνηση των ιστορικών κοινωνιών μας.

Πότε αυτή η φυσιολογική εξέλιξη της εφηβείας σε ενηλικίωση, μπορεί να εκτραπεί;

  • 1. Όταν για παράδειγμα η προηγούμενη γενιά όπως ανέφερα απουσιάζει, για διάφορους λόγους.
  • 2. Όταν η προηγούμενη γενιά συνθλίψει, καταστείλει βίαια και ριζικά όλη αυτή τη διαδικασία (όπως στο παράδειγμα των παραδοσιακών κοινωνιών).
  • 3. Και μια τρίτη περίπτωση που είναι πολύ συχνή στα χρόνια μας, όταν τα παιδιά γίνονται αντικείμενο χρήσης των γονιών για προσωπικούς τους σκοπούς. Είτε για να τους συνοδέψουν στις δυσκολίες τους, είτε για να γίνουν σύμμαχοι συνήθως εναντίον του άλλου γονιού. Αυτές οι συμμαχίες είναι εμφανείς συνειδητά, αλλά πολλές φορές είναι ασυνείδητες. Η πιο κλασσική συμμαχία είναι του παιδιού με τη μαμά εναντίον του μπαμπά.

Το θέμα είναι ότι σε αυτές τις περιπτώσεις ο έφηβος δεν έχει τους συνοδούς που θα αντιπαρατεθεί!

Τι γίνεται σε αυτή την περίπτωση; Η ομάδα των ομοίων γίνονται οι μόνοι συνοδοί οι οποίοι του επιτρέπουν να μην αισθάνεται μόνος. Αυτοί οι συνοδοί όμως είναι ένα είδος αντίδοτου που δεν επιτρέπει την εξέλιξη του χωρισμού και της ψυχικής αυτονόμησης, και τον ωθεί να γίνει ίδιος με τους συνομίληκους. Και το να γίνει ίδιος με τους άλλους, είναι μια τρομερά βίαια ψυχική διαδικασία, γιατί πρέπει μόνιμα η ομάδα αυτή των ομοίων να βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση με τους διαφορετικούς.

Έτσι παρατηρούμε να γίνονται μάχες ανάμεσα σε ομάδες νέων, όπως για παράδειγμα στα προάστια της Γαλλίας, που σκοτώνονται παιδιά μεταξύ τους. Και πιθανώς στο σωφρονιστήριο της Ελλάδας, ανάλογα φαινόμενα θα οδήγησαν σε αυτό το ομαδικό έγκλημα. Οι μεν εναντίον των δε. Μπορεί να είναι δύο ή τρεις εναντίον τεσσάρων, ή μπορεί να είναι δύο εναντίον δέκα, κλπ.

Επειδή η διαδικασία χωρισμού και αυτονόμησης από την προηγούμενη γενιά -τους γονείς- δεν γίνεται πλέον επειδή είναι δύσκολη αυτή καθεαυτή, τα παιδιά εγγράφονται σε μια ομάδα που γίνεται ένας κλειστός κύκλος, σαν αναπαρωγή του οικογενειακού βιώματος, όπου δεν αισθάνονται μόνα τους και ανήκουν κάπου.

Αυτή η νέα μορφή οικογένειας, των ομοίων, αφενός μεν αναπτύσσει υποχρεωτικά αντικοινωνικές διαδικασίες, (γιατί δεν μπορεί να λειτουργήσει με τις οικογενειακές αναφορές), όπως π.χ. με ναρκωτικά, με παραβατικές συμπεριφορές και βίαιες, πχ. κλεψιές, βιασμούς, κλπ., και αφετέρου η ίδια η ομάδα αυτή αναπτύσσεται με έναν αρχηγό παρέχοντας την αρχέγονη ορδή και εξελίσσεται αντικοινωνικά και με βία. Επιπλέον ο αρχηγός φαίνεται ως ο πιο δυνατός και οι άλλοι πρέπει να του αποδεικνύουν συνεχώς ότι αυτός είναι ο πιο δυνατός με τον ίδιο τρόπο, με τη χρήση βίας.

Έτσι όλες τους οι σχέσεις, και με τους άλλους και με το περιβάλλον, περνάνε μέσα από τη βία.

Κρ.Π.: Ο Μπερτ Χέλινγκερ έχει πει, πως όταν κάποιος ανήκει σε μια ομάδα (για την ανάγκη του ανήκειν δηλαδή) απενεχοποιείται για μια πιθανή εγκληματική πράξη όταν η ομάδα του την δέχεται ως αναγκαία και σωστή. Δηλαδή, μπορεί να γίνουν τα μεγαλύτερα εγκλήματα και τα μέλη της ομάδας να νιώθουν ότι έχουν πράξει σωστά, εφόσον αυτό είναι για το καλό της ομάδας αυτής που ανήκουν…

Κ.Ν.: Ναι, και όχι μόνο τα δέχονται, αλλά τα έχουν και ως αξίες της ομάδας! Γιατί η ομάδα δεν μπορεί να εγγραφεί στην κοινωνική διαδικασία και αφετέρου η ομάδα έχει ανάγκη από την αντί-ομάδα. Έχει ανάγκη δηλαδή από τους διαφορετικούς, οι οποίοι τη βάζουν συνεχώς σε αμφισβήτηση.

Κρ.Π.: Για να υποκαταστήσει την αντιπαράθεση με τους γονείς γίνεται αυτό; Εφόσον δεν υπάρχει γονιός να αντιπαρατεθούν, βάζουν την αντίθετη ομάδα, την εχθρική να αντιπαρατεθούν;

Κ.Ν.: Ναι, αλλά στο βάθος δεν αντικαθιστά πραγματικά τους γονείς, την προηγούμενη γενιά. Δηλαδή, δεν επιτρέπει την ψυχική διαδικασία της εφηβείας να εξελιχθεί.

Γίνεται, λοιπόν, όντως, υποκατάστατο και επανάληψη. Επανάληψη του αδιεξόδου. Και έτσι βρίσκουμε σε αυτές τις ομάδες, όλες τις μορφές βίας, αλλά και τη βασικότερη μορφή βίας η οποία είναι να απομονωθεί και να σκοτωθεί, με διάφορους συμβολικούς τρόπους (και ορισμένες φορές και με αυθεντικό τρόπο, δηλαδή με πραγματικό θάνατο), όποιος αμφισβητεί την ομάδα αυτή.

Οπότε η σεξουαλική βία είναι η πιο συχνή. Η βία είναι η απόδειξη ότι είμαστε ίδιοι. Επίδειξη και απόδειξη ότι είμαστε ίδιοι. Στο οτιδήποτε διαφορετικό πρέπει να επιτεθούμε.  Και εκεί είναι οι ρίζες όλων των ρατσισμών και των φασισμών: Η επιδίωξη του ομοίου. Να είμαστε ίδιοι! Να ανήκουμε σε μία ομάδα ομοίων – υποκαθιστώντας την αίσθηση της οικογένειας.

Κρ.Π.: Έχει ανάγκη δηλαδή να είναι ίδιος και να ανήκει σε μία ομάδα ομοίων για την βεβαιότητα και την ασφάλεια του ετεροκαθορισμού από τους αντίθετους και του αυτοπροσδιορισμού από τους όμοιους, της ταυτότητάς του;

Κ.Ν.: Ναι, αυτή είναι βασική διαδικασία για κάθε έφηβο. Αυτή η διαδικασία αν δεν μπορεί να συνοδευτεί με την κρίση αντιπαράθεσης στους ενήλικους, με την προηγούμενη γενιά δηλαδή, που δεν είναι μόνο οι γονείς, είναι οι δάσκαλοι, είναι οι ψυχολόγοι, είναι οι αστυνομικοί, οι γιατροί, οποιοσδήποτε θα βρεθεί απέναντι, ξεκομμένος από αυτούς.

Κρ.Π.: Η Πιέρα Ολανιέ έχει πει, πως είναι σα να ψιθυρίζει η κοινωνία στον έφηβο, όλοι οι ενήλικοι δηλαδή: «Κατασκεύασε το μέλλον σου», αλλά οι ειδικοί γνωρίζουν πως βαθύτερα ο έφηβος πρέπει πρώτα να κατασκευάσει το παρελθόν του, ώστε να βασίσει σε αυτό το μέλλον του, την ταυτότητά του μέσα στον κόσμο. Είναι αυτό που λέγατε και για την αφήγηση;

Κ.Ν.: Θα αλλάξω λίγο τους όρους. Δεν κατασκευάζουμε το παρελθόν μας, το κατανοούμε πιο πολύ μάλλον –και όχι εντελώς, κατανοούμε το πώς μας κατασκεύασε το παρελθόν.

Κρ.Π.: Το ανέφερα, διότι όταν μπαίνει ένας έφηβος σε αυτή τη διαδικασία να φτιάξει τη νέα του ψυχική και κοινωνική ταυτότητα και να καταλάβει όπως είπατε πώς τον κατασκεύασε το παρελθόν του, χρειάζεται να μην έχει περάσει ανείπωτα βιώματα στα οποία μπορεί να έχει εγκλωβιστεί τραυματικά μέσα στην επανάληψή τους, διότι δεν θα μπορέσει να καταφέρει να βρει τη νέα ταυτότητά του, αφού δεν μπορεί να τα αφηγηθεί, ούτε να τα μοιραστεί, δηλαδή δεν θα καταφέρει να κατανοήσει το παρελθόν του ώστε να καταλάβει πως τον κατασκεύασε…

Κ.Ν.: Ναι, βέβαια. Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται να επέμβουν οι ειδικοί, αν μπορούν να επέμβουν, για να μπορέσει να κατανοήσει το παρελθόν του ο νέος, χρειάζεται κάποιος διερμηνέας δηλαδή θα λέγαμε.

Κρ.Π.: Και όταν όχι μόνον δεν υπάρχουν ειδικοί θεραπευτές όπως θα έπρεπε στη περίπτωση των εφήβων του σωφρονιστικού ιδρύματος, αλλά υπάρχει και επιπλέον εγκληματική βία και φρίκη; Τι μέλλον έχουν αυτά τα παιδιά, αμφότερα; Δηλαδή και αυτοί που τους βίασαν και αυτοί που βιάστηκαν;

Κ.Ν.: Ναι, εδώ πρόκειται για θέμα αρκετά δύσκολο να δοθεί μια εύκολη απάντηση. Δηλαδή αυτή η βία υπονοεί όλο αυτό το υπόστρωμα για το πώς έχουν γίνει αυτές οι διαδικασίες… όπως αναλύθηκε παραπάνω.  

Κρ.Π.: Η παράταση της εφηβείας σε πολλούς ανθρώπους γιατί συμβαίνει;

Κ.Ν.: Αυτό είναι μια βαθύτερη ερώτηση και προβληματική, για την οποία θα έλεγα ότι η εφηβεία ουσιαστικά δεν τελειώνει ποτέ. Με την έννοια ότι η εφηβεία δεν δέχεται τίποτα σαν δεδομένο και βέβαια μπορεί να φτάσει έως και σε ριζικές τοποθετήσεις όπου απορρίπτουμε τα πάντα, κάτι που είναι σε ένα βαθμό παθολογικό.

Αλλά αυτή η διαλεκτική σχέση, να αναρωτιόμαστε συνεχώς για το πώς φτιάχνουμε το παρόν και ταυτόχρονα το μέλλον, δε μπορεί να γίνει χωρίς μια κάποια εφηβική παρουσία στη σκέψη του καθένα μας.

Ναι μεν δηλαδή να ξέρουμε ότι σίγουρα θα πεθάνουμε, και το σώμα μάς το θυμίζει συνεχώς, αλλά αυτό να μη μας εμποδίζει να δημιουργούμε ταυτόχρονα μέχρι τα 90, τα 100, κλπ.. Αυτή είναι η παρουσία της νεανικής σκέψης: Δεν τελειώσαμε! Ποτέ!

Γι’ αυτό οι κοινωνίες που βρεθήκαμε, όπως αναφέρει και ο φίλος μας ο Μαρκούζε, οι οποίες επέτρεψαν με όλη αυτή τη διάσταση του ελεύθερου χρόνου και της δημιουργίας, επέτρεψαν αυτή τη νεανικότητα και την νεανικοποίηση των ενήλικων.

Στο βιβλίο για τις απεργίες πείνας στην εφηβεία, έχω ένα κεφάλαιο που το λέω «Θάνατος στο θάνατο». Είναι,  δηλαδή, λίγο, σα να γινόμαστε αθάνατοι… Οι κοινωνίες της αφθονίας καλλιέργησαν αυτή την ψευδαίσθηση τη βαθύτερη, ότι μπορούμε να τα έχουμε όλα, ακόμα και την αθανασία.

Αυτή την προβληματική του ευημερισμού που την έχουν αναπτύξει πολλοί, όπου την έφερε το αντικείμενο – η αντικειμενικοποίηση που έχει πει και ο Καστοριάδης, ο αμερικάνος Κρίστοφερ Λας την έχει αναλύσει στο βιβλίο του με τίτλο «Η κουλτούρα του ναρκισσισμού», λέγοντας πώς στις μέρες μας τα αντικείμενα πήραν μεγάλη διάσταση στις ανθρώπινες σχέσεις, στην ανθρώπινη λειτουργία…

Το σώμα λοιπόν ήρθε να πάρει τη θέση διαφόρων εκφράσεων αυτών των προβληματικών που δεν λειτουργούν μέσα από τις λεκτικές σχέσεις. Δηλαδή, ναρκωτικά, ανορεξία, βουλιμία, αϋπνία, εξαρτήσεις διάφορες, π.χ. από το κομπιούτερ, κλπ., όπως και όλες οι μορφές βίας που είναι εκφράσεις σωματικές.

Και παράλληλα υπάρχει και αυτή η βαθύτερη προβληματική του ναρκισσισμού, που λέει ότι «δεν εξαρτώμαι από κανέναν άνθρωπο, αλλά μόνο από κτήσεις και αντικείμενα».

Ποιο είναι το αντίδοτο όλων αυτών; Ποια είναι η θεραπευτική αντιμετώπιση;

Όχι να πάρουμε την εκπαιδευτική θέση, δηλαδή να πούμε στο νέο, όχι αυτό μη το κάνεις κλπ., αλλά να μπούμε σε μία διαδικασία κατανόησης ότι ο έφηβος δεν μπορεί να πει με λόγια, να εκφραστεί και να μοιραστεί αυτό που ζει, και τη δυσκολία αυτή τη βαθύτερη να αισθανθεί ότι τον κατανοούν και ότι τον συνοδεύουν σε όλα αυτά που ζει, τελικά το σώμα, οι σωματικές εκφράσεις, έρχονται να δώσουν στην κοινωνία δείκτες, να δείξουν δηλαδή στους άλλους ότι κάτι δεν πάει καλά...

Αν οι άλλοι τον καταπιέσουν σε αυτό, δεν μπορεί να υπάρχει καμία διέξοδος να εκφραστεί. Οπότε η μόνη έξοδος είναι από το αν οι άλλοι αρχίσουν να αναρωτιούνται, μήπως τελικά και μεις συνδράμουμε στο πρόβλημα, και να μπουν στη διαδικασία καλύτερου μοιράσματος, με διάφορους τρόπους. Και με τα ναρκωτικά, και με τις αυτοκτονίες, και με τις βίαιες συμπεριφορές.

Δηλαδή, όλα αυτά είναι να ξαναμπούν σε μια ανθρώπινη διαδικασία, που θα έχει ανθρώπινες διαστάσεις.

Κρ.Π.: Επειδή τίποτα δεν μαθαίνεται με τα λόγια, αλλά με βιώματα, οπότε οι άνθρωποι γύρω από τον έφηβο χρειάζεται να του δείξουν, και όχι να του εξηγήσουν, τον τρόπο να μοιράζεται πράγματα, και για να το κάνουν αυτό θα πρέπει οι ίδιοι να ξέρουν να μεταεπικοινωνούν. Δηλαδή να εκφράζουν λεκτικά το συναίσθημά τους, και το όραμα της σχέσης που έχουν για τον άλλον. Μπορούν όμως οι ενήλικες να μεταεπικοινωνήσουν με αυτόν τον τρόπο;

Κ.Ν.: Αυτό είναι πολύ σωστό. Οι ενήλικες που συνοδεύουν και πρέπει να συνοδεύουν τον έφηβο για να μεγαλώσει και για να γίνει αυτόνομος, δυνητικά μπορούν να αλλάξουν αν καταλάβουν ορισμένα πράγματα.

Πολλές φορές τους συνιστούμε να παίζουν με τα παιδιά τους, για παράδειγμα. Να μάθουν να παίζουν. Όλη αυτή η διαδικασία του μοιράσματος, του βιώματος που εκφράζεται, σιγά σιγά γίνεται τρόπος ζωής. Κάνουμε επίσης ομάδες γονέων που συζητούν μεταξύ τους για να καταλαβαίνουν σιγά σιγά πως αυτή η όλη διαδικασία τους έχει ξεφύγει…

Κρ.Π.: Τα συμπτώματα της βίας, άλλωστε, είναι συμπτώματα, τα προβλήματα είναι κάπου αλλού και δεν αφορούν μόνο τον έφηβο, αλλά και το οικογενειακό του σύστημα, όπως και το κοινωνικό.

Κ.Ν.: Είναι δείκτες όπως είπαμε, δείχνουν τα προβλήματα. Αν τους καταπιέσουμε, τους πούμε ότι είναι κακοί και τους διώξουμε, τους αποκλείσουμε, δεν κάνουμε τίποτε άλλο από το να συντηρούμε τα προβλήματα. Αν όμως πούμε ότι κάτι μας δείχνουν, και προσπαθήσουμε να βρούμε τι μας δείχνουν, από πού προέρχονται δηλαδή, μπαίνουμε σε μία διαδικασία, ακριβώς, ανθρωποποίησης των βιωμάτων.

Όλες αυτές οι βίαιες σωματικές εκφράσεις, διάφοροι αυτοτραυματισμοί και γενικά βίαιες συμπεριφορές, δείχνουν τη χρήση της σωματικής έκφρασης η οποία είναι δείκτης της βαθύτερης ψυχικής δυσκολίας να βρει μία θέση ομοίου μαζί με τους άλλους, και διαφορετική ταυτόχρονα, με προσωπική ταυτότητα, και γίνεται εντελώς όμοιος με κάποιους που γίνονται όλοι βίαιοι, αλλά δεν μπορεί να λειτουργήσει σαν διαφορετικός – δεν έχει καμία αυτόνομη σκέψη.

Και δείχνουν αυτή την προβληματική, η οποία είναι καταστροφική τελικά. Δεν φτιάχνει ένα κοινωνικό άτομο, που είναι και όμοιος και διαφορετικός.

Η εφηβεία είναι ταυτόχρονα μια ατομική πορεία αυτονόμησης και ωρίμανσης αλλά ταυτόχρονα είναι μια πορεία ωρίμανσης ενός κοινωνικού όντος, ομοίου και συγχρόνως διαφορετικού. Και όταν δεν πάει καλά η εφηβεία, σημαίνει ότι αυτές οι δύο διαδικασίες και στο άτομο αλλά και στην κοινωνία δεν συνεργάζονται...

Κρ.Π.: Το βιβλίο σας που πρόκειται να κυκλορήσει από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη, τι θέμα έχει;

Κ.Ν.: Λέγεται «Εξορία και γλώσσα», και συνδέεται με όλα αυτά που θίξαμε, σε σχέση με τα ανείπωτα βιώματα, δηλαδή ότι αυτή είναι η εξορία, το να βγαίνουν από την ανθρώπινη διάσταση κάποια βιώματα.-

Ο Κώστας Νασίκας, είναι ψυχαναλυτής, μέλος της Γαλλικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας, διδάσκει στο Πανεπιστήμιο της Λυών, είναι ιατρικός υπεύθυνος του Οίκου Εφήβων της Λυών και επίσης είναι ζωγράφος. 

Τίτλοι βιβλίων του (στα γαλλικά):  

  • Ημερολόγιο μιας ανορεξίας
  • Καταναλωτισμός και βία
  • Σωματικά ίχνη και μνήμη του ονείρου
  • Το τραύμα ανάμεσα στην δημιουργία και στην καταστροφή
  • Το σώμα στην έκφραση των εφήβων
  • Εξορία και γλώσσα (το οποίο πρόκειται να κυκλοφορήσει και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη)

Τίτλοι συλλογικών έργων (στα γαλλικά) με δική του επιμέλεια:

  • Φάμπρικες της γλώσσας
  • Η πειθώ και η δύναμη του λόγου (το οποίο πρόκειται να κυκλοφορήσει)
  • Βία και μη λεκτικές εκφράσεις

Ρένα Χατζηδάκη (Μαρίνα), «Κατάσταση Πολιορκίας» , α’ έκδοση, εκδ. Ολκός 1974

[…] Χρόνος παραμορφώθηκε,

Τα χρόνια που έρχονται παραμορφώθηκαν.

Ξέρεις πού θα με βρεις,

Εγώ ο Φόβος.

Εγώ ο θάνατος.

Εγώ η μνήμη, ανήμερη.

Εγώ η θύμηση της τρυφεράδας του χεριού σου,

εγώ ο καημός της χαλασμένης μας ζωής.

Θα πολιορκώ το «κοίταζε τη δουλειά σου» με τη αγωνία μου.

Θα θρυμματίζω τον ύπνο τους μ’ άσεμνα, φρικιαστικά βεγγαλικά.

Σφαίρες αμέτρητες θα πέφτουν στους αδιάφορους διαβάτες,

ώσπου ν’ αρχίσουν να σφαδάζουν

ώσπου ν’ αρχίσουν ν’ αναρωτιούνται.

Εμένα δε θα μπορούν να με σκοτώσουν.

Όμως θαρρώ, οι μόνοι που -ίσως -καταλάβουν θα ναι τα παιδιά,

πλούσια απ’ την κληρονομιά μας

πρώτη φορά, τα παιδιά

σκληρά στη μνήμη, σκληρά σε μας,

θα διαβάσουν ίσως έγκαιρα

τ’ αδέξια μηνύματα των προτελευταίων ναυαγών

διορθώνοντας τα λάθη,

σβήνοντας τα ψέματα,

ονοματίζοντας σωστά, χωρίς ρομαντισμούς τα παιδιά,

χωρίς αναγραμματισμούς ηλικίας

σημαδεμένα από την αστραπή

τη γνώση της μοναξιάς της δύναμης

που σε μας άργησε τόσο πολύ να ‘ρθει.

[…]

THE WORLD HATES WOMEN – Ο ΚΟΣΜΟΣ ΜΙΣΕΙ ΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ – Μετάφραση του βίντεο στα ελληνικά: Christine Cooreman

[…] Για τις κακοποιημένες και δολοφονημένες γυναίκες -και παιδιά- δεν θα βρούμε κανένα μνημείο στον κόσμο, στο όνομά τους! […]

o kosmow misei tis gynaikes_the world hates women

ΒΑΣΙΣΜΕΝΟ ΣΕ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ

Ένα κομμάτι κρέας,  ζεστή σάρκα ή άνθρωποι με σάρκα και οστά;
ΕΝΑ ΚΟΡΜΙ ή ΈΝΑ ΑΤΟΜΟ;

“Είμαι μια σκύλα.
ένα μ@@νί.
μια πουτάνα.
…αλλά, αυτό δεν είναι τίποτα.”

Σύμφωνα με μια παγκόσμια επιθεώρηση στοιχείων του 2013 από την UN WOMEN (οργάνωση του ΟΗΕ για τη γυναίκα), 35% των γυναικών σε όλον τον κόσμο έχουν ζήσει την σωματική ή/και την σεξουαλική βία.

Παρά την ύπαρξη ενός δυνατού και όλο και πιο δυναμικού φεμινιστικού κινήματος, φρικτή βία και άθλια εγκλήματα κατά των γυναικών συνεχίζουν την καταστροφική τους πορεία ανά τον κόσμο, ενώ τα μονοπάτια του βρίσκονται αδιακρίτως σε όλες τις χώρες, τις γλώσσες και τις ζωές.

Καθώς η φρίκη διαδίδεται και αυξάνει, καθώς όλο και περισσότερες γυναίκες ξυλοκοπούνται, βιάζονται, δολοφονούνται, γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης, θεωρούνται αδύναμες, σκοτώνονται και αποτελούν στόχους εγκλημάτων πολέμου, εγκλημάτων τιμής, διακίνησης ανθρώπων και θανάτωσης θηλυκών εμβρύων, πρέπει να αναρωτηθούμε μήπως ο ΚΣΟΜΟΣ ΜΙΣΕΙ ΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ (#WORLD HATE WOMEN) ?

Εμείς θέτουμε την ερώτηση. Εσείς;

 

————-

Το κείμενο του βίντεο μεταφρασμένο στα ελληνικά από την Christine Cooreman:

“1 out of 3 women has been beaten, forced into sex or abused during her lifetime”, United Nations / Violence against women:

“1 στις 3 γυναίκες έχει φάει ξύλο, έχει αναγκαστεί σε σεξουαλική πράξη ή υπέστη βία κατά τη διάρκεια της ζωής της”, Ηνωμένα Έθνη / Βία κατά των Γυναικών

   
«I’m a bitch, «Είμαι μια σκύλα,
a cunt, ένα μ@@νί,
a whore, μια πουτάνα,
…but this is nothing.»
…αλλά αυτό δεν είναι τίποτα.»
“Go to the mango tree, the body of your daughter is (hanging) there”, May 31, 2014, Uttar Pradesh, India, THE GUARDIAN “Πήγαινε στο δέντρο, το μάνγκο, το σώμα της κόρης σου είναι (κρεμασμένο) εκεί”, 31 Μαΐου 2014, Uttar Pradesh, Ινδία, THE GUARDIAN
THE WORLD HATES WOMEN Ο ΚΟΣΜΟΣ ΜΙΣΕΙ ΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ
“They use acid because it takes just a tiny dose to corrode and ruin someone’s life. Acid removes the shape of her face. It is a way to cancel her out.”, May 31, 2014, Italy Europe, THE GUARDIAN “Χρησιμοποιούν οξύ γιατί αρκεί μια πολύ μικρή δόση για να διαβρώσεις και να καταστρέψεις τη ζωή κάποιου. Το οξύ αφαιρεί το σχήμα του προσώπου της. Είναι ένας τρόπος να την ακυρώσεις.”, 31 Μαΐου 2014, Iταλία, Ευρώπη, THE GUARDIAN
“Man rapes and cuts toe off woman after being told he was to be expelled from apartment.”, May 20, 2013, Bilbao, Spain, EL MUNDO “Ένας άνδρας βιάζει και κόβει το δάχτυλο του ποδιού μιας γυναίκας, αφού έμαθε ότι πρόκειται να του γίνει έξωση από το διαμέρισμά του.”, 20 Μαΐου 2013, Μπιλμπάο, Ισπανία, EL MUNDO
“…he then put the knife in her mouth, slicing both of her cheeks and cutting her tongue in half. She told police she “played dead” so he would stop hurting her.”, November 15, 2010, Brisbane Australia, THE COURRIER MAIL “…στη συνέχεια, έβαλε το μαχαίρι μέσα στο στόμα της, κομματιάζοντας και τα δυο της μάγουλα και κόβοντας τη γλώσσα της στη μέση. Εκείνη είπε στην αστυνομία ότι «έκανε τη νεκρή» ώστε να σταματήσει να την πονάει.”, 15 Νοεμβρίου 2010, Brisbane Αυστραλία, THE COURRIER MAIL
“About 10 of them would gang-rape a woman, and when they had finished, they would kill her by pushing a sharpened stick the size of a broomstick into her vagina until she was bleeding and almost dead.”, June 8, 2014, Rwanda, Africa, HUMAN RIGHTS ADVOCACY GROUP “Περίπου 10 απ’αυτούς την βίασαν ομαδικά και, όταν τελείωσαν, τη σκότωσαν βάζοντας μέσα στον κόλπο της ένα μυτερό κλαδί, σαν σκουπόξυλο, έως ότου αιμορραγήσει και σχεδόν πεθάνει.”, 8 Ιουνίου 2014, Ρουάντα, Αφρική, HUMAN RIGHTS ADVOCACY GROUP
“He was arrested for allegedly raping and killing the 7-month-old baby girl of a woman he once dated. The infant was taken to the hospital with a fractured skull, ruptured spleen, broken rib, bruising to the spine and a lacerated liver.”, July 20, 2010, Newark, USA, GOTHAMIST “Συνελήφθη με την κατηγορία ότι είχε βιάσει και σκοτώσει το 7 μηνών κοριτσάκι της γυναίκας με την οποία είχε κάποτε σχέση. Το μωρό οδηγήθηκε στο νοσοκομείο με κάταγμα κρανίου, ρήξη σπλήνας, σπασμένα πλευρά, μώλωπες στη σπονδυλική στήλη και το συκώτι κατεστραμμένο.”, 20 Ιουλίου 2010, Newark, ΗΠΑ, GOTHAMIST
“My daughter refused to obey the order to get undressed. So they ordered her to choose between rape and death. She chooses death. So they started to torture her, cutting off her breasts one at a time with a knife, then her ears and then they completely cut open her belly…. After a time, my daughter breathed her last.”, 2004, South Kivu, Congo, INTERNATIONAL ALERT “Η κόρη μου αρνήθηκε να υπακούσει στην εντολή να γδυθεί. Έτσι, την διέταξαν να επιλέξει μεταξύ βιασμού και θανάτου. Επέλεξε τον θάνατο. Έτσι, άρχισαν να τη βασανίζουν, κόβοντας τα στήθη της ένα-ένα, με ένα μαχαίρι, μετά τα αυτιά της και μετά άνοιξαν την κοιλιά της πέρα ως πέρα… Μετά από λίγο, η κόρη μου άφησε την τελευταία της πνοή.”, 2004, Νότιο Κιβού, Κονγκό, INTERNATIONAL ALERT
«Over 160 million females are missing because of ultrasound screening followed by sex selective abortion. The tragedy of the world’s 160 million “missing” girls isn’t that they are missing. The tragedy is that they are dead.», June 26, 2011, The World, The New York Times «Πάνω από 160 εκατομμύρια άνθρωποι γένους θηλυκού αγνοούνται λόγω της εξέτασης με υπέρηχο που ακολουθείται από έκτρωση η οποία επιλέγεται με βάση το φύλο. Η τραγωδία των 160 εκατομμυρίων αυτών «αγνοούμενων» κοριτσιών δεν είναι το γεγονός ότι αγνοούνται. Η τραγωδία είναι πως είναι νεκρά.», 26 Ιουνίου 2011, Κόσμος, The New York Times
Share & Ask WHY?#worldhateswomen Μοιραστείτε το & Αναρωτηθείτε ΓΙΑΤI;

#worldhateswomen

*

Δημοσιεύτηκε στις 6 Αυγούστου 2014
Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε και να εκφράσουμε την ευγνωμοσύνη μας σε όλους τους θαυμάσιους ανθρώπους που μας βοήθησαν να υλοποιήσουμε το #WORLD HATES WOMEN :

Lena bagutti, Julia farber, Nanor Kojanian Nerkizian, Ilaria Di Cecco, Susana Diaz-Caballero, Yi-Zhang, Shrilekha Das, Shruti Maria Datar, Tanmay Kulkarni, Kabir Chowdhary

Ομάδα Video Daddy: Σκηνοθέτης: Sumit Verma, Video Artists: Akshay Tambe / Leo Vuppuluri, https://www.facebook.com/PostThoughtC…, Concept: G.S., Edit: Jackson Garg / Twish Mukherjee, Artist Models: Soumya Iyer/ G.S.

Facebook: https://www.facebook.com/videodaddy, Twitter: https://twitter.com/DaddyVideo, Instagram: http://instagram.com/video_daddy

————

Σχετικά άρθρα:

[…] για τα κακοποιημένα παιδιά ή τις κακοποιημένες γυναίκες δεν θα βρούμε κανένα μνημείο στον κόσμο, στο όνομά τους! […]

[…] Το μόνο που ζητάει ο θύτης από τον μάρτυρα είναι να μην κάνει τίποτε.

Απευθύνεται στη γενική τάση των ανθρώπων να μη βλέπουν, να μην ακούν και να μη λένε τίποτε κακό. Πρώτη άμυνά του είναι η μυστικότητα και η σιωπή.

Αν αυτά αποτύχουν, τότε ο θύτης αμφισβητεί την αξιοπιστία του θύματός του. Οσο ισχυρότερος είναι ο θύτης τόσο περισσότερες δυνατότητες έχει να παραποιεί την πραγματικότητα.

Για τον τρόπο σκέψης του θύτη δεν γνωρίζουμε πολλά: αυταρχικός, μυστικοπαθής, μεγαλομανής, ακόμη και παρανοϊκός, είναι πολύ ευαίσθητος στην πραγματικότητα της δύναμης και στα κοινωνικά πρότυπα. Συνήθως περιφρονεί εκείνους που προσπαθούν να τον καταλάβουν και έτσι δεν προσφέρεται για μελέτη. Επειδή δεν πιστεύει ότι έχει πρόβλημα, δεν ζητάει βοήθεια ­ παρά μόνον όταν αντιμετωπίζει τον νόμο.

Επιφανειακά δείχνει φυσιολογικός.

Από τη σκοπιά των νομικών θεσμών μας και των ηθικών κρίσεών μας, αυτή η φαινομενική ίσως φυσιολογικότητα είναι πολύ πιο απειλητική από όλες μαζί τις φρικαλεότητες.[…]

—-

Όπως επίσης και τα εξής:

Τί είναι τρέλα; Του Φώτη Καγγελάρη

12:51 | 19 Ιουν. 2014

Είναι δύσκολο να ειπωθεί γιατί η Τρέλα και ο θάνατος εκφράζουν τις ακραίες αλλά ταυτόχρονα «ανθρώπινες, πολύ ανθρώπινες» μορφές ετερότητας της ανθρώπινης ύπαρξης. Τα ίδια τα πάσχοντα άτομα συχνά δυσκολεύονται να εκφράσουν αυτό που τους συμβαίνει.

Οι λέξεις, λοιπόν, είναι δύσκολο να αποδώσουν το βίωμα μιας κατάστασης που υπερβαίνει την δυνατότητα της έκφρασής μας.

Ωστόσο, μπορούμε να επιχειρήσουμε να το προσεγγίσουμε.

Συνώνυμο της Τρέλας είναι η Ψύχωση. Αλλά, όχι με την κοινή έννοια της εμμονής, του ‘κολλήματος’, του φανατισμού ή της ‘πόρωσης’ αν και μπορεί ένα ‘κόλλημα’ να είναι ένα  ψυχωτικό σημείο.

Κατ’ αρχήν, ας παραμερίσουμε τα στερεότυπα ότι η Τρέλα είναι ωραία, ότι η Τρέλα είναι επαναστατική, ότι η Τρέλα είναι μαγκιά, ότι ο τρελός προσποιείται, κ.λπ.

Επίσης, ας παραμερίσουμε την δαιμονοποίησή της αλλά και την αυτόκλητη υπεράσπισή της ως δήθεν μη διαφορετικής κατάστασης από εκείνης των υπόλοιπων ατόμων.

Ας παραμερίσουμε ακόμη, το θρησκευτικό ή μαγικό νόημα που μπορεί να της αποδίδεται, την πολιτική εμπάθεια ή τον προσεταιρισμό της, τις ιστορικές και κοινωνικές θεωρήσεις διαχρονικά και συγχρονικά, δηλαδή το νόημα που αποδίδει μια κοινωνική ομάδα σ’ αυτό που συμβαίνει εντός της.

Ας παραμερίσουμε επίσης, εκείνες τις ανεκδιήγητες απόψεις που πάνε βάσει κοινωνικών στερεοτύπων να ορίσουν το φυσιολογικό και μη φυσιολογικό στη ζωή μας, το λογικό και το παράλογο, το πολιτικά ορθό και το απορριπτέο όταν δεν συνάδει με  τη σκέψη εκείνου που κρίνει.

Κυρίως, όμως, ας παραμερίσουμε αν θέλουμε κάτι να καταλάβουμε, τις δικές μας φαντασιώσεις για τον επικίνδυνο τρελό, τις Χολυγουντιανές αναφορές για τον τρομακτικό ψυχοπαθή, το για ‘πέταμα’ άτομο, το κρυφό ή φανερό γέλιο της υπεροχής μας ως λογικών, την συμπονετική κατανόησή μας που είναι ταυτόχρονα απόρριψη.

Μια απόπειρα προσέγγισης:

Η Τρέλα είναι μια ψυχική κατάσταση που θίγει σε βάθος το σύνολο της προσωπικότητας και του συναισθηματικού κόσμου, ολόκληρη την παρουσία και την ύπαρξη του ατόμου στον κόσμο. Το άτομο  δεν έχει επίγνωση της κατάστασης  του (σε αντίθεση με τη Νεύρωση όπου το άτομο έχει επίγνωση του προβλήματος του παρότι δεν μπορεί να το αντιμετωπίσει) οι δε νοητικές λειτουργίες του παραμένουν ανέπαφες.

Κύριο χαρακτηριστικό της διαταραχής αυτής είναι η αποκοπή από την κοινή πραγματικότητα και η επινόηση μιας νέας (παραλήρημα) ή η ερμηνεία της κοινής πραγματικότητας μ’ έναν τρόπο εξωλογικό, απόπειρες που αποσκοπούν στην επούλωση της απώλειας της πραγματικότητας.

Η απώλεια της πραγματικότητας (πραγματικότητα = ο κόσμος των νοημάτων, των εννοιών, των σημασιών, του σημαίνοντος, ο τρόπος που ο άνθρωπος τοποθετείται μέσα στον κόσμο του) συνοδεύεται από τρόμο, πανικό, αγωνία, ενοχή και απέραντο πόνο – δυνατότερο από εκείνο των καρκινοπαθών στο τελευταίο στάδιο-  αίσθημα της απώλειας του εαυτού,  κατάρρευσης του κόσμου,  δευτέρας παρουσίας, σεισμού, κ.λπ.

Η παραληρητική οργάνωση είναι φτιαγμένη από μια απόπειρα ανασύστασης της πραγματικότητας – δηλαδή μιας νέας σημασίας της πραγματικότητας έστω και τρελής- ενώ ταυτόχρονα διακατέχεται από μια βαθιά ευχαρίστηση γι’ αυτό που συμβαίνει, μια τέτοια ευχαρίστηση που αφ’ ενός  κάνει το άτομο να δέχεται τα δεινά που του συμβαίνουν και αφ’ ετέρου καθιστά δύσκολη την θεραπευτική προσέγγιση αφού το άτομο αρνείται να αφήσει την κατάστασή του την οποία επιπλέον θεωρεί ως πραγματική αφού  την ζει.

Η κατάσταση αυτή συνοδεύεται συχνά από ακουστικές και οπτικές ψευδαισθήσεις ή άλλου τύπου αισθητηριακές διαταραχές, ανακαλύψεις σκοπού της ζωής  ή νοημάτων με θέματα θρησκευτικά, μεγαλείου, καταδίωξης, κ.λπ.

Ας σημειώσουμε ότι ο τρελός στο παραλήρημά του αναφέρεται στο τι του κάνει ο Άλλος, κατέχεται από τον Άλλον, είναι έρμαιο της απόλαυσης του Άλλου ή αναφέρεται στο τι συμβαίνει στο σώμα του το οποίο βιώνει ως αποδιοργανωμένο, κομματιασμένο, ανοίκειο, φλεγόμενο πράγμα που συχνά φαίνεται μέσα στις ζωγραφιές τους.

Βλέπουμε, λοιπόν, ότι οι κύριοι άξονες που συγκροτούν την τρέλα είναι το νόημα της σχέσης με τον Άλλον και το σώμα, ότι δηλαδή αφορά και τον καθένα μας αλλά στη βάση μιας αλλοίωσης της σχέσης αυτής.

Η Τρέλα δεν είναι μόνο αυτά. Αλλά, σίγουρα είναι αυτά.

Εκείνο που οφείλουμε να κατανοήσουμε είναι ότι η Τρέλα είναι μια βαθιά και αποκλειστικά ανθρώπινη κατάσταση, μια σπαρακτική υπαρξιακή εμπειρία, ένα βίωμα που αναδύεται από τον πιο βαθύ πυρήνα του ψυχισμού του καθενός κάτω από ορισμένες συνθήκες και προϋποθέσεις, μια απελπισμένη προσφυγή σε νόημα.

Κλείνω με τα λόγια του Ζ. Λακάν: «Η ανθρώπινη ύπαρξη όχι μόνο δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς την τρέλα αλλά δεν θα ήταν καν ανθρώπινη ύπαρξη αν δεν είχε μέσα της την τρέλα σαν ορόσημο της ίδιας της της ελευθερίας.»
Φώτης Καγγελάρης

*Τη Δευτέρα 6 Οκτωβρίου 2014, η Εταιρεία Μελέτης Πολιτισμικής Ετερότητας (Ε.Μ.Π.Ε.) και ο Δήμος της Αθήνας (Ο.Π.Α.Ν.Δ.Α.) οργανώνουν την Εκδήλωση «Τέχνη και Τρέλα»

Προβληματισμός

Η «Τέχνη και η Τρέλα» διαφορετικές αλλά ενδεχομένως παράλληλες και συνυπάρχουσες καταστάσεις αναβλύζουν από τον χώρο του ασυνειδήτου ως αναφομοίωτες από την σημαίνουσα τάξη διεργασίες, ως μαρτυρίες από τον χώρο του Χεγκελιανού πράγματος, του Λακανικού πραγματικού, του Χαϊντεγκεριανού άρρητου.

Καθυποτάσσουν και υποχρεώνουν το Σημαίνον σε εκφράσεις και μορφώματα σημασίας τα οποία έρχονται σε ρήξη με τους τρέχοντες κώδικες σημασίας και αισθητικής, σε ρήξη και με την εξωτερική κοινή πραγματικότητα, σε ρήξη, αλίμονο, όσον αφορά την τρέλα και με την εσωτερική.

Η «Τέχνη και η Τρέλα» ανεξάρτητα της ενδεχόμενης συγκατοίκησής τους αποδίδουν την Ετερότητα ως τόπο καταγωγής της ανθρώπινης ύπαρξης, τη διαφορετικότητα ως το σημείο εκκίνησης για τη δομή της κοινής ‘φυσιολογικότητας’.

Αυτό, όμως, το γεγονός της Ετερότητας θέτει και το πρόβλημα της προσέγγισης: πώς από τη θέση του ο ‘φυσιολογικός’ μπορεί να μιλήσει για τον κόσμο του τρελού; Πώς ο τρελός απ’ τη δική του θέση μπορεί να κάνει χρήση της γλώσσας του ‘φυσιολογικού’ (λόγος, σιωπή, σώμα) για ν’ αποδώσει το βίωμά του;

Μήπως η Τέχνη, αφ’ ενός ως έκφραση ενάντια στην κοινοτοπία και τη σύμβαση και αφ’ ετέρου έχοντας συγκατοικήσει κατά περιόδους με την Τρέλα είναι σε θέση να μας πει κάτι και για την Τρέλα και για τον ίδιο της τον εαυτό; Πού τέμνονται; Υπάρχουν ομόκεντροι κύκλοι; Πού αίρεται το «και»;

Και ακόμα: τα δύο αυτά φαινόμενα μπορούν να μας μιλήσουν για τη σύμβαση και τη ρήξη στο σήμερα;
Ας αφήσουμε την Τέχνη ως οδηγό να μας ξεναγήσει και στη χώρα της τρέλας και στη χώρα της ‘φυσιολογικότητας’ μέσω των τοπίων της δικής της χώρας.
Φώτης Καγγελάρης

«Τέχνη και Τρέλα»

Εγκαίνια: Δευτέρα 6 Οκτωβρίου 2014

Διάρκεια: 6 έως 25 Οκτωβρίου 2014

Κεντρικός Χώρος: Πολιτιστικό Κέντρο «Μελίνα», Ηρακλειδών 66, Γκάζι
Είσοδος Ελεύθερη

Περισσότερα για τους συμμετέχοντες και το πρόγραμμα των εκδηλώσεων: www.empe-alterity.blogspot.gr

«Μ’ αγαπά η χώρα μου;»: Ο λόγος στα παιδιά και τους εφήβους της κρίσης

Tvxs

17:55 | 31 Μάιος. 2014

Μέσα από δύο πτυχιακές έρευνες των ψυχολόγων Ελένης Σουκούρογλου και Αναστασίας Αδάμ που πραγματοποιήθηκαν στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου υπό την επίβλεψη της καθηγήτριας ψυχολογίας και συγγραφέως Φωτεινής Τσαλίκογλου, δόθηκε ο λόγος στα παιδιά και στους εφήβους της κρίσης. Τα παιδιά με τις ζωγραφιές τους και τις ιστορίες τους και οι έφηβοι μέσω της ημιδομημένης συνέντευξης και της αφήγησης, απάντησαν τι σημαίνει  οικονομική κρίση, πως την βιώνουν, ποιες είναι οι αιτίες της και ποιες οι πιθανές λύσεις.

Ο παιδικός και εφηβικός λόγος φάνηκε απρόβλεπτος, αποκαλυπτικός, σκληρός αλλά και ευαίσθητος. Αποτέλεσε έκπληξη, συγκίνηση, πρόκληση, πρόσκληση, τροφή του νου και της ψυχής όλων των παρευρισκόμενων.

Τα παιδιά και οι έφηβοι τόλμησαν να μη συγκαλύψουν την αλήθεια*. Τόλμησαν να δώσουν νόημα στην απώλεια και στο πόνο που αυτή η κρίση τους προκάλεσε, εκφράζοντας τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τα βιώματά τους. Τόλμησαν επίσης, να κάνουν γνωστή την έντονη ανάγκη τους να σχηματοποιήσουν την κρίση μέσα από τις ζωγραφιές τους, το φορτισμένο συναισθηματικά λόγο τους αλλά και την λογική κρίση τους.

Και η κρίση μέσα από αυτό το βίωμα των εφήβων πήρε μορφή. Άγρια, κακιά, εγκληματική μορφή που προσωποποιεί τη βίαιη αρπαγή όλων όσων χρειάζεται και στερείται η Ελληνική οικογένεια: «… αν μπορούσα… (σιωπή)… θα… (σιωπή)…. έπαιρνα την κατάσταση στα χέρια μου και θα έφτιαχνα με το… , ελπίζω να μην ακουστεί κάπως αυτό… με το έτσι θέλω, μια καλύτερη κατάσταση.» (Αριάδνη).

Όμως και ο λόγος των μικρών παιδιών υπήρξε αφοπλιστικός: «(Η κρίση) Είναι μία χοντρή κυρία, με μεγάλα χέρια και πόδια επειδή τρώει πολύ, τρώει τα ευρώ μας σαν τον κακό λύκο του παραμυθιού. Το στόμα είναι τεράστιο για… «να μας φάει»» (Μελίνα, 5 χρονών)

Παρουσιάζοντας τις συνέπειες της κρίσης, καταδίκασαν τους υπεύθυνους, ζήτησαν με επιμονή την τιμωρία τους αλλά και έδωσαν την δική τους αισιόδοξη ματιά για το μέλλον. Ενδιαφέρον είχε επίσης, η διαφοροποιημένη ματιά των παιδιών από τα ιδιωτικά σχολεία, που πάλι σαν καθρέφτης της κοινωνίας μας, έδωσε μία αίσθηση της πιθανής ανάλογης αντίληψης της κρίσης από εκείνους τους ενήλικες που δεν αντιμετωπίζουν σοβαρά οικονομικά προβλήματα.

Οι έφηβοι από την άλλη μεριά προσπαθώντας να συγκροτήσουν την ταυτότητά τους, καθρεφτίστηκαν στο κοινωνικό βλέμμα προς αυτούς. Το είδωλό τους φάνηκε ισχυρά τραυματισμένο και κατακερματισμένο, αφού και ο καθρέφτης που στάθηκαν μπροστά του ήταν το ίδιο τραυματισμένος.

Στην πλατεία Εξαρχείων στο Floral τη Δευτέρα στις 20/5/2014 έγινε παρουσίαση και συζήτηση για τις δύο αυτές έρευνες, με όλους τους συμμετέχοντες να αντιμετωπίζουν τελικά το βασικό ίσως ερώτημα που δείχνει να θέτουν συμβολικά τα παιδιά και οι έφηβοι της Ελλάδας σήμερα: «Μ’ αγαπά, ή δεν μ’ αγαπά η χώρα μου;».

Σε μέρες που βήμα κυρίως έχουν οι «ειδικοί και επαγγελματίες της πολιτικής» για το θέμα της κρίσης, για πρώτη φορά δόθηκε βήμα στον παιδικό και εφηβικό λόγο: «… ένοιωσα… ότι τα μοιράζομαι με κάποιον… που νοιάστηκε για μένα…» (Ιάσονας)

Αφορμή αυτής της εκδήλωσης αποτέλεσε η παρουσίασή τους στο tvxs.gr στα πλαίσια της έρευνας για τις αιτίες και τις λύσεις της κρίσης της δημοσιογράφου και συμβούλου ανθρωπίνων σχέσεων Κρυσταλίας Πατούλη, όπου στα αποτελέσματά της καταδεικνύεται εκτός των άλλων πόσο σημαντική είναι η επίγνωση της πραγματικότητας που βιώνει η χώρα μας τα τελευταία χρόνια.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου έδωσε το έναυσμα, την έμπνευση και την καθοδήγηση για την διεξαγωγή των δύο ερευνών και τίμησε με την παρουσία της την εκδήλωση, ενώ παράλληλα με τη σειρά της η Κρυσταλία Πατούλη βοήθησε να ακουστούν οι φωνές των παιδιών ακόμα πιο δυνατά και πιο μακρυά γιατί όπως και η ίδια ανέφερε «αυτήν την επίγνωση «την οφείλουμε όχι μόνο στους εαυτούς μας, αλλά κυρίως στα νέα παιδιά»«.

Τα λόγια της Φωτεινής Τσαλίκογλου συνοψίζουν την ανάγκη αυτή: *«Ζούμε μέρες θανάτου και πρέπει να πούμε «όχι» στο καμουφλάζ του πόνου, «όχι» στον κατευνασμό, «όχι» στην συγκάλυψη. Διότι αν  αντέξουμε να διαχειριστούμε όλες αυτές τις απώλειες, αντί να μας διαλύσουν θα καταφέρουν να μας αφυπνίσουν. Και ίσως αυτό, είναι το ύστατο δώρο που μπορούμε να περιμένουμε…»

Στο κατάμεστο από συμμετέχοντες Floral, με επιπλέον ειδική σύγχρονη μετάφραση όλων των λεγομένων στη νοηματική γλώσσα, το βιωματικό παιχνίδι με τις μαργαρίτες -έμπνευση της Αναστασίας Αδάμ από το βιβλίο «Δε μ’αγαπάς. Μ’αγαπάς» της Φωτεινής Τσαλίκογλου– έδειξε να φέρνει όλους πιο κοντά σε αυτό το κοινωνικό διπολικό μήνυμα που ο έφηβος εισπράττει: «Δεν είσαι πια παιδί. Είσαι ακόμα παιδί», το οποίο τον οδηγεί στη σύγχυση και τα οδυνηρά της αποτελέσματα που οι ίδιοι οι έφηβοι αποτυπώσανε με έμφαση στο λόγο τους.

«Μ’ αγαπά; Δε μ’αγαπά;» αναρωτηθήκαν όλοι, μέσω αυτής της αυθόρμητης δραματοποίησης, γι’ αυτό το συμβολικό ερώτημα των παιδιών και των εφήβων:

Μ’ αγαπά η χώρα μου; Μ’ αγαπά αυτή η χώρα που μού κλέβει την ταυτότητα; Που μου στερεί τα όνειρα; Δε μ’ αγαπά δυστυχώς… ήταν η  απάντηση. Κι όμως, εκείνη τη στιγμή, ακούστηκε στο βάθος κάτι ανατρεπτικό «Μ’ αγαπά, απλά περισσεύει ένα… Περισσεύει ένα πέταλο από τη μαργαρίτα.» γιατί ίσως στο χέρι μας είναι, το πώς θα αντιληφθούμε και θα διαμορφώσουμε τις καταστάσεις, το πως θα ονειρευτούμε το μέλλον.

Άλλωστε, τα παιδιά και οι έφηβοι, παρά τη σύγχυση και το διάχυτο φόβο τους, απαλλαγμένοι από ενοχές, τόλμησαν να επινοήσουν τρόπους δημιουργικής θέασης του κόσμου:

– Μας κάλεσαν να μη δεχτούμε τη κρίση ως κάτι φυσικό, αναπόφευκτο και μοιραίο αλλά να τη μετατρέψουμε σε κρίση(σκέψη) και από εκεί σε αλλαγές προσωπικές και κοινωνικές.

– Μας κάλεσαν στην αυτοπαρατήρηση και τη παρατήρηση του κόσμου γύρω μας με στόχο την συνειδητοποίηση και το μοίρασμα, υπερβαίνοντας το «εγώ» με το «εμείς».

Η σκυτάλη είχε ήδη πλέον δοθεί από τους ομιλητές στους συμμετέχοντες και ξεκίνησε η συζήτηση, όπου ακούστηκαν πολλές σκέψεις, απορίες, προβληματισμοί αλλά και προτάσεις:

  • «Μήπως μιλάμε για «κρίση πολιτισμού;»,
  • «Αν θέλουμε να δημιουργήσουμε κοινωνίες με μέλλον πρέπει να δώσουμε τόπο στην ουτοπία»,
  • «Μήπως λοιπόν να δώσουμε προτεραιότητα και στη φαντασία των παιδιών;»,
  • «Η κρίση, η σκέψη των παιδιών είναι η μόνη μου αισιοδοξία!»,
  • «Τα παιδιά οραματίζονται, μας ανοίγουν νέους ορίζοντες!»,
  • «Η Τέχνη είναι αντίδοτο στην κρίση!»,
  • «Μην αφήσουμε την τέχνη να χαθεί από τα σχολεία!»
  • «Η Τέχνη πάντα μάς βοηθά να ανακαλύψουμε τις λύσεις και τις διεξόδους!»,
  • «Τα παιδιά και οι έφηβοι χρειάζονται ψυχολογική συμβουλευτική παρέμβαση στη παρούσα συγκυρία, το ίδιο οι γονείς και οι δάσκαλοί»,
  • «Να ακούσουμε τα παιδιά που μας καθρεφτίζουν»
  • «Τί θα έλεγαν οι ενήλικες αν μπορούσαν πραγματικά να εκφραστούν ελεύθερα;»
  • «Τί θα έλεγαν οι μετανάστες αν μπορούσαν να μιλήσουν για την Κρίση που βιώνουν σε μια χώρα που δεν έχουν την στήριξη από πουθενά;»
  • «Υπάρχει αίτημα ψυχολογικής παρέμβασης πρόληψης αλλά ταυτόχρονα έλλειμμα»,
  • «Η ψυχολογία μπορεί να έχει διττό ρόλο στα χέρια της εξουσίας. εξαρτάται ποιον τύπο ανθρώπου θέλει να δημιουργήσει»,
  • «Η οικογένεια ως μικρογραφία της κρίσης;»
  • «Ελπίδα αποτελεί η μη συναίνεση μας στο τέρας της κρίσης που η εξάχρονη Μελίνα, ζωγράφισε! Να μη νοιώσουμε ότι έχουμε γίνει ένα με αυτό!»
  • «Ποιος και με ποια κριτήρια θα μας πει για τη κανονικότητα;»
  • «Σήμερα ένοιωσα σαν να μεταμορφώθηκε η συνθήκη της ζωής μου, σαν να είδα με διαφορετικό τρόπο τα πράγματα και τον εαυτό μου μέσα σ’ αυτά»

Και στο τέλος «Πώς να κρυφτείς απ΄ τα παιδιά; Έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλα!» αρχίσαν να τραγουδούν όλοι…

Το Floral γεμάτο από μαργαρίτες και μουσικές, ζωγραφικά σχέδια, συναισθήματα, σκέψεις και προτάσεις, μοίρασμα και συνειδητοποίηση, δράση και πράξη, μεταμορφώθηκε ως ένας νέος ασύμβατος βιότοπος για την κρίση, που μας αποκάλυψαν τα μικρά παιδιά και οι έφηβοι, ανοίγοντάς απλά και γενναιόδωρα την ψυχή τους.

Κι αν πρέπει να ξεχωρίσουμε το πιο δυνατό μήνυμα αυτής της βραδιάς, είναι η ευγνωμοσύνη όλων μας προς αυτά τα παιδιά που ανοίχτηκαν και μας μίλησαν. Η έκφραση, η ωριμότητα, η αισιοδοξία, αλλά κυρίως η αλήθεια τους, πως τίποτα δεν είναι καταδικασμένο όσο είμαστε διατεθειμένοι να το μοιραστούμε και να το παλέψουμε μαζί.

Αναστασία ΑδάμΕλένη Σουκούρογλου

20/5/14 – Floral – Συζήτηση με θέμα: Πώς βιώνουν τα παιδιά και οι έφηβοι την κρίση;

ΠΑΙΔΙΑ-ΚΑΙ-ΚΡΙΣΗ-20-ΜΑΗ-poster-1Πρόσκληση – Δελτίο τύπου

Tρίτη 20 Μαΐου | 8 μ.μ. |Floral

Συζήτηση με θέμα: Πώς βιώνουν τα παιδιά και οι έφηβοι την κρίση;

Την Τρίτη 20 Μαϊου στις 8 μ.μ. στο Floral, θα γίνει παρουσίαση δύο ερευνών για το πώς βιώνουν τα παιδιά και οι έφηβοι την κρίση, με βάση δύο πτυχιακές έρευνεςαπό την Ελένη Σουκούρογλου και την Αναστασία Αδάμ, απόφοιτες του τμήματος Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου, οι οποίες ολοκλήρωσαν τις εργασίες τους υπό την επίβλεψη της καθηγήτριας ψυχολογίας Φωτεινής Τσαλίκογλου, και δημοσιεύτηκαν στα πλαίσια της Έρευνας για τις αιτίες και τις λύσεις της κρίσης της δημοσιογράφου – συμβούλου ανθρωπίνων σχέσεων Κρυσταλίας Πατούλη. στο tvxs.gr.

Στην εκδήλωση θα μιλήσουν οι δύο ψυχολόγοι για τα θέματα των εργασιών τους, που έχουν ως εξής:

Α) «Η αναπαράσταση της έννοιας της οικονομικής κρίσης στα παιδιά της πρώτης παιδικής ηλικίας». Από την Ελένη Σουκούρογλου

Η Μελίνα (5 χρονών) ζωγραφίζει την κρίση με μορφή: Είναι μία χοντρή κυρία, με μεγάλα χέρια και πόδια επειδή τρώει πολύ, τρώει τα ευρώ μας σαν τον κακό λύκο του παραμυθιού. Το στόμα είναι τεράστιο για.. «να μας φάει»

Τα παιδιά των δημοσίων σχολείων ζωγράφισαν αυτά που τους στερεί η κρίση, τους «κλέφτες» που τους πήραν τα λεφτά, τους «κακούς» που θέλουν να μας βλάψουν, τις «στεναχωρημένες οικογένειες» τους και τα προβλήματα που έχουν ή ακόμα και την ίδια την κρίση προσωποποιημένη: «Ένα κακό τέρας που ήρθε και έφαγε τα λεφτά μας και μας προκάλεσε τόσα προβλήματα». Τα παιδιά των ιδιωτικών σχολείων με τη σειρά τους ζωγράφισαν την κρίση των άλλων και φρόντισαν να κρατήσουν μια ασφαλή απόσταση! […] καταλήγουν σε μία βασική λύση, εκείνη της τιμωρίας, άμεσης ή έμμεσης. Άμεσης, μέσω κλοπής των ήδη κλοπιμαίων που μας ανήκουν, καθώς και έμμεσης, μέσω της δικαιοσύνης. Η πτυχιακή έρευνα της Ελένης Σουκούρογλου στο τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου με τίτλο, «Η αναπαράσταση της έννοιας της οικονομικής κρίσης στα παιδιά της πρώτης παιδικής ηλικίας», αναδεικνύει τον ιδιαίτερο τρόπο που τα μικρά παιδιά αντιλαμβάνονται την κρίση. Στην έρευνα συμμετείχαν παιδιά παιδικού σταθμού και πρώτης δημοτικού -δημόσιου και ιδιωτικού- από τις περιοχές της Νέας Φιλαδέλφειας και του Καματερού, ηλικίας από 4 έως 6,5 ετών.

Β) Πώς βιώνουν οι έφηβοι την κρίση; Από την Αναστασία Αδάμ

Δέκα έφηβοι μεταξύ 13-17 ετών, από διάφορες περιοχές της Αθήνας, αποκαλύπτουν τι σημαίνει γι’ αυτούς οικονομική κρίση. Ο λόγος τους απρόβλεπτος, αποκαλυπτικός, σκληρός αλλά και ευαίσθητος… αποτελεί έκπληξη, συγκίνηση, πρόκληση, πρόσκληση, τροφή του νου και της ψυχής. Σαν το θεό Ανταίο, που παίρνει δύναμη από το στέρεο πάτημα των ποδιών του στο χώμα της μητέρας γης για να μπορέσει να πετάξει, ο έφηβος αναζητά και αυτός τη δύναμη εκείνη που θα τον απελευθερώσει και θα τον αφήσει να πετάξει, ελεύθερος και ευτυχισμένος στη ζωή του.

«Θέλω  να μην είμαι εξαρτημένη από τους άλλους… και όχι μόνο από τους γονείς, γενικά…» (Λένια).

Στην εκδήλωση θα παραβρεθούν η Φωτεινή Τσαλίκογλου και η  Κρυσταλία Πατούλη, και επιπλέον θα υπάρχει σύγχρονη μετάφραση των παρουσιάσεων και γενικά της συζήτησης στη νοηματική γλώσσα.

Floral, Θεμιστοκλέους 80, Αθήνα, τηλ. 210 3800070, info@floralcafe.gr , www.floralcafe.gr , F:Floral Exarhia

Η πρόσκληση στο φ/β ΕΔΩ

Υπόθεση Καρέλι: «Η έννοια της ασφάλειας τινάζεται στον αέρα!»

08:16 | 10 Απρ. 2014
Ελένη Νίνα

[…] για άλλη μια φορά η έννοια της ασφάλειας τινάζεται στον αέρα!  Και από την άλλη, τραυματίζεται η συνοχή του κοινωνικού ιστού […] αυτό που συνέβη είναι τραγικό, κυρίως επειδή μιλάμε για σώματα ασφαλείας […] Απέδωσαν κατά τη γνώμη τους το δίκαιο, επειδή δολοφονήθηκε ένας από τη φυλή τους. Δεν είναι πόλεμος αξιών, αυτός; Δεν είναι ένα μήνυμα προς όλους μας, το οποίο λέει ότι ο δυνατός μπορεί να ασκήσει εξουσία με όποιον τρόπο αυτός κρίνει καλύτερο; […] Υπάρχουν λοιπόν και πόλεμοι τέτοιου τύπου, που ολόκληροι λαοί εξαθλιώνονται, που εξαφανίζονται οι αρχές, οι κοινωνικοί ιστοί, που διαβρώνονται τα πάντα και που μετά ο καθένας παίρνει το νόμο να τον ασκήσει κατά βούληση […]
Η κλινικός ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια Ελένη Νίνα μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη, με αφορμή το ομαδικό έγκλημα στις «φυλακές» Νιγρίτας Σερρών.

Κρ.Π.: Όπως μαθεύτηκε 15 σωφρονιστικοί υπάλληλοι των φυλακών Νιγρίτας Σερρών. υπέβαλαν «σε βασανιστήρια» έως θανάτου τον βαρυποινίτη Ιλί Καρέλι, για να τον τιμωρήσουν για τη δολοφονία του συναδέλφου τους Γιώργου Τσιρώνη.

Έλ.Ν.: Απέδωσαν «δικαιοσύνη» με τον δικό τους ψυχοπαθητικό τρόπο…

Κρ.Π.: Μήπως κάπως έτσι χτίζεται πλέον μία ανάλογη νοοτροπία αυτοδικίας;

Ελ.Ν.: Χτίζεται μία νοοτροπία αυτοδικίας που μας γυρίζει πολλά χρόνια πίσω

Ανέλαβαν να αποδώσουν δικαιοσύνη με ψυχοπαθητικό τρόπο, να αυτοδικήσουν, ασκώντας κατάχρηση εξουσίας, ασκώντας βία. Κι όταν αναφερόμαστε στην έννοια «ψυχοπαθητικός» εννοούμε μια πολύ σοβαρή διαταραχή προσωπικότητας, όπου το ψυχοπαθητικό άτομο υπερβαίνει τα όρια και προβαίνει σε αντικοινωνικές, παραπτωματικές και βίαιες πράξεις.

Η συγκεκριμένη διαταραχή χτίζεται από τότε που ο άνθρωπος είναι μικρός και συχνότατα έχει και ο ίδιος εκτεθεί σε βία. Ως εκ τούτου λόγω σοβαρών διαταραχών στο οικογενειακό του περιβάλλον αλλά και άλλων επιπρόσθετων λόγων, χτίζει μια άρρωστη προσωπικότητα η οποία μπορεί να έχει λειτουργικό προσωπείο αλλά φιλοξενεί σαδισμό, επιθετικότητα και βία. 

Αυτοί οι διαταραγμένοι άνθρωποι, λοιπόν, ανέλαβαν να αποδώσουν δικαιοσύνη με τον δικό τους άρρωστο, ψυχοπαθητικό τρόπο, ενώ η δικαιοσύνη είχε ήδη αποδοθεί.

Έτσι 15 άνδρες, 15 σωφρονιστικοί υπάλληλοι, υπεύθυνοι για την ασφάλεια των πολιτών, αλλά και των κρατουμένων, αποφάσισαν να βασανίσουν και να δολοφονήσουν έναν κρατούμενο, γιατί προφανώς δεν ήταν ικανοποιημένοι από την απόφαση του Δικαστηρίου. Και έτσι οι φύλακες, οι κρατικοί λειτουργοί, έγιναν πιο κακοποιοί από τους κακοποιούς!

Αν αυτοί που σαν κύριο έργο τους έχουν την διαφύλαξη της ασφάλειάς μας εγκληματούν, τότε κατακρημνίζεται η έννοια της ασφάλειας! Και τελευταία η έννοια της ασφάλειας περνά και πάλι κρίση. Τρομοκράτες μπαινοβγαίνουν στις φυλακές, βαρυποινίτες κάνουν «πάρτυ» στις φυλακές, και φύλακες αναλαμβάνουν βασανισμό μετά δολοφονίας. Δηλαδή για άλλη μια φορά η έννοια της ασφάλειας τινάζεται στον αέρα! Και από την άλλη, τραυματίζεται η συνοχή του κοινωνικού ιστού.

Γιατί κάθε έγκλημα που γίνεται είναι ρωγμή στον κοινωνικό ιστό. Κάθε πράξη βίας είναι ρήγμα στην προσπάθεια των ανθρώπων να χτίσουν πολιτισμό.

Κανένας μας δεν έχει το δικαίωμα να πάρει το νόμο στα χέρια του και να σκοτώσει όποιον θεωρεί υπεύθυνο για κάτι, επειδή είναι μετανάστης, φασίστας, αριστερός, βαρυποινίτης, ή οτιδήποτε άλλο.

Και οι συγκεκριμένοι σωφρονιστικοί υπάλληλοι δεν τον σκότωσαν απλώς, κατέστρωσαν σχέδιο, έδρασαν σαν συμμορία, φρόντισαν να έχει αργό και βασανιστικό θάνατο. Το ευχαριστήθηκαν. Έβγαλαν το θυμό τους, την απελπισία τους, την επιθετικότητα και τον σαδισμό τους πάνω στο θύμα και τελικά τον δολοφόνησαν.

Κρ.Π.: Λέχθηκε, επίσης, πως κάποιος από εκείνους που κτυπούσαν τον Καρέλι φώναξε «σταματήστε θα τον σκοτώσουμε», όμως κανείς δεν τον άκουσε και κατόπιν και ο ίδιος συμμετείχε στον ξυλοδαρμό. Και επιπλέον: «…ο διευθυντής άκουσε τις κραυγές του κρατούμενου και μπήκε στο δωμάτιο που τον κτυπούσαν. Μόλις τον είδε κακοποιημένο είπε στους υπαλλήλους «όποιος θέλει να τον βαρέσει να το κάνει και τώρα και να πάρει την ευθύνη(!). Αν πεθάνει θα χάσουμε τα σπίτια μας»».

Ελ. Ν.: Όποιος συγκαλύπτει σε μια τέτοια περίπτωση συμμετέχει στο έγκλημα, και βλέπουμε επίσης ότι οι άμυνες αυτού που επενέβει ήταν σαθρές και κατέρρευσαν, με αποτέλεσμα να συναινέσει και να συμμετάσχει στο έγκλημα.

Κρ.Π.: Λέει ο Μπερτ Χέλινγκερ «Οι χειρότερες αγριότητες και αδικίες έχουν διαπραχθεί με καθαρή συνείδηση, ενώ νοιώθουμε κάπως ένοχοι κάνοντας καλό, όταν παρεκκλίνει από αυτό που οι άλλοι περιμένουν από εμάς» δηλαδή, το αίσθημα του «ανήκειν» σε μία ομάδα, κάνει κάποιους ανθρώπους να απενοχοποιούνται για τις εγκληματικές πράξεις τους, όταν αυτές είναι αποδεκτές από την ομάδα που ανήκουν…

Ελ.Ν.: Ακριβώς. Που σημαίνει, όμως, ότι αυτός ο άνθρωπος –αν είναι έτσι- και ο ίδιος φιλοξενούσε μία μεγάλη διαταραχή προσωπικότητας, ώστε να κρίνει τελικώς ότι αυτή η ομάδα σωστά πράττει.

Και επαναλαμβάνω μιλάμε για ένα οργανωμένο έγκλημα από σωφρονιστικούς υπαλλήλους! Γι’ αυτό πιστεύω ότι πολύ λίγος θόρυβος έγινε σε σχέση με αυτό το έγκλημα. Δεν μπορεί να συμβαίνουν τέτοιου είδους δολοφονίες σε ένα οργανωμένο υποτίθεται κράτος και σε φυλακές υψίστης ασφάλειας, και από την άλλη να γίνεται τόσος λίγος θόρυβος γι’ αυτό. Θα έπρεπε να είχαμε αντιδράσει όλοι περισσότερο, από τη βουλή, μέχρι τους σκεπτόμενους πολίτες. Σα να υπήρξε δηλαδή λίγη «συνομιλία» πάνω σε ένα θέμα τόσο σκανδαλώδες.

Κρ.Π.: Είναι κι αυτό ένα δείγμα αδιαφορίας, και απραξίας, το οποίο είναι κι αυτό δείγμα διαταραχής;

Ελ.Ν.: Η απάθεια, εκτός από συνενοχή, βέβαια είναι επίσης διαταραχή. Γιατί σημαίνει ότι καθησυχάζουμε το συναίσθημά μας –συμβαίνει δίπλα μας αλλά όχι σε μας- και δεν υπάρχουν ενοχές ως προς αυτό, και συνεχίζουμε τη ζωή μας απρόσκοπτα.

Κρ.Π.: Είναι η ρωγμή του κοινωνικού ιστού που ανέφερες πριν;

Ελ.Ν.: Παλεύουμε οι άνθρωποι για να δημιουργήσουμε έναν πολιτισμό. Σωστά; Παλεύουμε για να ελέγξουμε έναν «κροκόδειλο» που όλοι φιλοξενούμε μέσα μας. Κάθε φορά που αυτός ο κροκόδειλος βγαίνει και αρπάζει έναν από εμάς και τον τραβάει στα βάθη της λίμνης του, τραυματίζεται η έννοια του πολιτισμού. Τραυματίζεται η προσπάθεια όλων μας για να χτίσουμε έναν πολιτισμό. Αυτή είναι η ρωγμή.

Κρ.Π.: Παλεύουμε και αγωνιζόμαστε εμείς οι άνθρωποι… όμως για παράδειγμα τις προάλλες υπουργός λέχτηκε πως δήλωσε ότι «μισεί και σιχαίνεται τους απεργούς». Και ακούμε διαφόρους από την κυβέρνηση αλλά και από κόμματα, να δαιμονοποιούν -και όχι μόνο- κατά καιρούς τους αγώνες…

Ελ.Ν.: Ακούμε και διασπαστικές δηλώσεις για να χωριστούν οι πολίτες σε κατηγορίες. Όλοι οι σκεπτόμενοι άνθρωποι έχουν παλέψει για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Γι’ αυτό λέω ότι είναι ρήγμα στον κοινωνικό ιστό και στην προσπάθεια του ανθρώπου να φτιάξει πολιτισμό. Και σαφέστατα, δεν αρμόζει σε υπουργούς και σε πρόσωπα κύρους να κάνουν τέτοιες δηλώσεις.

Κρ.Π.: Επιπροσθέτως, υπάρχει και αυτή η μετεμφυλιακή νοοτροπία -όσο και μεταπολιτευτική- που λέει ότι πρέπει κανείς κυρίως να ιδιωτεύει, να μην ασχολείται με τα κοινά και να είναι απολιτικοποιημένος… Οπότε και οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι ίσως θεωρούν μάταιο να αγωνιστούν για τα δικαιώματά τους, και για την δική τους ασφάλεια;

Ελ.Ν.: …ναι, θα έπρεπε να διεκδικήσουν  τα δικαιώματά τους με υγιή τρόπο. Δεν το έκαναν όμως. Αντίθετα, πήραν το νόμο στα χέρια τους και προέβησαν σε κατάχρηση εξουσίας.

Κρ.Π.: Δημιουργείται δηλαδή και ένα κλίμα που όποιος αγωνίζεται θεωρείται σιχαμένος…

Ελ.Ν.: Και επιπλέον καλλιεργείται μια νοοτροπία μίσους. Σαφέστατα όταν κάποιος κατέχει μια θέση εξουσίας, θα πρέπει να είναι πάρα πολύ προσεκτικός στις δηλώσεις του και στις πράξεις του. Και όλοι μας πρέπει να είμαστε προσεκτικοί στις δηλώσεις μας, διότι περνάμε μηνύματα και ο λόγος μετά γίνεται δράση.

Κρ.Π.: Φτάσαμε σήμερα να προσβάλλεται ο αγώνας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων άρα και ο πολιτισμός;

Ελ.Ν.: Προσβάλλεται ο πολιτισμός, η δικαιοσύνη, η ασφάλεια, ο κοινωνικός ιστός και η συνοχή, όπως και η προσπάθεια κάποιων ανθρώπων για ανθρώπινα δικαιώματα.

Διότι το ότι κάποιος είναι δολοφόνος ή βαρυποινίτης, δεν σημαίνει ότι δεν έχει ανθρώπινα δικαιώματα. Με το συγκεκριμένο έγκλημα έγινε καταστρατήγηση όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από αυτή τη συμμορία των διαταραγμένων ανθρώπων.

Κρ.Π.: Τι θα έπρεπε να γίνει μετά και από αυτό το γεγονός;

Ελ.Ν.: Υπάρχει μακρά ιστορία, όπου σώματα ασφαλείας, έχουν μετατραπεί σε σώματα βασανιστών. Υπάρχει ένα μεγάλο παρελθόν. Να θυμηθούμε π.χ. την ΕΣΑ, κλπ. Δηλαδή, υπάρχει μια βαριά ιστορία με παραπτωματικές πράξεις άσκησης βίας, κατάχρησης εξουσίας, αυτοδικίας, και ψυχοπαθολογίας.

Άρα θα πρέπει να έχουμε πάρα πολύ στο νου μας, ότι τα σώματα ασφαλείας φιλοξενούν δυστυχώς συχνά ανθρώπους διαταραγμένους που προσπαθούν να έχουν πρόσβαση σε κάποια μορφή εξουσίας προκειμένου να εκφράσουν τον πρωτόγονο εαυτό τους.

Οι ιθύνοντες θα πρέπει αυτό να το έχουν στο νου τους και να κάνουν μία πιο προσεκτική εποπτεία στο ποιον τοποθετούν εκεί μέσα. Υπάρχουν για παράδειγμα, ειδικοί στις φυλακές που ασχολούνται με τους φυλακισμένους, οι οποίοι θα έπρεπε ίσως να εντείνουν τις προσπάθειές τους και να ασχοληθούν ακόμη περισσότερο με την προσεκτική επιλογή όσων εργάζονται στα σώματα ασφαλείας –γιατί ασχολούνται και μ’ αυτό- όπως και με την διαρκή επανεξέτασή τους.

Σίγουρα είναι ένα δύσκολο επάγγελμα, αλλά είναι και θέμα διαφύλαξης κάποιων αρχών. Αυτοί οι άνθρωποι είναι εκείνοι οι οποίοι εκτελούν τις εντολές ενός συστήματος που αποδίδει δικαιοσύνη και θα πρέπει να είναι έντιμοι λειτουργοί και υγιείς προσωπικότητες.

Κρ.Π.: Όταν βλέπουμε όμως ότι επανειλημμένα επιτίθενται βίαια ακόμα και σε ειρηνικά διαμαρτυρόμενους διαδηλωτές… τι μπορούμε να περιμένουμε;

Ελ.Ν.: Γι’ αυτό λέω ότι πρώτον έχουν βαριά ιστορία, και δεύτερον, όταν μπαίνεις στα σώματα ασφαλείας, υποτίθεται ότι κάποια στιγμή θα πρέπει να επιβάλεις και την τάξη. Την τάξη όμως!

Βέβαια, η ανθρώπινη κατάσταση δεν είναι ιδανική. Ο Άνθρωπος δεν είναι πλασμένος μόνον από φως και υγεία. Φιλοξενεί και πάρα πολύ αρρώστια και σκοτάδι. Η ιστορία της ανθρωπότητας είναι αιματοβαμμένη. Απέχουμε από την ιδανική κοινωνία, γιατί δεν είμαστε ιδανικά φτιαγμένοι.

Παλεύουμε συνεχώς με τα σκοτάδια μας. Ο άνθρωπος αγωνίζεται για να ανυψώσει τον εαυτό του σε Άνθρωπο. Σ’ αυτή την πάλη παίζει πολύ σημαντικό ρόλο το περιβάλλον μας, η οικογένειά μας, οι αρχές μας, το σχολείο μας, οι παρέες μας, το κράτος -και το κράτος εμείς είμαστε-, οι πολιτικοί μας, κλπ.

Κρ.Π.: Ναι, αλλά να έχουμε και επίγνωση σε τι φάση είμαστε αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα; Όταν κλείνει η Ερτ, όταν καταστρατηγείται το σύνταγμα, κλπ., όταν πηγαίνει κάποιος να ασκήσει το νόμιμο δικαίωμά του στην διαμαρτυρία και τον δέρνουνε;

Ελ.Ν.: Και επίγνωση ότι είμαστε και ένας λαός υπό διωγμό, μέσα από ενοχές, μέσα από φόβο, ένας λαός με υψηλά ποσοστά απελπισίας. Οπότε είναι ένα περιβάλλον γόνιμο για ξεσπάσματα βίας εναντίον του εαυτού μας(αυτοκτονίες) και εναντίον του διπλανού μας. 

Κρ.Π.: Και κατά των αδυνάμων, όπως έγινε π.χ. με τις καθαρίστριες αλλά και τόσους άλλους…

Ελ.Ν.: Ακριβώς. Θα βγάλουμε το θυμό μας, κάνοντας σάκο του μποξ τους αδύναμους…

Κρ.Π.: Εκτός τού ότι πανευρωπαϊκά βλέπουμε πως αυξάνονται τα ποσοστά της δεξιάς και του εθνικισμού, ο καθηγητής φιλοσοφίας Στέφανος Ροζάνης έχει πει, ότι κινδυνεύει η κοινωνία στο σύνολό της αυτή τη στιγμή. Κινδυνεύει δηλαδή να καταργηθεί ως κοινωνία πολιτών, από την επίθεση που δέχονται τα δικαιώματά της, αλλά και ο πολιτισμός της, όπως όμως και από την αδιαφορία και την απάθεια του κόσμου…

Ελ.Ν.: Γι’ αυτό είπα ότι είναι τραύμα, είναι ρωγμή στον κοινωνικό ιστό, και ρήγμα στην προσπάθειά μας να κάνουμε πολιτισμό.

Και όσο είμαστε ενοχοποιημένοι και τρομαγμένοι, τόσο θα κρυβόμαστε στις φωλιές μας, και από την άλλη θα βγαίνουν έξω οι …κροκόδειλοι που φιλοξενούμε και θα μας σέρνουν στα βάθη της λίμνης. Ο θυμός θέλει διαχείριση και αυτοί οι άνθρωποι – κροκόδειλοι δεν μπορούν να κάνουν διαχείριση του θυμού. Ενώ από την άλλη οι ενοχοποιημένοι και οι φοβισμένοι κάθονται ακίνητοι και προσεύχονται να… μην  τους συμβεί το κακό.

Κρ.Π.: Κι αυτός που φοβάται κινδυνεύει να προκαλέσει αυτό που φοβάται… Και εδώ οι άνθρωποι που φοβούνται για τη ζωή τους, μετατρέπουν το φόβο τους σε θυμό και προκαλούν αυτό που φοβούνται τελικά.

Ελ.Ν.: Αυτό πρέπει κάπου να ξεσπάσει. Και ξεσπάει τώρα με αυτόν τον τρόπο. Να δαρθεί ο γέρος, η καθαρίστρια, ο μετανάστης, ο βαρυποινίτης, ο διπλανός, ο οποιοσδήποτε.

Και ανεβαίνει ο εθνικισμός, που σημαίνει πάλι αυτό: Ανεξέλεγκτος θυμός που δεν ξέρει κανείς πώς να τον διαχειριστεί, και μαζί με την έλλειψη παιδείας, την έλλειψη πολιτισμού, την ψυχοπαθητική προσωπικότητα, συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα. Ξεχειλίζει το πράγμα, γίνεται όλο και πιο επικίνδυνο.

Κρ.Π.: Και πώς μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε;

Ελ.Ν.: Πρέπει συνεχώς, να κρατούν όσοι μπορούν τους υπόλοιπους σε μια εγρήγορση.

Διότι αυτό που συνέβη, μπορεί να συμβεί στον οποιονδήποτε, μπορεί να συμβεί και στους ίδιους. Μεθαύριο, τόσοι άνθρωποι που μπορεί να πάνε στη φυλακή γιατί δεν θα μπορούν να πληρώσουν τα χρέη τους, θα είναι στο έλεος του κάθε ψυχοπαθητικού, ο οποίος θα μπορεί να μπαίνει μέσα και να ξεσπάει το θυμό του και την απελπισία του με όποιον παραπτωματικό τρόπο βρει..

Όταν αυτό που μας συμβαίνει αρχίζει και ξεχειλίζει, μετά δεν είναι εύκολο να το συγκρατήσεις. Άρα πρέπει να κρατηθούμε σε μια εγρήγορση. Κάποιοι έχουν αναλάβει να αφυπνίζουν τους υπόλοιπους…

Και γι’ αυτό είπα πριν ότι είναι εντυπωσιακό πως μετά από ένα τέτοιο γεγονός έγιναν τόσες λίγες δηλώσεις. Δεν έχουμε άλλο τρόπο οι σκεπτόμενοι άνθρωποι, πέραν του λόγου και συγκεκριμένων δράσεων. 

Κρ.Π.: Το ότι ένα τέτοιο γεγονός δεν προκαλεί τον ανάλογο σάλο, τί σημαίνει για την κοινωνία μας; Δεν υπάρχει επίγνωση του τι ακριβώς συνέβη ή του τι σημαίνει; Τί είδους κοινωνία δείχνει, δηλαδή;

Ελ.Ν.: Κοινωνία μουδιασμένων ανθρώπων, που όπου να ‘ναι θα αποκοιμηθούν…

Κρ.Π.: Κάτι σαν κοινωνία …ζωντανών νεκρών;

Ελ.Ν.: Όχι ακόμα, αλλά ανθρώπων που δίνουν δείγματα πως όπου να ‘ναι θα επέλθει ο θάνατος…

Μεγάλο μέρος του πληθυσμού έχει ενοχοποιηθεί κι έχει τρομάξει. Οπότε έχει απομονωθεί στα του οίκου του, που κι αυτόν τον χάνει… Ακόμα τελούμε σε κατάσταση σοκ, που πέφτουν σαν χιονοστιβάδες τα πολυνομοσχέδια και τα μνημόνια το ένα πάνω από το άλλο, τα χαράτσια, οι απειλές, οι μεγαλοστομίες, κλπ., και έχουμε καθίσει και όπου να ‘ναι θα επέλθει και ο θάνατος. Υπάρχουν βέβαια και άνθρωποι που αντιδρούν. Υπάρχουν άνθρωποι. Πάντα υπάρχουν…

Κρ.Π.: Είναι υγιής λοιπόν αυτή η κοινωνία;

Ελ.Ν.: Φυσικά και δεν είναι υγιής η κοινωνία μας. Όπως είπα όμως, πάντα ο άνθρωπος πάλευε με τα σκοτάδια του. Δηλαδή, δεν υπάρχει εποχή που δεν έχει αίμα και αδικία. Γιατί μπορεί η τεχνολογία να πηγαίνει με άλματα και η επιστήμη σταθερά να εξελίσσεται, αλλά ο πολιτισμός προχωράει πάρα πολύ αργά…

Κρ.Π.: Αυτό όμως μπορεί να ακουστεί και απενοχοποιητικά για κάποιους που έχουν βγει από τον δρόμο του πολιτισμού και γυρίζουν στις σπηλιές…

Ελ.Ν.: Γι’ αυτό πρέπει να συνεχίσουμε να μιλάμε. Δεν μπορούμε να μείνουμε αμέτοχοι.  Δηλαδή, πρέπει ο ένας να σκουντάει τον άλλον να ξυπνήσει…

Κρ.Π.: Ναι, αλλά πρώτα πρέπει να καταλάβουμε και σε τι κατάσταση βρισκόμαστε. Διότι για παράδειγμα η συγγραφέας Άλκη Ζέη είπε σε πρόσφατη συνέντευξη, πως θυμώνει όταν ακούει να λένε κάποιοι σήμερα ότι έχουμε πόλεμο, διότι δεν πεθαίνουν οι άνθρωποι στο δρόμο από σφαίρες ούτε από πείνα, όπως στην Κατοχή.

Ελ.Ν.: Είναι πόλεμος. Αυτή τη στιγμή είμαστε σε μία μορφή πολέμου. Και δεν είναι μόνον η Ελλάδα. Υπάρχει αναταραχή σε όλο τον κόσμο, και στην Ελλάδα και στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Σήμερα πεθαίνουν οι αρχές μας, πεθαίνουν οι αξίες μας, και σε λίγο θα έρθει να πεθαίνουν και οι άνθρωποι στο δρόμο. Και ήδη κάποιοι άνθρωποι πεινάνε και σχεδόν πεθαίνουν στο δρόμο, και είναι εξαθλιωμένοι, και είναι απογοητευμένοι, και είναι απελπισμένοι.

Έχουμε πόλεμο αξιών και αρχών. Υπάρχουν λοιπόν πολλών ειδών πόλεμοι και πολλών ειδών θάνατοι. Και ο λήθαργος είναι ένα βήμα πριν το θάνατο. Θυμίζει τα Όνειρα του Κουροσάβα που σε ένα σημείο της ταινίας βλέπουμε τους ανθρώπους να βαδίζουν μέσα στη χιονοθύελα και σιγά σιγά κουράζονται και αρχίζουν να αποκοιμούνται… ενώ ο αρχηγός της αποστολής προσπαθεί να τους ξυπνήσει για να μην πεθάνουν. Κάπως έτσι είναι και σήμερα. Πέφτει το χιόνι, πέφτουν δηλαδή συνεχώς όλα αυτά τα μέτρα, πέφτουν οι ενοχές, οι φόβοι και οι απειλές από πάνω μας, και σιγά σιγά αποκοιμιόμαστε. Και κινδυνεύουμε να πεθάνουμε. Πρέπει λοιπόν να σκουντάμε ο ένας τον άλλον. Γιατί αυτό που συνέβη είναι τραγικό, κυρίως όταν μιλάμε για σώματα ασφαλείας. 

Και το βλέπουμε και σε άλλο γεγονός που συνέβη τις προάλλες, που μπήκαν κακοποιοί σε σπίτια και βασάνιζαν τους ανθρώπους. Δεν αρκούνταν δηλαδή μόνο στο να κλέψουν. Βασάνιζαν. Δηλαδή, επικρατεί πάλι μία ικανοποίηση στο έγκλημα, μια ευχαρίστηση, ένας σαδισμός…

Δεν πρέπει το θύμα απλώς να εξοντωθεί, αλλά πρέπει και να βασανιστεί. Να ικανοποιηθούν και τα σαδιστικά μου ένστικτα, να κάνω και άσκηση εξουσίας… με τον ακρότατο τρόπο.

Δεν είναι πόλεμος, λοιπόν, μόνο το να βγεις στους δρόμους και να σκοτώνεσαι. Υπάρχουν και πόλεμοι τέτοιου τύπου, που ολόκληροι λαοί εξαθλιώνονται, που εξαφανίζονται οι αρχές, οι κοινωνικοί ιστοί, που διαβρώνονται τα πάντα και που μετά ο καθένας παίρνει το νόμο να τον ασκήσει κατά βούληση.

Κρ.Π.: Τι πόλεμος ήταν αυτός που έγινε σε αυτές τις φυλακές;

Ελ.Ν.: Απέδωσαν κατά τη γνώμη τους το δίκαιο, επειδή δολοφονήθηκε ένας από τη φυλή τους. Δεν είναι πόλεμος αξιών, αυτός; Δεν είναι ένα μήνυμα προς όλους μας, το οποίο λέει ότι ο δυνατός μπορεί να ασκήσει εξουσία με όποιον τρόπο αυτός κρίνει καλύτερο;

Κρ.Π.: Για τί είδους κοινωνία μιλάμε σε αυτή την περίπτωση;

Ελ.Ν.: Για τί κοινωνία, και για τί κληρονομιά στα παιδιά μας, για ποιες αξίες, που λένε πως όταν θίγεται κάποιος από τη φυλή μας, θα πρέπει να αποδίδουμε κατά βούληση το νόμο; Μιλάμε για μία παραπαίουσα κοινωνία.

Κρ.Π.: Που όλα δηλαδή μπορείς να τα περιμένεις;

Ελ.Ν.: Ναι. Μια κοινωνία, που όλα μπορείς να τα περιμένεις… που δεν νιώθεις καθόλου ασφάλεια. Σε ποιόν να απευθυνθείς;

Κρ.Π.: Και η ασφάλεια δίδεται μόνο με ανταλλάγματα, όπως η «ασφάλεια» της πόρνης από τον νταβατζή της;

Ελ.Ν.: Που του πουλάει εκδούλευση… για να την απομυζά και να την διασύρει, να την καταρρακώνει, και να την κακοποιεί.

Κρ.Π.: …με τους δικούς του όρους…

Ελ.Ν.: Ακριβώς. Είναι μία κοινωνία που ευλογεί την κακοποίηση!


Διαβάστε επίσης:

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ…

[…] Ο ρατσιστικός τρόπος σκέψης καθίσταται ιδιαίτερα επικίνδυνος όταν  συναρθρώνεται με την πολιτική. Γι’ αυτό, η καταπολέμηση της ρατσιστικής φασιστικής νοοτροπίας δεν αφορά μόνον τα πιθανά…
(18)
[…] Η αντίληψη του Τόνι Νέγκρι ουσιαστικά δίνει το αναγκαίο υπόστρωμα για να αντιληφθούμε τον φασισμό ως πολιτική και ιδεολογική κίνηση άρνησης της ίδιας της ζωής […] Για να μην ζήσουμε πάλι την…
(3)
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά προβλήματα που έχουν σημαδέψει την πορεία του ελληνικού εργατικού συνδικαλισμού την τελευταία εικοσαετία είναι η σταδιακή μείωση της συνδικαλιστικής πυκνότητας, δηλ. του…
(9)

Πώς βιώνουν οι έφηβοι την κρίση; Της Αναστασίας Αδάμ

Δέκα έφηβοι μεταξύ 13-17 ετών, από διάφορες περιοχές της Αθήνας, αποκαλύπτουν τι σημαίνει γι’ αυτούς οικονομική κρίση. Ο λόγος τους απρόβλεπτος, αποκαλυπτικός, σκληρός αλλά και ευαίσθητος… αποτελεί έκπληξη, συγκίνηση, πρόκληση, πρόσκληση, τροφή του νου και της ψυχής. Από την πτυχιακή εργασία της Αναστασίας Αδάμ στο τμήμα ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου υπό την επίβλεψη της καθηγήτριας Φωτεινής Τσαλίκογλου.

Σαν το θεό Ανταίο, που παίρνει δύναμη από το στέρεο πάτημα τον ποδιών του στο χώμα της μητέρας γης για να μπορέσει να πετάξει, ο έφηβος αναζητά και αυτός τη δύναμη εκείνη που θα τον απελευθερώσει και θα τον αφήσει να πετάξει, ελεύθερος και ευτυχισμένος στη ζωή του.

«Θέλω  να μην είμαι εξαρτημένη από τους άλλους… και όχι μόνο από τους γονείς, γενικά…» (Λένια).

Το έδαφος από το οποίο ο έφηβος προσδοκά να αντλήσει δύναμη είναι αυτό των γονιών του, του σχολείου, των συνομηλίκων του και της ευρύτερης κοινωνίας. Έδαφος που στη παρούσα κοινωνική συγκυρία μοιάζει με κινούμενη άμμο.

«Νοιώθω ανασφάλεια… γιατί δεν θα υπάρχουν αρκετές ευκαιρίες για όλους. Θα υπάρχει ανεργία πάντα και το να είσαι άνεργος είναι ό,τι πιο καταστροφικό πιστεύω και σε προσωπικό επίπεδο μετά. Δεν μπορώ να αυτονομηθώ!» (Σωτήρης).

Ο εφηβικός λόγος (ημι-δομημένες συνεντεύξεις) αναλύθηκε με τη μέθοδο της Ερμηνευτικής Φαινομενολογικής Ανάλυσης (IPA) αποκαλύπτοντας μεταξύ άλλων ότι:

Η ελληνική κοινωνία  της οικονομικής κρίσης, δεν ενισχύει επαρκώς τις κατάλληλες συνθήκες για την ομαλή ανάπτυξη της ταυτότητας του εφήβου. Ο έφηβος καθρεφτίζεται στην κοινωνία για να συγκροτήσει ταυτότητα, όπως ανάλογα το βρέφος καθρεφτίζεται στο βλέμμα της μητέρας του. Όταν η κοινωνία αυτή είναι τραυματισμένη, και το είδωλο θα καθρεφτιστεί ανάλογα.

Κατά τον Feldman (2010) οι έφηβοι βιώνουν την εφηβεία ως μια περίοδο άκρως στρεσογόνο. Ενδιαφέρον προκαλεί ο λόγος της Μελίνας που δένει την εφηβεία με τις κοινωνικές συνθήκες, περιγράφοντας την έκρηξη που προκαλείται από αυτό το μείγμα ως ένα «φοβερό ΜΠΑΜ», όταν πρόκειται για «κρίση»:

«Γίνεται μια έκρηξη και εσύ δεν ξέρεις πού να κρυφτείς, πού να συμμαζευτείς. Τίποτα. Διότι εσύ που είσαι έφηβος και είναι η ηλικία που όλα θέλεις να είναι τέλεια, θέλεις δηλαδή να ζεις στο κόσμο που έχεις ονειρευτεί, και όταν ήδη είσαι επηρεασμένος εσωτερικά, που δεν μπορείς να πραγματοποιήσεις αυτό το όνειρο, είναι και έξω ακόμα χειρότερα από αυτό που μπορούσες ποτέ να φανταστείς … οπότε όλα αυτά συνδυάζονται μαζί και κάνουν ένα φοβερό… ΜΠΑΜ!… και μετά αυτό το ΜΠΑΜ δε συμμαζεύεται. Δηλαδή αυτή την έκρηξη δεν μπορείς να τη συμμαζέψεις εύκολα. Είναι πολύ πιο δύσκολο από ό,τι αν ήσουν σε μια κοινωνία η οποία άνθιζε και ήτανε στο ζενίθ της. Αυτό το ΜΠΑΜ είναι αγανάκτηση! (παύση) Αγανακτώ!» (Μελίνα).

Φαίνεται λοιπόν ότι η οικονομική κρίση, βιώνεται από τους εφήβους ως παράγοντας άγχους, που έρχεται και επικάθεται σε εκείνο που αναδύεται έτσι και αλλιώς, εξαιτίας της εφηβείας.

Ο ένας παράγοντας έκλυσης άγχους, η εφηβεία, πυροδοτεί τον άλλον –οικονομική κρίση- και αντίστροφα. Στη συνέχεια μυριάδες συναισθήματα αναφύονται.

Το κοινωνικό μήνυμα όμως που δέχεται ο έφηβος είναι διπλόσημο και αντιφατικό. Ο νέος ακούει τη φράση «Δεν είσαι πια παιδί», γεγονός που το ίδιο του το σώμα μαρτυρεί, ενώ ταυτόχρονα η κοινωνία τον κρατά σε μια παρασιτική, μη ανεξάρτητη θέση, που μοιάζει με εκείνη του παιδιού. Η κοινωνία ευνουχίζει το νέο, κοινωνικά και ψυχοσεξουαλικά αφού του «απαγορεύει» να ξεδιπλώσει την ψυχοκοινωνική του ωριμότητα.

Η διπλόσημη κατάσταση («double bind») που βιώνει, του προκαλεί σύγχυση, πόνο και όλα αυτά τα συναισθήματα και τις σκέψεις, που ο λόγος των εφήβων αποκάλυψε.

Η Λένια βλέπει τον  εαυτό της μπερδεμένο, σε ένα μείγμα αντιφατικών συναισθημάτων μεταξύ τους, αναφέροντας χαρά και λύπη. Όλο αυτό το χαρακτηρίζει ως «τρέλα»:

«Και είμαι λίγο… μπερδεμένη. Δεν ξέρω τι… αν είναι να χαρώ ή να στενοχωρηθώ. Είναι τρέλα. Τρέλα σε πιάνει…» (Λένια).

«Δε ξέρω. Πραγματικά δεν ξέρω. Αυτό είναι μπέρδεμα. Δε ξέρω. Με πιάνει… δε ξέρω… Χάνεσαι… […]… Δεν ξέρεις τι συναίσθημα έχεις. Είναι πολύ περίεργο (μειδιά θλιμμένα)… » (Λένια.)

«Πολλές φορές με πιάνουν τα κλάματα γιατί αγχώνομαι. Έχει τύχει να με πιάσουν τα κλάματα πολλές φορές μέσα στη μέρα και για πολλές μέρες συνεχόμενα.» (Λένια)

«είναι ένα χάος…. και εγώ με το παραμικρό πρόβλημα θέλω να αυτοκτονήσω ας πούμε (γελά)» (Κατερίνα).

Οι έφηβοι επίσης μίλησαν για μια ολική καταστροφή, μια ολική κατάρρευση. Αναφέρθηκαν στη θλίψη και στον πόνο που τους προκαλεί η απώλεια της ζωής που είχαν πριν τη κρίση,  ακόμα και η απώλεια της προηγούμενης εικόνας της χώρας σε παγκόσμιο επίπεδο. Ας ακούσουμε την Αριάδνη:

«Και κάποτε η Ελλάδα ήταν μια χώρα με ανθρώπους τίμιους, ηθικούς που πολεμούσανε… ήτανε χώρα σημαντική, χώρα που επηρέασε την ανθρώπινη ιστορία, τον κόσμο όλο, που πέρασε την γλώσσα της. Που εμείς εδώ εμφυσήσαμε το θέατρο, τον πολιτισμό, και τώρα πού είμαστε;» (Αριάδνη).

Οι αναφορές των εφήβων στη παρούσα μελέτη επιβεβαιώνουν τον Winnicott (1965) που τονίζει ότι ο έφηβος έχει απόλυτη ανάγκη να νοιώθει ότι το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται είναι άξιο της εμπιστοσύνης του, δηλαδή ούτε θα τον εκδικηθεί ούτε θα καταρρεύσει.

Όλοι οι έφηβοι ανεξαιρέτως  εκφράσανε ότι βιώνουν κλονισμό της εμπιστοσύνης τους προς τη πατρίδα τους, τους κοινωνικούς θεσμούς και τα άτομα «δύναμης». Η απώλεια εμπιστοσύνης εκφράζεται με συναισθήματα θυμού, οργής και θλίψης.

Μερικά από τα παρακάτω αποσπάσματα, επιβεβαιώνουν την ανάγκη των παιδιών να νοιώσουν εμπιστοσύνη και από την άλλη μεριά την κοινωνική αδυναμία για να τους τη προσφέρει: 

«Σε έναν άδικο κόσμο ζούμε. Αν είχαμε δημοκρατία,  θα μπορούσαμε να κάναμε κάτι… (παύση) αλλά δεν έχουμε! (αλλαγή τόνου φωνής, σχεδόν ψιθυριστά) Τι έχουμε; Κεκαλυμμένη δικτατορία;!» (Αριάδνη).

«Σίγουρα νοιώθω αγανάκτηση και θυμό γιατί ξέρω ότι κάποιοι ανώτεροι ελέγχουν όλα αυτά και αυτοί οι ανώτεροι αντί να βελτιώσουν τη χώρα…» (Μελίνα). 

«….πολιτικοί μέσα στη διαφθορά και στο σκάνδαλο που δεν θέλουν να καταλάβουν, να νοιαστούνε και κοιτάνε μόνο πως θα συνεχίσουν να έχουν αυτή την πορεία…» (Αριάδνη).

Σε ποια στέρεα κοινωνική βάση οι έφηβοι αυτοί θα μπορέσουν να διαμορφώσουν ατομική και κοινωνική ταυτότητα;

Σύμφωνα με τις απόψεις του Erikson (1990) και άλλων, η κλονισμένη εμπιστοσύνη των εφήβων στα σημαντικά πρόσωπα γι’ αυτούς και την κοινωνία γενικότερα αποτελεί απειλή για την ομαλή ανάπτυξη της ταυτότητάς τους.

Από τον εφηβικό λόγο φάνηκε να υπάρχει έλλειμμα κοινωνικής νοηματοδότησης σε αυτό που κυρίως κάνουν οι έφηβοι, την κατάκτηση της γνώσης μέσα από τη σχολείο.

Από τη μια,  η ανεργία που νοιώθουν ότι θα αντιμετωπίσουν και από την άλλη το βίωμα της οικονομικής κρίσης μέσα από τα πρόσωπα των καθηγητών και των γονιών τους, φαίνεται να τους θέτουν εμπόδια.

Ένα από τα αποτελέσματα αυτής της κατάστασης φάνηκε να είναι το συναίσθημα της ματαιότητας. Ο Σωτήρης ως εξαιρετικός μαθητής αναρωτιέται αν κάνει το σωστό ή ασχολείται μάταια:

« Ό,τι εφόδια και να έχω σκέφτομαι μήπως πάω… ασχολούμαι τσάμπα;» (Σωτήρης).

«Νοιώθω αυτό το μάταιο λιγάκι. Ότι παίζει πολύ πια η τύχη, αν θα μπορέσεις να βρεις κάτι σταθερό και να πορευτείς με αυτό.» (Σωτήρης).

Οι έφηβοι θεώρησαν πως το άγχος των γονιών για τα οικονομικά, αποτελεί κύρια αιτία για τις φωνές, τους καυγάδες ακόμα και τις  χειροδικίες ανάμεσα σε αυτούς και τους γονείς τους.

Η Κατερίνα και η Αριάδνη, λένε, χαρακτηριστικά: «έχει αγχωθεί περισσότερο η μάνα μου. Γενικά έρχεται σπίτι και όλο έχει άγχος… ε … τσακώνεται και με το πατέρα μου που δε βρίσκει λεφτά να στείλει… ε… γενικά η μάνα μου έχει επηρεαστεί πολύ.» (Κατερίνα).

Οι έφηβοι βίωσαν την οικονομική κρίση διαμέσου της κοινωνικής βίας που εισπράττει ο γονέας μεταφέροντάς την στο σπίτι και ξεσπώντας πάνω στα παιδιά. Το συσσωρευμένο του θυμό που ενδεχομένως αδυνατεί να εκφράσει στις πραγματικές πηγές του, τον βγάζει στη σχέση του με τα παιδιά μέσω λεκτικής και ακόμα και σωματικής βίας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι έφηβοι πολύ καθαρά συνδέουν αυτή την «παραβατική» συμπεριφορά των γονιών τους με την υφιστάμενη κοινωνική συνθήκη της ανεργίας, την απώλεια στέγης, την οικονομική εξαθλίωση.

«Όπως και περιπτώσεις γονέων που χάνουν δουλειές, σπίτια και αυτά και αντί να προσπαθήσουν να βοηθήσουν τα παιδιά τους ξεσπάνε πάνω στα παιδιά τους, τα δέρνουν, τα χτυπάνε… γιατί ξόδεψες εκεί 2 € και ξεκινάνε να τα χτυπάνε… καλά εκεί μπορώ να  σκοτώσω το γονιό αν κάνει κάτι τέτοιο.» (Μελίνα).

Τα μάτια της Μελίνας είναι γεμάτα από τρόμο, η φωνή της γεμάτη από απόγνωση. Η καθημερινότητά της στο δρόμο είναι από μόνη της μια απειλή. Όλοι για εκείνη έχουν μετατραπεί σε υπόπτους, σε δυνητικούς εγκληματίες. Κάθε σκιά, κάθε παράξενος θόρυβος, κάθε κίνηση είναι σημάδι εγκλήματος:

«…αν σταματήσει κάποιος να με ρωτήσει κάτι, ξεκινώ και τρέχω και λέω τι θέλει αυτός εδώ; να με πάρει μέσα; Δεν είναι τόσο εκνευριστικό, όσο ΤΡΟΜΑΚΤΙΚΟ (η Μελίνα μιλά με ένταση και φόβο στα μάτια της)… και δε ξέρω…» (Μελίνα).

Τελικά, οι έφηβοι περιγράφουν το βίωμά τους γεμάτο από φόβο και τρόμο με οδυνηρές συνέπειες στη καθημερινότητά τους και την ομαλή ψυχική τους ανάπτυξη. Από τις περιγραφές τους φαίνεται ότι οι έφηβοι απειλούνται περισσότερο από τον ίδιο, τον καθημερινά βιωμένο φόβο, παρά από το καθαυτό έγκλημα.

Εκεί όμως που ο τόνος της φωνής τους δυναμώνει και τα παιδιά ορθώνουν το κορμί τους και το πρόσωπό τους λάμπει, είναι τότε που εκφράζουν θετικά συναισθήματα και ελπίδα για μια πιθανή ανατροπή της υπάρχουσας κατάστασης διατυπώνοντας την επιθυμία να πάρουν τη τύχη της ζωής τους στα χέρια τους.

Με τον τρόπο αυτό, ο εφηβικός λόγος μας θυμίζει ότι τα πάντα μπορούν να μεταλλαχτούν σε ευκαιρία αν η κρίση, μας οδηγήσει σε κρίση, σε σκέψη, και από εκεί σε αλλαγές προσωπικές και κοινωνικές.

«… αν μπορούσα… (σιωπή)… θα… (σιωπή)…. έπαιρνα την κατάσταση στα χέρια μου και θα έφτιαχνα με το… , ελπίζω να μην ακουστεί κάπως αυτό… με το έτσι θέλω, μια καλύτερη κατάσταση.» (Αριάδνη).

Οι έφηβοι παρά το διάχυτο φόβο τους, απαλλαγμένοι από ενοχές, φάνηκε να δημιουργούν και να επινοούν τρόπους δημιουργικής θέασης του κόσμου. Αυτός ο τρόπος θέασης της πραγματικότητας τους δίνει περισσότερη ψυχραιμία και αισιοδοξία, στοιχεία που τους αυξάνουν την ανθεκτικότητά τους απέναντι στη κρίση.

«Μου αρέσει πολύ που τρώμε όλοι μαζί στο μπαλκόνι. Είναι τόσο απλά πράγματα που μπορεί να σε κάνουν ευτυχισμένη… και είναι τα καλύτερα. (Γελάμε…)» (Αλίκη).

            Η δημιουργία, για κάποιους από τους συμμετέχοντες, αποτελεί έναν ενεργητικό τρόπο αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης. Έκφραση συναισθημάτων, ιδεών… ονειροπόληση. Η τέχνη για την Αριάδνη λειτουργεί ως αντίδοτο σ’ αυτόν τον κοινωνικό μαρασμό.

«Προσπαθώ μέσα από το γράψιμο. Μου αρέσει να γράφω ποιήματα  που το εκφράζουν αυτό….τα συναισθήματα λύπης και εκνευρισμού…» (Αριάδνη). 

Η Μ. Καραπάνου (Τσαλίκογλου, 2008) αναφέρει, «Το παιδί… δεν αντέχει τη βία των ενηλίκων. Τι πιο φοβερή πράξη από το να μη σε αγαπάνε;» Η οικονομική κρίση φάνηκε σαν μια απουσία κοινωνικής αγάπης και  φροντίδας προς τις εφηβικές ανάγκες.

           Οι συνεντεύξεις αποτέλεσαν  ένα βίωμα πάνω στο βίωμα της κρίσης για τους εφήβους αλλά και για εμένα. Οι συμμετέχοντες εκφράσανε τη λυτρωτική  δράση που είχε για αυτούς η διαδικασία των συνεντεύξεων:

«… υπάρχει κάποιος που αλήθεια θέλει να μάθει πώς σκεφτόμαστε εμείς, γιατί δεν έρχεται κανένας να ρωτήσει, όχι μόνο εμένα αλλά και άλλα παιδιά. Το μοίρασμα είναι ανακουφιστικό.» (Αριάδνη)

«Ουφ! (βγάζει αέρα από μέσα της, έντονα). Νοιώθω ανακούφιση. Νοιώθω πολύ καλύτερα.» (Λένια).

«… ένοιωσα… ότι τα μοιράζομαι με κάποιον… που νοιάστηκε για μένα…» (Ιάσονας).

Τα λόγια των παιδιών  επιβεβαιώνουν τη θέση του Erikson (1990) για τη θεραπευτική επίδραση της επίγνωσης και της αυτοπαρατήρησης, η οποία δυναμώνει την αντίληψη του ατόμου για τη κατάστασή του και τον κόσμο γύρω του.

Ο λόγος των εφήβων τολμηρός, δυνατός, αληθινός, περιέγραψε τη ιστορία, την πρόβλεψε, τη σχεδίασε και τη δημιούργησε!-

*Η Αναστασία Αδάμ (adamnatia@gmail.com) είναι ψυχολόγος (απόφοιτη του Παντείου Πανεπιστημίου) και βιοχημικός. Το παρόν άρθρο δημοσιεύεται στα πλαίσια της Έρευνας για την Κρίση, που ξεκίνησε ακτιβιστικά το 2010 η Κρυσταλία Πατούλη, με τη συμμετοχή προσώπων των γραμμάτων, των επιστημών και των τεχνών, που απαντούν για τις αιτίες και τις λύσεις της κρίσης, σε έναν δημόσιο διάλογο στο tvxs.gr με πάνω από 260 άρθρα και συνεντεύξεις.

Βιβλιογραφία
Erikson, E. (1990). Η παιδική ηλικία και η κοινωνία. Αθήνα: Καστανιώτης.
Winnicott, D.W. (1965): Adolescence: Struggling through the doldrums. In “Adolescent Psychiatry”, Eds S.C. Feinstein, P. L. Giovacchini,    A. A. Miller, Vol I, 1971, Basic Books,    New York.
Τσαλίκογλου, Φ. (2008).   Δε  μ’ αγαπάς. Μαγαπάς. Αθήνα: Καστανιώτης.

Διαβάστε επίσης στο tvxs.gr:

 

Τι ξέρουν τα παιδιά για την κρίση; Της Eλένης Σουκούρογλου

09:18, 20 Μαρ 2014 | Κρυσταλία Πατούλη tvxs.gr/node/150754

Η Μελίνα (5 χρονών) ζωγραφίζει την κρίση με μορφή: Είναι μία χοντρή κυρία, με μεγάλα χέρια και πόδια επειδή τρώει πολύ, τρώει τα ευρώ μας σαν τον κακό λύκο του παραμυθιού. Το στόμα είναι τεράστιο για.. «να μας φάει»

[…] Τα παιδιά των δημοσίων σχολείων ζωγράφισαν αυτά που τους στερεί η κρίση, τους «κλέφτες» που τους πήραν τα λεφτά, τους «κακούς» που θέλουν να μας βλάψουν, τις «στεναχωρημένες οικογένειες» τους και τα προβλήματα που έχουν ή ακόμα και την ίδια την κρίση προσωποποιημένη: «‘Ενα κακό τέρας που ήρθε και έφαγε τα λεφτά μας και μας προκάλεσε τόσα προβλήματα.». Τα παιδιά των ιδιωτικών σχολείων με την σειρά τους ζωγράφισαν την κρίση των άλλων και φρόντισαν να κρατήσουν μια ασφαλή απόσταση! […] καταλήγουν σε μία βασική λύση, εκείνη της τιμωρίας, άμεσης ή έμμεσης. Άμεσης, μέσω κλοπής των ήδη κλοπιμαίων που μας ανήκουν, καθώς και έμμεσης, μέσω της δικαιοσύνης […] Η πτυχιακή έρευνα της Ελένης Σουκούρογλου στο τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου υπό την επίβλεψη της καθηγήτριας Φωτεινής Τσαλίκογλου, αναδεικνύει τον ιδιαίτερο τρόπο που τα μικρά παιδιά αντιλαμβάνονται την κρίση.  Στην έρευνα συμμετείχαν παιδιά παιδικού σταθμού και πρώτης δημοτικού -δημόσιου και ιδιωτικού- από τις περιοχές της Νέας Φιλαδέλφειας και του Καματερού, ηλικίας από 4 έως 6,5 ετών.

Τι ξέρουν τα παιδιά για την κρίση;

«Εγώ νομίζω οικονομική κρίση είναι πολλά. Είναι ο κόσμος που δεν έχει να φάει, ο κόσμος που πηγαίνει όλη μέρα στην δουλειά αλλά δεν πληρώνεται, όπως γινόταν και με την μαμά μου πριν την διώξουν, ο κόσμος που δεν έχει δουλειά και ο κόσμος που είναι στους δρόμους γιατί δεν μπορεί να πληρώσει σπίτι.» (Νικολέτα, ετών 6).

Τα μικρά παιδιά «γνωρίζουν» είναι εξοικειωμένα με τη λέξη «κρίση».

Ένας από τους καλύτερους τρόπους να εκφράσουν όλα αυτά που νιώθουν, ακούν, ζουν, σκέφτονται, είναι και η ζωγραφική:

Η Ευαγγελία (5 χρονών) ζωγραφίζει δύο κλέφτες που τους πήραν τα λεφτά από το σπίτι, λεφτά μάλιστα τα οποία τα πετούν στον ουρανό και η οικογένειά της που τα θέλει, δεν μπορεί να τα φτάσει.

Η Μελίνα (5 χρονών) ζωγραφίζει την κρίση με μορφή: Είναι μία χοντρή κυρία, με μεγάλα χέρια και πόδια επειδή τρώει πολύ, τρώει τα ευρώ μας σαν τον κακό λύκο του παραμυθιού. Το στόμα είναι τεράστιο για.. «να μας φάει»

Ο Ζήσης (5 χρονών) ζωγραφίζει ένα σπίτι, χωρίς σκεπή μεν, χαμογελαστό δε. Ο ήλιος χαμογελά δυνατός από πάνω του «που όλα είναι ήρεμα», όπως λέει ο ίδιος. Τα προβλήματα, υποστηρίζει, είναι τα γιγάντια λουλούδια έξω από το σπίτι.

Τα παιδιά των δημοσίων σχολείων ζωγράφισαν αυτά που τους στερεί η κρίση, τους «κλέφτες» που τους πήραν τα λεφτά, τους «κακούς» που θέλουν να μας βλάψουν, τις «στεναχωρημένες οικογένειες» τους και τα προβλήματα που έχουν ή ακόμα και την ίδια την κρίση προσωποποιημένη:

«‘Ενα κακό τέρας που ήρθε και έφαγε τα λεφτά μας και μας προκάλεσε τόσα προβλήματα.».

Τα παιδιά των ιδιωτικών σχολείων με την σειρά τους ζωγράφισαν την κρίση των άλλων και φρόντισαν να κρατήσουν μια ασφαλή απόσταση! Ζωγράφισαν την φτώχεια, την στεναχώρια, τα προβλήματα που έχει επιφέρει όλη αυτή η κατάσταση, με μια διαφορά όμως:

Τα προβλήματα τα έχουν οι άλλοι, οι φτωχοί, τα ίδια τα παιδιά και οι οικογένειες τους είναι καλά, δεν πλήττονται, βαθιά τουλάχιστον, από την κρίση, αν και θα ήθελαν να βοηθήσουν αυτούς που το χρειάζονται. Με λίγα λόγια η μία κατηγορία παιδιών γνωρίζει βιωματικά ενώ η άλλη θεωρητικά.

Στις συνεντεύξεις τους τα παιδιά είχαν μια απάντηση για όλα. 

«Ποιός φταίει;», ρωτήθηκαν, και οι απαντήσεις ήταν πολλές:

Η πολιτική, η εξουσία, η  κυβέρνηση, τα πολιτικά πρόσωπα που όπως είπαν «Μας τα φάγανε», οι Γερμανοί, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο που «Θα μας μαλώσει αν πάρουμε πολλά παιχνίδια» ( Γιώργος, ετών 4,5), ή με απλά λόγια οι κακοί, οι κλέφτες.

Ακόμα και οι απλοί πολίτες ευθύνονται γιατί δεν δούλεψαν όσο έπρεπε. 

Η κρίση, σύμφωνα με τα παιδιά, έχει δημιουργήσει και βασικά προβλήματα, με κυριότερο, όπως ανέφεραν τα μικρότερα παιδιά, την έλλειψη χρημάτων για την αγορά παιχνιδιών, πράγμα, θα λέγαμε, πιθανόν ανώδυνο για τον κόσμο των μεγάλων αλλά σημαντική απώλεια για εκείνα.

Ωστόσο, τα λεγόμενά τους μέσα από τις συνεντεύξεις έδειξαν ότι στις οικογένειες τους υπάρχουν χρήματα μόνο για τις βασικές βιοποριστικές ανάγκες και για τίποτα περαιτέρω από άποψη ποιότητας ζωής.

Τα μεγαλύτερα παιδιά, επεσήμαναν την έλλειψη βασικών πρώτων αναγκών όπως τροφή ή κατοικία, ως αποτέλεσμα της κρίσης.

Συνέπειες βέβαια εκτός από πρακτικές υπάρχουν και στον συναισθηματικό τομέα:

«Η μαμά φωνάζει όταν τους βλέπει (τους κακούς) και κλαίει… Μερικές φορές κλαίει όταν της ζητάω κάτι και κάποιες άλλες τσακώνεται με τον μπαμπά» (Ευαγγελία, 5 ετών )

«Στενοχωριόμαστε πάρα πολύ… Στεναχωριόμαστε που δεν μπορούμε να αγοράσουμε αυτά που θέλουμε και φαγητό δεν έχουμε» (Κατερίνα, 6 ετών), «Λυπημένη, θυμωμένη» (νιώθει).

«Η μαμά κλαίει, της λέω, δεν πειράζει θα της πάρω κούκλα να μην κλαίει» (Λένα, 6 ετών)

Και για όλη αυτήν την κατάσταση… ποιά θα ήταν η  λύση; 

Τα παιδιά καταλήγουν σε μία βασική λύση, εκείνη της τιμωρίας, άμεσης ή έμμεσης. Άμεσης, μέσω κλοπής των ήδη κλοπιμαίων που μας ανήκουν, καθώς και έμμεσης, μέσω της δικαιοσύνης.

Άλλη μία λύση που προτείνουν είναι η εργασία, καθώς και το να κάνουν οι άνθρωποι οικονομία. Επίσης μπορούν να μετακομίσουν στο εξωτερικό και να σταματήσουν «να μοιρολατρούν», όπως χαρακτηριστικά αναφέρθηκε.

Αυτό που ξεχωρίζει και αξίζει να σημειωθεί όμως είναι η αισιοδοξία  των παιδιών. Των παιδιών που είναι εδώ και ζουν αυτά που ζούμε και εμείς αλλά δεν παύουν να ελπίζουν και να φροντίζουν να περνάνε καλά ακόμα και αν δεν έχουν όλα όσα  θέλουν.

Άλλωστε όπως είπε και η Μίνα ( 5,5 χρονών): «Όλα καλά θα πάνε, αφού όλες οι ιστορίες και τα παραμύθια έχουν πάντα καλό τέλος!».-

Η Eλένη Σουκούρογλου αφηγείται στην Κρυσταλία Πατούλη, πως ένιωσε καθ’ όλη τη διάρκεια της διεξαγωγής της έρευνάς της:

Ξεκινώντας θεωρούσα δύσκολο να τα καταφέρεις να κάνεις τόσο μικρά παιδάκια να ανοιχτούν και να μιλήσουν γενικά, αλλά και ειδικά, για ένα τόσο πολύπλοκο θέμα όπως η κρίση. Η πραγματικότητα όμως με διέψευσε.

Η ανάγκη αυτών των  μικρών παιδιών να μιλήσουν και να παραπονεθούν για την κατάσταση που βιώνουν με έκανε να καταλάβω ότι δεν πρέπει να υποτιμάμε αυτά τα μικρά μυαλουδάκια, αλλά αντίθετα πρέπει να είμαστε εκεί, να τα ακούμε και να τα στηρίζουμε.

Το γεγονός ότι έπαιξα αυτόν το ρόλο στη ζωή τους, έστω και για ένα μικρό χρονικό διάστημα, με γέμισε χαρά, αγάπη κι ευγνωμοσύνη.

Δεν κρύβω βέβαια τη θλίψη που μου προκάλεσε η εικόνα της ελληνικής οικογένειας μέσα από τα μάτια των παιδιών της, που όσο κι αν προσπαθεί να τα προστατέψει από τα προβλήματα δεν τα καταφέρνει.

Το σημαντικότερο όμως από όλα για μένα είναι ότι κατάφερα να δω αυτή τη μαύρη εποχή που ζούμε με άλλα μάτια, ενώ παράλληλα η αισιόδοξη άποψη ότι «όλα θα πάνε καλά γιατί έτσι συμβαίνει πάντα στο τέλος» που τόσο απλόχερα και με σιγουριά μου χάρισαν αυτά τα παιδάκια, είναι ανεκτίμητη!-

*Η Eλένη Σουκούρογλου, είναι Απόφοιτος τμήματος ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου. Το παρόν άρθρο δημοσιεύεται στα πλαίσια της Έρευνας για την Κρίση, που ξεκίνησε το 2010 η Κρυσταλία Πατούλη, με τη συμμετοχή προσώπων των γραμμάτων, των επιστημών και των τεχνών, που απαντούν για τις αιτίες και τις λύσεις της κρίσης, σε έναν δημόσιο διάλογο του tvxs.gr με πάνω από 260 άρθρα και συνεντεύξεις συνολικά.

Διαβάστε επίσης: Πώς βιώνουν οι έφηβοι την κρίση; Της Αναστασίας Αδάμ

Ακολουθεί ολόκληρη η πτυχιακή εργασία: «Η αναπαράσταση της έννοιας της οικονομικής κρίσης στα παιδιά της πρώτης παιδικής ηλικίας»

 ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ – ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

 «Η αναπαράσταση της έννοιας της οικονομικής κρίσης στα παιδιά της πρώτης παιδικής ηλικίας»Untitled

Σουκούρογλου Ελένη

Επόπτρια Καθηγήτρια: Τσαλίκογλου Φωτεινή   

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η παρούσα ποιοτική έρευνα έχει ως βασικό στόχο της να καταδείξει την αναπαράσταση του φαινομένου της οικονομικής κρίσης από μεριάς παιδιών της πρώτης σχολικής ηλικίας, εκ των οποίων τα μισά φοιτούν σε δημόσιο και τα υπόλοιπα σε ιδιωτικό σχολείο. Πέρα από την εύρεση της προαναφερθείσας αναπαράστασης σκοπεύει να εντοπίσει τυχόν διαφορές ανάμεσα στα δύο είδη του δείγματος. Ως μέθοδος συλλογής δεδομένων κρίθηκε κατάλληλη η ημι-δομημένη συνέντευξη με κύρια εργαλεία τη ζωγραφιά και τη χρήση κοινωνικής ιστορίας. Ως μέθοδος ανάλυσης περιεχομένου των δεδομένων που προέκυψαν από τις απομαγνητ