Ο ψυχαναλυτής Κ.Νασίκας για τη μαζική καταστροφή της ανθρώπινης διάστασης

son of saul2
[…] Το βαθύτερο μήνυμα της ταινίας «Ο γιός του Σαούλ» είναι το «κομμάτιασμα» της ανθρώπινης διάστασης το οποίο παρήγαγε ο ναζισμός κι ακόμα και σήμερα δεν μπορούμε να το βάλουμε στην αφηγηματική μας διαδικασία […] Γύρω από αυτή τη μαζική καταστροφή της ανθρώπινης διάστασης, κάτι ακόμα δεν καταλάβαμε, κάτι δεν κατανοήσαμε, κάτι παραμένει ανείπωτο […] Αυτό δε που περιγράφεται στην ταινία για τις φωτογραφίες* έχει τεκμηριωθεί επίσης ιστορικά, και μάλιστα γνωρίζουμε ποιος πήρε αυτές τις μοναδικές φωτογραφίες, από χειρόγραφα που βρέθηκαν θαμμένα στο χώμα. Ήταν κάποιος εβραίος από την ομάδα των Ζόντερκομάντο με το ψευδώνυμο Αλέξ, που το πραγματικό όνομά του ήταν Αλμπέρτο Ερερά και είχε γεννηθεί στη Λάρισα το 1913 […] Ο ψυχαναλυτής Κώστας Νασίκας, ο οποίος διδάσκει στο Πανεπιστήμιο της Λυών και είναι ιατρικός υπεύθυνος του Οίκου Εφήβων της Λυών, μιλά με την σύμβουλο ανθρωπίνων σχέσεων Κρυσταλία Πατούλη με αφορμή τη νέα αριστουργηματική ταινία για το Άουσβιτς.

Κρ.Π.: Τι σκέψεις σας προκάλεσε η πρώτη ταινία του Λάζλο Νέμες «Ο γιός του Σαούλ», που εστιάζει στους «Ζοντερκομάντο» (Sonderkommando) τους οποίους οι ναζί ανάγκαζαν να εφοδιάζουν τους φούρνους των κρεματορίων με τα πτώματα από τους θαλάμους αερίων αφού τους αφαιρούσαν πρώτα δαχτυλίδια, σκουλαρίκια, χρυσά δόντια, κλπ.;

Κ.Ν.: Η πρώτη μου σκέψη ήταν το ερώτημα: «Γιατί ένα τέτοιο έργο σήμερα πάλι για το Άουσβιτς»; Ποια ανάγκη δηλαδή έσπρωξε τον σκηνοθέτη να κάνει μια τέτοια ταινία, τη στιγμή που έχουν γίνει ήδη αρκετές με το ίδιο θέμα; Tο πρώτο που μπορούμε να απαντήσουμε σ’ αυτό το ερώτημα  είναι ότι ίσως ακόμα κάτι μένει ανείπωτο.

Το τι μένει ανείπωτο για την ανθρώπινη κατανόηση το εκφράζει η εβραϊκή λέξη «shoah», που σημαίνει καταστροφή, σε αντίθεση με τη λέξη «Holocaust» (Ολοκαύτωμα) που χρησιμοποιείται κυρίως από τους αγγλόφωνους και που επικράτησε σαν όρος χαρακτηρισμού της ακατανόμαστης φρίκης που έλαβε χώρα στα στρατόπεδα συγκέντρωσης του ναζισμού.

Tο ολοκαύτωμα παραπέμπει σε γεγονότα που έγιναν και σε παλιότερες φάσεις, όπως π.χ. και στην ελληνική επανάσταση, όπου κάποιοι τότε αυτό-ανατινάχτηκαν. Όλοι κάηκαν. Αυτό σημαίνει ολοκαύτωμα. Αλλά στις ιστορίες αυτές το ολοκαύτωμα γίνεται κυρίως από πρωτοβουλία εκείνων που πολιορκούνται, κλπ.. Ενώ το «shoah» εμπεριέχει μια ενεργητική διαδικασία καταστροφής κι όχι μία απλή διαπίστωση του τι έγινε.

Προτιμώ λοιπόν αυτόν τον όρο «καταστροφή» και στα βιβλία μου, γιατί η λέξη «ολοκαύτωμα» δεν νομίζω ότι εκφράζει ακριβώς την διάσταση της καταστροφής όχι μόνο της ζωής των ανθρώπων στις συγκεκριμένες συνθήκες, αλλά καταστροφής και της ανθρώπινης διάστασης (εκείνων αλλά και όλων μας) που είναι και το σημαντικότερο, κι είναι αυτό νομίζω που κάνει το φιλμ να έχει στις μέρες μας μεγάλη επικαιρότητα.

Διότι γύρω από αυτή τη μαζική καταστροφή της ανθρώπινης διάστασης, κάτι ακόμα δεν καταλάβαμε, κάτι δεν κατανοήσαμε, κάτι παραμένει ανείπωτο…

Πριν μιλήσω λοιπόν γι’ αυτό το κυρίως θέμα που εξελίσσεται στην ταινία, θα μιλήσω για τη δεύτερη σκέψη μου η οποία ήταν πάνω στην τεχνική του σκηνοθέτη, γιατί η τεχνική και το περιεχόμενο δένονται. Η τεχνική είναι η «γλώσσα» μέσα απ’ την οποία εξελίσσεται το φιλμ και η οποία συνοδεύει την βασική του φιλοσοφία.

Ένα βασικό στοιχείο αυτής της τεχνικής είναι το ότι δεν κάνει ολικά πλάνα. Δεν βλέπουμε γενική άποψη του στρατοπέδου, δεν βλέπουμε που είναι οι φούρνοι, που γίνονται εκτελέσεις, κανένα ολικό πλάνο δεν υπάρχει. Γιατί το ολικό πλάνο δημιουργεί εκ των προτέρων μια απόσταση του θεατή από αυτό που συμβαίνει. Οπότε καταργώντας το, ο θεατής σχεδόν κολλάει στον πρωταγωνιστή και στους πρωταγωνιστές.

Δεύτερον, το ύψος της κάμερας είναι στο ύψος των ανθρώπων. Η κάμερα ακολουθεί το πρόσωπο ή τον ώμο του πρωταγωνιστή, με την ίδια λογική: Να κολλήσει ο θεατής στην κίνηση του πρωταγωνιστή.

Κρ.Π.: Να κολλήσει δηλαδή σε ότι ανθρώπινο που λέγατε πριν, στο ανθρώπινο ύψος…

Κ.Ν.: Και με στόχο να βιώσει τελικά ο θεατής αυτό που βιώνει ο πρωταγωνιστής.

Τρίτον, τα πλάνα εξελίσσονται ταχύτατα, πράγμα που υπονοεί πως δεν υπάρχει περιθώριο σκέψης. Πρέπει να εκτελέσει ο πρωταγωνιστής τις διαταγές ταχύτατα στο πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται και με συναισθηματικό υπόστρωμα τον φόβο, τον τρόμο.

Κρ.Π.: Κι αν δεν προλαβαίνει να σκεφτεί, άρα μετά πώς να προλάβει κανείς ακόμα και εκ των υστέρων να αφηγηθεί;

Κ.Ν.: Εννοείται… Και η κίνηση της κάμερας στις γρήγορες σκηνές που εκτυλίσσονται, δίνει μια διάσταση του τι είναι ο τρόμος: Ο τρόμος, ο πανικός για την ακρίβεια, είναι κάτι το οποίο δεν προλαβαίνουμε να σκεφτούμε. Η κάμερα παρακολουθεί κυρίως τον πρωταγωνιστή και τους άλλους γύρω του σε μία κίνηση διαρκούς πανικού.

Οπότε απεικονίζεται κατά κάποιον τρόπο ο ίδιος ο πανικός, τον οποίο ζει και ο ο θεατής καθώς δεν έχει και τη δυνατότητα της αποστασιοποίησης μέσα από τα γενικά πλάνα.

Αυτή η συγκεκριμένη τεχνική δεν έχει χρησιμοποιηθεί σε ανάλογα έργα. Υπάρχουν κάποια έργα που διηγούνται λίγο πιο μακριά την ιστορία των Στρατοπέδων Καταστροφής του Ναζισμού, όπως το Schindler’s List, το The Pianist (2002), κλπ.. Τα ολικά τους πλάνα και η μορφή αφήγησης μας αφήνουν σε απόσταση: Κάτι έγινε, κάπου μακρυά μας…

Ένα από αυτά τα έργα, το Shoah (1985) του σκηνοθέτη Claude Lanzmann, ήταν πιο κοντά στην έννοια της καταστροφής της ανθρώπινης διάστασης και που επίσης δεν έδειχνε τίποτα από το εσωτερικό των στρατοπέδων. Ήταν ένα έργο που δούλευε την έννοια της μνήμης΄ τι μπορεί να κρατήσει η μνήμη χωρίς να πλησιάζει με τίποτα στο να μπορέσει να αφηγηθεί το τι έγινε. Με την έννοια δηλαδή ότι η αφήγηση δεν είναι δυνατή…

Κρ.Π.: Διότι είναι πολυτραυματική και γι’ αυτό μόνο αποσπασματική, χάνοντας την αίσθηση ολόκληρης της πραγματικότητας;

Κ.Ν.: Ναι, και η διαδικασία αφήγησης είναι αδύνατη.

Κρ.Π.: Κατά τη γνώμη σας, γιατί;

Κ.Ν.: Οι διαδικασίες της αφήγησης προϋποθέτουν τη δυνατότητα μιας «γλώσσας» με έννοια πολύ ευρύτερη από αυτή της γλώσσας που μιλούμε. Μπορεί να είναι και με εικόνες, με ήχους, με χειρονομίες, με μουσική, δηλαδή αφήγησης με σημειολογικά μέσα, κι όχι μόνο με λέξεις.

Αυτή η αφήγηση για να γίνει, προϋποθέτει ότι μοιραζόμαστε ένα εκφραστικό «γλωσσικό» ιδίωμα που μπορεί να δημιουργεί συνειρμούς ώστε ο καθένας να μπορεί να την κατανοήσει. Χρειάζεται να μοιραζόμαστε δηλαδή μια κοινή «σημειολογική γλώσσα» και κυρίως να αναγνωρίζουμε μια κοινή «ανθρώπινη ομοιότητα» μεταξύ αφηγητών και ακροατών.

Nομίζω ότι αυτό στο οποίο επανέρχεται σήμερα «Ο γιος του Σαούλ» όπως και παλιότερα η ταινία «Shoah», είναι ότι οι δυνατότητες γλωσσικής και σημειολογικής αφήγησης για όσα διεπράχθησαν από τον Ναζισμό έχουν καταστραφεί. Οι δυνατότητες γλωσσικής αφήγησης που είναι ταυτόχρονα, ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά -αν όχι το κυριότερο χαρακτηριστικό- της ανθρώπινης διάστασης: Να μπορεί κάποιος να εκφράζει, να μοιράζεται, να αφηγείται τελικά αυτά που ζει και βιώνει, για να αισθάνεται έτσι όμοιος με τους άλλους. Γιατί ορισμένα βιώματα καταστρέφουν τις ψυχικές του λειτουργίες, που «ομοιοποιούν και ανθρωποποιούν», αν τα ζει κανείς μόνος του. H ταινία «Ο γιος του Σαούλ» επανέρχεται σ’ αυτές τις καταστροφές των ανθρώπων και κυρίως στην καταστροφή της ανθρώπινης διάστασης.

Και επειδή ακριβώς αυτές τις καταστροφές της ανθρώπινης διάστασης δεν μπορέσαμε να τις κατανοήσουμε, γίνεται αυτό το καινούργιο φιλμ, που προεκτείνει σε έναν βαθμό αυτό που είχε κάνει και ο Lanzmann στο «Shoah», ο οποίος δεν έδειχνε όπως είπα τίποτα από το περιεχόμενο, αλλά μόνο από τις διαδικασίες της μνήμης, για το αν μπορούν να λειτουργήσουν αλλά και πως λειτουργούν.

Στην ταινία «Ο γιος του Σαούλ», οι πρωταγωνιστές όπως είπες είναι Zόντερκομάντο,  ένα ειδικό κομάντο που αποτελούνταν μόνο από εβραίους, επιλεγμένους από τη στιγμή που έφταναν με τα τραίνα, για να κάνουν τη βρώμικη δουλειά, να σέρνουν πτώματα από τους θαλάμους αερίων στου φούρνους αποτέφρωσης. Πτώματα ανθρώπων τα οποία καταστρέφονται μαζικά…

Το βασικό χαρακτηριστικό, που δείχνει το έργο, και που έχει συμβεί, είναι αυτή η μαζικοποίηση της καταστροφής.

Κρ.Π.: Και η προσπάθεια συγχρόνως να σβηστεί κάθε ίχνος αυτής της μαζικής καταστροφής…

Κ.Ν.: Αυτή η γενοκτονία αποφασίστηκε το Γενάρη του 1942 και ονομάστηκε «Τελική Λύση». Γιατί οι ναζιστές είχαν βάλει σε εφαρμογή το σχέδιο να διώξουν τους Εβραίους προς την Παλαιστίνη, αλλά διαπίστωσαν πως αυτή η διαδικασία απομάκρυνσής τους ήταν αργή. οπότε θέλησαν να την επιταχύνουν με την «Τελική Λύση». Στα πλαίσια αυτής αποφασίστηκε η κατασκευή ειδικών στρατοπέδων, αποκλειστικά για το σκοπό αυτό.

Κρ.Π.: Όταν μιλάμε όμως για μία μαζική καταστροφή που δεν έχει ακόμα ακριβώς αφηγηθεί, είναι και κάτι άλλο που είναι να δούμε;

Κ.Ν.: Είναι και η μαζικοποίηση κάθε υποκειμενικότητας, που είναι η πρώτη καταστροφή.

Στον Γιο του Σαούλ, όταν μιλούν για τα πτώματα οι γερμανοί, μιλούν για «κομμάτια». Δεν μιλάνε για ανθρώπινα πτώματα, αλλά για «κομμάτια». Οπότε είναι γι’ αυτούς κομμάτια ενός συνόλου. Τίποτε άλλο. Δεν υπάρχουν ανθρώπινες υποκειμενικότητες.

Με την ίδια ακριβώς μαζικοποίηση λειτούργησε το ναζιστικό κόμμα και με τα ίδια του τα μέλη. Ο Ναζισμός ήθελε να καταργήσει την ανθρώπινη υποκειμενικότητα, οπότε εφάρμοσε την ίδια λογική μαζικοποίησης με την πιο ακραία μορφή της και σε αυτούς που θεωρούσε ως βασικούς του αντιπάλους, τους Εβραίους, με αποτέλεσμα να τους δαιμονοποιήσει.

Εφαρμόζουν λοιπόν την ίδια μαζική καταστροφική «λογική» ενάντια στην υποκειμενικότητα, που κατέστρεψε και τη δική τους ανθρώπινη διάσταση, και μάλιστα με στόχο να μην αφήσουν ίχνος από καμία μαρτυρία, από κανένα αποδεικτικό στοιχείο. Αυτό είναι το σημαντικότερο σημείο.

Γιατί οι Ζόντερκομάντο ζούσαν εντελώς ξεκομμένοι από τους άλλους φυλακισμένους και ήταν μόνο Εβραίοι, ενώ στους άλλους φυλακισμένους υπήρχαν άνθρωποι και από άλλα έθνη. Τους έβαζαν λοιπόν οι ναζιστές να γίνονται βοηθοί και μάρτυρες της καταστροφής, να βλέπουν και να ζουν το κομμάτιασμα της ανθρώπινης διάστασης των υπολοίπων Εβραίων, ενώ ήξεραν συγχρόνως ότι σε λίγο καιρό και οι ίδιοι θα μετατρέπονταν σε «κομμάτια».

Κρ.Π.: Γι’ αυτό λέει σε κάποια στιγμή ο πρωταγωνιστής πως «Είμαστε ήδη νεκροί».

Κ.Ν.: Ακριβώς. Γιατί τους Ζόντερκομάντο τους κρατούσαν ζωντανούς δύο με τρεις μήνες. Μετά τους μετατρέπανε κι αυτούς σε «κομμάτια» και τους αντικαθιστούσαν με άλλους νεόφερτους, οπότε ο θάνατός τους ήταν δεδομένος.

Και ήταν ξεκομμένοι από τους άλλους φυλακισμένους, αφενός μεν για να μεταφέρουν «κομμάτια» νεκρών και αφετέρου για να μην υπάρχει καμία διάσταση μαρτυρίας, που είναι ένα πολύ σημαντικό ζήτημα, αφού εξαφάνιζαν κάθε ίχνος αυτής της μαζικής καταστροφής, καίγοντας τα «κομμάτια» και σκορπίζοντας τη στάχτη τους.

Κρ.Π.: Όχι μόνο δηλαδή ήθελαν να τους εξαφανίσουν, αλλά και να μην αφήσουν κανένα ίχνος αυτής της εξαφάνισης, να είναι σαν να μην υπήρξαν ποτέ αυτοί οι άνθρωποι.

Κ.Ν.: Ακριβώς. Και είναι πολύ σημαντικό αυτό, γιατί το ζήτημα της διαφύλαξης της φωτογραφικής μηχανής που μπαίνει σαν θέμα στην ταινία από τους Ζόντερκομάντο, είναι μια άλλη μεγάλη διάσταση του έργου:

Προς το τέλος της ταινίας, μπαίνει σαν δίλλημα στους Ζόντερκομάντο αν θα κάνουν πρώτα την εξέγερση/επίθεσή τους ή αν πρώτα θα πάρουν φωτογραφίες από τις φρικαλεότητες των Γερμανών, με κίνδυνο φυσικά της ζωής τους και με κίνδυνο -αν τους πιάσουν με την φωτογραφική μηχανή- να τινάξουν στον αέρα και αυτή την επανάσταση που ετοιμάζουν, που επίσης θα κινδυνέψει η ζωή τους εκατό τοις εκατό.

Επειδή λοιπόν την άλλη μέρα πρέπει να δώσουν τα 70 ονόματα από την ομάδα τους που θα οδηγηθούν στον θάνατο, στο παρά πέντε δηλαδή της ζωής τους, λέει ο υπεύθυνος της ομάδας τους ότι πρώτα θα παρθούν οι φωτογραφίες και μετά θα γίνει η αντιστασιακή κίνηση. Αποφασίζει πως προτεραιότητα έχουν οι φωτογραφίες.

Κρ.Π.: Είναι σημαντικότερη δηλαδή η μαρτυρία και η μνήμη για το τι γινόταν εκεί, από την ζωή τους αλλά και από την επανάστασή τους.

Κ.Ν.: Ακριβώς. Το σημαντικότερο είναι, κάποιοι άλλοι στο μέλλον, απ’έξω, κάποτε, να δουν τι έγινε…

Αυτό δε που περιγράφεται στην ταινία για τις φωτογραφίες έχει τεκμηριωθεί επίσης ιστορικά, και μάλιστα γνωρίζουμε ποιος πήρε αυτές τις μοναδικές φωτογραφίες, από χειρόγραφα που βρέθηκαν θαμμένα στο χώμα. Ήταν κάποιος εβραίος από την ομάδα των Ζόντερκομάντο με το ψευδώνυμο Αλέξ, που το πραγματικό όνομά του ήταν Αλμπέρτο Ερερά και είχε γεννηθεί στη Λάρισα το 1913:


*[Μία από τέσσερις συνολικά φωτογραφίες του Αλμπέρτο Ερερά από τη Λάρισα, που οι Ζόντερκομάντο του κρεματορίου Νο5 κατάφεραν να βγάλουν από το Άουσβιτς τον Αύγουστο του 1944 (Από το βιβλίο του Georges Didi-Huberman: «Εικόνες παρ’ όλα αυτά» (Images malgré tout), Εκδόσεις Minuit, Παρίσι 2003, σελ. 25 και 53)]

Αν και υπάρχουν πολλές φωτογραφίες από τα ναζιστικά στρατόπεδα εξόντωσης, όλες πάρθηκαν από τους στρατούς απελευθέρωσης (Ρώσους, Αμερικάνους, Άγγλους), και δείχνουν πως βρήκαν τους φυλακισμένους και τις σορούς των πτωμάτων αφού όμως οι ναζιστές είχαν εγκαταλείψει τα στρατόπεδα. Οι μόνες φωτογραφίες που δείχνουν τους ναζιστές σε αυθεντική δράση είναι αυτές οι τέσσερις που κατάφερε να τραβήξει ο Αλμπέρτο Ερερά. 

Είναι λοιπόν πολύ σημαντικά τα φωτογραφικά τεκμήρια ως μαρτυρία για την σωτηρία της ανθρώπινης διάστασης αυτών των ανθρώπων και μάλιστα υπερτερεί από το να σωθούν οι ίδιοι, από το να σωθεί η ίδια η ζωή τους. Με κίνδυνο της ζωής τους και με κίνδυνο αποτυχίας της επανάστασης που θέλουν να κάνουν, θέτουν ως προτεραιότητα τη μαρτυρία, τη μνήμη, άρα τις φωτογραφίες.

Κρ.Π.: Εδώ τίθεται δηλαδή και ένα άλλο θέμα, αυτό της ευθύνης των μαρτύρων. Ανεξάρτητα αν οι ίδιοι είναι και θύματα που θα οδηγηθούν σίγουρα στην απόλυτη εξαφάνιση κι όχι μόνο στο θάνατο, είναι πρωτύτερα και μάρτυρες και οφείλουν να καταθέσουν τη μαρτυρία τους στην Ιστορία;

Κ.Ν.: Θα έλεγα πως είναι εσωτερική ανάγκη για να κρατήσουν οι ίδιοι μια σύνδεση με την ανθρώπινη διάσταση: Η ελπίδα μαρτυρίας επιτρέπει αυτή τη σύνδεση.

Αλλά οι μαρτυρίες, οι φωτογραφίες, είναι απαραίτητες αλλά ίσως όχι επαρκείς για να αποδώσουν την αφήγηση αυτής της καταστροφικής ιστορίας. Γι’ αυτό και μετά από αυτές τις διαπιστώσεις, μπορούμε να περάσουμε στο κύριο θέμα του έργου, στο αφηγηματικό θέμα, που αποτυπώνεται στον ίδιο το «γιο» του Σαούλ:

Ο Σαούλ, που είναι ο πρωταγωνιστής, μέσα σ’ αυτές τις συνθήκες της μη ανθρώπινης διάστασης, ακούει για ένα παιδί το οποίο βγάζουν από το θάλαμο αερίων και διαπιστώνουν πως ακόμη δεν έχει αποβιώσει.

Ένα παιδί επιβιώνει από το θάλαμο αερίων! Είναι σε πολύ άσχημη κατάσταση, δεν μπορεί να αναπνεύσει καθόλου καλά, βήχει, αλλά το περίεργο είναι πως ακόμα δεν έχει πεθάνει. Έτσι, θεωρείται από τους ναζί πως σαν σώμα αυτό το παιδί μάλλον λειτουργεί κάπως διαφορετικά από τους άλλους, οπότε ο επικεφαλής το σκοτώνει μεν, το πνίγει, αλλά ταυτόχρονα διατάζει να γίνει νεκροψία για να μελετήσουν πως λειτουργούσαν τα όργανα του σώματός του και γιατί επιβίωσε από τον θάλαμο αερίων.

Κάποιος δηλαδή αντιστάθηκε βιολογικά… σαν να παρουσίασε μια στοιχειώδη μορφή αντίστασης, η οποία ως μοναδικό φαινόμενο χρήζει έρευνας και νεκροψίας για να μετατρέψουν κι αυτό το σώμα που αντιστάθηκε σε «κομμάτια» για να το ερευνήσουν, και μετά βέβαια να το κάψουν, να το εξαφανίσουν επίσης.

Στη σκηνή αυτής της απόφασης των ναζί, ακριβώς μπροστά σ’ αυτόν τον κίνδυνο ενός αντιστεκόμενου σώματος να γίνει «κομμάτια», ο Σαούλ το «υιοθετεί» αποκαλώντας το από εκεί και πέρα σε όλη την ταινία «γιό» του, με την προοπτική να μη γίνει «κομμάτια» αν μπορέσει να το πάρει και να του κάνει μία νεκρώσιμη τελετή, ώστε να του αποδώσει την ανθρώπινη διάστασή του.

Αυτό είναι και το δυνατότερο μέρος του έργου. Γιατί εκεί που αυτός μεταφέρει «κομμάτια» και συμμετέχει στην αντιστασιακή κίνηση, ενώ αυτοθεωρείται ήδη νεκρός(«είμαστε ήδη νεκροί»), αρχίζει να μεταφέρει ένα πτώμα, να συμπεριφέρεται σαν τρελός, να παίρνει αμέτρητους κινδύνους, να κάνει θα λέγαμε παράλογα πράγματα, με πρωταρχικό σκοπό μέσα σε αυτό το μακελειό να βρει αγωνιωδώς έναν ραβίνο ώστε να πραγματοποιήσει αυτήν την νεκρώσιμη τελετή, για να δώσει ανθρώπινη διάσταση στο νεκρό.

Σ΄ αυτό το κυνήγι εύρεσης ενός ραβίνου, ο Σαούλ χάνει την εκρηκτική ύλη που προορίζεται για την εξέγερση και συγκεκριμένα για την ανατίναξη του 5ου θαλάμου αερίων, όπου μετά την ανατίναξή του είχαν σκοπό να δραπετεύσουν από το στρατόπεδο όσοι τα κατάφερναν. Μια ουσιαστικά αυτοκτονική διαδικασία, με πολύ μικρή ελπίδα διάσωσης όσων θα συμμετείχαν.

Χάνει λοιπόν την εκρηκτική ύλη, για να σώσει έναν αυτοαποκαλούμενο ραβίνο. Σε ένα βαθμό λοιπόν ο Σαούλ συμπεριφέρεται σαν τρελός, σαν η τρέλα να είναι η μόνη ανθρώπινη διάσταση μέσα σε αυτή την κόλαση μαζικής καταστροφής της.

Και τελικά εκεί που σαν όλους τους άλλους ζοντερκομάντο μετέφερε μέχρι τότε «κομμάτια» που είχαν χάσει την ανθρώπινη διάστασή τους και προορίζονταv να εξαφανιστούν, ο Σαούλ κινείται με ένα ανθρώπινο πτώμα στην πλάτη του, και προσπαθεί με οποιοδήποτε κόστος να μην το μετατρέψουν σε «κομμάτια» αφαιρώντας του την ανθρώπινη διάστασή του και εξαφανίζοντάς το.

Όλη του η μάχη, είναι αυτή: Να μη μετατρέψουν το «γιο» του σε «κομμάτια», να μπορέσει να του κάνει μια νεκρώσιμη τελετή.

Το βαθύτερο μήνυμα του έργου λοιπόν είναι αυτό το «κομμάτιασμα» της ανθρώπινης διάστασης το οποίο παρήγαγε ο ναζισμός κι ακόμα και σήμερα δεν μπορούμε να το βάλουμε στην αφηγηματική μας διαδικασία. Γι’ αυτό το συγκεκριμένο έργο αφήνει ανοιχτό αυτό το θέμα. Αυτή η έννοια του ψυχικού τραυματισμού με τη βαθύτερη έννοια, τελικά παραμένει ανοιχτή. Ο λόγος, η σκέψη, η αφήγηση, δεν μπορούν να μεταβολίσουν το τι έγινε σ’ αυτή την μαζική καταστροφή της ανθρώπινης διάστασης. Και μεις οι επιβιώσαντες, ακόμα δεν μπορούμε να το καταλάβουμε. Κι όταν κάτι δεν μπορούμε να το καταλάβουμε, τρελαινόμαστε…

Κρ.Π.: Και για το τέλος της ταινίας; Τι έχετε να πείτε;

Κ.Ν.: Είναι λίγο αμφίβολη η σκηνή του τέλους. Αλλά το μήνυμα που θέλει να δώσει είναι το εξής:

Κάποιο παιδί χάνεται μέσα στο δάσος και χάνοντας το δρόμο του πέφτει πάνω στην κρυψώνα των Ζόντερκομάντο, οπότε χωρίς να το θέλει οδηγεί τους γερμανούς να τους βρουν. Τελικά δηλαδή ένα παιδί άθελά του φέρνει τους εκτελεστές τους κοντά τους. Κι αυτό το παιδί, είναι για τον Σαούλ σαν να είναι ο «γιος» του, το παιδί του. Γι’ αυτό χαμογελάει.

Είναι η τρέλα του Σαούλ, που σαν παραλήρημα χαμογελά στο παιδί νομίζοντας ότι είναι ο «γιος» του, και η αθωότητα του παιδιού που τρέχει ανέμελο μέσα στην κόλαση και δεν μπορεί να υποψιαστεί τον κίνδυνο της καταστροφής και το μέγεθος της απόλυτης καταστροφής.

H σκηνή αυτή δείχνει ότι οι στρατιώτες ναζί βουλώνουν το στόμα του παιδιού για να μη φωνάξει και τους ξεφύγουν οι Ζόντερκομάντο, που ίσως σημαίνει ότι η παιδική διάσταση είναι αυτή που κοιτάει και δεν καταλαβαίνει. Θα λέγαμε βαθύτερα πως το παιδί –που διατηρεί την ανθρώπινη διάστασή του και που έχουμε όλοι μέσα μας- δεν μπορεί να καταλάβει, έτσι κι εμείς δεν μπορούμε ακόμα να κατανοήσουμε…

Όπως είπαμε είναι αμφίβολη αυτή η σκηνή στο τέλος. Αλλά βλέποντας τον Σαούλ να χαμογελά στο παιδί, εκεί που είναι εντελώς χαμένος γιατί δεν μπόρεσε να φέρει εις πέρας την αποστολή του και είναι μισονεκρός, και χαμογελά σαν να ξαναζεί ο ίδιος, είναι σαν πιθανή συνάντηση με κάποια ανθρώπινη διάσταση που προσπαθούσε ο ίδιος να σώσει…

Κρ.Π.: Εκεί λοιπόν που η ανθρώπινη διάσταση έχει χαθεί, πρώτα από τους ίδιους τους ναζί και μετά στα θύματά τους, αφού δεν μπορούμε να σώσουμε τη ζωή που χάνει την ανθρώπινη διάστασή της, ας …σώσουμε τουλάχιστον τον θάνατό μας, όπως προσπάθησε και η Αντιγόνη, να τιμήσει τον νεκρό αδελφό της;

Κ.Ν.: Ναι, το θέμα είναι κοντινό, με την έννοια ότι ο θάνατος που τιμάται με ανθρώπινες διαδικασίες δίνει διάσταση ύπαρξης της ζωής, δίνει τηv ανθρώπινη διάσταση της ζωής. Αυτό το θυμίζει και ο Όμηρος στην Ηλιάδα με τον Πρίαμο που παρακαλά να πάρει το πτώμα του γιου του από τον Αχιλλέα, γιατί τελικά ο νεκρός για να πεθάνει, πρέπει να βρει την ανθρώπινή του διάσταση, σε σχέση με αυτούς που συνεχίζουνε.

Τελικά το θέμα είναι, πως μπορεί μετά από όλα αυτά να επιβιώσει η ανθρώπινη διάσταση στους επιζήσαντες, σ’ αυτούς που συνεχίζουνε; Αυτό το ερώτημα βάζει αυτό το έργο.

Κρ.Π.: Υπάρχει ένα ρητό ενός ανώνυμου που λέει, πως: « Ο πλούτος πεθαίνει / Οι συγγενείς πεθαίνουν / Κι εσύ θα πεθάνεις / Ξέρω όμως κάτι / που δεν θα πεθάνει ποτέ / Η ετυμηγορία για κάθε ένα νεκρό». Είναι κι αυτό ένα θέμα; Και επίσης, ποιος θα μιλήσει για την καταστροφή ενός χαμένου παντελώς μέλλοντος που έφερε αυτή η μαζική καταστροφή της ανθρώπινης διάστασης;

Τελικά αυτή η καταστροφή συνεχίζεται στο παρόν γιατί καταστράφηκε η ανθρώπινη διάσταση. Αν επανέλθουμε σε αυτό που είπαμε στην αρχή, στην επικαιρότητα αυτού του έργου, ερχόμαστε σε αυτή την προβληματική, ότι κάτι συνεχίζει στο παρόν να μην μπορεί να γίνει αφήγηση και να μην επιτρέπει στην ανθρώπινή μας διάσταση να κοιμάται ήσυχα. Οπότε υπάρχει ένα συνεχές παρόν εκείνηs τηs καταστροφήs.

Κρ.Π.: Ίσως αυτό που δεν κατανοούμε, να έχει ίσως κάποια σχέση και με την παγκόσμια ανθρωπιστική κρίση, με τους πρόσφυγες και την αντιμετώπισή τους, με τους φράχτες και τα στρατόπεδα, ή ακόμα και με το φαινόμενο των τζιχαντιστών;

Κ.Ν.: Η μαζικοποίηση της καταστροφής της ανθρώπινης διάστασης επαναλήφθηκε σε ορισμένες φάσεις. Επαναλήφθηκε για παράδειγμα στη Ρουάντα ή στο Σερβοκροατικό πόλεμο. Mε τους πρόσφυγες και τους τζιχαντιστές, είμαστε σε  κοντινά φαινόμενα αλλά κάπως διαφορετικά. O θρησκευτικόs φανατισμόs είναι εντελώς διαφορετικός από την «καταστροφική μηχανή» ενός ολοκληρωτικού καθεστώτος.

Το πιο καταστροφικό από αυτά, ο ναζισμός, ανέπτυξε την άγνωστη ως τώρα βιομηχανοποίηση της καταστροφής της υποκειμενικότητας και τη «βιομηχανική παραγωγή πτωμάτων και θανάτου».  Μερικοί φιλόσοφοι βρίσκουν τον απόηχο αυτής της καταστροφής της υποκειμενικότητας στην υπερβολική ανάπτυξη των υλικών αντικειμένων στις σύγχρονες κοινωνίες μας με προέκταση τον ατομικισμό, την αδιαφορία για τον άλλον και για το σύνολο στο οποίο ανήκει το κάθε άτομο.

Κρ.Π.: Οπότε η ταινία έχει νόημα σήμερα και διότι…

Κ.Ν.: …και διότι δεν μπορούμε με τίποτα να ξεχάσουμε αυτά που έγιναν, και που τελικά επηρεάζουν την ανθρώπινή μας λειτουργία σήμερα σε ότι αφορά την υποκειμενικότητα, τον Άλλον ή τον ξένο, αλλά και τη σχέση μας με το κοινωνικό σύνολο στο οποίο συμμετέχουμε.-


Ο Κώστας Νασίκας, είναι ψυχαναλυτής, μέλος της Γαλλικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας, διδάσκει στο Πανεπιστήμιο της Λυών, είναι ιατρικός υπεύθυνος του Οίκου Εφήβων της Λυών και επίσης είναι ζωγράφος.

Τίτλοι βιβλίων του (στα γαλλικά):  

  • Ημερολόγιο μιας ανορεξίας
  • Καταναλωτισμός και βία
  • Σωματικά ίχνη και μνήμη του ονείρου
  • Το τραύμα ανάμεσα στην δημιουργία και στην καταστροφή
  • Το σώμα στην έκφραση των εφήβων
  • Εξορία και γλώσσα (το οποίο πρόκειται να κυκλοφορήσει και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη)

Τίτλοι συλλογικών έργων (στα γαλλικά) με δική του επιμέλεια:

  • Φάμπρικες της γλώσσας
  • Η πειθώ και η δύναμη του λόγου (το οποίο πρόκειται να κυκλοφορήσει)
  • Βία και μη λεκτικές εκφράσεις

Δείτε επίσης:


Σεμινάριο «Αφήγηση Ζωής»
afigisizois.wordpress.com


Δημοσιεύτηκε: http://tvxs.gr/news/sinema/o-kostas-nasikas-gia-ti-maziki-katastrofi-tis-anthropinis-diastasis

Χαϊνης Δ. Αποστολάκης: Γιατί δεν επαναστατούν οι άνθρωποι;

cxzxainΓιατί δεν επαναστατούν οι άνθρωποι; Ποιός είναι ο ορισμός της πορνείας; Γιατί οι φονιάδες είναι ιεροφάντες; Γιατί η ευχή «καλή ανάσταση!» είναι ανήθικη; Γιατί είναι καλύτερα να μας βομβαρδίζουν παρά να διασκεδάζουμε; Γιατί αν πεις την αλήθεια σε περιμένει η μοναξιά; Γιατί το να λένε τη γνώμη τους όλοι είναι φασιστικό;
Ο καλλιτέχνης και διανοητής Xαϊνης Δημήτρης Αποστολάκης απαντά στην Κρυσταλία Πατούλη με αφορμή το πρώτο του βιβλίο «Φτου ξελευτερία για όλους!» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Κρ.Π.: Πως προέκυψε αυτό το πρώτο σου βιβλίο;

Χαϊνης Δ. Απ.: Μοιάζω πολύ με τα έντομα, με τυφλώνει ένα φως και πάω προς αυτό. Είναι το φως που με κάνει να κλαίω και να γελώ΄ είναι το φως που έχω ανάγκη για να μην αυτοκτονήσω. Είναι ο μόνος τρόπος να πορευτώ. Έτσι ορμούμενος από μια καθολική υπαρξιακή παρόρμηση προχωρώ σαν τυφλός.

Κρ.Π.: Καταγράφεις βιώματα και σκέψεις σ’ αυτό το βιβλίο που είναι κυρίως αυτοβιογραφικό και μοιάζει σαν εξομολόγηση για όποιον και ό,τι στιγμάτισε τη ζωή σου. Και για μένα που το διάβασα απνευστί, γέλασα, σκέφτηκα, συμφώνησα ή διαφώνησα, συγκινήθηκα, ήταν σαν ένα δώρο…

Χαϊνης Δ. Απ.: Είναι εξομολόγηση, αλλά δεν το βλέπω σα δώρο ή προσφορά εκ μέρους μου, γιατί  δεν εστιάζω σε αυτά που δίνω, όσο σε αυτά που παίρνω.

Κρ.Π.: Επειδή αναφέρεσαι στο βιβλίο και στα παιδικά σου χρόνια στην Κρήτη, πόσο σημαντικά πιστεύεις ότι είναι τα παιδικά χρόνια για τη μετέπειτα ενήλικη ζωή;

Χαϊνης Δ. Απ.: Οι επιστήμονες λένε ότι ο κόσμος είναι πρόβλημα συνοριακών συνθηκών (Boundary Condition Problem). Στην ουσία τα παιδικά μου χρόνια, δεν τα αναφέρω επειδή αφορούν κάποιον, αλλά για το λόγο ότι πριν από δυο τρεις δεκαετίες οι άνθρωποι ζούσαν όπως ακριβώς ζούσαν και πριν από έξι χιλιάδες χρόνια παγκοσμίως, στις απαρχές των πρώτων σουμεριακών πολιτισμών στο στο δέλτα του Τίγρητος και του Ευφράτου.

Κι ο λόγος που αναφέρω τα παιδικά μου χρόνια δεν είναι γιατί θέλω να κάνω κανέναν συγκινησιακό εκβιασμό, ούτε γιατί διακατέχομαι από κάποιο αίσθημα παρελθοντολαγνείας, αλλά γιατί η σωστή δράση είναι εκείνη που πάει από το όλον στο μέρος.

Το όλον δεν είναι μόνο χωρικό είναι και χρονικό. Για να επιτελέσεις μια σωστή δράση στο εδώ και στο τώρα πρέπει να ψυχανεμίζεται το παντού και το πάντα. Δηλαδή, τον απώτατα μακρινό παρελθοντικό χρόνο, μέχρι τον πιο οραματικά μελλοντικό.

Κρ.Π.: Αυτό το βιβλίο, τώρα που το έχεις γράψει και έχει τελειώσει, αν το σκεφτείς τι είναι αυτό που σου έρχεται στο μυαλό;

Χαϊνης Δ. Απ.: Ότι είμαι μια γελοία οντότητα. Έχω κάνει πάμπολλες εργασίες από 12 χρονών. Οπότε μοιάζω με τον Καραγκιόζη. Ο Καραγκιόζης γραμματικός, ο Καραγκιόζης γιατρός, ο Καραγκιόζης φούρναρης, και τώρα ο Καραγκιόζης συγγραφέας. Αλλά αυτό το πράγμα, από τη μια μεριά είναι εξόχως άβολο για μένα, από την άλλη είναι παρηγορητικό αφού ξέρω καλά ότι καλλιτέχνης σημαίνει ιερή ακροβασία μεταξύ τραγικού και γελοιότητας.

Κρ.Π.: Αυτές οι αντιφάσεις που γράφεις πως καθορίζουν την δημιουργία και εν δυνάμει την τέχνη;

Χαϊνης Δ. Απ.: Ακριβώς. Η ζωή είναι σύνθεση! Και η σύνθεση είναι πάντρεμα αντιθέσεων. Όταν τα παντρέματα εμπεριέχουν έρωτα, η ζωή αποκτά ποίηση, γίνεται τέχνη. Γιατί η τέχνη δεν είναι η παράσταση δυο ώρες το βράδυ μιας ομάδας μουσικών, ηθοποιών ή χορευτών. Η παράσταση είναι από τη στιγμή που θα ανοίξεις τα μάτια σου μέχρι που θα τα κλείσεις. Η παράσταση διαρκεί από τη στιγμή που γεννιέσαι μέχρι τη στιγμή που φεύγεις από αυτόν τον κόσμο. Η παράσταση είναι μια, κι όποιος την χωρίζει σε επιμέρους χωρικά ή χρονικά κομμάτια είναι ή αφελής ή πονηρός.

Και κάθε καλλιτεχνικό έργο αξίζει μόνο όταν μπορεί να καταστεί γεννήτορας πολλαπλών ερμηνειών. Αυτό συμβαίνει όταν συντίθενται φαινομενικά αγεφύρωτες αντιφάσεις.

Γιατί είμαστε οντότητες τυφλές. Είμαστε σαν τυφλοί νάνοι  που ψάχνουμε να ανιχνεύσουμε την ουσία της ύπαρξης. Η ύπαρξη είναι ένας ελέφαντας. Εμείς τυφλοί τον ψαχουλεύουμε με τα χέρια μας. Ο ένας ψαχουλεύει την ουρά του ελέφαντα και λέει ότι «Α! Ο ελέφαντας, τριχωτός είναι». Ο άλλος ψαχουλεύει την προβοσκίδα του ελέφαντα και λέει «Α! Ο ελέφαντας ελαστικός είναι». Ο άλλος ψαχουλεύει τους χαυλιόδοντες και λέει «Είναι λείος και στιλπνός». Όμως ο ελέφας–ύπαρξη γελά με όλα αυτά, γιατί είναι όλα αυτά και τίποτα απ’ όλα αυτά.

Κρ.Π.: «Ίσως η μεγαλύτερη επανάσταση να προκύψει από το γέλιο», όπως αναφέρεις επίσης στο βιβλίο;

Χαϊνης Δ. Απ.: Το γέλιο είναι η άσκηση ελευθερίας μας.

Ο άνθρωπος πορεύεται προς την ελευθερία του, γιατί η ελευθερία είναι πορεία δεν είναι κατάσταση. Όλα τα ιδανικά είναι πορείες. Δηλαδή, αν μου ζητούσαν να ετυμολογήσω τη λέξη ελευθερία θα έλεγα ότι είναι η έλευση προς το εράν, η πορεία προς την αγάπη΄ αυτό θα έλεγα.

Η μέγιστη ελευθερία μιας ατομικής συνείδησης, είναι όταν μάθει από μικρό το υποκείμενο να σεναριογραφεί, να σκηνοθετεί τον εαυτό του, να γίνεται ο ίδιος ηθοποιός και εκτελεστής μιας μοναδικής παράστασης στον κόσμο.

Οπότε, λοιπόν, το γέλιο, αναγκάζει το υποκείμενο να γίνει σεναριογράφος, σκηνοθέτης, ηθοποιός, κινησιολόγος, χορευτής, performer΄ να αποκτήσει, δηλαδή, όλες τις ιδιότητες του ανθρώπου-κέντρου αφηγηματικής βαρύτητας.

Άρα το γέλιο είναι η άσκηση ελευθερίας μας. Σε όλες τις εκφάνσεις του. Από τον αυτοσαρκασμό μέχρι το τρανταχτό γέλιο μιας κοινωνικής συνεύρεσης. Είναι όλες πολυποίκιλες ασκήσεις ελευθερίας, και επίσης ο ύψιστος διαλογισμός.

Κρ.Π.: Αλλά, όπως γράφεις «Τι μπορεί να αφηγηθεί κάποιος που δεν έχει σκοτώσει τον εαυτό του;»

Χαϊνης Δ. Απ.: Η ιδέα του σταθερού εαυτού είναι μια ψευδαίσθηση και μια νοσηρή φαντασία του σημερινού καταναλωτικού ατόμου στο σύγχρονο καπιταλισμό του τζόγου, αφού κάθε μέρα εκατομμύρια κύτταρα πεθαίνουν και εκατομμύρια κύτταρα γεννιούνται, σκέψεις και όνειρα πεθαίνουν και καινούργια γεννιούνται. Οπότε λοιπόν η φύση είναι ένας διαρκής κύκλος θανάτων και αναγεννήσεων. Οι μεγαλύτερες αντιδραστικές πράξεις, είναι αυτές που αντιβαίνουν στο φυσικό ρου και εδράζονται στην εσφαλμένη ιδέα της σταθερότητας και της ασφάλειας. Αφού η φύση όπως είπαμε είναι ο αέναος κύκλος θανάτων και αναγεννήσεων.

Άρα λοιπόν η φονιάδες είναι οι ιεροφάντες των αρχέγονων τελετουργιών θεοφαγίας και θεογονίας. Ταυτόχρονα είναι και οι μόνοι αφηγητές. Είναι οι μόνοι που μπορούν να μιλήσουν για τη ζωή, αφού γνώρισαν το θάνατο.

Κρ.Π.: Και για να αναγεννηθεί κάποιος πρέπει πρώτα να σκοτώσει τον εαυτό του;

Χαϊνης Δ. Απ.: Η «Καλή Ανάσταση» προϋποθέτει έναν καλό θάνατο. Μη το ξεχνάμε αυτό.

Και η αποσιώπηση της ευχής «Καλό Θάνατο» είναι μια ανήθικη απόκρυψη, αφού στην ουσία το κόστος της θυσίας αποκρύβεται. Κάτι το οποίο όμως αποτελεί τη μεγαλύτερη έμπνευση στην ιστορία του ανθρώπου και είναι το μόνο που αποτυπώνεται ποιητικά. Μην ξεχνάμε για παράδειγμα ότι η Οδύσσεια είναι το ποιητικό αποτύπωμα του κόστους της θυσίας του Οδυσσέα. Μετά που φτάνει στην Ιθάκη, ο Όμηρος σιωπά. Δεν υπάρχει πια ποίηση μετά το πλήρωμα του κόστους.

Το ίδιο πράγμα γίνεται στον Ερωτόκριτο, ή σε όλα τα έπη που αποτελούν το απαύγασμα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Και γιατί αποτελούν το απαύγασμα της παγκόσμιας λογοτεχνίας τα έπη; Γιατί ακριβώς μόνο στα έπη δικαιολογείται το αίσιο τέλος.

Το ίδιο γίνεται και στον Ερωτόκριτο, το ίδιο γίνεται και παντού. Αφού ο ήρωας φτάνει στην ανάστασή του, έρχεται η σιωπή, έχουμε το τέλος της αφήγησης. Στην ουσία δηλαδή όλος ο κόσμος είναι αφηγήσεις κόστους.

Αν αποσιωπηθεί το πάθος του Θεανθρώπου, με την έννοια τουΥιού του ανθρώπου, τότε δεν έχει καμιά απολύτως σημασία, και καμιά ποίηση η ανάστασή Του.

Κρ.Π.: Λες ακόμη πως «Στις μέρες μας τα ελάχιστα πολύτιμα πετράδια της τέχνης εξαφανίζονται μέσα στην πληθώρα των σκουπιδιών της βιομηχανίας της κουλτούρας»

Χαϊνης Δ. Απ.: Θέλω να πω ότι η μαζική κουλτούρα είναι ο πραίτορας της εξουσίας. Μας το είπε χρόνια τώρα η Σχολή της Φρανκφούρτης: Μαρκούζε, Αντόρνο, Βέμπερ, Χορκχάϊμερ, κλπ. Και συγκεκριμένα είπαν ότι είναι προτιμότερο να περάσει ένα βομβαρδιστικό από πάνω μας, παρά η μαζική κουλτούρα. Αφού οι άνθρωποι είναι βαριά απομονωμένοι, νιώθουν ανήμποροι, είναι ισχυρά κατατεθλιμμένοι και εξόχως φοβισμένοι, χωρίς να μπορούν να νοηματοδοτήσουν την ύπαρξή τους, το ερώτημα γι’ αυτούς είναι: Γιατί δεν επαναστατούν οι άνθρωποι;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι ότι η κοινωνία που έχουμε οικοδομήσει παρέχει δύο ισχυρά κατευναστικά ναρκωτικά για να μην επαναστατούμε. Το ένα κατευναστικό είναι η μονοσήμαντη ερμηνεία των κυρίαρχων ΜΜΕ, και το δεύτερο κατευναστικό ναρκωτικό είναι η μαζική κουλτούρα. Δηλαδή, σκεφτείτε πως θα δρούσαν οι άνθρωποι εάν στην απελπισία τους δεν είχαν ως καταφύγιο και ως βαλβίδα εκτόνωσης την τηλεόραση, το σκυλάδικο, ή το εντεχνάδικο, που είναι σκυλάδικο σε χάρτινο, οικολογικό περιτύλιγμα.

Οι άνθρωποι δεν έρχονται μπροστά στο κατοπτρικό τους είδωλο επειδή υπάρχει ο παραμορφωτικός καθρέφτης της τηλεοπτικής οθόνης ή του θεάματος. Αυτός είναι ο ορισμός της πορνείας., δηλαδή το να αισθάνεται ο θεατής ότι αλληλεπιδρά με τον τραγουδιστή στην απέναντι σκηνή ή με τον τηλεοπτικό αστέρα στην απέναντι οθόνη. Η πορνεία είναι η αγοραία προσομοίωση του έρωτα. Ακριβώς αυτό συμβαίνει σ’ αυτές τις περιπτώσεις. Ο έρωτας είναι ακριβός, ριψοκίνδυνος και περιπετειώδης. Η πορνεία έρχεται σα φτηνό υποκατάστατο, για να εκτονωθούν οι σκλάβοι και να μη διασαλευτεί η κοινωνική ειρήνη.

Οπότε λοιπόν η βιομηχανία της κουλτούρας προτείνει αντί για το βιβλίο, ένα περιοδικό, ή αντί για την ψυχαγωγία, την διασκέδαση, που είναι βατοί δρόμοι για το ατομικό υποκείμενο που δεν χρειάζεται να αλλάξει εαυτό, δεν χρειάζεται δηλαδή να κουνηθεί από τη θέση του για να αλληλεπιδράσει, διότι η ψυχαγωγία ή το βιβλίο απαιτούν από σένα να ξεβολευτείς από τη θέση σου, να δράσεις, να συναντηθείτε κάπου και να εξελιχθείτε μαζί.

Οι ερμηνείες που θα προσάψεις στο καλλιτεχνικό ή στο πνευματικό έργο είναι βασικά οι ερμηνείες που ανακλούν πάνω σου. Είναι αυτό που λέμε στην επιστήμη «ανάδραση ακτινοβολίας» (Radiation Reaction). Το σώμα που αλλάζει κινητικότητα ακτινοβολεί και η ακτινοβολία αυτή επιδρά και στον εαυτό του.
Έτσι λοιπόν, τα έργα της μαζικής κουλτούρας δεν χρειάζεται να ξεβολευτείς για να τα κατακτήσεις. Είναι έργα μη κατάκτησης. Και τα έργα μη κατάκτησης είναι βαθιά ψεύτικα, βαθιά απατηλά.

Η πιο ηχηρή δήλωση υποτέλειας του σκλάβου στο αφεντικό του είναι να ανοίξει την τηλεόραση, να διαβάσει ένα περιοδικό, ή να πάει σ’ ένα εντεχνοσκυλάδικο. Είναι η χαμερπής παράκληση του εθελόδουλου στον αφέντη του: «Δώσε μου τη δόση μου, για να αντέχω το βιασμό της καθημερινής μισθωτής σκλαβιάς και τη σκοτεινιά της απουσίας οραμάτων».

Κρ.Π.: Αναφέρεις και ότι «Αν πεις την αλήθεια σε περιμένει η μοναξιά».

Χαϊνης Δ. Απ.: Η δυσλειτουργία αυτού του κόσμου καθρεφτίζεται στο γέλιο των τρελών. Οι αποκλίνουσες περιπτώσεις μάς δίνουν ζωή, μάς αλλάζουν, εκτρέπουν την πορεία του κόσμου, που πάει ολοταχώς στο γκρεμό. Όμως, αυτές οι αποκλίσεις εισάγουν ‘καινά δαιμόνια’, γίνονται απόστολοι μιας ασυνάρτητης μελλοντικής θρησκείας, που απαιτεί μη προβλεπόμενη κίνηση.

Οπότε το κοινωνικό σύνολο, σα σύνολο μάζας και αδρανούς πλειοψηφίας, έχει την τάση, αυτές τις αποκλίνουσες περιπτώσεις, φυγόπονα, να τις εξαλείψει από το πεδίο αντίληψης των αισθήσεών του. Και λέει: Κοίταξε κυρία αποκλίνουσα περίπτωση, ή θα συμφωνήσεις μαζί μας ότι το άσπρο είναι άσπρο και το μαύρο είναι μαύρο όπως το ορίσαμε εμείς, ειδάλλως σε περιμένει εξοντωτική μοναξιά. Κι αυτό δεν είναι τόσο κοινωνικός εκβιασμός όπως θα παρατηρούσε κάποιος κοινωνιολόγος, αλλά είναι βαθιά βιολογικός εκβιασμός, από τη στιγμή που η φύση του ανθρώπου εδώ και εκατομμύρια χρόνια είναι να ζει αγελαία.

Τονίζω λοιπόν ότι είναι βαθύς βιολογικός εκβιασμός της κοινωνίας των αντιτύπων και της αδράνειας, σε αντιδιαστολή με τον πλουραλισμό και τη διαρκή κινητικότητα της φύσης. Και τη φύση τη φέρουν σαν ασυνείδητη δωρεά μόνο οι προφήτες των αποκλινουσών περιπτώσεων.

Κρ.Π.: Μετά από αυτό το βιβλίο, που πάς;

Χαϊνης Δ. Απ.: Δεν ξέρω που πάω. Η αλήθεια είναι ποτέ δεν ήξερα που πάω. Κι όσες φορές προσπάθησα να το μάθω, απέτυχα. Η ζωή ξέρει κάτι παραπάνω από μένα. Κι όταν λέω η ζωή εννοώ η θέληση του οικουμενικού σπόρου να βλαστήσει. Ο εαυτός μου δεν είναι ούτε καν το δάσος, ούτε καν το δέντρο, ούτε το κλαδί. Είναι ένα μικρό νεύρο στο φύλλο ενός κλαδιού κάποιου δέντρου σε ένα δάσος. Αλλά ταυτόχρονα ξέρω ότι είμαι όλο το θησαυροφυλάκιο της θεϊκότητας. Η ασημαντότητα της ύπαρξής μου ταλαντώνεται με τη μοναδικότητά της. Κι αυτό το πράγμα είναι ένα εξωφρενικό συμπαντικό ταξίδι, ένα κοσμικός χορός τον οποίο δεν μπορώ να προβλέψω, αλλά μπορώ να ακολουθήσω τη φυσική ροή του.

Ξέρεις, μπορώ μόνο να ζω. Το ποτάμι της ζωής είναι ένα ποτάμι παράξενο που δεν ξέρεις σε ποια θάλασσα σε βγάζει. Η μια όχθη είναι η όχθη της επιθυμίας. Η άλλη όχθη είναι η όχθη του φόβου, που στην ουσία δεν είναι η ζωή, γιατί δεν είναι το παρόν. Γιατί τόσο η επιθυμία όσο και ο φόβος είναι αναμνήσεις παρελθούσας ηδονής ή αναμνήσεις ενός παρελθόντος πόνου. Όταν προσκολλούμαι στις όχθες, χάνω τη ροή του ποταμού και του απρόβλεπτου της θάλασσας ή του ωκεανού που θα με βγάλει. Οπότε αφήνω τον εαυτό μου, όπως με πάει.

Κρ.Π.: Γράφεις και πως είναι μέγα λάθος το «Όλοι πρέπει να λένε τη γνώμη τους»

Χαϊνης Δ. Απ.: Είναι τραγικό λάθος. Θεωρώ πως αυτό που πολλές φορές ονομάζουμε δημοκρατικό είναι βαθιά φασιστικό. Τη γνώμη του, πρέπει να τη λέει κάποιος για κάποιο θέμα, όταν έχει πληρώσει το αντίτιμο της θυσίας. Οφείλει να την πει τη γνώμη του σ’ αυτή την περίπτωση. Στην αντίθετη περίπτωση είναι καταστροφικός, δυσλειτουργικός και ανασταλτικός για τη συλλογική συνεξέλιξη.

Κρ.Π.: Για ποια πράγματα πιστεύεις πως εσύ έχεις πληρώσει αυτό το κόστος;

Χαϊνης Δ. Απ.: Εσείς θα κρίνετε. Δεν ξέρω τι δίνω, μπορώ να σου πω όμως, ότι έχω πληρωθεί από όλους τους ανθρώπους από καταβολής κόσμου και με το παραπάνω. Και δεν ξέρω αν μπορώ να ξεπληρώσω το ακριβό κέρασμα που μου κάνανε.

Κρ.Π.: Από το «Φτου ξελευτερία για όλους!», αν πρέπει να κρατούσες μόνο μια λέξη, ποια θα διάλεγες;

Χαϊνης Δ. Απ.: Το «Φτου!» γιατί η ζωή αξίζει όταν έχεις κάτι να τσακώνεσαι.

Κρ.Π.: Αυτό που κυρίως λείπει σήμερα από την Ελλάδα και παγκοσμίως τι είναι;

Χαϊνης Δ. Απ.: Το όραμα. Και δεν το χρησιμοποιώ ούτε ως αφελή ονειροπόληση, ούτε ως ελπιδοφόρα ψευδαίσθηση. Προς Θεού! Εννοώ ότι το μόνο όραμα είναι το βιωμένο στο παρόν, είναι αυτό που φέρει τη μυρωδιά στο τώρα, και στο εδώ, του μελλοντικού απόκοσμου, απρόβλεπτου, φυσικού και θεϊκού λουλουδιού που έρχεται. Τίποτε άλλο. Καμία ελπίδα.

Κρ.Π.: Ετοιμάζεις κάτι για το άμεσο μέλλον;

Χαϊνης Δ. Απ.: Έχουν προγραμματιστεί παραστάσεις σε όλη την Ελλάδα με τους Χαϊνηδες και μια μεγάλη περιοδεία στην Ευρώπη, αυτόν το χειμώνα. Επίσης, εντελώς παράξενα και διαφορετικά μεταξύ τους τοπία,  φαίνεται να με καλούν και τα αποτελέσματα των εξερευνήσεων θα ανακοινωθούν, εάν και εφόσον τα γεγονότα-τρένα αποφασίσουν να περάσουν από τις ράγες της καρδιάς μου.-

«Φτου ξελευτερία για όλους!», Χαϊνης Δημήτρης Αποστολάκης, Εκδόσεις Καστανιώτη
Νεοελληνική πεζογραφία – Διήγημα
168 σελ.


Δείτε επίσης:

Δημοσιεύτηκε: http://tvxs.gr/news/biblio/xainis-dimitris-apostolakis-i-zoi-einai-synthesi

 

 

 

 

 

Στέφανος Ροζάνης: Καλπάζων εκφασισμός το μέλλον της Ευρώπης

rozanis_patouli_alexandreia[…] Αυτό που προβάλλετο ως ένα κακό όνειρο, γίνεται όλο και περισσότερο πραγματικότητα. Γίνεται τόσο πολύ δε ορατό και έντονο, ώστε εγώ τουλάχιστον, μιλώ για έναν καλπάζοντα εκφασισμό ως μέλλον της Ευρώπης. […] Φόβος για Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο δεν υπάρχει, δυστυχώς. Δεδομένου ότι δεν είναι αναγκαίος ένας τέτοιος πόλεμος. Αρκεί, αυτό το μακελειό που γίνεται της εντοπιότητας, αρκεί ο ξεριζωμός των εντοπιοτήτων, αρκεί η εξαφάνιση, το ξερίζωμα ανθρώπων. Αρκεί, γιατί; Γιατί ακριβώς αυτό ενισχύει τον εκφασισμό. Ένας πόλεμος θα έλυνε τις διαφορές. Αυτή τη στιγμή ένας πόλεμος θα μπορούσε να μας γυρίσει πίσω για να ρωτήσουμε «Τελικά, τι είναι δημοκρατία;». Αλλά ένας πόλεμος δεν θα γίνει, για να μην γυρίσουμε πίσω και ρωτήσουμε «Τι είναι δημοκρατία;». Ο καθηγητής φιλοσοφίας – συγγραφέας Στέφανος Ροζάνης, μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη στα πλαίσια της ακτιβιστικής Έρευνας για την Κρίση.

Κρ.Π.: Σε σχέση με τα αποτελέσματα των εκλογών της Γαλλίας, τον πόλεμο της τρομοκρατίας των Τζιχαντιστών, και με φόντο την παγκόσμια οικονομική και προσφυγική κρίση, τι σκέφτεστε;

Στ.Ρ.: Αυτό το οποίο φοβάμαι περισσότερο απ’ όλα, είναι η «αρνητική ουτοπία» την οποία βλέπαμε να έρχεται από παλιά. Την είχε εκφράσει ο Χάξλεϋ, την είχε εκφράσει ο Ζαμιάτιν, την είχε εκφράσει ο Όργουελ.  Αυτή την «αρνητική ουτοπία» ενός καλπάζοντος εκφασισμού, ο οποίος χτυπάει την καρδιά του ανθρωπισμού. Και η καρδιά του ανθρωπισμού είναι η Ευρώπη.

Από το 1935 ο Χούσερλ, αυτός ο σπουδαίος φαινομενολόγος φιλόσοφος, είχε προβλέψει μέσα σε μια διάλεξή του στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, την κρίση του ευρωπαϊκού ανθρωπισμού, ξεχωρίζοντας την Ευρώπη ως την κατεξοχήν περιοχή μέσα στην οποία έχει αναπτυχθεί ένα ανθρωπιστικό ιδεώδες το οποίο και κρατούσε τις αξιακές κλίμακες του ανθρώπου και της δημοκρατίας του.

Από το ’35 λοιπόν ο Χούσερλ είχε κατά κάποιον τρόπο προφητεύσει ένα μέλλον, το οποίο εμείς το ονομάζαμε στην εποχή μας «αρνητική ουτοπία», αλλά δυστυχέστατα σήμερα τείνει να εκπληρωθεί και να γίνει μια θλιβερή πραγματικότητα για την μοναδική περιοχή ανθρωπισμού του κόσμου, που είναι η Ευρώπη, και η οποία πράγματι ανέπτυξε μέσω της ελληνικής φιλοσοφικής σκέψης αλλά και μέσω της δικής της πορείας έκτοτε, τις αξίες του ανθρωπισμού έναντι οποιασδήποτε επιβολής μοναρχικών, ολοκληρωτικών και φασιστικών ιδεών.

Αυτήν τη στιγμή έχουμε μία αντιστροφή αυτού του κλίματος. Αυτό που προβάλλετο ως ένα κακό όνειρο, γίνεται όλο και περισσότερο πραγματικότητα. Γίνεται τόσο πολύ δε ορατό και έντονο, ώστε εγώ τουλάχιστον, μιλώ για έναν καλπάζοντα εκφασισμό ως μέλλον της Ευρώπης.

Κι αυτός ο καλπάζων φασισμός δεν είναι φαινόμενο Αποκάλυψης, δηλαδή δεν πέφτει από τον ουρανό. Είναι ένα αποτέλεσμα μιας διαδικασίας η οποία έχει ξεκινήσει μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο:

Από την κοινωνία του θεάματος την οποία μας είχε αναλύσει κατ’ αρχάς ο Γκυ Ντεμπόρ και στη συνέχεια όλοι οι μεγάλοι επίγονοί του. Από τη Σχολή της Φρανκφούρτης που είχε δει τον φασισμό όχι απλώς ως μια ιστορική φάση της ανθρωπότητας αλλά τον είχε δει στη διάρκειά του. Από το «μάθημα» του πειράματος ολοκληρωτικής κυριαρχίας, όπως το ονόμαζε η Χάνα Άρεντ, μέχρι τη σημερινή κατάσταση μέσα στην οποία η Ευρώπη δεν μπορεί να ζήσει, χωρίς να υποστηρίζει αυτό που την εκφασίζει.

Δηλαδή, η Ευρώπη μετέχει ενός πειράματος ολικής κυριαρχίας, με σκοπό -λυπάμαι που το λέω έτσι- και με ευρύτερο στόχο τον εκφασισμό της.

Σήμερα η Ευρώπη δεν μπορεί να υποστηρίξει ούτε καν τις αρχές του Ζαν Ζακ Ρουσσώ που ήταν αίμα απ’ το αίμα και σάρκα απ’ τη σάρκα της.

Αυτή τη στιγμή ό,τι ακριβώς συμβαίνει, είτε αυτό το ονομάσουμε φαινόμενο των τζιχαντιστών ή όπως αλλιώς να το ονομάσουμε, πιστεύω ότι δεν είναι τίποτα άλλο, παρά ένα δημιούργημα μιας παγκοσμιοποιημένης και γραφειοκρατικοποιημένης Ευρώπης.

Θα μου πείτε, κλείνω τους δρόμους όλους προς την ελπίδα; Δεν τους κλείνω. Γιατί αν δεν υπάρχει ελπίδα, δεν υπάρχει άνθρωπος. Εκείνο όμως που μπορώ να υποστηρίξω είναι ότι, εάν δεν υπάρξει ένας δεύτερος Διαφωτισμός, που θα συγκρατήσει τον χρηματοπιστωτικό καπιταλισμό από το να αλώνει την ανθρώπινη συνείδηση, τότε πράγματι ο άνθρωπος δεν έχει ελπίδα, δεν έχει μέλλον.

Κρ.Π.: Όταν λέτε ελπίδα, τι εννοείται; Θυμάμαι για παράδειγμα ότι ο Καστοριάδης έλεγε πως ο Χρυσός Αιώνας της αρχαιότητας υπήρξε γιατί οι αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν ελπίδα – με την έννοια της μετά θάνατον ζωής.

Στ.Ρ.: Δεν εννοώ αυτό, εννοώ την ανθρώπινη ελπίδα, αυτό που ο ‘Ερνστ Μπλοχ  ονόμαζε αρχή της ελπίδας. Αυτή η αρχή της ελπίδας δεν έχει μεταφυσικά θεμέλια, έχει θεμέλια καθαρά ανθρώπινα. Ο άνθρωπος είναι άνθρωπος, από τη στιγμή που διατηρεί την ελπίδα να είναι άνθρωπος.

Δεν υπάρχει εδώ μια μεταφυσική ελπίδα. Υπάρχει μια καθαρή, ανθρώπινη ελπίδα στο βαθμό που το ανθρώπινο υποκείμενο θέλει να είναι υποκείμενο και ελπίζει να είναι ανθρώπινο υποκείμενο.

Κρ.Π.: Βλέποντας πώς χειρίζονται τα κράτη τα αποτελέσματα της κρίσης, την προσφυγική κρίση και γενικά την οικονομική κρίση που είναι το σύμπτωμα της παγκόσμιας πολιτιστικής δομικής κρίσης, δηλαδή του τρόπου που ζούμε, πού νομίζετε ότι βαδίζουμε; Υπάρχει φόβος για Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο;

Στ.Ρ.: Φόβος για Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο δεν υπάρχει, δυστυχώς. Δεδομένου ότι δεν είναι αναγκαίος ένας τέτοιος πόλεμος. Αρκεί, αυτό το μακελειό που γίνεται της εντοπιότητας, αρκεί ο ξεριζωμός των εντοπιοτήτων, αρκεί η εξαφάνιση, το ξερίζωμα ανθρώπων. Αρκεί, γιατί; Γιατί ακριβώς αυτό ενισχύει τον εκφασισμό. Ένας πόλεμος θα έλυνε τις διαφορές.

Αυτή τη στιγμή ένας πόλεμος θα μπορούσε να μας γυρίσει πίσω για να ρωτήσουμε «Τελικά, τι είναι δημοκρατία;». Αλλά ένας πόλεμος δεν θα γίνει, για να μην γυρίσουμε πίσω και ρωτήσουμε «Τι είναι δημοκρατία;»

Έτσι λοιπόν θα έχουμε αυτούς τους εντόπιους σπαραγμούς διαρκώς, προκειμένου να επιτευχθεί το μεγάλο «όραμα» του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού του καπιταλισμού του τζόγου και του νομαδικού κεφαλαίου, για έναν πλήρη εκφασισμό του ανθρώπου, μια υποταγή του ανθρώπου, μέσα στη μετρησιμότητά του ως οικονομικού ανώνυμου αριθμού.

Κρ.Π.: Δηλαδή, σαν τα αποτελέσματα του πολέμου να υλοποιούνται ήδη, χωρίς να χρειάζεται η επίσημη κήρυξή του;

Στ.Ρ.: Μα, ναι, υλοποιούνται! Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, είχαμε μια πορεία, η οποία πορεία ήταν μια προϊούσα κατάσταση προκειμένου να επιτευχθεί αυτό που επιτυγχάνεται τώρα! Δεν τους χρειάζεται ένας άλλος πόλεμος! Καθόλου, κιόλας.

Χρειάζεται ακριβώς αυτή η κατάσταση της εξοντώσεως της ανθρώπινης υποκειμενικότητας, της γραφειοκρατικοποιήσεως της κοινωνίας, του τρόμου και του φόβου, έτσι ώστε η κοινωνία να γίνει ένα μόρφωμα φοβικό το οποίο υποτάσσεται στη γραφειοκρατία.

Κρ.Π.: Αυτό που λέγατε στην Έρευνα για την Κρίση, ότι «Κινδυνεύει η κοινωνία στο σύνολό της!»;

Στ.Ρ.: Μα, ναι! Η κοι-νω-νία κινδυνεύει!

Κρ.Π.: Από τότε που το λέγατε, τώρα πια δεν κινδυνεύει απλώς;

Στ.Ρ.: Έτσι είναι, σήμερα δεν κινδυνεύει απλώς. Αλλά αφήνω ένα περιθώριο σ’ αυτό που λέγεται κινηματικότητα, σε αυτό που λέγεται αυτοδιαχείριση, σε αυτό που λέγεται αυτοοργάνωση. Αυτά όμως δεν γίνονται από την κοινωνία.

Όπως πολλές φορές λέγαμε σε ένα σύνθημα από παλιά: «Δουλεύουμε για την κοινωνία, αλλά όχι με την κοινωνία». Γιατί η κοινωνία είναι πλέον, πλήρως εξουθενωμένη, πλήρως υποταγμένη μέσα στη γραφειοκρατικοποίησή της, και μέσα στην έμφοβη κατάστασή της να είναι κοινωνία!

Κρ.Π.: Οπότε την ελπίδα την βλέπετε μέσα από κινήματα;

Στ.Ρ.: Μόνο μέσα από κινήματα! Και όσοι μείναμε ακόμα παλαιοί στον κόσμο, πιστεύω πως σε αυτή την κατεύθυνση μπορούμε να ελπίζουμε. Έτσι, με την ελπίδα του Μπλοχ ή με την προοπτική του Χέρμπερτ Μαρκούζε.


O Στέφανος Ροζάνης  γεννήθηκε στην Κάρυστο της Εύβοιας το 1942. Σπούδασε Μαθηματικά και Φυσική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Φιλοσοφία στο Καθολικό Ινστιτούτο της Φλωρεντίας. Ανήκει στην εκδοτική ομάδα του περιοδικού «Σημειώσεις». Δίδαξε φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου και στο Πανεπιστήμιο της Νέας Σορβόννης και επί 10 χρόνια στο Τμήμα Μέσων Επικοινωνίας και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου. Επίσης δίδαξε φιλοσοφία στη Δραματική Σχολή του Κρατικού Θεάτρου Β. Ελλάδος. Είναι συγγραφέας δοκιμιακών έργων, φιλοσοφικών μονογραφιών και ποιητικών συλλογών. Ανάμεσα στα πιο πρόσφατα δοκιμιακά του έργα περιλαμβάνονται: «Ο Μεσσιανισμός και η ηθική φιλοσοφία του Εμμανουέλ Λεβινάς», «Η ερμηνευτική ως πράξη και θεώρηση», «Ερμηνευτικές αναγνώσεις», «Θείος Έρως», «Σολωμικά», «Διανοούμενοι και νεωτερικότητα»,»Διαλέξεις για τον ρομαντισμό»,»Εκδοχές της πόλης», «Ομοίωμα δημοκρατίας» κ. ά.

Διαβάστε επίσης:

Αποχαιρετισμός στην εκδότρια Βικτώρια Τράπαλη

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

«Έφυγε» από κοντά μας, το Σάββατο 5 Δεκεμβρίου, η Βικτώρια Τράπαλη – Παπαδοπούλου, εκδότρια του Aegina Light, συγγραφέας, στιχουργός και μεταφράστρια, μετά από 42 ημέρες  νοσηλείας.

Η κηδεία* της θα γίνει στο Βόλο, όπως επέλεξαν οι συγγενείς της, την Δευτέρα 7 Δεκεμβρίου, στις 12.00, στο νεκροταφείο Αγριάς Βόλου.

Ένας αποχαιρετισμός από το φίλο Γιάννη Τζεβελέκο:

Έδωσες τη μάχη σου
Καβάλα στον Κένταυρο.
Μια άνιση μάχη.
Και έφυγες με τον Πήγασο των 12.30’.

Θα σε θυμόμαστε πάντα. Σ’ ένα μνημόσυνο χωρίς τέλος, για σένα, Βικτώρια.
Γιάννης   

Πεύκη, 5 Δεκέμβρη 2015

Στο καλό Βικτώρια… όμορφη μποέμισσα Βικτώρια…

Όμορφε  ασυμβίβαστε άνθρωπε που το πέρασμα σου από τούτο τον κόσμο ήταν χαρά κι ελευθερία…
Αγκάλιασες ανθρώπους και πράγματα άπιαστα… αγάπησες και αγαπήθηκες έξω από καλούπια και συμβιβασμούς,  βουτώντας το δάχτυλο και δοκιμάζοντας πλευρές και όψεις της ζωής…
Έπαιξες με αυτά για τα οποία άλλοι παλεύουν μια ζωή… γιατί είναι στόχος τους…
Εσύ όμως στόχο είχες την την ίδια την ζωή και περιφρόνησες με θάρρος όλα τα καλούπια.
Δεν μπήκες ποτέ σε κανένα απ’ αυτά…
Γύριζες σαν στρόβιλος χαράς και αισιοδοξίας , παθιασμένη ονειροπόλα δημιουργική.  Βικτωρία…
Χάιδευες με την αύρα σου τα πάντα … μόνο αυτιά δεν χάιδεψες ποτέ …
Θύελλα ήσουν κυρία μου..  Άνεμος δυνατός που τύλιγε ότι αγαπούσες..και αγαπούσες δυνατά έτοιμη πάντα να πολεμήσεις για το σωστό και το λάθος που εσύ γούσταρες…
Μια γυναίκα που έμεινε πάντα ο ορισμός του κοριτσιού….
Ένα κορίτσι έξυπνο χαρούμενο περίεργο ανήσυχο ταλαντούχο ασυμβίβαστο που έβγαζε την γλώσσα κοροϊδευτικά, χωρίς ποτέ να κοροϊδεύει κανέναν…
Η  Βικτωρία Τράπαλη… το δικό μας κορίτσι.
Άντε λοιπόν μικρή…. πήγαινε….
Πέτα στους ουρανούς, ταξίδεψε στην θάλασσα.. .πιες ρακές και τραγούδα….κάνε στέκια καινούργια…  και φίλους αδελφικούς… παθιάσου … διαφώνησε… γράφε… ζήσε ξανά…
Φόρεσε ένα απ τα υπέροχα καπέλα σου, και πήγαινε κοριτσάκι…
Επιτέλους έχεις φτερά…!!!

Κ.Γ.Α.

Ό,τι άλλο να πούμε Βικτώρια λίγο θα είναι. Μόνο ένα ευχαριστώ παραπάνω από μένα για τη γενναιόδωρη ψυχή σου. Ότι έδωσες είναι για πάντα δικό σου εκεί στο «δρόμο δίχως άκρη» που ξεκίνησες να πας. Καλό σου ταξίδι με την αγάπη και τον σεβασμό μου για το δημιουργικό έργο και τη στάση ζωής σου και καλή αντάμωση καλή μου φίλη αγαπημένη…  Κρ. Π. «Μη φοβάσαι, μη λυπάσαι, κλείσ’ τα μάτια κι είν’ αργά, ό, τι είμαι κι ό,τι είσαι, τά’ χουμε μισά μισά»:

Καληνύχτα

Μη φοβάσαι τα σκοτάδια
ίδια είναι όλα τα βράδια
μη φοβάσαι ούτε τα φώτα
σε κρατάω όπως και πρώτα.

Μη φοβάσαι, μη λυπάσαι
κλείσ’ τα μάτια κι είν’ αργά
ό, τι είμαι κι ό,τι είσαι
τά’ χουμε μισά μισά.

Μην ξοδεύεσαι στον πόνο
αφορμές γυρεύει μόνο
μη γελιέσαι από τι μοιάζει
παραμύθι είναι κι αλλάζει.

Μη φοβάσαι, μη λυπάσαι
κλείσ’ τα μάτια κι είναι αργά
ό, τι είμαι κι ό,τι είσαι
τά’ χουμε μισά μισά.

Μην το κάνεις άλλο θέμα
μια η αλήθεια κι αυτή ψέμα
όποιος λέει γι αγάπη αιώνια
αχ δε μετράει σωστά τα χρόνια.

Μη φοβάσαι, μη λυπάσαι
κλείσ’ τα μάτια κι είν’ αργά
ό, τι είμαι κι ό,τι είσαι
τά’ χουμε μισά μισά.

Βικτώρια Τράπαλη


*Γραφείο τελετών για στεφάνια: 2421020743, 6944640055.


Δημοσιεύτηκε: http://tvxs.gr/news/politismos/apoxairetismos-stin-ekdotria-biktoria-trapali