Οι αρχιχέστες το παίζουν αρχιμπαμπούλες…

arxixestes_arximpampoules_patouli
Φοβούνται και τρέμουν, γι’ αυτό φοβίζουν και τρομάζουν! Ένα είδος προβολής είναι,  μηχανισμός άμυνας που τον γνωρίζουμε εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Σε απλά ελληνικά, οι αρχιχέστες συνηθίζουν να το παίζουν αρχιμπαμπούλες… Το έχουμε άλλωστε εμπεδώσει  και από τους κάθε λογής θρασύδειλους φασίστες.

Εγχώριοι και μη, έχουν πέσει με τα μούτρα δήθεν να …συνετίσουν τον οργισμένο -άδικα!- ελληνικό λαό, προσπαθώντας να τον πείσουν ότι «για το καλό του» πρέπει να συνεχίσει να εξαθλιώνεται, να ταπεινώνεται, να καταστρέφεται και κυρίως να εξαρτιέται σαν σκλάβος όλο και πιο πολύ από τους δανειστές και τα ελληνικά τσιράκια τους που παραδόθηκαν, σαν να μην υπάρχει ούτε υπήρξε ποτέ άλλη λύση.

Και οι δήθεν ψύχραιμοι και λογικοί προστάτες του έθνους μας ως άλλοι υπέρμαχοι δοσίλογοί τους, δείχνουν εδώ και μια πενταετία τα δόντια τους για να …κατουρηθούμε πάνω μας και να καθίσουμε σούζα.

Το πέτυχαν σε έναν βαθμό όπως είδαμε μέχρι σήμερα. Με κάποιες αναταράξεις, με κάποιες διαδηλώσεις, με κάποιες απεργίες που στην συντριπτική τους πλειοψηφία κατεστάλησαν βίαια, αν και 3 φορές όταν οι διαμαρτυρίες είχαν διάρκεια ανάγκασαν να πέσει η όποια κυβέρνησή τους υπήρχε εκείνη τη στιγμή.

Όπως όμως έχει τονίσει και η ιστορικός Τασούλα Βερβενιώτη, χρειάζονται περίπου 5 χρόνια για μια κοινωνία ώστε να διαχειριστεί μία σοβαρή μετάβαση –πόσο μάλλον ανάλογης ακραίας κρίσης. Πέρασαν τα πέντε χρόνια και ο κόσμος πια συνειδητοποίησε στο πετσί του πως όλα όσα τον φόβιζαν ότι θα γίνουν εν απουσία τους, έγιναν και παράγιναν με τους ίδιους στην εξουσία!

Έξι και παραπάνω εκατομμύρια είναι στα όρια ή κάτω από τα όρια της φτώχειας, εκατομμύρια οι άνεργοι και οι ανασφάλιστοι… Σε ποιους έχουν λοιπόν το θράσος ακόμα να απευθύνονται; Στους βολεμένους τους, μην τυχόν χάσουν τη βόλεψή τους;

Ποιοι μιλάνε για ασφάλεια, για σύνεση, για ψυχραιμία, για σταθερότητα με παρανομαστή τον τρόμο; Αυτοί που γνώριζαν από τότε (επαναλαμβάνω για άλλη μια φορά γιατί υπάρχει και το γενικευμένο αλτσχάιμερ που μας κατατρώει) από την αρχή της Ολυμπιάδας, ότι: Έρχεται η κρίση μετά τη λήξη της;

Πού ήταν τότε να προετοιμάσουν τον ελληνικό λαό; Που ήταν για να κάνουν τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις και να δημιουργήσουν την ασφαλιστική δικλείδα για την αντιμετώπισή της εκ των προτέρων; Πού την βρίσκουν τόση χυδαιότητα να μοστράρονται καθημερινά στα κανάλια τους με ανεκδιήγητη ακόμα έπαρση; Πόση ψυχοπαθολογία κουβαλάνε αυτοί οι τύποι χωρίς καμία τσίπα;

«Όλα τα γνώριζαν και κοιτούσαν μόνο τι θα φάνε», αυτή είναι η δήλωση κορυφαίου Έλληνα οικονομολόγου που ζει στην Αμερική, όπως την κατέθεσε από το 2002, ο οποίος μάλιστα από τότε συμβούλευε να βγάλουν όλοι τα χρήματά τους στο εξωτερικό και ει δυνατόν να φύγουν από την Ελλάδα τρέχοντας, διότι η όπως χαρακτηριστικά φώναζε «Η Ελλάδα τελείωσε!».

Λοιπόν, η ελληνική ελίτ με τις κυβερνητικές μαριονέτες της –ξένες και ντόπιες- καθάρισαν από τότε μόνο για πάρτη τους, και εδώ και πέντε χρόνια συνεχίζουν να καθαρίζουν με την τρομολαγνία.

Τρομολάγνοι μόνο για τομάρι τους, που φυλάνε τα πόδια των Αγορών -και των εξαρτημένων από αυτέ-, στηρίζοντας το Πρώτο Πραξικόπημά τους στην Ιστορία –όπως είπε ο Στέλιος Κούλογλου– που εξελίσσεται στην Ελλαδίτσα με καταστροφικές συνέπειες για όλους -που τις ζούμε!.

Αυτά τα πέντε χρόνια της χυδαίας αυτής πολιτικής, οικονομικής, και κοινωνικής τους δημιουργίας, όμως, κάποιοι από εμάς αντίθετα διαλέξαμε να εργαστούμε χωρίς χρήματα και ανασφάλιστοι, να ερευνήσουμε, να αμφισβητήσουμε, να αντισταθούμε στον φόβο, να διαμαρτυρηθούμε, να διαχειριστούμε τις αμέτρητες απώλειες, να ακούσουμε, να διαβάσουμε, να δημιουργήσουμε, να επικοινωνήσουμε, να σκεφτούμε, να αναλύσουμε να συνθέσουμε, να πράξουμε, να ξεκαθαρίσουμε και μάλιστα με αποδείξεις:

Ότι συμβαίνει στη χώρα μας, αφορά όλη την Ευρώπη και τον κόσμο, και μέχρι σήμερα η αντιμετώπιση, αυτού του Πραξικοπήματος των Αγορών, είναι ακριβώς η αντίθετη από αυτήν που θα έπρεπε να είναι για να υπάρξει λύση.

Αυτό ακριβώς δείχνουν ξεκάθαρα και τα αποτελέσματα και της Έρευνας για την Κρίση, που διεξήχθει από το 2010 μέχρι και το 2014, από τις απαντήσεις 180 ανθρώπων των Γραμμάτων, των Επιστημών και των Τεχνών, με βάση το ερώτημα «Ποιες αιτίες μας έφεραν ως εδώ, και κυρίως τι πρέπει να κάνουμε;»

Και αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να αλλάξουμε τον ίδιο τον πολιτισμό μας, πόσω δε μάλλον τους πολιτικούς που μάς κυβέρνησαν όλα αυτά τα χρόνια και την πολιτική τους που δημιούργησε αυτήν την ανιστόρητη κρίση.

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι με την πολιτική «Μέρκελ και (της ελληνικής και ξένης) ΣΙΑ», μπαίνουμε όλο και βαθύτερα στο τούνελ αυτής της δομικής κρίσης που μαστίζει όλο τον πλανήτη.

Και κρίση ίσον αλλαγή, γι’ αυτό και εάν δεν γίνει αυτή η αλλαγή του πολιτισμού μας, εάν δεν σηκώσει κεφάλι η πολιτική (δηλαδή οι ενεργοί πολίτες) και αφήσει τις αγορές να καθορίζουν τις τύχες μας, δεν έχουμε καμία ελπίδα, ούτε σαν Ελλάδα, ούτε σαν Ευρώπη, και κυρίως ούτε καν σαν ανθρωπότητα.

Μελέτες έχουν γίνει και από τη δεκαετία του 1970 και όλα αυτά τα καταδεικνύουν, όπως καταδεικνύουν και ότι όλοι οι μεγάλοι ηγέτες τα ήξεραν και τα ξέρουν. Όμως προτίμησαν και προτιμούν να διαλύσουν την κοινωνία και να καταστρέψουν τον πλανήτη, παρά να αλλάξουν οι ίδιοι.

Επειδή δεν πρόκειται λοιπόν να αλλάξουν αυτοί, αλλάζουμε εμείς.

Διότι, εξαθλίωσαν και ατίμωσαν μια ολόκληρη χώρα. Την έβγαλαν στο σφυρί. Έστειλαν παιδάκια σε ιδρύματα. Έσπρωξαν εκατομμύρια στον ΟΑΕΔ. Κλώτσησαν χιλιάδες στα παγκάκια και στα σκουπίδια. Έσυραν χιλιάδες στον τάφο και χιλιάδες στις φυλακές και στα κρατητήρια. Τρομοκράτησαν, βασάνισαν και κακοποίησαν εκατομμύρια πολίτες και τους άφησαν να ζουν με ψίχουλα χωρίς να έχουν τα βασικά για την επιβίωσή τους και για την υγεία τους. Ανάγκασαν τους νέους -και όχι μόνο- να τραπούν σε άτακτη φυγή προς το εξωτερικό. Προκάλεσαν την κατάθλιψη και τον εκφασισμό σε ένα ολόκληρο έθνος.

Αλλά δεν υπολόγισαν ότι όλοι αυτοί ακόμα και σέρνοντας θα πάνε σύντομα να ξαναψηφίσουν…

Το μόνο που έχουν πια να φοβηθούν οι Έλληνες που άντεξαν αλλά δεν αντέχουν πλέον όλα αυτά, είναι μόνο το νοσηρό κατσίκωμα των τρομοκρατών αρχιχέστηδων καταστροφέων τους στην εξουσία, που μόνο μέλημά τους είναι η γεμάτη ευρώ τσέπη τους, που τρέμουν μην αρχίσει να αδειάζει.

[…] Κανείς δεν καλοσορίζει τις κρίσεις. Είναι επικίνδυνες, είναι επώδυνες, είναι αιματηρές, είναι άδικες. Θύματα είναι κυρίως οι αθώοι, οι πιο ευάλωτοι, οι αδύναμοι, οι ανίδεοι και λιγότερο εκείνοι που οδήγησαν το σύστημα στα άκρα. Είναι τόση η δύναμη των κατεστημένων, των συνηθειών, των ισορροπιών, που μόνο αν αυτό που ζεις έχει γίνει πιο αφόρητο από τον φόβο της αλλαγής αποτολμάς ανατροπές, επαναστάσεις, καινοτομίες […]
Χάρις Κατάκη, Το ημερολόγιο ενός θεραπευτή, εκδόσεις Πατάκη

ΥΓ: Καλή χρονιά, με νίκη της κοινωνίας και όχι των αγορών και των «πολιτικών» τους!

Κρυσταλία Πατούλη, δημοσιογράφος – σύμβουλος ανθρωπίνων σχέσεων

https://afigisizois.wordpress.com/

ΒΙΝΤΕΟ – Εκπομπές – Παρουσίαση / Συζήτηση για τα αποτελέσματα της ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ 2010-2014

ereyna gia tin krisi_video_patouli
 
Κρυσταλία Πατούλη, Έρευνα για την Κρίση 2010-2014. Ποιες αιτίες μας έφεραν ως εδώ και τι πρέπει να κάνουμε; Απαντούν 180 πρόσωπα των Γραμμάτων, των Επιστημών και των Τεχνών, Εκδόσεις Κέδρος 2014.

[…] «Όταν ήρθε -τον 19ο αιώνα- η αστική τάξη πραγμάτων, η λεγόμενη νεωτερικότητα*, η ενιαία -μέχρι τότε- υπόσταση του ανθρώπου, άρχισε να διαχωρίζεται. Ο πρώτος διαχωρισμός, ήταν στο άτομο και στον πολίτη. Ο δεύτερος διαχωρισμός, ήταν ανάμεσα στην οικονομία, την πολιτική και την κοινωνία.» Karl Polanyi. 
Με βάση τον παραπάνω διαχωρισμό της υπόστασης του ανθρώπου της νεωτερικότητας, διαμορφώνεται η ενδεικτική σύνοψη των αποτελεσμάτων της έρευνας για τις αιτίες και τις λύσεις της κρίσης που -εκτός των άλλων- θέτει το ερώτημα της επιβίωσης ή μη, του συγκεκριμένου σύγχρονου ανθρωπολογικού τύπου […]
 
***
Την Δευτέρα 15 Δεκεμβρίου 2014, στις 8μμ, σε συνεργασία των εκδόσεων Κέδρος και του Floral Bookstore έγινε η πρώτη παρουσίαση και συζήτηση* για τα αποτελέσματα της ακτιβιστικής «Έρευνας για την κρίση (2010-2014)» της Κρυσταλίας Πατούλη, που δημοσιεύεται από το 2010 έως σήμερα αποκλειστικά στο Tvxs.gr.
Τα αποτελέσματα της εν λόγω έρευνας η οποία δημιούργησε επί 4 χρόνια έναν δημόσιο διαδικτυακό διάλογο με πάνω από 280 άρθρα και συνεντεύξεις που συμμετείχαν 180 πρόσωπα των Γραμμάτων, των Επιστημών και των Τεχνών, παρουσιάζονται αναλυτικά στο βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Κέδρος.
Τα έσοδα της έκδοσης θα διατεθούν στο ΚΕΘΕΑ, που συμβάλλει καθοριστικά εδώ και δεκαετίες στην επίλυση κρίσεων προς την ανεξαρτητοποίηση και στη ΜΕΡΙΜΝΑ που συμβάλλει στην αντιμετώπιση των απωλειών στη ζωή των παιδιών και των οικογενειών τους.


***

Κεντρικοί ομιλητές της συζήτησης ήταν η συγγραφέας και συμμετέχοντες στην εν λόγω έρευνα:

(Περισσότερα για το βιβλίο, την έρευνα, και τα αποτελέσματά της: http://wp.me/p1u2LI-4).

Διαβάστε επίσης (στα ελληνικά / en français / in english) τα ενδεικτικά αποτελέσματα της έρευνας για τις αιτίες και τις λύσεις της κρίσης : http://tvxs.gr/news/ellada/ereyna-aities-kai-lyseis-tis-krisis

*Τα αποτελέσματα της εν λόγω έρευνας  μελετήθηκαν από την Κρυσταλία Πατούλη με την συμμετοχή των εξής ακτιβιστών: Λάζαρος Μαυροματίδης, Anna Bykalyuk, Κώστας Κατσίμπρας, Στέλιος Καβύρης και Ρένια Πουρνάρα. Τις μεταφράσεις στα γαλλικά και αγγλικά έκαναν ο Λάζαρος Μαυροματίδης και η Christine Cooreman.
——–
 (*) Η νεωτερικότητα συνδέεται με την ιδέα της «ευρωπαίκής ταυτότητας», δηλαδή με την αντίληψη ότι, με αφετηρία το Διαφωτισμό, η Ευρώπη αφενός έγινε παγκόσμιο κέντρο της επιστημονικής προόδου και της, κατά τον Max Weber, ¨απομάγευσης του κόσμου¨ (της εκδίωξης των δεισιδαιμονιών), και αφετέρου κατέκτησε τον υψηλότερο πολιτισμό και, ταυτόχρονα, την αποστολή να τον διαδώσει στον κόσμο.


Θα προστεθούν σύντομα και τα βίντεο με τις ομιλίες και των άλλων συμμετεχόντων, όπως του Σωτήρη Δημητρίου (ανθρωπολόγου) και της Ελένης Νίνα (κλινικού ψυχολόγου – ψυχοθεραπεύτριας)
Δείτε επίσης:
i ereyna gia tin krisi_patouli_kedros
video_h ereyna gia tin krisi_patouli_kedros

Στα τσακίδια…

sta tsakidia

Εξαθλίωσαν και ατίμωσαν μια ολόκληρη χώρα. Την έβγαλαν στο σφυρί. Έστειλαν παιδάκια σε ιδρύματα. Έσπρωξαν εκατομμύρια στον ΟΑΕΔ. Κλώτσησαν χιλιάδες στα παγκάκια και στα σκουπίδια. Έσυραν χιλιάδες στον τάφο και χιλιάδες στις φυλακές και στα κρατητήρια. Τρομοκράτησαν, βασάνισαν και κακοποίησαν εκατομμύρια πολίτες και τους άφησαν να ζουν με ψίχουλα χωρίς να έχουν τα βασικά για την επιβίωσή τους και για την υγεία τους. Ανάγκασαν τους νέους -και όχι μόνο- να τραπούν σε άτακτη φυγή προς το εξωτερικό. Προκάλεσαν την κατάθλιψη και τον εκφασισμό σε ένα ολόκληρο έθνος.
Αλλά δεν υπολόγισαν ότι όλοι αυτοί ακόμα και σέρνοντας θα πάνε σύντομα να ξαναψηφίσουν…

83ΗΜΕΡΕΣ ΑΠΕΡΓΙΑ ΠΕΙΝΑΣ ΣΤΙΣ ΦΥΛΑΚΕΣ ΜΑΛΑΝΔΡΙΝΟΥ

«Κυρια Πατουλη διαβασα το αρθρο σας σχετικα με την απεργια πεινας  http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/i-bathyteri-ekklisi-toy-kathe-apergoy-peinas-einai-gia-toys-nomoys και θα ηθελα να σας ενημερωσω οτι αυτη την στιγμη υπαρχει ενας κρατουμενος στις φυλακες Μαλανδρινου ο οποιος κανει απεργια πεινας απο της 3 οκτωβρη 2014. Σημερα βρισκεται στην 83η ημερα. Oνομαζεται Παππας Γερασιμος πρωην σωφρονιστικος υπαλληλος και διαμαρτυρεται για την αρνηση του συμβουλιου της φυλακης να του χορηγησει την νομιμη αδεια που δικαιουται. H οικογενεια του ειναι απελπισμενη διοτι παρολες τις προσπαθειες να σωθει η ζωη του, εκεινος επειμενει να συνεχιζει διοτι θεωρει οτι δεν εχει πια αλλο τροπο να βρει το δικιο του.»

Το παραπάνω επείγον μήνυμα το έλαβα σε ιμειλ.
Δημοσιοποιείστε το γεγονός όπου μπορείτε.

Η βαθύτερη έκκληση κάθε απεργού πείνας

166089-apegia_peinas_nasikas_patouli_romanos
05:30 | 23 Δεκ. 2014

[…] Η βαθύτερη έκκληση του απεργού πείνας είναι για τους νόμους (γραπτούς και άγραφους), και το γιατί γίνονται οι νόμοι, πώς γίνονται, σε ποιες βάσεις στηρίζονται, πως συμμετέχει η παράδοση, οι άγραφοι νόμοι, και πως οι βασικές ηθικές αξίες των ανθρώπων; […] Κάθε απεργία πείνας προκαλεί μία τρομερή αμφισβήτηση και δημιουργεί μία διαδικασία ερώτησης. Μια διαδικασία αυτοερώτησης προς το κοινωνικό σύνολο σε δοσμένη χρονική στιγμή. Αν δεν ακούσουμε την ερώτηση που θέτει κάθε φορά ο απεργός πείνας, μπαίνουμε σε μία προβληματική ψυχικής τύφλωσης: Ατομικής και κοινωνικής […] Οι βασικές ανθρώπινες διαστάσεις οι οποίες θεμελιώνουν ένα κοινωνικό καθεστώς θα επαναφέρουν τις ερωτήσεις τις οποίες βάζει ο κάθε απεργός πείνας και Θα το αναγκάσουν να μετακινηθεί […] Ο ψυχαναλυτής Κώστας Νασίκας, ο οποίος διδάσκει στο Πανεπιστήμιο της Λυών και είναι ιατρικός υπεύθυνος του Οίκου Εφήβων της Λυών, μιλά στην δημοσιογράφο και σύμβουλο ανθρωπίνων σχέσεων Κρυσταλία Πατούλη, για τις απεργίες πείνας, που έχει μελετήσει και στο βιβλίο του Oralité et violence. Από τον κανιβαλισμό στις απεργίες πείνας, το οποίο κυκλοφορεί στη Γαλλία.

Κρ.Π.: «Η απεργία πείνας είναι η τελευταία ελπίδα και έκκληση προς την βασικότερη ανθρώπινη διάστασή μας που είναι συνυφασμένη με τις έννοιες της δικαιοσύνης και της ηθικής. Ξεχνώντας τες γινόμαστε συμμέτοχοι ανθρωποκτονίας του ίδιου του απεργού αλλά και της δικιάς μας ανθρώπινης διάστασης»: Έχετε γράψει ένα βιβλίο για τους απεργούς πείνας…

Κ.Ν.: Ναι. Στα ελληνικά το «Oralité et violence»  δεν μεταφράζεται ακριβώς. Τo «violence» αντιστοιχεί στη βία, αλλά το «oralité» δεν αντιστοιχεί σε καμία ελληνική λέξη.

Αναφέρεται σε όλες τις προβληματικές οι οποίες παίζονται γύρω από τη στοματική σκηνή (εκτός απ’ την ομιλία), σαν μια θεατρική σκηνή όπου παίζονται διάφορα σενάρια χωρίς λέξεις. θα μπορούσε να μεταφραστεί στα ελληνικά «Καταναλωτισμός και βία» αλλά είναι μία προσεγγισμένη μετάφραση.

Κρ.Π.: Και πώς φτάσατε σ’ αυτό το βιβλίο με αυτό το συγκεκριμένο θέμα;

Κ.Ν.: Αρχικά είχα ασχοληθεί με την ψυχική ανορεξία που είχε σχέση με την κλινική μου εμπειρία. Ξεκίνησα και το γράψιμο με ένα βιβλίο με τίτλο «Ημερολόγιο μιας ανορεξίας» καθώς είχα παρατηρήσει ότι η ανορεξία σαν παθολογική εκδήλωση είναι ένα φαινόμενο που πήρε διαστάσεις μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και συνδεόταν κυρίως με τις κοινωνίες αφθονίας.

Δεν υπάρχει ανορεξία στις κοινωνίες που οι άνθρωποι πεινούν, που έχουν δυσκολίες. Οπότε το φαινόμενο της ανορεξίας συνδέεται με την κοινωνική διάσταση της αφθονίας.

Η ψυχική προβληματική συνδέεται με την κοινωνική διάσταση, χωρίς να είναι βέβαια η μοναδική εξήγηση του φαινομένου. Μία όμως από τις εξηγήσεις, όπως τη βλέπουν πολλοί ψυχαναλυτές εδώ στη Γαλλία, συνδέεται με τη συμπεριφορά γονέων που αναπτύσσουν «νεοανάγκες» για το παιδί, με την εξής έννοια:

Όταν το παιδί κλαίει, φωνάζει, και έχει κάποια δυσκολία ψυχική, λόγω της κοινωνικής αφθονίας οι γονείς απαντούν με μια υλική απάντηση. Του δίνoυν ένα μπιμπερό, μια πιπίλα, ή κάτι άλλο για να του κλείσουν το στόμα.

Και αυτή η κοινωνική απάντηση, δημιουργεί στο παιδί μια ανάγκη – συνήθεια να τρώει κάθε φορά που έχει δυσκολία, απάντηση που δεν αντιστοιχεί στην ψυχική του ανάγκη, κι αυτό έχει μεγάλες ψυχικές συνέπειες.

Βλέπουμε να συνδέεται η κοινωνική χρήση της διατροφής με την ψυχική εκτροπή της από «βιαστικούς» ή «κουρασμένους» γονείς για να ηρεμήσουν γρήγορα το παιδί τους αντί να περάσουν χρόνο μαζί του, να επικοινωνήσουν και να καταλάβουν το τι ανησυχίες ζει.

Έτσι δημιουργείται η ψυχοπαθολογία της ανορεξίας ως προέκταση μιας κοινωνικής παθολογίας θα έλεγα. Eπειδή δηλαδή έχουμε άφθονη την τροφή, απαντούμε σε μια ψυχική ανάγκη με έναν καινούργιο τρόπο που δεν απαντούσαμε παλιά.

Κρ.Π.: Δηλαδή, δίνουμε στους άλλους αυτό που έχουμε σε αφθονία και δεν τους δίνουμε αυτό που πραγματικά ζητάνε.

Κ.Ν.: Ακριβώς. Κι έτσι δημιουργήθηκε μια παθολογία, και ένας βασικός λόγος που δημιουργήθηκε είναι αυτός.

Εκείνο τον καιρό που έφτασα στη Γαλλία, το 1975, έπεσα και σε ένα κύμα απεργιών πείνας. Ποιοι κάνανε απεργίες πείνας; Έκαναν ένας λουθηριανός προτεστάντης ιερέας και ένας καθολικός, με κάποιους νέους γύρω τους.

Γιατί κάνανε απεργία; Για να αντιπαρατεθούν σε έναν νόμο που είχε γίνει τότε επί προεδρίας του Ζισκάρ ντ’Εσταίν, που έλεγε να τιμωρούνται κυρίως οι έφηβοι που δεν είχαν πάρει ακόμα την γαλλική υπηκοότητα (ενώ την δικαιούνταν λόγω του ότι είχαν γεννηθεί στη Γαλλία) με διπλή τιμωρία: αφενός να τους επιβάλλεται η νόμιμη τιμωρία που επιβαλλόταν και σε οποιονδήποτε παρανομούντα, και αφετέρου να χάνουν την γαλλική υπηκοότητα και να διώχνονται από τη χώρα. Γι’ αυτό λεγόταν: Η διπλή τιμωρία.

Γι’ αυτό το λόγο έγιναν πολλές απεργίες, κρατήσανε καιρό, και δημιουργήθηκε μεγάλη κοινωνική κίνηση. Είχα μιλήσει τότε κυρίως με τον προτεστάντη ιερέα, που ήταν ένας πολύ καλλιεργημένος άνθρωπος, όπως και με κάποιους άλλους απεργούς πείνας, και σιγά σιγά άρχισα να μελετώ αυτό το θέμα.

Έτσι μπήκα σ’ αυτό το θέμα των απεργιών πείνας: προεκτείνοντας την κλινική μελέτη που είχα κάνει με την ανορεξία και τις άλλες κοινωνιολογικές μου περιέργειες που είχα και έχω.

Η απεργία πείνας είναι ένα φαινόμενο το οποίο εμφανίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα στην Ιρλανδία με το Home Rul: το μεγάλο κίνημα των Ιρλανδών για την ανεξαρτησία τους. Η απεργία πείνας εκεί εμφανίζεται ως αντιπαράθεση σε κατακτητή ή σε ολοκληρωτικό καθεστώς.

Όταν πλησιάσουμε πιο κοντά να μελετήσουμε το τι είναι η απεργία πείνας διαπιστώνουμε πως δεν έχει καμία σχέση με απεργία. Αντίθετα, έχει πλήρη αντίφαση με την έννοια της απεργίας.

Γιατί οι απεργοί όταν κάνουν απεργία, όπως για παράδειγμα σε ένα εργοστάσιο οι εργάτες, όλη τους η προβληματική παίζει ακριβώς γύρω από την «πείνα». Με ποια έννοια; Ότι η απεργία θα κρατήσει όσο αυτοί αντέξουν στην «πείνα», ή πόσο ο ιδιοκτήτης του εργοστασίου από την δική του «πείνα» θα υποκύψει στις απαιτήσεις των εργατών ή θα καταφέρει να επιβληθεί.

Η απεργία παίζει στο ποιος θα σπάσει πρώτος λόγω της ανάγκης του, και κυρίως λόγω της «πείνας» με την γενικότερη έννοια, όχι μόνο την σωματική. Οπότε η απεργία πείνας αντιφάσκει και είναι τρομοκρατία για τα συνδικάτα να κάνουν ορισμένοι απεργίες πείνας, γιατί εξασθενίζουν το μέτωπο.

Πρώτη αντίφαση λοιπόν είναι ότι η απεργία πείνας δεν είναι απεργία. Αντιφάσκει στη λέξη της απεργίας όπως την ξέρουμε σε σχέση με τα συνδικάτα, με τους εργάτες, κλπ.

Μια δεύτερη αντίφαση, που την υποστηρίζουν οι ψυχαναλυτές, είναι ότι δεν είναι καν πείνα. Γιατί τα άτομα που την κάνουν, δεν πεινούν μετά από λίγο καιρό, δεν αισθάνονται καθόλου την πείνα. To στόμα και το σώμα τους μετατρέπονται σε μια ανοιχτή σκηνή στην οποία παίρνουν μέρος διάφοροι «πρωταγωνιστές» όπως θα το εξηγήσουμε στη συνέχεια.

H απεργία πείνας ξαναεμφανίστηκε με τον Γκάντι στην ίδια εκδήλωση που είχε με τους Ιρλανδούς, δηλαδή σε σχέση με τους κατακτητές: στη Νότιο Αφρική που ήταν οι Ολλανδοί, και στην Ινδία που ήταν οι Άγγλοι.

Το φαινόμενο Γκάντι είναι τεράστιο. Έκανε μία απεργία πείνας στην Ινδία και παρέλυε η χώρα ολόκληρη. Εκατομμύρια συμπαραστέκονταν. Αυτό σημαίνει ότι η απεργία πείνας έχει κύριο αποστολέα, αποδέκτη, τον τρίτο, το πλήθος. Δεν έχει μόνο τον αντίπαλο.

Ποιος είναι ο τρίτος; Αυτό εξαρτάται από το που γίνεται. Στην Ινδία για παράδειγμα είχε τους Ινδούς. Στη Νότιο Αφρική είχε τους Αφρικανούς. Στην Ιρλανδία είχε τους Ιρλανδούς και πιθανώς και τους Άγγλους σαν λαό, σαν κοινωνική συνείδηση. Αυτή είναι και η κύρια κατεύθυνση της απεργίας πείνας.

Μετά από τον Γκάντι είδαμε την απεργία πείνας πάλι με τους Ιρλανδούς σε διάφορες φάσεις στην Κίνηση της Ανεξαρτησίας που είχαν στις αρχές του 20ου αιώνα πλέον, μέχρι τα χρόνια της Θάτσερ που πήραν μεγάλες διαστάσεις, διότι η Θάτσερ ήταν εντελώς αδιάλλακτη, και πέθανε γι’ αυτήν την αδιαλλαξία της πολύς κόσμος.

Γι’ αυτήν την περίοδο έχει γυριστεί μία σημαντική ταινία, HUNGER, που δείχνει την απεργία πείνας των Ιρλανδών, και το κύριο σημείο της είναι μια συζήτηση του αρχηγού των απεργών πείνας με έναν ιερέα. Γιατί η απεργία πείνας παίρνει μία θρησκευτική διάσταση σε σχέση με αυτό που ανέφερα πριν: ένα μήνυμα προς το πλήθος σαν τρίτο που μπορεί να επέμβει στην διαμάχη του απεργού με τον αντίπαλό του…

Ιστορικά ακολουθούν οι απεργίες πείνας των Ερυθρών Ταχιαρχιών στη Γερμανία, που επίσης οι πιο πολλοί πεθαίνουν στη φυλακή, και στα Γκουλάγκ του Στάλιν, που έγιναν πολλές απεργίες πείνας.

Μια πρώτη κοινωνιολογική σκέψη στέκεται στη σχέση μεταξύ της φυλακής και της απεργίας πείνας. Μια αφελής ανάλυση που θεωρεί πως οι τρομοκράτες που αμφισβητούν το κράτος και την εξουσία δεν έχουν άλλο τρόπο να αντιδράσουν όταν είναι στη φυλακή παρά την απεργία πείνας. Αυτή είναι μία πρώτη πολιτική ανάλυση που είναι ρηχή, επιφανειακή. Γιατί, εκτός των άλλων που θα πω στη συνέχεια, δεν κάνουν όλοι οι φυλακισμένοι απεργίες πείνας…

Η απεργία πείνας έχει κατά βάση τρεις κατευθύνσεις:

  • Η μία βασική κατεύθυνση είναι προς το ευρύτερο κοινό.
  • Η 2η κατεύθυνση είναι προς τον αντίπαλο. Αυτόν που έβαλε κάποιον στη φυλακή. Αυτόν που καταπιέζει. Γιατί συμβαίνει πάντα κάτι το ολοκληρωτικό. Είτε αυτό είναι φυλακή, είτε κατάκτηση μιας χώρας , είτε απολυταρχικό καθεστώς, είτε φασιστικό, κλπ. Eχουμε μία διάσταση ολοκληρωτισμού η οποία απειλεί βασικές ανθρωπιστικές αξίες.

Κρ.Π.: Επί Χίτλερ δεν έκαναν απεργίες πείνας, γιατί ούτως ή άλλως τούς τις επέβαλαν… θα λέγαμε, στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Κ.Ν.: Εκεί πέρα ήταν άλλη διάσταση ακόμη χειρότερη. Δεν μπορούσαν να κάνουν απεργία πείνας. Το έχω μελετήσει κι αυτό το φαινόμενο, με εκείνους που πεινούσαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Είναι μια άλλη πολύ χειρότερη διάσταση. Εκεί είχαν περάσει τα όρια του απολυταρχικού καθεστώτος, είχαν γίνει αντικείμενο μαζικής παραγωγής ενός εργοστασίου…

Κρ.Π.: Ποιά είναι η 3η κατεύθυνση της απεργίας πείνας, που θα λέγατε και σας διέκοψα;

Κ.Ν.: Η κατεύθυνση είναι σε σχέση με το ίδιο το άτομο.

Κρ.Π.: Θέλετε να μιλήσετε περισσότερο για το νόημα αυτών των τριών κατευθύνσεων;

Κ.Ν.: Θα ξεκινήσω πρώτα από τη κατεύθυνση της απεργίας πείνας σε σχέση με τον αντίπαλο.

Ίσως να σοκάρουμε το κοινό που θα διαβάσει αυτά που λέμε, αλλά τι γίνεται σε σχέση με αυτή την κατεύθυνση της απεργίας πείνας;

Στη 2η διαδικασία στην οποία μπαίνει ο απεργός πείνας, είναι να αφήσει στον αντίπαλο το σώμα του. Του αφήνει όλη την ευθύνη για το σώμα του.

Και εδώ μπαίνει μια άλλη προβληματική. Αυτή αφορά το «ποιος έχει εξουσία στο σώμα» και μεταξύ αυτών οι γιατροί που μπορούν να επέμβουν σε κάποια στιγμή της απεργίας πείνας για να δώσουν υποχρεωτική διατροφή.

Κρ.Π.: Η οποία είναι βασανισμός…

Κ.Ν.: Υπάρχει όμως και μία προβληματική. Αν ένας γιατρός βρεθεί δίπλα σε έναν άνθρωπο που έχει ανάγκη και δεν τον βοηθήσει, ο γιατρός τιμωρείται. Και όχι μόνο ο γιατρός, αλλά γενικότερα ο κάθε πολίτης. Είναι ένας νόμος στοιχειώδους ανθρώπινης συμπεριφοράς εδώ στη Γαλλία και είναι η τιμωρία για «μη βοήθεια σε άνθρωπο που είναι σε ανάγκη».

Aπό ποια στιγμή και μετά το σώμα του απεργού πείνας αφορά την ιατρική; Μεγάλο θέμα! Και συνήθως οι γιατροί στα δημοκρατικά καθεστώτα, αρνούνται να δώσουν υποχρεωτική διατροφή στον απεργό πείνας, όταν έχει συνείδηση και αρνείται να σταματήσει την απεργία πείνας. Αλλά στα ολοκληρωτικά καθεστώτα, γίνεται χαμός…

Μένω όμως σε αυτή τη  κατεύθυνση της απεργίας πείνας, όπου ο απεργός πείνας αφήνει το σώμα του στη διάθεση του αντιπάλου του.

Κρ.Π.: Αυτό πως αναλύεται;

Κ.Ν.: Μπαίνουμε σε μία διαδικασία που θα είναι πολύ μακριά αν την αναλύσουμε, η οποία αφορά και έχει σχέση με τις ανθρωποφαγικές κοινωνίες.

Γιατί η σχέση αυτή με το σώμα που το «καταναλώνει» ο αντίπαλος αναφέρεται  σε κοινωνίες που λειτουργούσαν με την ανθρωποφαγική τελετουργία. Όχι αγριότητα όπως την έχουμε θεωρήσει την ανθρωποφαγία. Η ανθρωποφαγία ήταν μία τελετουργία σε σχέση με τον αντίπαλο και σε σχέση με τους νεκρούς προγόνους. Είναι ένα μεγάλο θέμα για να το αναλύσουμε. Στο βιβλίο έχω ένα ολόκληρο κεφάλαιο μόνο γι’ αυτό το θέμα…

Με λίγα λόγια, δίνει ο απεργός με κάποιον τρόπο στον αντίπαλο να φάει το σώμα του, ώστε να αισθανθεί και να φανεί ότι ο αντίπαλος είναι ανθρωποφάγος. Και επίσης να δώσει ο απεργός πείνας στον αντίπαλο να καταλάβει ότι έχει υποχωρήσει(ο αντίπαλος) σε άλλες διαστάσεις κοινωνικές, πρωτόγονες διαστάσεις, που δεν συνάδουν με τη σημερινή κοινωνία.

Κρ.Π.: Θέτει δηλαδή ο απεργός πείνας τον αντίπαλο, σε μία, για τα σημερινά δεδομένα, απάνθρωπη θέση;

Κ.Ν.: Του δείχνει ότι συμπεριφέρεται έξω από τις ανθρώπινες διαστάσεις της σύγχρονης κοινωνίας. Και με αυτόν τον τρόπο, μπαίνουμε στην προβληματική των ανθρωποφαγικών κοινωνιών, που δεν θα την αναλύσω περισσότερο γιατί όπως είπα είναι πολύ μεγάλο θέμα.

Κρ.Π.: Οπότε συνεχίζετε με τις άλλες δύο κατευθύνσεις της απεργίας πείνας: την 1η προς τον τρίτο, δηλαδή το πλήθος, την κοινωνία, και την 3η προς τον ίδιο τον απεργό πείνας, προς τον εαυτό του, όπως είπατε παραπάνω.

Κ.Ν.: Η κύρια διάσταση, η 1η, είναι απέναντι στο κοινό, στην κοινωνία γενικότερα, και μπορεί να ξεπερνάει την κοινωνία στα όρια του κράτους ή του έθνους που βρίσκεται ο ίδιος. Απευθύνεται γενικότερα στην ανθρωπότητα.

Και εδώ μπαίνει και η διάσταση η θρησκευτική, με την εξής έννοια: Η θρησκευτική διάσταση συμμετέχει στις ρίζες των βαθύτερα ηθικών και ανθρώπινων αξιών.

Κρ.Π.: Άγραφων νόμων, δηλαδή;

Κ.Ν.: Ναι. Είναι θα λέγαμε το μήνυμα της Αντιγόνης. Μια διάσταση που μας έδειξε ο Σοφοκλής στην τραγωδία της Αντιγόνης, η οποία ήταν η πρώτη απεργός πείνας της Ιστορίας. Πέθανε σε έναν κλειστό τάφο, ζωντανή, μην τρώγοντας. Και πέθανε υποστηρίζοντας τους άγραφους νόμους και αντιτιθέμενη στους γραπτούς νόμους, στον Κρέοντα.

Διάφοροι φιλόσοφοι, ανθρωπολόγοι και  κοινωνιολόγοι έχουν μελετήσει αυτό το μεγάλο θέμα: Πώς γίνονται οι νόμοι, σε ποιες βάσεις στηρίζονται, πως συμμετέχει η παράδοση, οι άγραφοι νόμοι, και πως οι βασικές ηθικές αξίες των ανθρώπων;

Θέλω να πω, πως ο απεργός πείνας στρέφει την προσοχή του κοινού στο ποιος έχει αυτό το δικαίωμα να φτιάχνει νόμους, και αν βέβαια τους σέβεται.

Αλλά πιο πολύ η προσοχή στρέφεται προς τη ρίζα των νόμων. Γιατί η ρίζα των νόμων έχει μία προβληματική γύρω από την ηθική. Γι’ αυτό έλεγα ότι απευθύνεται ο απεργός στην ηθική διάσταση της κοινωνίας, στην οποία υπεισέρχεται και η θρησκευτική διάσταση.

Και εδώ θέλω να υπενθυμίσω μόνο, ότι η θρησκευτική διάσταση των ανθρωποφαγικών κοινωνιών δεν είναι ίδια με την θρησκευτική διάσταση των μονοθεϊστικών κοινωνιών.

Κρ.Π.: Πάνω στην 1η διάσταση – κατεύθυνση του απεργού πείνας, ουσιαστικά είναι σαν ο απεργός πείνας να κάνει έναν αγώνα που δεν αφορά μόνο τον ίδιο, αλλά όλη την κοινωνία…

Κ.Ν.: Εννοείται!

Κρ.Π.: Θα ήθελα να πείτε κάτι παραπάνω σε σχέση με αυτό, διότι στο άρθρο που έγραψα για τον Ρωμανό, κάποιοι διαφώνησαν στα σχόλια, ειδικά ως προς αυτό…

Κ.Ν.: Ο απεργός πείνας, βάζει όλη την κοινωνία, όπως έκανε και ο Γκάντι, στην προβληματική της αυτοσυνείδησης, του ποιος φτιάχνει τους νόμους, τι είναι οι νόμοι, σε ποιες αξίες ουσιαστικά βασίζονται οι νόμοι. Γιατί οι νόμοι γίνονται για να στήσουν και κυρίως να υπερασπίσουν, όπως τα τείχη του Σόλωνα, κοινωνικές αξίες.

Η απεργία πείνας επιστρέφει σε αυτή την ερώτηση, και βάζει όλους μπροστά σε αυτήν την ερώτηση. Ποιος αποφασίζει για τη ζωή και το θάνατο; Ποιος αποφασίζει γι’ αυτό, ποιοι αποφασίζουν για εκείνο, κλπ.

Οπότε η κύρια επιστροφή της κοινωνίας, την οποία καλεί ο απεργός πείνας, είναι ακριβώς στο ερώτημα πάνω στο πώς φτιάχνονται οι νόμοι για να υποστηρίξουν κοινωνικές αξίες με τις οποίες λειτουργεί η κοινωνία.

Και η 3η κατεύθυνση του απεργού πείνας στρέφεται στον ίδιο του τον εαυτό. Πρόκειται για μία εσωτερική απάντηση κατά κάποιον τρόπο.

Ο απεργός πείνας από ένα σημείο και μετά (κάπου μία εβδομάδα), δεν αισθάνεται την πείνα, γι’ αυτό έλεγα ότι τελικά η απεργία πείνας έχει αντίφαση και με την λέξη «απεργία» και με την λέξη «πείνα». Το μήνυμά της είναι αλλού…

Τελικά το σώμα του το «τρώει» ο αντίπαλος, και αυτός o ίδιος γίνεται ένα άυλο ον. Ο απεργός πείνας ταυτίζεται με ένα είδος ιδανικό, το οποίο τελικά είναι αθάνατο. Ουσιαστικά ο απεργός πείνας, γίνεται αθάνατος.

Κρ.Π: Φοβερό… Μα ούτως ή άλλως η απεργία πείνας γίνεται συνήθως για κάτι ιδανικό, άυλο. Για την ηθική και τους άγραφους νόμους… προς την έννοια της ηθικής και της δικαιοσύνης, γι’ αυτό είπατε ότι εάν η κοινωνία δεν λάβει υπόψιν της αυτή την ύστατη έκκληση του απεργού πείνας, χάνει την ανθρώπινη διάστασή της.

Κ.Ν.: Η βαθύτερη έκκληση του απεργού πείνας είναι για τους νόμους (γραπτούς και άγραφους), και το γιατί γίνονται οι νόμοι. Απευθύνεται πιο πολύ θα έλεγα στους νομοθέτες, με την έννοια ποιοι και πως συμμετέχουν για να γίνουν οι νόμοι. Εκεί καλεί ο απεργός πείνας να στραφεί η γενικότερη προσοχή.

Κρ.Π.: Κάτι που αφορά και όλη την κοινωνία..

Κ.Ν.: Με την προβληματική που είδαμε ιστορικά -γι’ αυτό και αναφέρθηκα στα ιστορικά γεγονότα- ό,τι αντιτίθεται σε μια ολοκληρωτική διάσταση, που σημαίνει ότι στρέφει την προσοχή στο ότι οι νόμοι έχουν πάρει ήδη μία ολοκληρωτική διάσταση. Έχουν χάσει την βασική τους λειτουργία και στρέφονται, μέσα απ’ τη χρήση της φυλακής, ή της εξορίας, κατά των αξιών για τις οποίες υποτίθεται ότι δημιουργήθηκαν.

Κρ.Π.: Αν λοιπόν ο αντίπαλος, ή η κοινωνία αντίστοιχα δεν λάβει υπόψιν της την ύστατη αυτή έκκλησή του, τι σημαίνει;

Κ.Ν.: Ο απεργός πείνας έχει γίνει άυλος πλέον. Και πολλοί έχουν πεθάνει. Ένα άλλο παράδειγμα που έχω στο βιβλίο ήταν για τις δύο Ιρλανδές αδελφές που είχαν κάνει απεργία πείνας, στις φυλακές. Βγήκαν από την φυλακή τελικά, αλλά συνέχισαν ως ανορεξικές πλέον.

Που αν συνδέσουμε την απεργία πείνας και την ανορεξία, την οποία παρουσιάζω στο άλλο βιβλίο μου, η ανορεξία είναι σαν πνευματική ανορεξία (σε σχέση με αυτό που σας έλεγα στην προηγούμενη συνέντευξη για τις νεοανάγκες), είναι δηλαδή μια βαθύτερη αμφισβήτηση των κοινωνικών αξιών που επενδύθηκαν τρομερά με υλικό μανδύα. Γιατί δεν μπορεί να είναι οι κοινωνικές αξίες υλικές και καταναλώσιμες. Οι αξίες είναι μόνο ανθρώπινες και ηθικές.

Κρ.Π.: Σε ένα ασυνείδητο επίπεδο, βέβαια, εκφράζεται, με αυτόν τον ανορεξικό τρόπο…

Κ.Ν.: Εννοείται. Μα και στον απεργό πείνας ασυνείδητο είναι από ένα σημείο και μετά. Όλη αυτή η αμφισβήτηση των βαθύτερων αξιών είναι από ένα σημείο και μετά επίσης ασυνείδητη.

Πέρα από την αντιπαράθεσή του για το συγκεκριμένο θέμα που θέτει κάθε φορά ένας απεργός πείνας, οι Ιρλανδοί,  οι Σοβιετικοί κλπ, που είχαν ένα συγκεκριμένο θέμα κάθε φορά, πίσω από αυτό, η βαθύτερή τους προβληματική είναι ασυνείδητη. Και ορισμένοι που έχω δει εδώ στην Λυών από κοντά, μιλούσαν με ένα μυστικισμό. Γιατί ακριβώς είναι ασυνείδητο αυτό που επιδιώκουν βαθύτερα πέρα από τον πρώτο και συγκριμένο σκοπό.

Ο απεργός πείνας πολλές φορές πεθαίνει. Έχουν πεθάνει όπως είπαμε πολλοί. Και επιμένω να δείτε το HUNGER και τη συζήτηση που έχει ο αρχηγός των απεργών πείνας με τον ιερωμένο:

Γύρω από ποιο θέμα παίζεται τελικά η ζωή, γι’ αυτόν που είναι μέσα ή γι’ αυτόν που είναι έξω; Ποιοι είναι πιο ελεύθεροι τελικά; Αυτοί που είναι μέσα ή αυτοί που είναι έξω από τη φυλακή; Το θέμα της ελευθερίας έχει πάντα σχέση με το νόημα των ηθικών αξιών.

Κρ.Π.: Και σε αυτό που σας ρώτησα πριν, για την αντίδραση ή όχι της κοινωνίας;

Κ.Ν.: Τι κάνει η κοινωνία; Μπορεί να έχει ένα σωρό νεκρούς απεργούς πείνας, γιατί δεν μπορεί να πιάσει το μήνυμά τους, γιατί έχει μπλοκαριστεί σε υλικές αξίες, σε απολυταρχικά καθεστώτα, γιατί το καθεστώς μπορεί να έχει πάρει τέτοια απολυταρχική διάσταση που να είναι και ασυγκίνητο σε τέτοιους ερεθισμούς. Για ένα διάστημα όμως πάντα. Γιατί αργά ή γρήγορα ένα κοινωνικό καθεστώς ασυγκίνητο, δεν μπορεί να ζήσει.

Οι βασικές ανθρώπινες διαστάσεις οι οποίες θεμελιώνουν ένα κοινωνικό καθεστώς θα επαναφέρουν τις ερωτήσεις τις οποίες βάζει ο κάθε απεργός πείνας.

Κρ.Π.: Και θα το αναγκάσουν να…

Κ.Ν.: …Θα το αναγκάσουν να μετακινηθεί. Ναι. Να μετακινηθεί με διάφορους τρόπους, ανάλογα με τις κοινωνικές συνθήκες τις κάθε ιστορικής στιγμής.

Κάθε απεργία πείνας προκαλεί μία τρομερή αμφισβήτηση και δημιουργεί μία διαδικασία ερώτησης. Μια διαδικασία αυτοερώτησης προς το κοινωνικό σύνολο σε δοσμένη χρονική στιγμή. Αν δεν ακούσουμε την ερώτηση που θέτει κάθε φορά ο απεργός πείνας, μπαίνουμε σε μία προβληματική ψυχικής τύφλωσης: Ατομικής και κοινωνικής.-


Δείτε επίσης: Αν δεν μοιράζονται τα βιώματα, χάνεται η ανθρώπινη διάσταση


Ο Κώστας Νασίκας, είναι ψυχαναλυτής, μέλος της Γαλλικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας, διδάσκει στο Πανεπιστήμιο της Λυών, είναι ιατρικός υπεύθυνος του Οίκου Εφήβων της Λυών και επίσης είναι ζωγράφος.

Τίτλοι βιβλίων του (στα γαλλικά):  

  • Ημερολόγιο μιας ανορεξίας
  • Καταναλωτισμός και βία
  • Σωματικά ίχνη και μνήμη του ονείρου
  • Το τραύμα ανάμεσα στην δημιουργία και στην καταστροφή
  • Το σώμα στην έκφραση των εφήβων
  • Εξορία και γλώσσα (το οποίο πρόκειται να κυκλοφορήσει και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη)

Τίτλοι συλλογικών έργων (στα γαλλικά) με δική του επιμέλεια:

  • Φάμπρικες της γλώσσας
  • Η πειθώ και η δύναμη του λόγου (το οποίο πρόκειται να κυκλοφορήσει)
  • Βία και μη λεκτικές εκφράσεις


Φωτογραφία: από την ταινία HUNGER

http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/i-bathyteri-ekklisi-toy-kathe-apergoy-peinas-einai-gia-toys-nomoys

«Τι πάθος ατελείωτο»

07:18 | 22 Δεκ. 2014
Θωμάς Κοροβίνης

[…] Ας είναι αυτό το βιβλίο κατευόδιο και ευχή για την ανάπαυση του αδικοθανατισμένου αδερφού Μένη Κουμανταρέα, ενός εμβληματικού συγγραφέα για την εποχή μας που το έργο του, αν δεν ήμασταν σήμερα σχεδόν «άγνωστη χώρα» για τον κόσμο, θα μπορούσε να έχει  αντίκρυσμα διεθνούς βεληνεκούς […] Ο συγγραφέας Θωμάς Κοροβίνης μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη για τη συλλογή αφηγημάτων του με τίτλο «Τι πάθος ατελείωτο» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άγρα.

Η συλλογή πεζών με γενικό τίτλο «Τι πάθος ατελείωτο» (δανεισμένο απ’ το γνωστό βαρύ ζεϊμπέκικο του Μάρκου -και με ομώνυμο διήγημα) περιλαμβάνει 25 αφηγήματα τα οποία μ’ ένα νοερό νήμα σχετίζονται μεταξύ τους αλλά διαφέρουν ως προς το περιεχόμενο και το ύφος.

Σε μια ομάδα από αυτά πρωταγωνιστούν πρόσωπα του μύθου μου, που ανήκουν στον χώρο της τέχνης, σημεία προσωπικής μου αναφοράς, γνωστά σε όλους. Το καθένα όμως είναι δοσμένο αλλιώτικα :

Ο Βαμβακάρης, διωγμένος απ’ τα λαϊκά κέντρα τον καιρό της παρακμής του, δίνεται μέσα από έναν παραληρηματικό μονόλογο στο φινάλε του οποίου σκαρώνει το σπαρακτικό τραγούδι «Τι πάθος ατελείωτο». Ο Καζαντζίδης στοιχειώνει τα όνειρα ενός ξεπεσμένου νοικοκύρη και προστατεύει στα όνειρά του τους μετανάστες και τους παρίες.

Η Πόλυ Πάνου μας απευθύνεται μέσα απ’ το καμαρίνι της και μιλάει για την ζωή της τραγουδίστριας και τα κορίτσια της «αμαρτίας». Η Φλέρυ Νταντωνάκη ακολουθεί ένα οδοιπορικό πάθους μέσα σε μια άνυδρη έρημο μεταξύζωής και θανάτου. Ο Ρασούλης περιγράφεται την εποχή της διαμονής του στη Θεσσαλονίκη μέσα από ένα βαθύτερο ψυχολογικό πορτρέτο του.

Τον Παπάζογλου τον αποχαιρετώ μέ έναν λυγμικό αλλά μεστό χαιρετισμό σκιαγραφώντας και την όλη του προσωπικότητα. Του Ταχτσή του γράφω ένα μεταθανάτιο γράμμα σα μαθητής προς δάσκαλο και μικρός αδερφός προς μεγαλύτερο.

Την ηθοποιο Νένα Μεντή την παρακολουθώ καθώς παίζει σε μια παράσταση και κάνω παρατηρήσεις για το τι σημαίνει για μένα ηθοποιός. Τη Ζυράννα Ζατέλη την βάζω να συνομιλεί με το επέκεινα.

Κάποια άλλη ομάδα αφηγημάτων έχει ευθύ  πολιτικό χαρακτήρα, μια άλλη αναφέρεται σε οικολογικά θέματα και τρεις άλλες σε ιστορίες ανθρώπων που βασίζονται σε αληθινά περιστατικά και διαδραματίζονται στη Κωνσταντινούπολη, την Θεσσαλονίκη και τη Μυτιλήνη.

Είναι πεζογραφήματα γραμμένα με νεύρο, πάθος και βαθιά αγάπη για τις ανθρώπινες αδυναμίες. Με τον τρόπο τους απηχούν ένα μέρος της πρόσφατης κοινωνικής και συναισθηματικής ταυτότητας των ανθρώπων της χώρας μας.

Ο βιωματικός χαρακτήρας αυτών των αφηγημάτων είναι ανάγλυφος και με εκφράζουν προσωπικά περισσότερο από τα άλλα λογοτεχνικά βιβλία μου.

Ας είναι αυτό το βιβλίο κατευόδιο και ευχή για την ανάπαυση του αδικοθανατισμένου αδερφού Μένη Κουμανταρέα, ενός εμβληματικού συγγραφέα για την εποχή μας που το έργο του, αν δεν ήμασταν σήμερα σχεδόν «άγνωστη χώρα» για τον κόσμο, θα μπορούσε να έχει  αντίκρυσμα διεθνούς βεληνεκούς.-

Η συλλογή με τίτλο Τι πάθος ατελείωτο του Θωμά Κοροβίνη (από το ομώνυμο βαρύ ζεϊμπέκικο του Μάρκου) αποτελείται από εικοσιπέντε αφηγηματικά κείμενα, το καθένα με ξεχωριστό ύφος και περιεχόμενο.

            Δραματικές και σκαμπρόζικες ιστορίες που διαδραματίζονται στη Θεσσαλονίκη, την Κωνσταντινούπολη και τη Μυτιλήνη, και μερικά μικρότερης έκτασης κείμενα που συνδυάζουν το διήγημα με το δοκίμιο, δένονται μ’ένα νοερό νήμα με αφηγήματα όπου πρωταγωνιστούν αγαπημένα πρόσωπα-σημεία αναφοράς του συγγραφέα απ’ τον χώρο της τέχνης, με ιδιαίτερη εμβληματικότητα και προσωπικό μύθο το καθένα (Βαμβακάρης – Καζαντζίδης – Πόλυ Πάνου – Νταντωνάκη – Ρασούλης -Παπάζογλου – Ταχτσής – Ζατέλη – Μεντή).

            Τα περισσότερα κείμενα στηρίζονται σε μια σοδειά βιωμάτων του συγγραφέα και αποτελούν ατόφια κομμάτια αυθεντικής ζωής μετουσιωμένα σε πεζά.

O ΘΩΜΑΣ ΚΟΡΟΒΙΝΗΣ, φιλόλογος στη Μέση Εκπαίδευση, έζησε για μια οχταετία στην Κωνσταντινούπολη. Εδώ και χρόνια ερευνά πτυχές του ελληνικού και του τουρκικού λαϊκού πολιτισμού καθώς και τις σχέσεις μεταξύ τους. Συνεργάζεται με διάφορα περιοδικά πολιτιστικού προσανατολισμού.

Έγραψε τα βιβλία:

Τουρκικές παροιμίες, Κανάλ ντ’ Αμούρ, Τα πρόσωπα της Σωτηρίας Μπέλλου, Φαχισέ Τσίκα, Σκανδαλιστικές και βωμολοχικές ελληνικές παροιμίες, Κωνσταντινούπολη Λογοτεχνική ανθολογία, Τούρκοι ποιητές υμνούν την Κωνσταντινούπολη, Ο Μάρκος στο χαρέμι, Το χτικιό της Άνω Τούμπας, Τρία ζεϊμπέκικα και ένα ποίημα για τον Γιώργο Κούδα, Οι Ασίκηδες ‒ Εισαγωγή και ανθολογία της τουρκικής λαϊκής ποίησης από τον 13ο αιώνα μέχρι σήμερα, Οι Ζεϊμπέκοι της Μικράς Ασίας, Αφιέρωμα στον Στέλιο Καζαντζίδη, Θεσσαλονίκη 2005 – Ρεπορτάζ – Στον αδελφό Γιώργο Ιωάννου πού λείπει 20 χρόνια στην καταπακτή, Σμύρνη, μια πόλη στη λογοτεχνία, Όμορφη Νύχτα ‒ Χρονογραφία-μυθιστόρημα για 20 χρόνια λαϊκού τραγουδιού στη Θεσσαλονίκη [1985-2005], Ο Καραγκιόζης λαϊκός τραγουδιστής, Ο γύρος του θανάτου, Θεσσαλονίκη 1912-2012 ‒ Μέσα στα στενά σου τα σοκάκια, Το αγγελόκρουσμα – Η τελευταία νύχτα του κυρ-Αλέξανδρου, ’55 (μυθιστόρημα). Το 1995 τιμήθηκε με το βραβείο Ιπεκτσί.

Για το μυθιστόρημά του Ο γύρος του θανάτου τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 2011, ενώ για το ’55 τιμήθηκε με το βραβείο «Νίκος Θέμελης» το 2012.

Είναι συνθέτης, στιχουργός και ερμηνευτής λαϊκών τραγουδιών.

Δισκογραφία: Από έβενο κι αχάτη, Φουζουλή: Λεϊλά και Μετζνούν, Τακίμια, Το Κελί.
Συχνά παρουσιάζει συναυλίες με το δικό του ρεπερτόριο ή με θέματα του ρεμπέτικου και του λαϊκού τραγουδιού.
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ
«Το σκάνδαλο. Χαμηλωμένο βλέμμα» (λεπτομέρεια)
Αρχείο Κωστή Παπαμιτσάκη, 1957
© Πολιτιστική και Λαογραφική Εταιρεία Απάνω Μεραμπέλλου, Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Λασιθίου.

http://tvxs.gr/news/biblio/ti-pathos-ateleioto

Τασούλα Βερβενιώτη: Μια φυγή προς τα εμπρός…

bervenioti_i ereyna gia tin krisi
12:46 | 21 Δεκ. 2014
Τασούλα Βερβενιώτη

[…] Σε προσωπικό επίπεδο η έρευνά της ήταν μια φυγή προς τα εμπρός -που θα έλεγε και ο Σκαρίμπας- η οποία όμως απευθυνόταν προς όλους και μας βοήθησε να καταλάβουμε περισσότερα για το που βρισκόμαστε και που πηγαίνουμε […] Ωστόσο η σημασία του πονήματος αυτού δεν σταματάει εδώ. Η Κρυσταλία ενέγραψε υποθήκες και παρακαταθήκες και για τους ιστορικούς του μέλλοντος. Η περίοδος αυτή που περνάμε είναι βέβαιο ότι θα απασχολήσει την ιστοριογραφία. Και σε αυτή την περίπτωση νομίζω ότι δεν θα υπάρξει ερευνητής που δεν θα λάβει υπόψη του όλες αυτές τις απόψεις που διατυπώθηκαν στην Έρευνα για την κρίση 2010-2014 της Κρυσταλίας Πατούλη […] Τ.Β.

Το βιβλίο της Κρυσταλίας Πατούλη Έρευνα για την Κρίση 2010-2014, στην παρουσίαση* του οποίου έχω τη χαρά και την τιμή να μετέχω, στηρίζεται σε έναν δημόσιο διαδικτυακό διάλογο, ο οποίος ξεκίνησε πριν τέσσερα χρόνια μέσω του Tvxs.gr. Περιέχει πάνω από 280 άρθρα και συνεντεύξεις που συμμετείχαν 180 πρόσωπα των Γραμμάτων, των Επιστημών και των Τεχνών. Τα βασικά ερωτήματα που έθεσε η Κρυσταλία στους συνομιλητές της ήταν δύο: Ποιες αιτίες μας έφεραν ως εδώ και τι πρέπει να κάνουμε.

Φαινομενικά τα ερωτήματα αφορούν το πριν, το παρελθόν (πως φτάσαμε έως εδώ) και το μέλλον (τι πρέπει να κάνουμε) ώστε να αντιμετωπίσουμε και κατά συνέπεια να ξεπεράσουμε και να ξεφύγουμε από αυτήν την κατάσταση. Στην ουσία όμως η έρευνα της αποτελεί μια πολύπλευρη προσπάθεια να δοθεί απάντηση στο ερώτημα τι ακριβώς είναι αυτή η κρίση.

Όταν οι άνθρωποι μπορούν να δώσουν έναν ορισμό για κάποιο γεγονός, είναι και σε θέση να το ελέγξουν, όπως ακριβώς πριν εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, κάποιοι πρόγονοί μας –πριν πάνε για κυνήγι- ζωγράφιζαν τα θηράματά τους στους τοίχους των σπηλαίων, ώστε να μπορέσουν να τα «κατανοήσουν» για να τα πολεμήσουν και να τα νικήσουν.

Ως ιστορικός θα ήθελα να επισημάνω ότι δεν είναι η πρώτη φορά που η χώρα μας διέρχεται μία κρίση. Η δεκαετία του 40, στα μέσα σχεδόν του 20ου αιώνα, αποτελεί ένα ανάλογο, σχεδόν πρόσφατο παράδειγμα. Μέσα σε μια δεκαετία συνέβησαν τρεις πόλεμοι και από αυτούς ο ένας ήταν ο αιματηρός εμφύλιος. Θα ήθελα επίσης  να τονίσω ότι η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται με την έννοια που ο Ηράκλειτος έλεγε ότι το ίδιο ποτάμι δεν μπορείς να το διαβείς δύο φορές, γιατί ήδη βρίσκεται άλλο νερό στο αυλάκι του. Ωστόσο οι αναλογίες παραμένουν.

Η δεκαετία του 40 όσο και η σημερινή αποτελούν περιόδους κατά τις οποίες η κοινωνία βρίσκεται υπό καθεστώς ‘έκτακτης’ ανάγκης -αποτελούν περιόδους κρίσης. Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά αυτών των περιόδων είναι το ‘βάρος’ της ιστορίας: σε μικρό χρονικό διάστημα, συμβαίνουν ταυτόχρονα πάρα πολλά γεγονότα. Η μία χρονιά παρουσιάζει τεράστιες διαφοροποιήσεις από την επόμενη, προσωπικά και κοινωνικά.

Στην Κατοχή, ενώ το 1941-2, το χειμώνα της μεγάλης πείνας, το κίνημα αντίστασης ήταν υποτυπώδες, από τα μέσα του 1943 άρχισε να αναπτύσσεται με ραγδαίους ρυθμούς και στις αρχές του 1944 το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ), ένας συνασπισμός μικρών κομμάτων στον οποίο το ΚΚΕ έπαιζε έναν ηγεμονικό ρόλο, είχε δεκαπλασιάσει τα μέλη του.

Η σημερινή ‘ελληνική’ κρίση, η αρχή της οποίας επίσημα τοποθετείται το Μάιο 2010, επέφερε μεγάλες αλλαγές και στο πολιτικό σκηνικό. Τα δύο μεγάλα κόμματα (ΠΑΣΟΚ και ΝΔ) τα οποία επί δεκαετίες εναλλάσσονταν στην εξουσία, τώρα συγκυβερνούν, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ, ένα μικρό αριστερό κόμμα (εκλογές 2009: 4,6%) κατέχει τη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης (εκλογές Ιουνίου 2012: 26,89%) και ένα νέο-Ναζιστικό Κόμμα, η Χρυσή Αυγή, μπήκε στο ελληνικό κοινοβούλιο (εκλογές Ιουνίου 2012: 6,92%). Αξίζει επίσης να σκεφτούμε ποια απόσταση χωρίζει τη σημερινή κοινωνία μας, αλλά και τη σκέψη μας, από το κίνημα των πλατειών ή τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα.

Οι αλλαγές που συντελούνταν στην Κατοχή όσο και αυτές που συντελούνται σήμερα, είναι άμεσα συνδεδεμένες και με γεγονότα που διαδραματίζονται εκτός του ελλαδικού χώρου.

Στην Κατοχή σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του αντιστασιακού κινήματος έπαιξε η ήττα των Ναζιστικών στρατευμάτων στο Στάλινγκραντ και οι νίκες των συμμάχων στα μέτωπα τις Αφρικής, ενώ τη σημερινή κρίση που μόνο σε εισαγωγικά μπορούμε να την πούμε ελληνική, αφού ξεκίνησε από τις ΗΠΑ, μεταφέρθηκε στην Ευρώπη και έθεσε τη χώρα μας στο μάτι του κυκλώνα για συγκεκριμένους ιστορικούς λόγους, που δεν είναι της παρούσης να αναλύσουμε.

Και η αντίσταση απέναντι στην κρίση δεν ήταν μόνο ελληνική. Καλό είναι να θυμηθούμε ότι τα κινήματα στις πλατείες –για παράδειγμα- είχαν το αντίστοιχό τους στη ‘χειμαζόμενη’ -όπως και η Ελλάδα- Ισπανία, αλλά και στη Νέα Υόρκη με τη δημιουργία του κινήματος Occupy Wall Street (με το ευφυέστατο σύνθημα «Είμαστε το 99%») και απόληξη την Αραβική Άνοιξη.

Το ‘βάρος’ των γεγονότων είναι πολύ μεγάλο, σχεδόν ασήκωτο για τους περισσότερους ανθρώπους. Η ταχύτητα της ροής των γεγονότων επιφέρει ραγδαίες μεταβολές στο πλαίσιο αναφοράς τους, δύσκολα αφομοιώσιμες, γιατί οι άνθρωποι χρειάζονται το χρόνο ‘τους’ για να τις συνειδητοποιήσουν.

Οι αλλαγές αυτές επιδρούν σε όλες σχεδόν τις εκφάνσεις της ανθρώπινης ζωής, τόσο σε κοινωνικό όσο και σε ατομικό επίπεδο, με αποτέλεσμα οι τρόποι με τους οποίους οι άνθρωποι διαχειρίζονταν ή προγραμμάτιζαν τη ζωή τους αλλά και τη ‘ρουτίνα’ τους (στη δουλειά ή/και στο σπίτι) να διαφοροποιούν και πολλές φορές να ανατρέπουν την υπάρχουσα καθημερινότητα. Συνήθως αυτές οι αλλαγές σχετίζονται με προβλήματα επιβίωσης, τα οποία συνδέονται άμεσα με την οικονομία, όπως η ανεργία, τόσο σήμερα όσο και στη δεκαετία του 40.

Τα οικονομικά όμως προβλήματα επιδρούν και στην ψυχολογία και τις σχέσεις των ανθρώπων. Τους ωθούν να σκεφτούν και να δράσουν διαφορετικά από ‘πριν’.

Γιατί στις εποχές κρίσης, εκτός από το «τώρα» που βαραίνει, υπάρχει πάντα ένα «πριν» αλλά και ένα «μετά», όπως πολύ σωστά το έθεσε η Κρυσταλία με τα δύο της ερωτήματα.

Οι αλλαγές που επιφέρει το «τώρα», η κρίση δηλαδή, επειδή αλλάζει το πλαίσιο αναφοράς, οδηγεί σε αλλαγές και στην ταυτότητα των ανθρώπων, τόσο ατομικά όσο και κοινωνικά: ποιοι είναι, πώς πορεύονταν ή/και πως πρόκειται να πορευτούν από «εδώ και πέρα» στη ζωή τους. Η δημιουργία νέων ταυτοτήτων συντελείται μέσα από ατομικές και συλλογικές διεργασίες -άλλοτε συνειδητά και άλλοτε ασυνείδητα.

Οι περίοδοι κρίσης συνήθως συνοδεύονται  και από μια ανθρωπιστική κρίση που στην πράξη σημαίνει ότι ένα μέρος του πληθυσμού δεν μπορεί να ανταπεξέλθει και να ικανοποιήσει τις ανάγκες του κυρίως σε βασικά θέματα όπως η διατροφή και η υγεία, και για άλλους λόγους και γιατί η κρίση επιφέρει μια ταυτόχρονη κατάρρευση των κρατικών μηχανισμών πρόνοιας και κατ’ επέκταση κατάρρευση των θεσμών.

Επειδή όμως οι συγκεκριμένες ανθρώπινες ανάγκες πρέπει με κάποιο τρόπο να καλυφθούν, τη θέση τους καταλαμβάνουν ατομικές πρωτοβουλίες οι οποίες επεκτείνονται και όλο και περισσότερο αποκτούν συλλογικές διαστάσεις, γιατί είναι πια φανερό ότι οι ατομικές λύσεις δεν επαρκούν.

Το πιο σημαντικό –ίσως ακόμα και από την κάλυψη των πρακτικών αναγκών- είναι ότι μέσα από την προσπάθεια αντιμετώπισης αυτής της ‘έκτακτης’ κατάστασης δημιουργούνται νέες μορφές, νέα πρότυπα κοινωνικής οργάνωσης και δράσης.

Θεωρώ ότι έρευνα και εν τέλει το βιβλίο της Κρυσταλίας είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πώς το ατομικό συνδέεται με το κοινωνικό.

Η ίδια, στον πρόλογο του βιβλίου της, εξηγεί ότι η ιδέα για την έρευνα της ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2010 όταν άρχισαν να μειώνονται οι μισθοί και να κλείνουν τα έντυπα, οι εφημερίδες και οι τηλεοπτικοί σταθμοί, με αποτέλεσμα οι απολύσεις να αυξάνονται με ρυθμούς επιδημίας.

Βρέθηκα και εγώ για άλλη μια φορά στη ζωή μου άνεργη, γράφει. Η έρευνα που ξεκίνησε αποτελούσε μια επινόηση, έναν τρόπο για να αντιμετωπίσει την κατάσταση. Την αφορούσε προσωπικά, όπως όλους μας, αλλά ως δημοσιογράφος απευθύνθηκε στο ‘κοινό’ για να το διερευνήσει.

Η Κρυσταλία έδρασε πρωτοποριακά, σε μια στιγμή που όλοι στην Ελλάδα είχαμε αρχίσει να αναρωτιόμαστε που βρισκόμαστε και που πάμε. Είχαμε αρχίσει να διαμορφώνουμε τις νέες μας ταυτότητες. Την απασχολούσε επίσης και κάτι άλλο: γιατί οι άνθρωποι τους οποίους θεωρούσε πνευματικούς ηγέτες σιωπούσαν, γιατί δεν έπαιρναν  θέση. Αποφάσισε να ‘σπάσει’ η ίδια την κοινωνική αμηχανία και να πάει να τους ρωτήσει.

Σε προσωπικό επίπεδο η έρευνά της ήταν μια φυγή προς τα εμπρός -που θα έλεγε και ο Σκαρίμπας- η οποία όμως απευθυνόταν προς όλους και μας βοήθησε να καταλάβουμε περισσότερα για το που βρισκόμαστε και που πηγαίνουμε.

Διαβάζοντας το βιβλίο έχουμε τη δυνατότητα να επικοινωνήσουμε με τις ιδέες τόσων πολλών αλλά και τόσων σπουδαίων συγγραφέων και ερευνητών. Αυτό είναι το ένα κρατούμενο, με θετικό πρόσημο.

Το άλλο είναι ότι στη διάρκεια της ανάγνωσης και κοιτώντας τις ημερομηνίες στις οποίες πάρθηκαν οι συνεντεύξεις μπορούμε να αναλογιστούμε και να στοχαστούμε τα στάδια, την πολυπλοκότητα όλων των καταστάσεων που έχουμε βιώσει, αλλά και τις διαφοροποιήσεις στις αντιλήψεις μας όλα αυτά τα τέσσερα χρόνια της κρίσης. Και οι αλλαγές αυτές έχουν γίνει σε προσωπικό αλλά και σε κοινωνικό επίπεδο. Είναι και ένα βιβλίο προσωπικού αναστοχασμού.

Ωστόσο η σημασία του πονήματος αυτού δεν σταματάει εδώ. Η Κρυσταλία ενέγραψε υποθήκες και παρακαταθήκες και για τους ιστορικούς του μέλλοντος. Η περίοδος αυτή που περνάμε είναι βέβαιο ότι θα απασχολήσει την ιστοριογραφία. Και σε αυτή την περίπτωση νομίζω ότι δεν θα υπάρξει ερευνητής που δεν θα λάβει υπόψη του όλες αυτές τις απόψεις που διατυπώθηκαν στην Έρευνα για την κρίση 2010-2014 της Κρυσταλίας Πατούλη.
Για όλα αυτά την ευχαριστούμε.

Καλοτάξιδο Κρυσταλία.

15/12/2014
Τασούλα Βερβενιώτη


Κρυσταλία Πατούλη, Έρευνα για την Κρίση 2010-2014. Ποιες αιτίες μας έφεραν ως εδώ και τι πρέπει να κάνουμε; Απαντούν 180 πρόσωπα των Γραμμάτων, των Επιστημών και των Τεχνών, Εκδόσεις Κέδρος 2014.

Τα έσοδα της έκδοσης θα διατεθούν στο ΚΕΘΕΑ, που συμβάλλει καθοριστικά εδώ και δεκαετίες στην επίλυση κρίσεων προς την ανεξαρτητοποίηση και στη ΜΕΡΙΜΝΑ που συμβάλλει στην αντιμετώπιση των απωλειών στη ζωή των παιδιών και των οικογενειών τους.

(*Δευτέρα 15 Δεκεμβρίου 2014, στις 8 μ.μ. συζήτηση – παρουσίαση στο Floral Bookstore σε συνεργασία με τις Εκδόσεις Κέδρος
Ομιλητές: Τασούλα Βερβενιώτη ιστορικός, Σωτήρης Δημητρίου ανθρωπολόγος, Στέλιος Κούλογλου δημοσιογράφος – σκηνοθέτης, Γιάννης Μπίλλας εκπαιδευτικός – βιοκαλλιεργητής.)

Δείτε επίσης:

Κριτικές – Παρουσιάσεις
Περικλής Σφυρίδης, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, Περιοδικό «Παρέμβαση», τχ. 175


Χαρίκλεια Δημακοπούλου, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, «Εστία», 21.3.2015


Περικλής Σφυρίδης, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, diastixo.gr, 18.3.2015


Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, «Fractal», Φεβρουάριος 2015


Τασούλα Βερβενιώτη, Μια φυγή προς τα εμπρός…, tvxs.gr, 21.12.2014


Στέλιος Κούλογλου, Σαν λίγο κάρβουνο στο μεγάλο τρένο της αλλαγής, tvxs.gr, 15.12.2014


Ζήσης Παπαδημητρίου, Σημαντική πολιτική πράξη, απαραίτητη για την προώθηση του διαλόγου, tvxs.gr, 15.12.2014


Κρυσταλία Πατούλη, Tο οδοιπορικό της διεξαγωγής της Έρευνας για την κρίση (2010-2014), tvxs.gr, 14.12.2014

http://tvxs.gr/news/biblio/mia-fygi-pros-ta-empros

bervenioti_i ereyna gia tin krisi_2

Σαν λίγο κάρβουνο στο μεγάλο τρένο της αλλαγής. Του Στέλιου Κούλογλου

KOULOGLOU_H EREYNA GIA TIN KRISI
09:40 | 15 Δεκ. 2014

[…] Ας ελπίσουμε ότι αυτή η μέρα δεν θα αργήσει πολύ και ότι τα κείμενα αυτού του βιβλίου θα ρίξουν λίγο παραπάνω κάρβουνο στη μηχανή του τρένου, ώστε να φτάσουμε γρηγορότερα στον στόχο: στην αποκατάσταση της κοινωνικής δικαιοσύνης και της εθνικής μας αξιοπρέπειας […]

Βρήκα από την πρώτη στιγμή εξαιρετική την ιδέα της Κρυσταλίας Πατούλη, να φιλοξενήσει το Tvxs.gr μια σειρά από συνεντεύξεις για την κρίση, για το πως φθάσαμε μέχρι εδώ και τι κάνουμε από δω και πέρα. Για καλή μου τύχη, είχε ήδη προτείνει την σειρά σε έντυπα και sites, αλλά την είχαν απορρίψει.

Η δημοσιογραφική έρευνα που θέτει ουσιαστικά ερωτήματα, ρίχνει τις μάσκες: όχι μόνο των συντηρητικών που δεν κρύβουν τι πιστεύουν, αλλά κυρίως εκείνων των μέσων ενημέρωσης που εξαντλούν την προοδευτικότητα τους στο δήθεν εναλλακτικό life style και σε άσκοπους περιπάτους στο νεκροταφείο της κεντροαριστεράς.

Ένα από τα -λίγα- καλά της κρίσης είναι ακριβώς ότι έπεσαν οι μάσκες. Όπως ακριβώς και στον συμβατικό πόλεμο, έτσι και στον οικονομικό που εδώ και 5 χρόνια βιώνουμε, από τις ηθικές αξίες μέχρι τις φιλίες όλα τίθενται σε δοκιμασία και ξεκαθαρίζουν.

Το ίδιο συμβαίνει και με τους πνευματικούς ανθρώπους από τους οποίους η Κρυσταλία ζήτησε συνέντευξη: όσοι είχαν κάτι να πουν δέχθηκαν να μιλήσουν, ξεπερνώντας το σοκ και τον φόβο, που τόσο μεγάλο ρόλο έχουν παίξει στην κοινωνική παράλυση που παρατηρούμε. Οι άλλοι το σκέφτονται ακόμη, αν και με την πορεία που είχαν πάρει τα πράγματα στη χώρα δεν αποκλείεται να σπεύσουν να προλάβουν, αντιστασιακοί της τελευταίας στιγμής, το τελευταίο βαγόνι του τρένου της μεγάλης αλλαγής που τόσο χρειάζεται η χώρα.

Όταν θα τελειώσει ο πόλεμος και θα έχουν περάσει όλα αυτά, τα κείμενα που δημοσιεύονται στο βιβλίο θα αποτελέσουν σίγουρα υλικό για τους μελετητές αυτής της απίστευτης και παράλογης περιπέτειας, στην οποία μας έριξαν λίγοι πλουτοκράτες και άφθονοι ανεπάγγελτοι και ανίκανοι πολιτικοί, παραδίδοντας την χώρα στους δανειστές χωρίς να δώσουν την παραμικρή μάχη.

Ας ελπίσουμε ότι αυτή η μέρα δεν θα αργήσει πολύ και ότι τα κείμενα αυτού του βιβλίου θα ρίξουν λίγο παραπάνω κάρβουνο στη μηχανή του τρένου, ώστε να φτάσουμε γρηγορότερα στον στόχο: στην αποκατάσταση της κοινωνικής δικαιοσύνης και της εθνικής μας αξιοπρέπειας.-

Στέλιος Κούλογλου, συγγραφέας – δημοσιογράφος – σκηνοθέτης.

(Από την Εισαγωγή του βιβλίου Η Έρευνα για την κρίση της Κρυσταλίας Πατούλη, που μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Κέδρος.)

*Συζήτηση για τα αποτελέσματα της «Έρευνας για την κρίση (2010-2014)» της Κρυσταλίας Πατούλη

Οι εκδόσεις Κέδρος και το Floral διοργάνωσαν συζήτηση για τα αποτελέσματα της Έρευνας για την κρίση (2010-2014) της Κρυσταλίας Πατούλη με αφορμή το ομώνυμο βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε, τη Δευτέρα 15 Δεκεμβρίου 2014, στις 8 μ.μ. στο Floral Bookstore.

Για το βιβλίο μίλησαν η συγγραφέας και συμμετέχοντες στην εν λόγω έρευνα:

Τασούλα Βερβενιώτη, ιστορικός

Σωτήρης Δημητρίου, ανθρωπολόγος

Στέλιος Κούλογλου, δημοσιογράφος – σκηνοθέτης

Γιάννης Μπίλλας, εκπαιδευτικός – βιοκαλλιεργητής

– Floral Bookstore (Θεμιστοκλέους 80, Πλατεία Εξαρχείων, τ. 210 3800070). Είσοδος ελεύθερη. Η πρόσκληση στο φ/β ΕΔΩ

Ποιες αιτίες μας έφεραν ως εδώ και κυρίως τι πρέπει να κάνουμε;
Απαντούν 180 πρόσωπα των Γραμμάτων, των Επιστημών και των Τεχνών.

Από τον Αύγουστο του 2010 μέχρι σήμερα 180 πρόσωπα των Γραμμάτων, των Επιστημών και των Τεχνών, απαντούν στην Κρυσταλία Πατούλη με βάση το ερώτημα «Ποιες αιτίες μας έφεραν ως εδώ και κυρίως τι πρέπει να κάνουμε;» και 19 πρόσωπα από αυτά απαντούν σε υποερωτήματα ανάλογα με την επικαιρότητα, στο πλαίσιο της έρευνας που δημοσιεύτηκε στο Tvxs.gr, δημιουργώντας έναν δημόσιο διάλογο με πάνω από 280 άρθρα και συνεντεύξεις.

(Περισσότερα για την έρευνα και τα αποτελέσματά της: http://wp.me/p1u2LI-4).

Τα συμπεράσματα της έρευνας παρουσιάζονται αναλυτικά στο βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κέδρος.

Τα έσοδα της έκδοσης θα διατεθούν στο ΚΕΘΕΑ, που συμβάλλει καθοριστικά εδώ και δεκαετίες στην επίλυση κρίσεων προς την ανεξαρτητοποίηση και στη ΜΕΡΙΜΝΑ που συμβάλλει στην αντιμετώπιση των απωλειών στη ζωή των παιδιών και των οικογενειών τους.

Δείτε επίσης:

Κριτικές – Παρουσιάσεις
Περικλής Σφυρίδης, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, Περιοδικό «Παρέμβαση», τχ. 175


Χαρίκλεια Δημακοπούλου, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, «Εστία», 21.3.2015


Περικλής Σφυρίδης, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, diastixo.gr, 18.3.2015


Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, «Fractal», Φεβρουάριος 2015


Τασούλα Βερβενιώτη, Μια φυγή προς τα εμπρός…, tvxs.gr, 21.12.2014


Στέλιος Κούλογλου, Σαν λίγο κάρβουνο στο μεγάλο τρένο της αλλαγής, tvxs.gr, 15.12.2014


Ζήσης Παπαδημητρίου, Σημαντική πολιτική πράξη, απαραίτητη για την προώθηση του διαλόγου, tvxs.gr, 15.12.2014


Κρυσταλία Πατούλη, Tο οδοιπορικό της διεξαγωγής της Έρευνας για την κρίση (2010-2014), tvxs.gr, 14.12.2014

http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/san-ligo-karboyno-sto-megalo-treno-tis-allagis

Σημαντική πολιτική πράξη, απαραίτητη για την προώθηση του διαλόγου. Του Ζήση Δ. Παπαδημητρίου

zisis_papadimitriou_i ereyna gia tin krisi

[…] Αυτή η ακτιβιστική πρωτοβουλία της κ. Πατούλη, να συγκεντρώσει υπό τη μορφή συνεντεύξεων και άρθρων, τις απόψεις ανθρώπων του πνεύματος σχετικά με την κρίση και να τις εκδώσει, αποτελεί, χωρίς τις όποιες περιστροφές, σημαντική πολιτική πράξη, απαραίτητη για την προώθηση του διαλόγου στους κόλπους της ελληνικής διανόησης αλλά και ευρύτερα […]

Μεταφέρω, πραγματικά, «γλαύκαν εις Αθήνας» επισημαίνοντας πως ο διάλογος, στην υπηρεσία της αλήθειας, αποτελεί ιστορικά κατάκτηση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.

Στις μέρες μας, ωστόσο, φαίνεται πως εμείς οι Νεοέλληνες, με εξαιρέσεις, βέβαια, που επιβεβαιώνουν τον κανόνα, δεν διαλεγόμαστε, δίνοντας την εντύπωση πως ο καθένας από μας έχει τη δική του ξεχωριστή αλήθεια.

Αυτό δείχνει, τουλάχιστον, η εμμονή μας σε κοινοτυπίες, λες και εκείνο που προέχει δεν είναι  η σφαιρική και σε βάθος κατανόηση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η χώρα  αλλά η προσωπική μας προβολή.

Η χώρα μας βρίσκεται στα πρόθυρα της οικονομικής και κοινωνικής καταστροφής.

Ακόμη κι αν ευοδωθούν, όπως διατείνονται οι ασκούντες την εξουσία, οι διαπραγματεύσεις με την Τρόϊκα, τα προβλήματα της Ελλάδας, τουλάχιστον για τις επόμενες δύο έως τρεις δεκαετίες, δεν πρόκειται να λυθούν, εφόσον, βέβαια, δεν θα υπάρξει νωρίτερα πλήρης κατάρρευση του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος, το οποίο κλυδωνίζεται κυριολεκτικά εκ βάθρων, όσο κι αν οι θιασώτες του νεοφιλελευθερισμού θέλουν να μας πείσουν πως η σημερινή κρίση αποτελεί συγκυριακό σύμπτωμα και όχι δομική αδυναμία του καπιταλιστικού συστήματος στο σύνολό του που βρίσκεται πλέον, το αργότερο από τις αρχές της δεκαετίας του ΄90, υπό τον πλήρη έλεγχο του χρηματοπιστωτικού συστήματος με πρωταγωνιστές τις περιώνυμες αγορές, το κερδοσκοπικό κεφάλαιο και τους Οίκους Αξιολόγησης.

Ενόψει της πολιτικής αποπροσανατολισμού που ακολουθούν τόσο οι ασκούντες την εξουσία όσο και τα τηλεκατευθυνόμενα ΜΜΕ, επικοινωνιακή κατάκτηση αποτελεί η εμπεριστατωμένη έρευνα της κ. Κρυσταλίας Πατούλη με αντικείμενο τα αίτια της κρίσης και το τι μέλει γενέσθαι, έρευνα την οποία ξεκίνησε το 2010 με συμμετοχή πάνω από εκατόν εβδομήντα προσώπων από το χώρο των γραμμάτων, των τεχνών και των επιστημών, οι απόψεις των οπoίων και δημοσιεύονται στο tvxs.gr, αλλά και στον παρόντα τον έντυπο τόμο, συμβάλλοντας έτσι στην προώθηση και εμβάθυνση του δημόσιου διαλόγου, βασική προϋπόθεση για την κατανόηση των βαθύτερων αιτίων της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής κρίσης που ταλανίζει από το 2008 και εντεύθεν τη χώρα μας.

Αν και οι θεωρητικές προσεγγίσεις των ερωτηθέντων διαφέρουν μεταξύ τους, κοινό σημείο αναφοράς είναι η διαπίστωση ότι η κρίση δεν είναι αποκλειστικά ελληνικής κοπής αλλά αφορά το σύνολο του καπιταλιστικού συστήματος και πως η χώρα μας αντιμετωπίστηκε ως πειραματόζωο, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν υπήρξαν και συνεχίζουν να υφίστανται ενδογενή δομικής φύσης αίτια, τα οποία, ανεξάρτητα από τη σημερινή κρίση, εμποδίζουν την όποια αναπτυξιακή διαδικασία της οικονομίας.

Η διαπίστωση, ωστόσο, ότι η οικονομική κρίση αφορά το σύνολο του καπιταλιστικού συστήματος, μηδέ εξαιρουμένων των αναδυόμενων οικονομιών (Κίνα, Ινδία και Βραζιλία), δεν μπορεί να αποτελέσει συγχωροχάρτι για την ανικανότητα του ελληνικού πολιτικού συστήματος, το οποίο, επί δεκαετίες, αδιαφόρησε συνειδητά για το μέλλον της χώρας, εξυπηρετώντας πρωτίστως οικία αλλά και αλλότρια οικονομικά και εξουσιαστικά συμφέροντα.

Είναι αλήθεια ότι η πολιτική που ακολούθησαν οι ελληνικές κυβερνήσεις μετά την Μεταπολίτευση, παραπέμποντας τις αναγκαίες δομικές αλλαγές στην οικονομία και στη λειτουργία του κράτους στις λεγόμενες «ελληνικές καλένδες», οδήγησε στα αδιέξοδα που βιώνουμε σήμερα ως χώρα, αντιμέτωποι με τα αρπακτικά της «Τρόϊκας» και τον κίνδυνο πτώχευσης της χώρας, ο οποίος βρίσκεται «ante portas», παρά τις εξ αντιθέτου διαπιστώσεις της κυβέρνησης και της επίκλησης του ανεκδιήγητου έως και γελοίου “succes story” του πρωθυπουργού της χώρας!

Όπως διαπιστώνεται καθημερινά, το σύστημα των πελατειακών σχέσεων, της φοροδιαφυγής και της μίζας «ζει και βασιλεύει», καθώς οι υφιστάμενοι μηχανισμοί ελέγχου του κράτους αδυνατούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά νοοτροπίες και πρακτικές απάτης που τείνουν να εξελιχθούν σε συστατικό στοιχείο κοινωνικοπολιτικής συμπεριφοράς του Νεοέλληνα.

Η κρίση στη χώρα μας δεν είναι μόνον οικονομική. Αφορά το σύνολο της οικονομικής, κοινωνικής, πολιτικής και πολιτιστικής ζωής του τόπου. Έχοντας αναδείξει, ιδιαίτερα τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, το χρήμα και τη βόλεψή μας σε υπέρτατη αξία, υποσκάπτομε εμείς οι ίδιοι καθημερινά τα θεμέλια της κοινωνία μας, ακολουθώντας πρότυπα κοινωνικής συμπεριφοράς που δεν συνάδουν με την ιστορία και τους αγώνες του λαού μας, αλλά, αντίθετα, υποθηκεύουν το μέλλον της χώρας μας.

Είναι καιρός να αντιμετωπίσουμε με αποφασιστικότητα και συνέπεια τα προβλήματα που οδηγούν πλέον τη χώρα στο χείλος του γκρεμού, με την ελπίδα ότι η κρίση και οι συνέπειές της θα μας βοηθήσουν να ξεπεράσουμε τις αδυναμίες και να χαράξουμε συλλογικά μια νέα πορεία, μακριά από εθνοκεντρισμούς, ανέξοδους φασιστοειδείς λεονταρισμούς και συμπλεγματικές συμπεριφορές  που υπονομεύουν αυτό που θα μπορούσαμε να είμαστε, τόσο εντός όσο και εκτός της χώρας μας, αν είχαμε γνώση και επίγνωση της ιστορίας και των αγώνων του πολυδοκιμασμένου λαού μας.

Αυτή η ακτιβιστική πρωτοβουλία της κ. Πατούλη, να συγκεντρώσει υπό τη μορφή συνεντεύξεων και άρθρων, τις απόψεις ανθρώπων του πνεύματος σχετικά με την κρίση και να τις εκδώσει, αποτελεί, χωρίς τις όποιες περιστροφές, σημαντική πολιτική πράξη, απαραίτητη για την προώθηση του διαλόγου στους κόλπους της ελληνικής διανόησης αλλά και ευρύτερα, προκειμένου να υπάρξει και από ελληνικής πλευράς συμμετοχή στον πανευρωπαϊκό διάλογο που δρομολογήθηκε με τη δημοσίευση της Διακήρυξης-Έκκλησης για μια Ευρώπη της Ισότητας[1], η οποία είναι μία απάντηση στην παρούσα έρευνα και κυκλοφορεί σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές γλώσσες. Είναι καιρός να ενώσουμε τις φωνές μας σε πανευρωπαϊκή κλίμακα, με την ελπίδα ότι θα ανοίξει ο δρόμος για συλλογική δράση.

Το παρόν βιβλίο, εστιάζοντας στον χωρίς παρωπίδες διάλογο, δίνει στον αναγνώστη τη δυνατότητα να αξιολογήσει ο ίδιος τα γεγονότα, μακριά από επεμβάσεις χειραγωγικού χαρακτήρα που διαστρεβλώνουν την αλήθεια, εμποδίζοντας τις διαδικασίες συγκρότησης συλλογικής συνείδησης, εκ των ων ουκ άνευ για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των αιτίων αλλά και των συνεπειών της κρίσης. –

Ζήσης Δ. Παπαδημητρίου, Ομότιμος Καθηγητής Γενικής και Πολιτικής Κοινωνιολογίας του Τμήματος Νομικής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

(Από την Εισαγωγή του βιβλίου Η Έρευνα για την κρίση της Κρυσταλίας Πατούλη, που μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Κέδρος.)

*Συζήτηση για τα αποτελέσματα της «Έρευνας για την κρίση (2010-2014)» της Κρυσταλίας Πατούλη

Οι εκδόσεις Κέδρος και το Floral σάς προσκαλούν σε συζήτηση για τα αποτελέσματα της Έρευνας για την κρίση (2010-2014) της Κρυσταλίας Πατούλη με αφορμή το ομώνυμο βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε, τη Δευτέρα 15 Δεκεμβρίου 2014, στις 8 μ.μ. στο Floral Bookstore.

Για το βιβλίο θα μιλήσει η συγγραφέας και συμμετέχοντες στην εν λόγω έρευνα:

Τασούλα Βερβενιώτη, ιστορικός

Σωτήρης Δημητρίου, ανθρωπολόγος

Στέλιος Κούλογλου, δημοσιογράφος – σκηνοθέτης

Γιάννης Μπίλλας, εκπαιδευτικός – βιοκαλλιεργητής

– Floral Bookstore (Θεμιστοκλέους 80, Πλατεία Εξαρχείων, τ. 210 3800070). Είσοδος ελεύθερη. Η πρόσκληση στο φ/β ΕΔΩ

Ποιες αιτίες μας έφεραν ως εδώ και κυρίως τι πρέπει να κάνουμε;
Απαντούν 180 πρόσωπα των Γραμμάτων, των Επιστημών και των Τεχνών.

Από τον Αύγουστο του 2010 μέχρι σήμερα 180 πρόσωπα των Γραμμάτων, των Επιστημών και των Τεχνών, απαντούν στην Κρυσταλία Πατούλη με βάση το ερώτημα «Ποιες αιτίες μας έφεραν ως εδώ και κυρίως τι πρέπει να κάνουμε;» και 19 πρόσωπα από αυτά απαντούν σε υποερωτήματα ανάλογα με την επικαιρότητα, στο πλαίσιο της έρευνας που δημοσιεύτηκε στο Tvxs.gr, δημιουργώντας έναν δημόσιο διάλογο με πάνω από 280 άρθρα και συνεντεύξεις.

(Περισσότερα για την έρευνα και τα αποτελέσματά της: http://wp.me/p1u2LI-4).

Τα συμπεράσματα της έρευνας παρουσιάζονται αναλυτικά στο βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κέδρος.

Τα έσοδα της έκδοσης θα διατεθούν στο ΚΕΘΕΑ, που συμβάλλει καθοριστικά εδώ και δεκαετίες στην επίλυση κρίσεων προς την ανεξαρτητοποίηση και στη ΜΕΡΙΜΝΑ που συμβάλλει στην αντιμετώπιση των απωλειών στη ζωή των παιδιών και των οικογενειών τους.

Δείτε επίσης:

Κριτικές – Παρουσιάσεις
Περικλής Σφυρίδης, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, Περιοδικό «Παρέμβαση», τχ. 175


Χαρίκλεια Δημακοπούλου, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, «Εστία», 21.3.2015


Περικλής Σφυρίδης, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, diastixo.gr, 18.3.2015


Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, «Fractal», Φεβρουάριος 2015


Τασούλα Βερβενιώτη, Μια φυγή προς τα εμπρός…, tvxs.gr, 21.12.2014


Στέλιος Κούλογλου, Σαν λίγο κάρβουνο στο μεγάλο τρένο της αλλαγής, tvxs.gr, 15.12.2014


Ζήσης Παπαδημητρίου, Σημαντική πολιτική πράξη, απαραίτητη για την προώθηση του διαλόγου, tvxs.gr, 15.12.2014


Κρυσταλία Πατούλη, Tο οδοιπορικό της διεξαγωγής της Έρευνας για την κρίση (2010-2014), tvxs.gr, 14.12.2014


[1] Η Διακήρυξη-‘Εκκληση αυτή στηρίζεται σε κείμενο των Karl Heinz Roth και Ζήση Δ. Παπαδημητρίου με τίτλο «Die Katastrophe verhindern. Manifest für ein egalitäres Europa“ ( Να αποφύγουμε την καταστροφή :Μανιφέστο για μια Ευρώπη της  ισότητας) που κυκλοφορεί ήδη στα γερμανικά από τις Εκδόσεις NAUTILUS του Αμβούργου και θα κυκλοφορήσει σύντομα και στα ελληνικά από τις Εκδόσεις  ΝΗΣΙΔΕΣ της Θεσσαλονίκης.

http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/simantiki-politiki-praksi-aparaititi-gia-tin-proothisi-toy-dialogoy

Το οδοιπορικό διεξαγωγής της ακτιβιστικής «Έρευνας για την κρίση (2010-2014)» εκδ. Κέδρος

 
12:56 | 14 Δεκ. 2014

Κρυσταλία Πατούλη

Ακολουθεί το οδοιπορικό της διεξαγωγής της «Έρευνας για την κρίση (2010-2014)), Εκδόσεις Κέδρος, που εν μέρει καταγράφεται και στον πρόλογο του βιβλίου που μόλις κυκλοφόρησε:

«Όποιος δεν παίρνει θέση,
δεν είναι άνθρωπος»
Κώστας Γαβράς

«Ποιες αιτίες μας έφεραν ως εδώ, και κυρίως τι πρέπει να κάνουμε;»

Όταν άρχισαν να μειώνονται οι μισθοί και να κλείνουν τα έντυπα, οι εφημερίδες και οι τηλεοπτικοί σταθμοί, και οι απολύσεις να αυξάνονται με ρυθμούς επιδημίας, βρέθηκα και εγώ για άλλη μια φορά στη ζωή μου άνεργη.Την αγωνία της προσωπικής επιβίωσης την γνώριζα από παιδί, αλλα  την αγωνία επιβίωσης ολόκληρης της χώρας μου ήταν η πρώτη φορά που την βίωνα. Και με τις δύο αυτές αγωνίες, το καλοκαίρι του 2010 παρακολούθησα  μία εκδήλωση με τον ανθρωπολόγο Σωτήρη Δημητρίου να μιλά για τα αίτια της κρίσης…

Λίγες μέρες μετά είχα ραντεβού με τον αείμνηστο Μανώλη Ρασούλη στο καφέ του Ιανού και καθώς συζητούσαμε στο πατάρι της Σταδίου, είδα ένα ενημερωτικό φυλλάδιο για κάποιες από τις πολλές εκδόσεις του Νίκου Καρατζά, σχεδιασμένο γραφιστικά με βάση τις ασπρόμαυρες φωτογραφίες των Eλλήνων συγγραφέων τους.

Παρατηρώντας όλες αυτές τις προσωπικότητες που έχουν αφήσει το στίγμα τους στον πολιτισμό μας, ενώ δίπλα μου είχα μία από αυτές, μού γεννήθηκε η ιδέα να ξεκινήσω μία σειρά συνεντεύξεων με βάση το ερώτημα: «Ποιες αιτίες μας έφεραν ως εδώ, και κυρίως τι πρέπει να κάνουμε;», το οποίο θα απαντούσαν άνθρωποι των γραμμάτων των επιστημών και των τεχνών, καθώς όλη η Ελλάδα είχε αρχίσει να αναρωτιέται που βρίσκονται, γιατί σιωπούν και κυρίως γιατί δεν παίρνουν θέση.

Σκεφτόμουν πως όλα τα προβλήματα έχουν μία λύση που ανακαλύπτεται όταν όλοι εκείνοι που τους αφορούν τοποθετηθούν, προτείνοντας ο καθένας τη γνώμη του, κάτι που το έμαθα στο ΚΕΘΕΑ – όταν στο μακρινό παρελθόν εκπαιδευόμουν στην πρόληψη ναρκωτικών – όπως και στο Eργαστήριο Διερεύνησης Aνθρωπίνων Σχέσεων, και πλέον είχε έρθει η ώρα να το αξιοποιήσω.

Αμέσως, από τον Αύγουστο του 2010, ξεκίνησα να επικοινωνώ με φορείς, συλλόγους, ενώσεις και εκδοτικούς οίκους, για να έρθω σε επαφή με πρόσωπα από όλους τους χώρους της διανόησης, με διαφορετικές ιδιότητες, εργασία ή τόπο διαμονής στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, δημοσιεύοντας αργότερα και ανοιχτή πρόσκληση για τη συμμετοχή τους.

Στόχος μου ήταν η προσπάθεια επικοινωνίας, διαλόγου, συνεργασίας, επίγνωσης, αλλά και εύρεσης λύσεων (των συμπτωμάτων και ιδίως των προβλημάτων της κρίσης), μέσω του λεγόμενου brain storming, που είναι ενδεδειγμένη μέθοδος επίλυσης προβλημάτων, αλλά και της έκφρασης θέσεων – που είναι η αρχή του περάσματος σε πράξη –, όπως π.χ. να υπάρξει μία σύνθεση των προτάσεων κοινής αποδοχής, βάσει των αιτιών και του «τι να κάνουμε;», η οποία θα μπορούσε:

1. Nα κυκλοφορήσει όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό για τη δημοσιοποίηση της κατάστασης στη χώρα μας. 2. Nα δημιουργήσει έναν προβληματισμό γύρω από το ότι αυτή η κατάσταση αφορά συστημικά τους πάντες στην Ευρώπη αλλά και στον κόσμο, όσο και: 3. Για την εξεύρεση λύσεων. Kαι 4. Nα προωθήσει την εξέλιξη αυτού του διαλόγου για ό,τι άλλο μπορούσε να προκύψει από αυτόν.

Στις αρχές Σεπτεμβρίου του 2010 όταν είχα ολοκληρώσει τις 18 πρώτες συνεντεύξεις (Θεοδωράκης, Μίσσιος, Ρασούλης, Καρακατσάνης, Γιάνναρης, Ζούδιαρης, Χατζάκης, Καζάκης, κ.ά.) και τις είχα στείλει στο έντυπο που είχαμε συμφωνήσει για τη δημοσίευσή τους, χωρίς καμία δικαιολογία αρνήθηκαν.

Ακολούθησαν αρκετοί μήνες, όπου προσπάθησα να δημοσιευτούν σε όλες σχεδόν τις εφημερίδες, περιοδικά και free press ευρείας κυκλοφορίας στην Ελλάδα, χωρίς καμία θετική ανταπόκριση, μέχρι που η φίλη μου Ξανθίππη Kρικέλλη-Γκλαβοπούλου μου έδωσε την ιδέα να απευθυνθώ στον Στέλιο Κούλογλου, ο οποίος δέχτηκε και τις ανάρτησε στο tvxs.gr τον Δεκέμβρη του 2010 με πολλές αντιδράσεις και σχόλια από τους αναγνώστες.

Κάπου το 2012 και μετά από 2 χρόνια διεξαγωγής της έρευνας που συνέχισε να δημοσιεύεται μέχρι σήμερα ανά απάντηση στο Tvxs.gr δημιουργώντας έναν δημόσιο διάλογο με πάνω από 280 άρθρα και συνεντεύξεις, ο Περικλής Σφυρίδης και η Τασούλα Βερβενιώτη μού έδωσαν την ιδέα και τις συμβουλές τους για την έκδοσή της σε βιβλίο, που στη συνέχεια, μετά τη συμφωνία μου με τον Γιώργο Παπαθανασόπουλο και τις Εκδόσεις Κέδρος, υλοποιήθηκε.

Στα συμπεράσματα αυτής της έκδοσης, με κριτήριο να εκφραστούν όσα ξεχωριστά κατατέθηκαν από τους συμμετέχοντες και κυρίως να γίνουν αντιληπτά όσα οι περισσότεροι από αυτούς συμφώνησαν στις αιτίες και στις προτάσεις εξόδου από την κρίση, διαμορφώθηκαν 16 θεματικές (από τις βασικές ιδιότητες αλλά και από τα χαρακτηριστικά και τον τρόπο ζωής των συμμετεχόντων), με κάποιες συμμετοχές α) να παρουσιάζονται σχεδόν ολοκληρωμένες προς ανάγνωση, β) κάποιες άλλες μόνο μέσα από αποσπάσματα, και γ) κάποιες μόνο στα συμπεράσματα, κυρίως λόγω περιορισμένου χώρου.

Το βιβλίο κλείνει με τον Eπίλογο – μεταφρασμένο στα γαλλικά και αγγλικά – ο οποίος περιέχει την ενδεικτική σύνοψη των αποτελεσμάτων της έρευνας, που συνεργάστηκαν επίσης ακτιβιστικά οι: Λάζαρος Μαυροματίδης, Anna Bykalyuk, Κώστας Κατσίμπρας, Στέλιος Καβύρης, Ρένια Πουρνάρα, όπως και για την μετάφράσή τους ο Λάζαρος Μαυροματίδης και η Cristine Cooreman.

Εύχομαι αυτή η προσπάθεια να βοηθήσει έστω στο ελάχιστο για την επίγνωση των αιτιών της κρίσης – άρα την αποφυγή όσο και την πρόληψή τους στο μέλλον – και την αναζήτηση μιας νέας κοινωνίας ενεργών όσο και συνειδητοποιημένων πολιτών που θα φέρουν εις πέρας αυτό το «τι πρέπει να κάνουμε;» – άρα τη θεραπεία της και την έξοδό μας ανεπιστρεπτί απ’ αυτήν –, υπενθυμίζοντας μέσω όλων αυτών των συμπερασμάτων την ανάγκη για «επανεκκίνηση» του πολιτισμού και συνεπώς του τρόπου της ζωής μας, που πρότεινε η Λουκία Ρικάκη, υπογράφοντας με το μικρό μανιφέστο της:

…Να απολαμβάνεις κάθε πρωί την ανατολή του ήλιου σαν προσευχή στη μέρα που ακολουθεί, να ταξιδεύεις με το νου και το κορμί πάντα ανοιχτά στην ευωδιά της φύσης, να σφίγγεις δυνατά το χέρι στους τρυφερούς ανθρώπους που συναντάς και να αγκαλιάζεις τους βαθιά ανυπότακτους, να γελάς δυνατά με τον παλμό της χαράς, κι όταν κλαις, να μη φοβάσαι τη γεύση των δακρύων σου, πάντα κάτι έχουν να σου πουν, αυτά τα εφήμερα στολίδια των ματιών.

Αλλιώς, «Προτείνω βίαιη εκτόπιση του ντόπιου πληθυσμού και την κάθοδο νέων Δωριέων. Αυτή η παραδεισένια χώρα δεν αξίζει στους κατοίκους της», όπως απάντησε ο Άρης Σφακιανάκης.

Tα έσοδα του βιβλίου επέλεξα να διατεθούν συμβολικά: α) Στη Μέριμνα, που αντιμετωπίζει τις απώλειες στη ζωή των παιδιών και των οικογενειών τους, για προφανείς λόγους, και β) στο ΚΕΘΕΑ (Κέντρο Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων) επειδή όχι μόνο με επηρέασε γι’ αυτή την έρευνα όπως ήδη ανέφερα, αλλά και επειδή στις θεραπευτικές κοινότητες απεξάρτησης προτείνεται και κατακτάται ο ανεξάρτητος τρόπος ζωής με γνώμονα τη συνύπαρξη – με τον εαυτό μας και την κοινωνία).

Η ανεξαρτητοποίηση άλλωστε μοιάζει να είναι το ζητούμενο σήμερα, όχι μόνο για τους εξαρτημένους από ναρκωτικά, αλλά και για όλους τους εξαρτημένους από πολύ πιο επικίνδυνες και καταστροφικές «ψυχοτρόπες ουσίες», όπως π.χ. η εξουσία, η βία, το χρήμα, κ.λπ., που ευθύνονται κατά κύριο λόγο για την παγκόσμια κρίση του καταναλωτικού καπιταλιστικού τρόπου ζωής (που βρίθει υποκατάστατων ικανοποίησης όλων των ζωτικών αναγκών), όπως ακριβώς καταδεικνύουν και τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας.

Καλή διέξοδο λοιπόν προς την ανεξαρτησία με οδηγό την παρακάτω φράση στην οποία βασίζεται παγκοσμίως η φιλοσοφία των θεραπευτικών κοινοτήτων απεξάρτησης:

«Θεέ μου, βοήθησέ μας ν’ αλλάξουμε αυτά που μπορούμε, να δεχτούμε αυτά που δεν μπορούμε ν’ αλλάξουμε, και κυρίως να μάθουμε στη ζωή μας να τα ξεχωρίζουμε….»

Κρυσταλία Πατούλη, Δημοσιογράφος – Σύμβουλος Ανθρωπίνων Σχέσεων

ΥΓ.: Διότι προς το παρόν διαφαίνεται μόνο μία ελληνική… Άνοιξη:

Βλέπω μία άνοιξη

Βλέπω μία άνοιξη χαμένη κι ορφανή
και μια ηλιαχτίδα το σκοτάδι να τη σέρνει.
Ποιος Θεός, ποια μοίρα τις κρατάει στη σιωπή,
ποιος τις δένει…

Δεν υπάρχει πρίγκιπας ούτε και βασιλιάς
ούτε ξόρκια και ευχές δεν τις ελευθερώνουν.
Μόνο άνθρωποι μπορούνε, κάποιοι από μας,
σα θυμώνουν…

Ένα αχ δεν είναι αρκετό
ούτε και αν σκύβεις το κεφάλι,
ούτε και το αμίλητο νερό ούτε η ζάλη.

Κι ούτε θα με στέρξει το άστρο μου
ούτε θα με λυπηθεί το κύμα,
ούτε θα σωθώ στο κάστρο μου,
αν φοβηθώ και αν δεν κάνω βήμα.

Δεν περνάει ο χρόνος για όποιον είναι φυλακή
και του δεσμοφύλακα η μισή ζωή χαμένη.
Τι κι αν λέω καλός εγώ οι άλλοι είναι οι κακοί,
τι μου μένει…

Ένα αχ δεν είναι αρκετό
ούτε και αν σκύβεις το κεφάλι,
ούτε και το αμίλητο νερό ούτε κι η ζάλη.

Κι ούτε θα με στέρξει το άστρο μου
ούτε θα με λυπηθεί το κύμα,
ούτε θα σωθώ στο κάστρο μου,
αν φοβηθώ και αν δεν κάνω βήμα…

Μουσική-στίχοι: Διονύσης Τσακνής.
Ερμηνεία: Γιώργος Μεράντζας. Από το cd Όλα είναι εδώ / Μικρός Ήρως (2010)

*Συζήτηση για τα αποτελέσματα της «Έρευνας για την κρίση (2010-2014)» της Κρυσταλίας Πατούλη

Οι εκδόσεις Κέδρος και το Floral σάς προσκαλούν σε συζήτηση για τα αποτελέσματα της ακτιβιστικής Έρευνας για την κρίση (2010-2014) της Κρυσταλίας Πατούλη με αφορμή το ομώνυμο βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε, τη Δευτέρα 15 Δεκεμβρίου 2014, στις 8 μ.μ. στο Floral Bookstore (Θεμιστοκλέους 80, Πλατεία Εξαρχείων, τ. 210 3800070). Είσοδος ελεύθερη. Η πρόσκληση στο φ/β ΕΔΩ

Τα αποτελέσματα της εν λόγω έρευνας η οποία δημιούργησε επί 4 χρόνια έναν δημόσιο διαδικτυακό διάλογο με πάνω από 280 άρθρα και συνεντεύξεις που συμμετείχαν 180 πρόσωπα των Γραμμάτων, των Επιστημών και των Τεχνών, παρουσιάζονται αναλυτικά στο βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Κέδρος.

Για το βιβλίο θα μιλήσουν η συγγραφέας και συμμετέχοντες στην εν λόγω έρευνα:

Τα έσοδα της οποίας θα διατεθούν στο ΚΕΘΕΑ, που συμβάλλει καθοριστικά εδώ και δεκαετίες στην επίλυση κρίσεων προς την ανεξαρτητοποίηση, και στη Μέριμνα, που συμβάλλει στην αντιμετώπιση των απωλειών στη ζωή των παιδιών και των οικογενειών τους.

PATOULI_PROSKLISI_15_12_14D


Δείτε επίσης:

Αποσπάσματα από την εισαγωγή του βιβλίου:

«[…] Το παρόν βιβλίο, εστιάζοντας στον χωρίς παρωπίδες διάλογο, δίνει στον αναγνώστη τη δυνατότητα να αξιολογήσει ο ίδιος τα γεγονότα, μακριά από επεμβάσεις χειραγωγικού χαρακτήρα που διαστρεβλώνουν την αλήθεια, εμποδίζοντας τις διαδικασίες συγκρότησης συλλογικής συνείδησης, εκ των ων ουκ άνευ για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των αιτίων αλλά και των συνεπειών της κρίσης». Ζήσης Δ. Παπαδημητρίου, Ομότιμος Καθηγητής Γενικής και Πολιτικής Κοινωνιολογίας του Τμήματος Νομικής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

«[…]Η δημοσιογραφική έρευνα που θέτει ουσιαστικά ερωτήματα, ρίχνει τις μάσκες: όχι μόνο των συντηρητικών που δεν κρύβουν τι πιστεύουν, αλλά κυρίως εκείνων των μέσων ενημέρωσης που εξαντλούν την προοδευτικότητα τους στο δήθεν εναλλακτικό life style και σε άσκοπους περιπάτους στο νεκροταφείο της κεντροαριστεράς […] Όταν θα τελειώσει ο πόλεμος και θα έχουν περάσει όλα αυτά, τα κείμενα που δημοσιεύονται στο βιβλίο θα αποτελέσουν σίγουρα υλικό για τους μελετητές αυτής της απίστευτης και παράλογης περιπέτειας, στην οποία μας έριξαν λίγοι πλουτοκράτες και άφθονοι ανεπάγγελτοι και ανίκανοι πολιτικοί, παραδίδοντας την χώρα στους δανειστές χωρίς να δώσουν την παραμικρή μάχη». Στέλιος Κούλογλου, δημοσιογράφος-σκηνοθέτης

http://tvxs.gr/news/biblio/i-ereyna-gia-tin-krisi-i-syzitisi-gia-ta-apotelesmata-tis

Τα (εκ)λογικά σκίτσα του Στάθη σε λεύκωμα

17:03 | 12 Δεκ. 2014
Τελευταία ανανέωση 20:00 | 12 Δεκ. 2014

Το Σάββατο 13 Δεκεμβρίου 2014, από τις 12.00 το μεσημέρι, στο χώρο του βιβλιοπωλείου του Εκδοτικού Οργανισμού Λιβάνη* θα βρίσκεται ο γνωστός σκιτσογράφος ΣΤΑΘΗΣ για να συνομιλήσει με το κοινό και να υπογράψει αντίτυπα του νέου λευκώματός του με τίτλο:
ΤΑ  (ΕΚ)ΛΟΓΙΚΑ.

Σε αυτό το νέο λεύκωμα του Στάθη περιέχεται μια ανθολογία σκίτσων των δύο τελευταίων ετών, που δημοσιεύτηκαν στη Real News, στα Επίκαιρα και στο Παρόν.

Σκληρά χρόνια και τρυφερά σκίτσα. Διότι αυτή είναι η δύναμη της γελοιογραφίας, να μάχεται με το χαμόγελο ένεκεν ελπίδας. Ακόμα και οι πιο πικρές γελοιογραφίες για τόσο σκληρούς μνημονιακούς καιρούς είναι αγαπητικές, διότι στη λογική προσθέτουν το συναίσθημα και στα πράγματα την ψυχή.

Στα χάρτινα ανθρωπάκια αυτής της ανθολογίας βλέπουμε τον εαυτό μας –το χρονικό της ζωής μας–, την καθημερινότητά μας, τις στιγμές μας έτσι όπως τις έχουν τσαλακώσει τα σφυριά των Μνημονίων. Καθότι οι γελοιογραφίες του παίρνουν θέση, δεν σφυρίζουν αδιάφορα, δεν κάνουν ανώδυνη πλακίτσα, ούτε πολύ περισσότερο τις διακρίνει το χιούμορ των ισχυρών, δηλαδή ο κυνισμός. Αυτές οι γελοιογραφίες είναι με το μέρος όσων αδικούνται, πάσχουν και διώκονται. Με την πίκρα τους και με την οργή τους. Αλλά και με τις προσδοκίες τους.

Όμως τα πολλά λόγια (όπως και οι κούφιες υποσχέσεις) είναι φτώχεια, ενώ οι γελοιογραφίες είναι λιγόλογες, δηλαδή πλούσιες από ανθρωπιά, από εσάς τους ίδιους, από τα όνειρά σας και το δίκιο σας. Καμιά φορά βλέπουμε παλιές γελοιογραφίες και λέμε ότι είναι «προφητικές». Καθόλου παράδοξο, διότι τις γελοιογραφίες τις γεννά η αναζήτηση της αλήθειας και η αθωότητα της ανιδιοτέλειας. Με τη δύναμή της η τέχνη αυτή, όταν είναι με το μέρος του λαού, υπηρετεί το δίκιο του ωραίου και του καλού.

*ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΛΙΒΑΝΗ, Σόλωνος 98 & Ιπποκράτους, Τηλ.: 210-3661212.

Ο Στάθης γεννήθηκε το 1955, σπούδασε οικονομικά, σκηνοθεσία κινηματογράφου κι άρχισε να δημοσιεύει σκίτσα το 1980 στον Οδηγητή. Εργάστηκε στον Ριζοσπάστη, στα Νέα, στην Ελευθεροτυπία, από 10 χρόνια στην κάθε μία, και συνεργάστηκε με τους 4 Τροχούς, το Μετρό καθώς και πλήθος άλλων εντύπων. Σήμερα εργάζεται στη Real News, στο Παρόν και στα Επίκαιρα.

Απ’ όλων αυτών τη δουλειά έχει εκδώσει 27 ανθολογίες με γελοιογραφίες, δύο άλμπουμς με σκίτσα χωρίς λόγια κι ένα λεύκωμα με 33 τραγούδια εικονογραφημένα. Έχει εικονογραφήσει πλήθος βιβλίων κι έχει λάβει μέρος σε πολλές εκθέσεις (ατομικές και συλλογικές) στην Ελλάδα και στο εξωτερικό με έργα που βραβεύτηκαν.

Έχει θητεύσει στο Δ.Σ. του Μορφωτικού Ιδρύματος της ΕΣΗΕΑ και έχει υπάρξει υποψήφιος στα ψηφοδέλτια Επικρατείας του ΣΥΝ και του ΣΥΡΙΖΑ στην τελευταία τιμητική θέση. Έχει επίσης ασχοληθεί με το ραδιόφωνο, το κινούμενο σχέδιο και τα κόμικς.

Έχει καθημερινή στήλη στο διαδίκτυο στον ιστότοπο enikos.gr, καλλιεργούσε αμπέλι και τώρα καλλιεργεί καστανιές.

http://tvxs.gr/news/biblio/ta-eklogika-skitsa-toy-stathi-se-leykoma

Μένης Κουμανταρέας: Μήπως ο εχθρός τελικά είναι ο εαυτός μας;

16:08 | 08 Δεκ. 2014

Εξαιτίας της δολοφονίας του συγγραφέα Μένη Κουμανταρέα που κηδεύεται σήμερα στις 2μμ, το tvxs.gr θυμίζει την  απάντησή του (21/3/2011) στο ερώτημα της ακτιβιστικής έρευνας για την κρίση της Κρυσταλίας Πατούλη: «Ποιές αιτίες μας έφεραν ως εδώ και κυρίως τι πρέπει να κάνουμε;»

«Αν κάτι μας έφερε ως εδώ αυτά είναι:

  • Η άκρα απερισκεψία στην κατανάλωση και η πίστη στο πλαστικό χρήμα. Η απάθεια προς κάθε τι πνευματικό και η εμμονή στο χρήμα και τον χρηματισμό.
  • Ο δανεισμός που κρατάει από τα γεννοφάσκια του ελληνικού κράτους.
  • Η προσκόλληση σε κομματικά ταμπού.

Τι πρέπει να κάνουμε; Το λογικότερο είναι ο καθένας να αφοσιωθεί στη δουλειά που κάνει, και να την κάνει καλά, απλά και αληθινά.

Το ίδιο ισχύει και για μας τους συγγραφείς. Μη περιμένετε να βγούμε με πλακάτ στους δρόμους, η δουλειά μας είναι να μορφωνόμαστε οι ίδιοι και να μορφώνουμε τον κόσμο.

Έχω πάντως την ελπίδα ότι στο κάτω κάτω η κρίση αυτή μπορεί και να αποβεί ευεργετική. Περνάμε μια αρρώστια και θα αναρρώσουμε. Το χειρότερο που μπορούμε να κάνουμε για να πολεμήσουμε τον εχθρό είναι ο πανικός και η καταστροφολογία.

Μήπως όμως ο εχθρός τελικά είναι ο εαυτός μας;»

Μένης Κουμανταρέας

Θα βρεθούμε ξανά

Εδώ θα ρίξω στη θάλασσα
σαν πέτρες τα χρόνια που χάλασα
Εδώ θα μου φέρει το κύμα
ένα γράμμα που θα έχει και ρίμα
και θα λάμπει στο τέλος η υπογραφή:
Κολοκοτρώνης, Μακρυγιάννης, Φιλικοί.

Θα βρεθούμε ξανά
όταν όλα θα έχουν περάσει.
Στην Πατρίδα φιλιά
και κουράγιο να πεις, μην ξεχάσει.
Θα βρεθούμε ξανά
όταν όλοι θα έχουν αλλάξει
Θα βρεθούμε ξανά.

Εδώ αρχαία μου θάλασσα
που ξέρεις τι βάσανα τράβηξα
Εδώ θα μου στείλει τ’ αγέρι
ένα γράμμα απ’ τ’ αόρατα μέρη
ο χαμένος ο λόγος, ο πιο ζεστός:
Σεφέρης, Κάλβος, Εμπειρίκος, Σολωμός.

Στίχοι: Τάσος Σαμαρτζής
Μουσική: Νότης Μαυρουδής
Ερμηνεία: Παιδική Χορωδία Δημήτρη Τυπάλδου

Μ’ αυτό το καταπληκτικό τραγούδι (που επέλεξε η Ειρήνη Ρέππα), έκλεισε χτες η διήμερίδα για τα 30 χρόνια του Εργαστηρίου Διερεύνησης Ανθρωπίνων Σχέσεων http://tvxs.gr/news/biblio/imerologio-enos-therapeyti . Όσοι ήταν εκεί ξέρουν…

Η τραμπάλα της Σοφοκλέους

09:16 | 05 Δεκ. 2014
Δημήτρης Ποταμιάνος

Απόσπασμα από το «Αμφιθέατρο», το νέο βιβλίο του Δημήτρη Ποταμιάνου, δημοσιευμένο με αφορμή την πρώτη παρουσίασή του* στην Αίγινα την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου, στις 07.00 το απόγευμα, στο ξενοδοχείο «Μιράντα», σε συνεργασία με τις εκδόσεις Ποταμός και το βιβλιοπωλείο «Λυχνάρι».

[…] Όχι ότι δεν του βγήκαν πάντως αληθινές του Ηπίτη μερικές από τις  εκτιμήσεις και προβλέψεις που είχε κάνει για την οικονομία της χώρας. Τα υπό την ηγεσία του εκσυγχρονιστικά επιτεύγματα της κακομαθημένης Ρωμιοσύνης μπορεί να μην είχαν τη ρώμη και την αντοχή στο χρόνο  που υπολόγιζε ο ίδιος, αλλά για τον επιούσιο, που συνδυαζόταν σήμερα με τη χορταστικότερη ασφαλώς νομή της εξουσίας, φτάναν και περισσεύαν.

Η Σοφοκλέους είχε όντως αρχίσει να παίρνει τ’ απάνω της θεαματικά. Πρωτόγνωρη χρηματιστηριακή άνθιση και πολύ σύντομα καρποφορία μάλιστα για μια χώρα που είχε μεν  δέσει τις τύχες της από καιρό με το δυτικό κεφαλαιοκρατικό σύστημα, αλλ’ όπου όμως μέχρι τα μέσα του αιώνα- ας λάβουμε ως βολικό χρονικό όριο τη δεύτερη μεγάλη παγκόσμια σύρραξη- τα κεφάλαια μέναν ευλαβικά σε επώνυμα οικογενειακά χέρια, Χωρίς αχρείαστα ή/ και μολυσματικά μετοχικά ανοίγματα. Ενώ από το τέλος του πολέμου και μετά επιβλήθηκε αργά αλλά σταθερα ένας ιδιότυπος «λούμπεν καπιταλισμός» – κερδοφόρα επιχειρηματική δραστηριοποίηση με το άρμεγμα όμως πρωτίστως των κρατικών ταμείων.

Μ’ ετούτα και μ’ εκείνα πάντως η ελεύθερη αγορά, που στο τιμόνι της βρίσκονταν βέβαια τώρα στιβαρά και εχέφρονα πλέον σοσιαλιστικά χέρια, είχε αρχίσει επί τέλους να δικαιώνει το όνομά της. Τα νεοσύστατα ιδίως τζάκια, θρεμμένα με τις αναλαμπές αλλά και με τις ζεστές  ακόμα στάχτες της Αλλαγής, ξεκίνησαν να κάνουν όλο και πιο ζωηρό παιχνίδι. Τέρμα οι οικογενειακοί θυρεοί, είχε πλέον έρθει η  ώρα των πολύ πιο ευέλικτων και ραγδαία αναπτυσσόμενων, με όλο και πιο ευρεία βάση, όπως και διακλάδωση, μετοχικών ομίλων.

Με τις ευλογίες της κεφαλαιαγοράς, υπό την επίβλεψη πάντα των αρμοδίων κρατικών υπηρεσιών, οι εισαγωγές στο Χρηματιστήριο διαδέχονταν η μία την άλλη. Και τα εντεταλμένα  παπαγαλάκια αναλάμβαναν με τη σειρά τους να διαδώσουν τα θέλγητρα των νεο-εισηγμένων αξιών.   Αναπάντεχη αλλ’ ευεξήγητη πάντως η  θερμή ανταπόκριση της λαϊκής βάσης.

Άνθρωποι που δεν είχαν ποτέ τους την παραμικρή σχέση με τις κινήσεις των κεφαλαίων, καθώς και με τα σκαμπανεβάσματα των μεγαλόπνοων επιχειρηματικών στοιχημάτων – μοναδική επαφή τους με τον τζόγο ήταν ως σήμερα το λαχείο, η πρέφα, άντε και ο ιππόδρομος- παρακολουθούσαν τώρα εκστατικοί τα limit- up των άυλων  χαρτιών στια οποία είχαν  εμπιστευτεί, κατόπιν των σχετικών παροτρύνσεων, τις ισχνές, συχνά αμελητέες, αν όχι και μηδενικές, αποταμιεύσεις τους. Να, λοιπόν, πώς μπορούσε εύκολα και γρήγορα ν’ αβγατίσει το υστέρημα μιας χαμοζωής. Πώς δεν την είχαν πάρει  χαμπάρι, αλήθεια, τόσον καιρό την καλόβολη αυτή κλώσσα;

Μόνο που ό,τι ανεβαίνει ευνόητο είναι επίσης πως κατεβαίνει. Για τα επίπλαστα ως επί το πλείστον limit-up, καθώς τις περισσότερες φορές έλειπε από την ονομαστική αξία το παραγωγικό αντίκρυσμα, σε μιαν οικονομία που ακόμα ψαχνόταν να βρει τις δικές της ειδικές εστίες επικερδούς εκμετάλλευσης, η κατιούσα, μετά την πρόσκαιρη θριαμβευτική άνοδο, ήταν προδιαγεγραμμένη. Ύστερα από το ευφορικό limit-up, oι νεόκοποι τζογαδόροι στο χρηματιστηριακό καζίνο, άτσαλοι κατά κανόνα κι έξω οπωσδήποτε από τα στραγγισμένα αλλ’ οικεία πάντως νερά τους, ήταν τώρα υποχρεωμένοι ν’ αντικρύσουν κατάματα και το  αποκαρδιωτικό limit-down.

Δεν ήταν προφανώς ακριβώς το ίδιο με τα σαϊνια που είχαν την πρωτοβουλία των κινήσεων κατά την είσοδο του ενός ή του άλλου κουρελόχαρτου στο ευαγές ίδρυμα της Σοφοκλέους.  Ήξεραν αυτοί εκ των προτέρων τη μοίρα των περισσοτέρων επισφαλών αξιών , τις οποίες κατάφερναν πάντως να κατακυρώσουν προσωρινά με την καμαρωτή εισαγωγή τους στο έντεχνα υπερθερμασμένο Χρηματιστήριο. (Ας σημειωθεί μάλιστα εδώ και ο ρόλος διαφόρων κυβερνητικών παραγόντων ως πρόθυμων κλακαδόρων:

«Δεν έχετε τίποτα να φοβηθείτε από την ακμάζουσα επί τέλους οικονομία μας. Σφαίρα είναι και γυρίζει κι έχετε όλες τις πιθανότητες να σας κάτσει κι εσάς η μπίλια στη σωστή μεριά. Εκεί όπου με θάρρος θα ποντάρετε. Παίξτε όμως τώρα, στη βράση κολλάει το σίδερο. Στηρίξτε τα δυναμικά Ελληνικά χαρτιά κι από κοντά βέβαια την λίγο ως πολύ τρύπια ως σήμερα τσέπη σας».

Αυτές πάνω κάτω ήταν οι κρατικές, παρακαλώ, οδηγίες προς ναυτιλλομένους, δημοσίους λειτουργούς- υπευθύνους, λογουχάρη, ασφαλιστικών ταμείων και συνεταιριστικών οργανώσεων, καθώς και λοιπούς απλούς πολίτες. Όχι ακριβώς αυτό που θα λέγαμε εσωτερική πληροφόρηση, αλλ’ ενθουσιώδες πάντως σιγοντάρισμα της φούριας που είχε καταλάβει την Ελληνική πολιτεία για εύκολο και γρήγορο πλουτισμό.)

Την εσωτερική πληροφόρηση, κι από πρώτο μάλιστα χέρι, όπως προειπώθηκε, την είχαν εκείνοι που είχαν πρωτοστατήσει στην ξαφνική κατακόρυφη αύξηση του εν θέματι πυρετού. Διαβλέποντας δε την οροφή που θα’ πιανε σε λίγο το περιζήτητο γέννημά τους, όπως και την κατρακύλα που μοιραίως θ’ ακολουθούσε, ζητούσαν δανεικά από χρηματιστηριακά γραφεία ή και από μιλημένους τραπεζίτες προκειμένου ν’ αγοράσουν μετοχές που θα ενίσχυαν τη θέση τους στο μετοχικό κεφάλαιο της πλασματικά διαρκώς ανερχόμενης εταιρείας.

Με τα δανεικά αυτά αγόραζαν πακέτα  στην κορυφαία τιμή που είχε αγγίξει η συγκεκριμμένη εταιρική αξία. Υποχρέωσή τους ήταν βέβαια να ξεπληρώσουν τον δανειστή τους εν ευθέτω χρόνω. Όχι, όμως, με μετρητά αλλά με ένα πακέτο μετοχών ίσο με αυτό που είχαν αγοράσει με τη συνδρομή του καλόπιστου- αλλά κι ενδεχομένως εξίσου τυχοδιωκτικού- συνεργού τους στην αγοραπωλησία. Ως εύθετος χρόνος αποπληρωμής σε ύλη τού δανείου τους λογιζόταν βέβαια γι’ αυτούς η στιγμή που το περήφανο δημιούργημά τους θα είχε πιάσει τον αναμενόμενο πάτο.

Τη διαφορά που προέκυπτε από αυτό το σορτάρισμα- προμηθεύτηκα πανάκριβες αξίες με αλλουνού λεφτά, του επιστρέφω τώρα τα κωλόχαρτα αγορασμένα μπιρ παρά- την τσέπωναν βέβαια οι αδίσταχτοι τζογαδόροι επιχειρηματίες, διοχετεύοντας μάλιστα ένα μέρος της σ’ ένα καινούριο φανταχτερό σχέδιο, ικανό να ξαναδελεάσει τα ανυποψίαστα ακόμα θύματά τους. ‘Ετοιμα να ξαναμπούν στο παιχνίδι προκειμένου να ρεφάρουν, έστω, τις νίλες τους  και την αβάσταχτη για τα σπίτια τους χασούρα. […]

Απόσπασμα από το Αμφιθέατρο, το νέο μυθιστόρημα του Δημήτρη Ποταμιάνου,  Εκδόσεις Ποταμός

Με φόντο –και συχνά στο προσκήνιο- την ταραγμένη, όπως πάντα, ιστορία της πατρίδας μας, στο κατώφλι εδώ του 21ου αιώνα, εκτυλίσσεται στις σελίδες αυτού του βιβλίου μια τραγική φαρσοκωμωδία. Ο Αγγλοσάξονες θα την κατέτασσαν στην κατηγορία του Campus Novel, καθώς συμμετέχουν και δρουν, με τις πολιτικές διασυνδέσεις τους, λιγότερο ή περισσότερο προβεβλημένα μέλη της λεγομένης «πανεπιστημιακής κοινότητας».

Κοινότητα συνηθίζεται πράγματι να λέγεται ο κλειστός αυτός κύκλος, κι έτσι ονομάζεται και σ’ αυτήν τη μυθιστορία, παρά το γεγονός ότι οι  ανελέητες φαγωμάρες των διαπρεπών μελών του κάνουν τα «συντροφικά μαχαιρώματα» της πολιτικής σκηνής να μοιάζουν αθώα παιδικά παιχνιδάκια μπροστά τους. Ιδέες, προφανώς, κυκλοφορούν ελεύθερα εδώ, ελέω και του σχετικού ασύλου. Ενώ εκτίθενται επίσης και λογής λογής ελευθεριάζουσες πρακτικές. Από τις ζωές των ακαδημαϊκών ταγών μας δεν γινόταν ασφαλώς να λείψουν και τα περιστασιακά ή καθ΄έξιν μπερμπάντικα, ιδιόρρυθμα έστω, ερωτικά σκιρτήματα τους.

Τελικώς, ο κομπασμός του Φάλσταφ στον Ερρίκο Δ! του Σαίξπηρ,  ταιριάζει γάντι στις πεποιθήσεις και στα καμώματα των ηρώων του Αμφιθεάτρου. «Δεν είμαι μόνον εγώ ο ίδιος ξύπνιος, παρά είμαι η αιτία που την εξυπνάδα τη βρίσκεις και σ’ άλλους ανθρώπους.» Να, όμως, που η αποφασιστική πρωτοβουλία της κεντρικής ηρωίδας στη δραματική κατάληξη του έργου, δικής της αποκλειστικά εμπνεύσεως, διαψεύδει με πάταγο τα καυχησιάρικα αυτά λόγια. Οι πρωταγωνιστές και οι δευτεραγωνιστές του δράματος- με την εξαίρεση ενός και μόνον, που έχει όμως ήδη λάβει τη θέση του στο πολιτικό μας Πάνθεον- είναι γεννήματα φαντασίας. Οποιοεσδήποτε ομοιότητες, πόσω μάλλον ταυτίσεις, με πραγματικά πρόσωπα εντοπισθούν από τον φιλοπερίεργο αναγνώστη, θα είναι με δική του πρωτοβουλία και ευθύνη.

*Πρώτη παρουσίαση για το «Αμφιθέατρο» του Δημήτρη Ποταμιάνου – aeginalight.gr

Πριν μια μόλις βδομάδα – την Πέμπτη 27 Νοεμβρίου, συγκεκριμένα – κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ποταμός, το καινούριο βιβλίο του Δημήτρη Ποταμιάνου, και την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου, στις 07.00 το απόγευμα, γίνεται η πρώτη του παρουσίαση στο ξενοδοχείο «Μιράντα»  στην Αίγινα, από τον εκδοτικό οίκο σε συνεργασία με το βιβλιοπωλείο «Λυχνάρι».
Ζητήσαμε από την Τόνια Ζαραβέλα (μια από τους εισηγητές της παρουσίασης) να μας πει δυο λόγια για αυτό. 

Το «Αμφιθέατρο» του Δημήτρη Ποταμιάνου, λοιπόν, απαλλάσσει απ’ τα σύγχρονα ψιμύθια την ελληνική πανεπιστημιακή κοινότητα, ψηλαφεί τα καρκινώματα των τελευταίων του 20ου αιώνα πολιτικών θητειών, σημαδεύει τις εκπτώσεις των νέων πτυχιούχων στο δρόμο προς την επαγγελματική αποκατάσταση, και σε παρασύρει στον ερωτικό ρυθμό και πόθο, τον ικανό να τερματίσει μια ζωή` την ίδια αυτή ζωή που θα αναγεννηθεί και θα γίνει προσφορά αλληλεγγύης, θυσία χάριν κάποιου θεμελιώδους υψηλού φρονήματος.

Ρωμανέ σταμάτα. Δεν το αξίζουμε.

Akira_Kurosawa_Dreams_005[…] Ρωμανέ σταμάτα. Δεν το αξίζουμε. Και δεν αξίζει για να ζήσεις εσύ «φυλώντας Θερμοπύλες», τιμώντας νεκρούς σαν τον Γρηγορόπουλο, να πρέπει να θυσιάσεις τη ζωή σου επαναλαμβάνοντας την ιστορία του κι ακόμα παραπάνω. Να γίνεις ένας αγωνιστής της κοινωνίας που τον δολοφόνησε εν ψυχρώ μαζί με την «ανθρώπινη διάστασή της»*. Κι όλα αυτά, μπας κι αναστηθούμε, μπας και καταλάβουμε, μπας και θυμηθούμε να σεβαστούμε… τον εαυτό μας, και όσους λίγους τον σεβάστηκαν […]


Ο Ρωμανός κάνει ύστατη έκκληση για δικαιοσύνη και ηθική σε μια καθόλα παγωμένη κοινωνία και σε ένα από καιρό λοβοτομημένο κράτος με ανύπαρκτες αξίες που η εξουσία του μπορεί να επιβάλλει την υποταγή σε βαθμό που θυμίζει τις υπογραφές δήλωσης μετάνοιας σκοτεινότατων εποχών. Μα «η Ιστορία έχει ήδη γυρίσει πολύ πίσω»(1).

Και μπορεί να επιβάλλει και όποια άλλη υποταγή θέλει, εφόσον αυτό το κράτος έχει ένα Σύνταγμα που το καταστρατηγεί χρόνια τώρα φτιάχνοντας τους νόμους αυθαίρετα και όπως το συμφέρουν για να επωφελούνται οι …βασιλείς του –δε μιλάμε πλέον για κυβερνήτες κοινοβουλευτικής έστω δημοκρατίας- δύναμη και χρήμα.

Πριν ακόμα από την Ολυμπιάδα οι οικονομολόγοι εξ Αμερικής που πηγαινοέρχονταν ως σύμβουλοι ήξεραν(2) πολύ καλά (ζώντας άλλωστε στην πηγή του κακού) και γι’ αυτό φρόντιζαν να ενημερώνουν -επίσης πολύ καλά- τις κυβερνήσεις του Πασόκ και της Νέας Δημοκρατίας, ότι η οικονομία της Ελλάδας έχει χτιστεί πάνω σε ένα σαθρό οικοδόμημα που στην κυριολεξία θα άρχιζε να καταρρέει αμέσως μετά το σβήσιμο της Ολυμπιακής φλόγας.

Οι πολιτικοί και οι πρωθυπουργοί, όπως και οι μεγαλο-οτιδήποτε συνεργάτες τους που ήταν ενημερωμένοι για την καταστροφή που ερχόταν, το μόνο που έκαναν όπως αποδείχτηκε, ήταν να μαζεύουν στις αποθήκες τους τη σοδιά –επίσης όπως αποδείχτηκε- κλέβοντάς την κυρίως από το δημόσιο – το ψωμί αλλιώς των Ελλήνων πολιτών.

Μελετητές(3) πολύ παλιότερα είχαν κρούσει και τον κώδωνα του κινδύνου στους ηγέτες των μεγαλύτερων κρατών του κόσμου, πως η οικονομία όπως είναι διαμορφωμένη στον καπιταλιστικό κόσμο, οδεύει προς την καταστροφή. Οι εξουσιαστές όμως με μάσκα τον συνεχιζόμενο ψυχρό πόλεμο, νιάζονταν μόνο να επωφελούνται από τον πραγματικό πόλεμο που ήταν το πως θα χρυσαφίσουν αδιαφορώντας όχι μόνο για τους ανθρώπους αλλά και για την φύση που τους θρέφει.

Έτσι και στην Ελλάδα, ούτε ο εμφύλιος ούτε και ο ψυχρός πόλεμος δεν τέλειωσαν ουσιαστικά ποτέ, γιατί απλά δεν συνέφερε εκείνους που τσάκισαν μια ολόκληρη γενιά εθνικών αγωνιστών, για να αυξήσουν οι ίδιοι τις καταθέσεις τους και μόνο.

Η πολιτική δεν είναι ηθική. Το έγραψε -μάταια- ο Ραφαηλίδης στην Ιστορία (κωμικοτραγική) του νεοελληνικού κράτους 1830-1974.

Από ένα ανήθικο, διαφθαρμένο, άπληστο όσο και ανάλγητο (αυτά όλα πάνε μαζί) κράτος ζητάει σήμερα ο Ρωμανός, ηθική, δικαιοσύνη και αξιοπρέπεια, δηλαδή τα ελάχιστα αυτονόητα δικαιώματα. Και γνωρίζει πολύ καλά τι κάνει μόνο αν θυμηθούμε ότι δεν πιστεύει καν στη λέξη κράτος ως αναρχικός.

Ζητάει «το αδύνατο πριν γίνει αδιανόητο». Όπως όλοι οι νέοι και τα παιδιά μέσα στις οικογένειές τους βάζουν εδώ και αιώνες τη ζωή τους μπροστά και πολλές φορές θυσιάζονται -στην κυριολεξία- προσπαθώντας να τις σώσουν…

Για μας αγωνίζεται ο Ρωμανός. Γι’ αυτή την κοινωνία που βυθίζεται στην απάθεια κι ακόμα χειρότερα… «Μας ταρακουνάει να μην κοιμηθούμε (να μην πεθάνουμε), όπως ο αρχηγός των στρατιωτών στα Όνειρα του Κουροσάβα»(4).

Όμως φαίνεται ότι ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας έχει ήδη αυτοκτονήσει με απανωτές και επαναλαμβανόμενες ενέσεις κυβερνητικής διαστρέβλωσης και απανωτά μέτρα τρόμου, σαν το χιόνι που έπεφτε στα ίδια Όνειρα του Ιάπωνα σκηνοθέτη.

«Ευτυχώς έγιναν εκλογές και μάθαμε ποιοι τα φάγανε! Τόσοι λίγοι, φάγανε τόσα πολλά»(5). Ευτυχώς έγιναν εκλογές και μάθαμε ποιοι ήταν ήδη νεκροί ως άνθρωποι. Και έτσι η Ιστορία όλο και γυρίζει πίσω. Αλλά σήμερα η Ελλάδα δεν έχει τόσους ανθρώπους πια, τόσους πολλούς αγωνιστές Εθνικής Αντίστασης όπως φαίνεται. Νικήσανε όντως οι γερμανοτσολιάδες. Στις μέρες μας το αντιληφθήκαμε επ’ ακριβώς.

Οι γενιές μετά τον εμφύλιο γαλουχήθηκαν με ένα υπόγειο μίσος, που μεταφράστηκε στο «κοίτα τη δουλίτσα σου». Γιατί αν κοιτάς μόνο τη δουλίτσα σου δεν είσαι αγωνιστής, άρα δεν είσαι επικίνδυνος. Είσαι ένας «νοικοκυραίος» που αφήνει ένα διεφθαρμένο κράτος να το γλεντάει και να σου πετάει και κανένα ψίχουλο που και που για την απαραίτητη δόση απάθειας που σου χρειάζεται.

Ο Ρωμανός όμως δεν κοιτάει τη δουλίτσα του, ούτε πίνει την καθημερινή δόση απάθειας μέσα από Μέσα Μαζικής Διαστρέβλωσης και Απανθρωποποίησης.

Τολμάει να μιλάει για πόλεμο και εχθρούς. Δεν δέχεται να δει τα «καλά» του συστήματος. Δεν έχει κάνει τη λέξη δημοκρατία ασπίδα που χρησιμεύει μόνο για να κρύβει κάποιος πίσω της το φασισμό – όσο τον παίρνει. Δεν έχει στο τέλος τέλος το σύνδρομο της Κατοχής να σκιάζεται μόνο για ένα κομμάτι ψωμί γλύφοντας τη μπότα του κατακτητή.

Απαιτεί την ίδια τη ζωή και την ανθρωπιά, όπως την εννοούν άνθρωποι σαν κι αυτόν. Είπαμε απαιτεί την αξιοπρέπεια. Άγνωστες λέξεις για τις κυβερνήσεις μνημονίων.

Κι όλα αυτά τα απαιτεί από την κοινωνία και το κράτος, όχι για τον εαυτό του. Ο ίδιος τα έχει κατακτήσει και μάλιστα σε μεγάλες δόσεις.

Αντιστέκεται μήπως αναστήσει μια ήδη πεθαμένη κοινωνία, θυσιάζοντας ακόμα και τον εαυτό του. Αλλά η κοινωνία αυτή αυτοκτόνησε με το ίδιο όπλο που εκτέλεσε και τον φίλο του Αλέξανδρο Γρηγορόπουλο.

Κατά τη γνώμη μου, αυτή την κοινωνία που είτε ψυχοραγεί είτε ήδη έχει εκπνεύσει θέλει να αναστήσει ο Ρωμανός, και μαζί της να τιμήσει για άλλη μια φορά το παιδί εκείνο που 15 χρονών με μια σφαίρα εκτελέστηκε, μαζί με την όποια δημοκρατία νομίζαμε ότι είχαμε, με την όποια ανθρώπινη διάσταση μάς είχε απομείνει(6).

Αν μπορούσε κάποιος να κοιτάξει πραγματικά αυτόν τον άνθρωπο που σήμερα μετά από 23 μέρες απεργίας πείνας έχει μείνει η σκιά του, θα έβλεπε στο βλέμμα του και στα αδυνατισμένα χέρια του που μας ταρακουνάνε μόνο μία λέξη για μας όλους τους ανάλγητους απάνθρωπους πεθαμένους ήδη νοικοκυραίους: Αγάπη. Και δυστυχώς μάς αγάπησε πολύ περισσότερο από όσο αξίζουμε.

Γι’ αυτό προσωπικά του ζητάω να μας ξεχάσει. Να κοιτάξει να ζήσει, να δημιουργήσει και να αυτοπραγματωθεί. Να «βρει μέσα στη φυλακή την ελευθερία του»(7) όσο χρειαστεί. Να διαλέξει από δω και μπρος να δώσει μόνο σε αυτούς που ζουν, γι’ αυτό αξίζουν κι αυτήν την αγάπη του, τη γενναιοδωρία του, την αξιοπρέπεια, την αγωνιστικότητά του, το μυαλό του και την ψυχή του – το μεγαλύτερο όπλο του. Σε κανέναν άλλον.

Ρωμανέ σταμάτα. Δεν το αξίζουμε. Και δεν αξίζει για να ζήσεις εσύ «φυλώντας Θερμοπύλες», τιμώντας νεκρούς σαν τον Γρηγορόπουλο, να πρέπει να θυσιάσεις τη ζωή σου επαναλαμβάνοντας την ιστορία του κι ακόμα παραπάνω. Να γίνεις ένας αγωνιστής της κοινωνίας που τον δολοφόνησε εν ψυχρώ μαζί με την «ανθρώπινη διάστασή της»*. Κι όλα αυτά, μπας κι αναστηθούμε, μπας και καταλάβουμε, μπας και θυμηθούμε να σεβαστούμε… τον εαυτό μας, και όσους λίγους τον σεβάστηκαν.-

(1) Τάκης Καφετζής: Πιστεύω, ότι πάμε πολύ πίσω στην ιστορία
(2) Το ευρώ της νεοφασιστικής τραγωδίας
(3) Σ. Δημητρίου: Μοναδική ιστορική έξοδος από την παγκόσμια κρίση η ανατροπή
(4) Ελένη Νίνα: Υπόθεση Καρέλι: «Η έννοια της ασφάλειας τινάζεται στον αέρα!»
(5) Γιώργος Μαρκόπουλος: Τόσοι λίγοι, φάγανε τόσα πολλά
(6) Κώστας Νασίκας: Αν δεν μοιράζονται τα βιώματα, χάνεται η ανθρώπινη
(7) Ηλίας Πετρόπουλος

*«Η απεργία πείνας είναι η τελευταία ελπίδα και έκκληση προς την βασικότερη ανθρώπινη διάστασή μας που είναι συνυφασμένη με τις έννοιες της δικαιοσύνης και της ηθικής. Ξεχνώντας τες γινόμαστε συμμέτοχοι ανθρωποκτονίας του ίδιου του απεργού αλλά και της δικιάς μας ανθρώπινης διάστασης» Κώστας Νασίκας, ψυχαναλυτής, ο οποίος διδάσκει στο Πανεπιστήμιο της Λυών και είναι ιατρικός υπεύθυνος του Οίκου Εφήβων της Λυών, και έχει γράψει -εκτός των άλλων- βιβλίο ειδικά για τους απεργούς πείνας. Περισσότερα: Η βαθύτερη έκκληση του κάθε απεργού πείνας είναι για τους νόμους


Φωτογραφία: από την ταινία «Όνειρα» του Ακίρα Κουροσάβα


Διαβάστε επίσης:

Είτε με πιστόλι, είτε με το ...γάντι, το Κράτος δολοφονεί.
Αλκίνοος Ιωαννίδης: Άνθρωποι σαν τον Ρωμανό υψώνουν έναν καθρέφτη απέναντι στην κοινωνία και υποχρεωτικά καθρεφτιζόμαστε όλοι. Αυτό είχε συμβεί και με τη δολοφονία του Φύσσα. Στεκόμαστε συνήθως αμήχανοι μπροστά στον καθρέφτη και συνειδητοποιούμε ότι ο καθρέφτης είναι γερός και το είδωλο σπασμένο». www.musicpaper.gr
 http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/romane-stamata-den-aksizoyme

15/12/14 – FLORAL / Συζήτηση για τα αποτελέσματα της «Έρευνας για την κρίση (2010-2014)» της Κρυσταλίας Πατούλη

DSCI5292

Συζήτηση για τα αποτελέσματα της «Έρευνας για την κρίση (2010-2014)» της Κρυσταλίας Πατούλη

Οι εκδόσεις Κέδρος και το Floral διοργάνωσαν συζήτηση για τα αποτελέσματα της «Έρευνας για την κρίση (2010-2014)» της Κρυσταλίας Πατούλη με αφορμή το ομώνυμο βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε,

την Δευτέρα 15 Δεκεμβρίου 2014, στις 8 μ.μ. στο Floral Bookstore στα Εξάρχεια*

Ποιες αιτίες μας έφεραν ως εδώ και κυρίως τι πρέπει να κάνουμε; Απαντούν 180 πρόσωπα των Γραμμάτων, των Επιστημών και των Τεχνών.

Για το βιβλίο μίλησαν η συγγραφέας και συμμετέχοντες στην εν λόγω έρευνα:

Τασούλα Βερβενιώτη, ιστορικός

Σωτήρης Δημητρίου, ανθρωπολόγος

Στέλιος Κούλογλου, δημοσιογράφος – σκηνοθέτης

Γιάννης Μπίλλας, εκπαιδευτικός – βιοκαλλιεργητής

(Δείτε τις ομιλίες σε βίντεο ΕΔΩ)


Από τον Αύγουστο του 2010 μέχρι σήμερα 180 πρόσωπα των Γραμμάτων, των Επιστημών και των Τεχνών, απαντούν στην Κρυσταλία Πατούλη με βάση το ερώτημα «Ποιες αιτίες μας έφεραν ως εδώ και κυρίως τι πρέπει να κάνουμε;» και 19 πρόσωπα από αυτά απαντούν σε υποερωτήματα ανάλογα με την επικαιρότητα, στο πλαίσιο της έρευνας που δημοσιεύτηκε στο Tvxs.gr, δημιουργώντας έναν δημόσιο διάλογο με πάνω από 280 άρθρα και συνεντεύξεις.

(Περισσότερα για την έρευνα και τα αποτελέσματά της: http://wp.me/p1u2LI-4).

Τα συμπεράσματα της έρευνας παρουσιάζονται αναλυτικά στο βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κέδρος.

Τα έσοδα της έκδοσης θα διατεθούν στο ΚΕΘΕΑ, που συμβάλλει καθοριστικά εδώ και δεκαετίες στην επίλυση κρίσεων προς την ανεξαρτητοποίηση και στη ΜΕΡΙΜΝΑ που συμβάλλει στην αντιμετώπιση των απωλειών στη ζωή των παιδιών και των οικογενειών τους.

Διαβάστε επίσης (in greek – στα ελληνικά / en français / in english) τα ενδεικτικά αποτελέσματα της έρευνας για τις αιτίες και τις λύσεις της κρίσης : ΕΔΩ

Κριτικές – Παρουσιάσεις
Περικλής Σφυρίδης, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, Περιοδικό «Παρέμβαση», τχ. 175


Χαρίκλεια Δημακοπούλου, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, «Εστία», 21.3.2015


Περικλής Σφυρίδης, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, diastixo.gr, 18.3.2015


Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης, Η έρευνα για την κρίση 2010 – 2014, «Fractal», Φεβρουάριος 2015


Τασούλα Βερβενιώτη, Μια φυγή προς τα εμπρός…, tvxs.gr, 21.12.2014


Στέλιος Κούλογλου, Σαν λίγο κάρβουνο στο μεγάλο τρένο της αλλαγής, tvxs.gr, 15.12.2014


Ζήσης Παπαδημητρίου, Σημαντική πολιτική πράξη, απαραίτητη για την προώθηση του διαλόγου, tvxs.gr, 15.12.2014


Κρυσταλία Πατούλη, Tο οδοιπορικό της διεξαγωγής της Έρευνας για την κρίση (2010-2014), tvxs.gr, 14.12.2014

10868026_10152824339198700_1374882477907821901_n10676249_10152824336383700_5204826847452257261_n551468_10152824339928700_1065121066381796968_n

8944_10153023799188700_5930848898676361217_n 996122_10153023794588700_639455971906893965_n  10339545_10152824443703700_1838488416570598533_n 10347412_10153023795898700_2772875725857738330_n 10428048_10153023795758700_2321781435195533223_n 10471134_10153023797823700_4816521937742862397_n 10616189_10153023795273700_287676746824551674_n 10689546_10153023795378700_3576472838585212543_n 10868026_10152824339198700_1374882477907821901_n 10918989_10153023795173700_1878812940757117673_n 10981538_10153023795753700_7829422089513943448_n 10998656_10153023799898700_184515097161654052_n 11013181_10153023799438700_6791948004049363107_n 11013427_10153023795048700_2241150255152417930_n 11018306_10153023797163700_2408863867113214179_n 11019010_10153023800123700_1503965027502256534_n 11021062_10153023798893700_5624222203404225392_n 11021099_10153023794873700_9026895181064651422_n 11021232_10153023795493700_8692902120569411273_n 11035477_10153023798548700_8901388417397548275_n 11046721_10153023799653700_3800697784223963860_n IMG_0464 KOULOGLOU_H EREYNA GIA TIN KRISI


Αποσπάσματα από την εισαγωγή του βιβλίου:

«[…] Το παρόν βιβλίο, εστιάζοντας στον χωρίς παρωπίδες διάλογο, δίνει στον αναγνώστη τη δυνατότητα να αξιολογήσει ο ίδιος τα γεγονότα, μακριά από επεμβάσεις χειραγωγικού χαρακτήρα που διαστρεβλώνουν την αλήθεια, εμποδίζοντας τις διαδικασίες συγκρότησης συλλογικής συνείδησης, εκ των ων ουκ άνευ για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των αιτίων αλλά και των συνεπειών της κρίσης». Ζήσης Δ. Παπαδημητρίου, Ομότιμος Καθηγητής Γενικής και Πολιτικής Κοινωνιολογίας του Τμήματος Νομικής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

«[…]Η δημοσιογραφική έρευνα που θέτει ουσιαστικά ερωτήματα, ρίχνει τις μάσκες: όχι μόνο των συντηρητικών που δεν κρύβουν τι πιστεύουν, αλλά κυρίως εκείνων των μέσων ενημέρωσης που εξαντλούν την προοδευτικότητα τους στο δήθεν εναλλακτικό life style και σε άσκοπους περιπάτους στο νεκροταφείο της κεντροαριστεράς […] Όταν θα τελειώσει ο πόλεμος και θα έχουν περάσει όλα αυτά, τα κείμενα που δημοσιεύονται στο βιβλίο θα αποτελέσουν σίγουρα υλικό για τους μελετητές αυτής της απίστευτης και παράλογης περιπέτειας, στην οποία μας έριξαν λίγοι πλουτοκράτες και άφθονοι ανεπάγγελτοι και ανίκανοι πολιτικοί, παραδίδοντας την χώρα στους δανειστές χωρίς να δώσουν την παραμικρή μάχη». Στέλιος Κούλογλου, δημοσιογράφος-σκηνοθέτης

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα

Η Κρυσταλία Πατούλη γεννήθηκε στον Πειραιά και κατάγεται από το Ρέθυμνο. Σπούδασε ψυχολογία και ειδικεύτηκε στη Συστημική Συμβρουλευτική (Μέλος της ελληνικής και ευρωπαϊκής Ένωσης Συμβούλων Ψυχικής Υγείας), όπως και στην πρόληψη ναρκωτικών (ΘΗΣΕΑΣ, ΚΕΘΕΑ, 18ΑΝΩ). Παράλληλα από το 1990 έως σήμερα εργάζεται κυρίως ως συντάκτις και αρχισυντάκτις στα ΜΜΕ (Μέλος της ΕΣΠΗΤ). Από το 2010 παραδίδει το βιωματικό σεμινάριο γραφής «Αφήγηση Ζωής» (afigisizois.wordpress.com/about/).

 

Περισσότερες πληροφορίες

-https://afigisizois.wordpress.com/

-*Floral Bookstore: Θεμιστοκλέους 80, Πλατεία Εξαρχείων, τ. 210 3800070, email: books@floralcafe.gr, F: Floral Exarhia

  • Η πρόσκληση στο φ/β ΕΔΩ

PATOULI_PROSKLISI_20_12_14NET-2

i_ereyna_gia_tin_krisi_patouli_floralpatouli_h_erevna_gia_thn_krish Κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Κέδρος

Το ημερολόγιο ενός θεραπευτή

09:59 | 03 Δεκ. 2014
Χάρις Κατάκη

Αποκλειστική προδημοσίευση από το νέο βιβλίο Το ημερολόγιο ενός θεραπευτή της ψυχολόγου – ψυχοθεραπεύτριας Χάρις Κατάκη, που η κυκλοφορία του από τις Εκδόσεις Πατάκη συμπίπτει με την επέτειο των 30 χρόνων του Εργαστηρίου Διερεύνησης Ανθρωπίνων Σχέσεων που ίδρυσε η ίδια το 1984, και την αντίστοιχη Διημερίδα* που θα διεχαχθεί στις 6&7 Δεκεμβρίου, όπου σημαντικοί για το έργο τους Έλληνες και ξένοι θεραπευτές θα συμμετέχουν με ομιλίες – συζητήσεις, και παράλληλα εργαστήρια.
Επιμέλεια: Κρυσταλία Πατούλη

Κεφάλαιο 2: Ο δρόμος ο λιγότερο ταξιδεμένος(1)

Το βραχιόλι

— Εσείς γιατί σπουδάσατε ψυχολογία; με ρώτησε μια εκπαιδευόμενη σε μια συζήτηση που είχαμε για το πώς διαμορφώνονται οι επιλογές μας. Δυσκολεύτηκα να απαντήσω.

Είναι πια τόσο βαθιά συνδεδεμένη η ταυτότητά μου με την ψυχολογία και την ψυχοθεραπεία, που τα κίνητρα και τα βιώματα που με οδήγησαν σε αυτό το μονοπάτι έχουν ξεθωριάσει. Σαν να μην αναρωτήθηκα ποτέ αν υπήρχε κάποια άλλη επιλογή που δεν είδα και δεν διαπραγματεύτηκα. Ίσως επειδή όλα τα άλλα ενδιαφέροντα και οι επιθυμίες μου –η ιατρική, η δημοσιογραφία, η συγγραφή, η διδασκαλία– ενσωματώθηκαν ή συνδέθηκαν, με κάποιον τρόπο, με την επιλογή της ψυχολογίας.

Την εποχή που σπούδασα η μόρφωση του κοριτσιού θεωρούνταν ένα εφόδιο για τις κακές μέρες. Ένα ≪βραχιόλι≫, όπως έλεγαν οι παλιοί. Σε μια χώρα που βρίσκεται ακατάπαυστα σε πολέμους, οικονομικές κρίσεις και φυσικές καταστροφές, οι προίκες και οι περιουσίες –έστω και αν υπήρχαν– δεν εξασφάλιζαν πλέον το μέλλον ενός κοριτσιού.

Οι γονείς μου, όπως και πολλές άλλες ελληνικές οικογένειες, έτρεφαν διαχρονικά μεγάλη εκτίμηση για τη μόρφωση.
Συμφωνούσαν ότι καλό θα ήταν να σπουδάσω, αλλά το τι θα σπούδαζα δεν τους απασχολούσε.

Άλλωστε οι σχολικές μου επιδόσεις δεν έδειχναν ότι θα έκανα κάτι αξιόλογο. Όσο για μένα, καθόλου δεν με βάραινε η σκέψη ότι οι γονείς μου θα πλήρωναν για να κάνω εγώ το κέφι μου. Είχαμε μια σχετική οικονομική ευχέρεια.

Η πλήρης ελευθερία να κάνω ό,τι θέλω ναι μεν με είχε απαλλάξει από το βάρος που πολλά παιδιά αισθάνονται όταν οι δικές τους επιλογές είναι στενά συνδεδεμένες με τις προσδοκίες των γονιών τους, από την άλλη, όμως, με ποια κριτήρια θα αποφάσιζα με τι να ασχοληθώ;

Στο σχολείο δεν είχα δείξει ιδιαίτερη έφεση σε κάτι. Δεν ήμουνα ιδιαίτερα επιμελής μαθήτρια. Οι βαθμοί μου μέτριοι. Στα περισσότερα μαθήματα βαριόμουνα. Αν ξεχώριζα για κάτι ήταν ότι ήμουνα πάντα πρώτη στο να κάνω προκλητικές ερωτήσεις, να συμμετέχω σε εξωσχολικές δραστηριότητες, να ταράζω τα νερά. Το ενδιαφέρον μου ξυπνούσε όταν γίνονταν στην τάξη συζητήσεις.

Δεν διάβαζα για εισαγωγικές εξετάσεις. Καθώς δεν πίστευα ότι θα μπορούσα να συναγωνιστώ τους καλούς μαθητές που διάβαζαν ατελείωτες ώρες, προτίμησα να αφήσω ανοιχτή την πόρτα των σπουδών στο εξωτερικό.

Οι γονείς μου δεν έδειχναν να ανησυχούν ιδιαίτερα για μένα. Το ενδιαφέρον τους ήταν περισσότερο στραμμένο στο άλλο τους παιδί. Το αγόρι. Εκείνο κυρίως έπρεπε να σπουδάσει για να κάνειτο ≪χρυσό αυγό≫, όπως συνήθιζαν να λένε για τα αγόρια εκείνη την εποχή. Εγώ, ανεξάρτητα από τις σπουδές μου, ούτως ή άλλως θα παντρευόμουν και θα έκανα οικογένεια. Αυτός ήταν ο πιο σημαντικός προορισμός μου.

Όμως από την άλλη μεριά, και οι δυο γονείς μου είχαν και κάποιο δικό τους, προσωπικό κίνητρο για τις δικές μου σπουδές. Η μητέρα μου, πάντα ανασφαλής, δεν σπούδασε η ίδια. Δεν έμαθε ούτε να ράβει. Όταν της έφεραν μια μοδίστρα για να τη μάθει να ράβει, τα παράτησε γιατί φοβόταν να κόψει το φτηνό ύφασμα που της είχαν δώσει για να εξασκηθεί, μήπως το χαραμίσει.

Την άκουγα συχνά να μιλάει με υπερηφάνεια για τους δυο αδερφούς της που σπούδασαν νομικά στην Ελβετία. Λες να της ≪υποσχέθηκα≫ ότι θα κάνω εγώ τις σπουδές στο εξωτερικό που δεν έκανε εκείνη; αναρωτιέμαι.

Ο πατέρας μου, από την άλλη, μέσα από τα παιδιά του θα ζούσε αυτό που δεν είχε τη δυνατότητα να απολαύσει, άνετες σπουδές.

Είχαμε τα καλύτερα δωμάτια, όλες τις παροχές και τις ανέσεις. Κι όταν φτάσαμε οικογενειακώς στη Γερμανία, το δώρο του πατέρα μου ήταν μια γραφομηχανή. Με τη μητέρα μου τριγυρίσαμε στις ακριβές μπουτίκ του Μονάχου…

Όταν βρέθηκα στις πύλες του γερμανικού πανεπιστημίου, στην αίτηση εγγραφής, στο κουτάκι για την επιλογή της σχολής, συμπλήρωσα δημοσιογραφία. Η προοπτική να κάνω ένα επάγγελμα που είχε κίνηση, επικοινωνία, ταξίδια μου φάνηκε ελκυστική.

Πάντα μου άρεσε να μιλάω με τους άλλους. Το να γράφω αυτά που θα μου έλεγαν οι άλλοι μου φαινόταν μάλλον πιο εφικτό από το να γίνω λογοτέχνης. Δημοσιογράφος δεν έγινα, αλλά όλα τα χρόνια είμαι σε συνεχή επαφή με τα μέσα ενημέρωσης. Μιλάω και γράφω για την αυτογνωσία, την υγεία, την επικοινωνία, την οικογένεια, τις ψυχοκοινωνικές διαστάσεις της κοινωνίας, την ψυχοθεραπεία.

Δεν θυμάμαι γιατί και πώς στο δεύτερο κιόλας εξάμηνο γράφτηκα στη σχολή ψυχολογίας. Χωρίς να πολυπιστεύω ότι θα καταφέρω να την τελειώσω. Και όντως, σύντομα διέκοψα τις σπουδές μου, παντρεύτηκα και ακολούθησα τον άντρα μου στην Αμερική, όπου θα έκανε εκείνος μεταπτυχιακές σπουδές. Για δικές μου σπουδές δεν γινόταν λόγος.

Τα χρήματα της υποτροφίας του συντρόφου μου δεν μας έφταναν για να πληρώνω δίδακτρα. Δούλευα για να συμπληρώνουμε τα έξοδά μας. Όμως η ανάγκη μου να προχωρήσω, τα ασυνείδητα κίνητρά μου, δεν με άφησαν να καθυστερήσω άλλο. Να φοιτήσω στο μεγάλο αυστηρό πανεπιστήμιο που σπούδασε εκείνος, ούτε λόγος. Όχι μόνο γιατί ήταν πολύ ακριβό, αλλά γιατί δεν πίστευα ότι ένα από τα πιο φημισμένα πανεπιστήμια στον κόσμο θα δεχόταν να ασχοληθεί μ’ εμένα.

Μια μέρα έφτασε με το ταχυδρομείο ένας πολυτελής φάκελος. Περιείχε μια πρόσκληση. Η χήρα ενός διάσημου καθηγητή της φυσικομαθηματικής σχολής διοργάνωνε κάθε χρόνο μια δεξίωση για τις γυναίκες των ξένων σπουδαστών. Δεν θυμάμαι πώς έγινε να μείνω τελευταία και να συνομιλώ με την καλοσυνάτη, κομψή οικοδέσποινα στο υπέροχο σπίτι της…

Θα της είπα τον πόνο μου μάλλον… Με είχαν δεχτεί σε ένα μικρό καθολικό κολέγιο στην άλλη άκρη της πόλης, αλλά τα δίδακτρα ήταν πολλά και δεν ήξερα αν θα συνέχιζα. Δεν ξέρω ποια ευαίσθητη χορδή της άγγιξα. Έφερε ένα καρνέ επιταγών και μου έδωσε ένα αρκετά σημαντικό ποσό για να συνεχίσω τις σπουδές μου. Στους δισταγμούς μου να αποδεχθώ την προσφορά της, απάντησε:

— Μου τα επιστρέφεις όποτε μπορείς. Αν πάλι δεν τα επιστρέψεις σ’ εμένα, δώσ’ τα σε κάποιον άλλον που θα τα έχει ανάγκη για να προχωρήσει.
Αν μπορούσα να της μιλήσω τώρα, θα της έλεγα ότι έχω ξεπληρώσει το χρέος μου. Τη φέρνω συχνά στον νου μου όταν κάνω ό,τι περνάει από το χέρι μου για να βοηθήσω άλλους να πετύχουν τους δικούς τους στόχους.

*
Η φοίτησή μου στο μικρό καθολικό κολέγιο θηλέων υπήρξε για μένα σταθμός. Εκεί ανακάλυψα ότι είχα γνώσεις, ισχυρά κίνητρα, ικανότητες και πρωτότυπη σκέψη.

Η προκλητική συμπεριφορά, που μου είχε δημιουργήσει προβλήματα στα σχολικά μου χρόνια, αποδείχθηκε προνόμιο μέσα στο συντηρητικό κλίμα του κολεγίου. Ήμουν τόσο διαφορετική από όλες τις άλλες φοιτήτριες. Ευρωπαία, παντρεμένη, μιλούσα ξένες γλώσσες, είχα την εμπειρία του γερμανικού πανεπιστημίου, είχα διαβάσει και Καμύ…

Πήρα τα πάνω μου. Άρχισα να παίρνω άριστα σε όλα τα μαθήματα. Στις συζητήσεις και τις εργασίες μου έλεγα πράγματα ανατρεπτικά για τον τόσο συντηρητικό κόσμο των φοιτητριών και των καλογριών που μας δίδασκαν.

Την τελευταία χρονιά, όταν είχαν πια εξαντληθεί τα χρήματα της δωρεάς, μου έδωσαν υποτροφία! Σ’ εμένα, που είχα υπάρξει μια μέτρια μαθήτρια, με χαμηλή αυτοεκτίμηση, αυτή η αναγνώριση των ικανοτήτων μου έδωσε φτερά. Τότε ήταν, νομίζω, που αποφάσισα οριστικά να γίνω ψυχολόγος. Φόρεσα τη μαύρη τήβεννο και το καπέλο με τη μαύρη φούντα.

Τελικά έχει και τα καλά του το να ξεκινάς με χαμηλούς στόχους. Κάθε βήμα, κάθε επιτυχία σου, είναι ένα σκαλοπάτι προς τα πάνω. Ό,τι καταφέρνεις σου φαίνεται πολύ περισσότερο από αυτό που περίμενες ότι θα καταφέρεις.

Έχω μιλήσει με πολλούς ανθρώπους, κυρίως άντρες, που έχουν ξεκινήσει με υψηλούς στόχους, με τεράστιες προσδοκίες των άλλων από αυτούς, με λαμπρές σπουδές, με διακρίσεις. Ό,τι και να κάνουν είναι πάντα πιο λίγο από αυτό που περιμένουν οι ίδιοι από τον εαυτό τους και οι άλλοι από αυτούς.

Οι ανασφάλειες, η κούραση, οποιoδήποτε αίσθημα αδυναμίας, όλα αυτά δεν επιτρέπεται να βγουν στην επιφάνεια, γιατί μπορεί να τους φράξουν τον δρόμο. Να στενοχωρήσουν και να απογοητεύσουν τους άλλους. Αν δεν γνωρίζεις τι συμβαίνει μέσα σου, ο κίνδυνος να πατήσεις φρένο, ενώ έτρεχες με χίλια, είναι ορατός.

Οι κατασκευές μας

Βρισκόμουν στο Ισραήλ για να διευθύνω ένα σεμινάριο σε ένα τοπικό εκπαιδευτικό κέντρο. Αποφάσισα να ξεκινήσω με μια προσομοίωση(2). Δυο εκπαιδευόμενοι του κέντρου έπαιξαν τους ρόλους ενός ζευγαριού. Όταν τους ρώτησα για το επάγγελμά τους, μου είπαν ότι είναι και οι δυο αρχιτέκτονες.

— Α, ωραία, τους είπα. Νομίζω ότι θα συνεννοηθούμε, γιατί κι εγώ αρχιτέκτονας είμαι.
Με κοίταξαν απορημένοι.
— Εσείς χτίζετε τα σπίτια απ’ έξω κι εγώ από μέσα.
Τους ρώτησα τα ονόματά τους.
Αβραάμ και Σάρα, μου απάντησαν.
— Α, θα ασχοληθούμε με πολύ παλιό πρόβλημα, τους είπα.

Οι δύο εκπαιδευόμενοι της ομάδας είχαν επιλέξει αρχετυπικά ονόματα. Προφανώς με προσκαλούσαν να μιλήσουμε για τα αρχέγονα στοιχεία της προσωπικής μας ταυτότητας και της ανδρόγυνης σχέσης, να γεφυρώσουμε τα κοινά αλλά και τα διαφορετικά πολιτισμικά μας στοιχεία. Θα προσπαθούσαμε όλοι μαζί να συνθέσουμε τις κοινές και τις διαφορετικές μας οπτικές και θα βλέπαμε πώς σχετίζονται με τη σχέση του ζευγαριού.

Το γεγονός ότι το ≪ζευγάρι≫ επέλεξε το επάγγελμα του αρχιτέκτονα με έκανε να σκεφτώ τη διαδικασία που ακολουθούν οι αρχιτέκτονες και οι μηχανικοί για να ολοκληρώσουν ένα οικοδόμημα. Ξεκινούν από τα θεμέλια. Σχεδιάζουν το κτίσμα που θα κατασκευάσουν και το στηρίζουν πάνω σε δοκιμασμένα, στέρεα υλικά που επέλεξαν. Αν κάτι δεν λειτουργήσει ή αν ο κατασκευαστής κάτι θελήσει να αλλάξει, ανατρέχει στα σχέδια και τις διαδικασίες που ακολουθήθηκαν.

Εμείς –θεραπευτές και θεραπευόμενοι– έχουμε να κάνουμε με ένα ≪οικοδόμημα≫ που χτίστηκε σε μεγάλο βαθμό ερήμην μας.

Καλούμαστε να εξετάσουμε το τελικό προϊόν χωρίς να έχουμε στη διάθεσή μας ούτε τα σχέδια πάνω στα οποία στηρίχτηκε το οικοδόμημα ούτε τις πρώτες ύλες που χρησιμοποιήθηκαν.

Πορευτήκαμε στα τυφλά με χάρτες που δεν βλέπαμε. Τις πιο σημαντικές αποφάσεις της ζωής μας τις πήραμε ασυνείδητα. Λες να είναι αυτός ο λόγος που λέω συχνά ότι, αν δεν γινόμουν ψυχολόγος και θεραπεύτρια, θα ήθελα να γίνω αρχιτέκτονας; σκέπτομαι.

Μόλις τον είδες, τον ερωτεύτηκες και ένωσες τη ζωή σου με τη δική του. Κεραυνοβόλο έρωτα τον έχουν πει. Και μετά από χρόνια, όταν σκαλίζεις το παρελθόν σου, ανακαλύπτεις ότι τα χνάρια που σε οδήγησαν σε αυτόν πάνε πίσω γενιές ολόκληρες.

Τις πολύπλοκες διασυνδέσεις που μας οδήγησαν ατομικά και συλλογικά στο ορατό παρόν είναι αδύνατον να τις συλλάβει ο ανθρώπινος νους μέσα από μια λογική διαδικασία. Αν όμως αποφασίσει κανείς να ερευνήσει γιατί οι επιλογές του οδήγησαν σε αυτό που είναι σήμερα, γιατί το κτίσμα μέσα στο οποίο κατοικούσε είναι υγρό, ανήλιο, άβολο, θα χρειαστεί να κάνει την αντίστροφη πορεία.

Καθώς οι διαδικασίες που μας οδήγησαν σε αυτό που βιώνουμε σήμερα βρίσκονται στη χώρα του αοράτου, θα πρέπει να ξεκινήσει κανείς από τα ορατά, τα εξωτερικά, τα επιμέρους, και σταδιακά να φτάσει στα θεμελιακά υλικά που τον διαμόρφωσαν. Να ανακαλύψει τα κομβικά στοιχεία του εαυτού που βρίσκονται στον πυρήνα της ύπαρξής του και δεν είναι εύκολα προσβάσιμα. Θα χρειαστεί να ψαχουλέψει μέσα στις μνήμες και τις εικόνες από το παρελθόν, να συλλέξει κομμάτια του παζλ της ζωής του, κι έπειτα να τα συναρμολογήσει προσπαθώντας να δει ολόκληρη την εικόνα… Ωστόσο, δεν αποφασίζει κανείς εύκολα μια τέτοια ανασκαφή.

Όταν ήμουν παιδί είχα βρει έναν κήπο
για να κρύβομαι εκεί απ’ τη ζωή όταν λείπω…
[…]
Τον εαυτό του παιδί απ’ το χέρι θα πιάσει,
σαν γυαλί μια στγμή θα ραγίσει, θα σπάσει.
Θα χωρίσουν μετά κι ο καθένας θα πάει
Σ’ έναν κόσμο μισό που τους δυο δεν χωράει.(3)

Αν αποδεχθείς ότι αξίζει τον κόπο να κάνεις το ταξίδι, έστω και αν ανακαλύψεις στον δρόμο πόσο δυσκολεύεσαι να φτάσεις στα θεμέλια, έχεις στη διάθεσή σου μια ασφαλιστική δικλείδα: την απαλλαγή σου από την απατηλή βεβαιότητα ότι διαθέτεις τον χάρτη και την πυξίδα που θα μπορούσαν να σε προστατεύσουν από αποπροσανατολιστικές ενέργειες και συναισθήματα.

Ωστόσο, έχεις αποδεχθεί πλέον ότι το σχεδιάγραμμα που δεν κουβάλησες στις αποσκευές σου μπορείς να το αποκτήσεις, έστω και αν η απόκτησή του απαιτεί μια επίπονη επένδυση. Έστω και αν, όταν τελικά το εντοπίσεις, αποδειχθεί ατελές.

Το μάνγκο

— Ήρθε και σ’ εμάς η μόδα από την Αμερική μαζί με την κόκα κόλα, είπε ο συνομιλητής μου με μια διάθεση χιούμορ.
— Γίναμε κι εμείς Αμερικανάκια. Ο καθένας έχει τον ψυχολόγο του, συμπλήρωσε ένας άλλος της παρέας.

Πώς να απαντήσω χωρίς να μπούμε σε έναν ατέρμονα, χαοτικό διάλογο που μάλλον δεν θα οδηγήσει πουθενά;
Πόση ώρα θα χρειαζόμουν για να του εξηγήσω ότι συμφωνώ με την αίσθησή του πως όλο και περισσότεροι άνθρωποι στον τόπο μας απευθύνονται σε επαγγελματίες ψυχικής υγείας, σε συμβούλους και ψυχοθεραπευτές, όχι όμως επειδή γίναμε ≪Αμερικανάκια≫, αλλά επειδή ο κόσμος άλλαξε;

Νιώθω το ίδιο αμήχανα όταν δέχομαι ερωτήσεις ή ακούω διαπιστώσεις που αφορούν το επάγγελμά μου όπως οι παρακάτω:

― Πώς αντέχετε να ακούτε τόσες ώρες τα προβλήματα των άλλων; με ρωτάει μια κυρία στην οποία μόλις με σύστησε η οικοδέσποινα σε κάποια φιλική συγκέντρωση.

— Να η ευκαιρία να λύσεις όλα σου τα προβλήματα, της λέει αστειευόμενη η οικοδέσποινα για να σπάσει ο πάγος.

Δεν είναι πάντα τόσο άμεση η αμφισβήτηση –γιατί περί αυτού πρόκειται– του επαγγέλματος της ψυχοθεραπείας. Ίσως γιατί οι άνθρωποι δεν θέλουν να με προσβάλουν, διαγράφοντας με μια μονοκοντυλιά την επαγγελματική μου ταυτότητα.

Πρέπει να παραδεχτώ ότι είναι πολύς καιρός που δεν με αγγίζουν πια παρόμοια σχόλια. Ίσως επειδή περιβάλλομαι από πολλούς ανθρώπους που δεν με αμφισβητούν. Ίσως επειδή συμβαίνει και σ’ εμένα αυτό που βλέπω σε όσους πιστεύουν βαθιά αυτό που κάνουν – σε οράματα που δίνουν νόημα στη ζωή τους.

Μπορεί να αμφισβητώ συχνά τον εαυτό μου, αλλά όχι πια τον σκοπό που λειτουργεί σαν φάρος στην πορεία μου.

Πώς να εξηγήσεις σε κάποιον με λογικά επιχειρήματα μια καθαρά βιωματική εμπειρία; Πώς να δώσεις μια απάντηση επί της ουσίας σε κάποιον που δεν έχει βρεθεί ούτε στη θέση του θεραπευτή ούτε στη θέση του θεραπευόμενου;

Πώς να εξηγήσεις σε κάποιον ότι το επάγγελμά σου δεν θα το άλλαζες με τίποτε;…

— Μάνγκο έχεις φάει;
— Όχι.
— Μπορώ να σου εξηγήσω πώς είναι το μάνγκο; Το μόνο που μπορώ να σου πω είναι ότι είναι θρεπτικό και ότι η γεύση του δεν μοιάζει με κανένα άλλο φρούτο. Ο μόνος τρόπος να μάθεις τη γεύση του είναι να το δαγκώσεις.

Τα στερεότυπα, οι προκαταλήψεις, οι παγιωμένες μέσα στον χρόνο αντιλήψεις δεν αναθεωρούνται εύκολα. Συμβαίνει συχνά τα σημερινά μας στερεότυπα να είναι οι πεποιθήσεις του χθες.

Σε κάποια παλιότερη εποχή ίσως να αποτελούσαν το πλαίσιο αναφοράς μας και να καθόριζαν τις επιλογές και τις συμπεριφορές μας. Όσο εξακολουθούμε να σκεπτόμαστε και να ενεργούμε με βάση τις προδιαγραφές μιας εποχής που έχουμε αφήσει πίσω μας, είναι αναπόφευκτο να αποπροσανατολιζόμαστε.

Συναντώ κάθε μέρα γυναίκες που εκλιπαρούν τους άντρες τους να επισκεφτούν μαζί έναν ψυχολόγο. ≪Πήγαινε εσύ. Εγώ δεν χρειάζομαι ψυχολόγο≫ είναι συνήθως η απάντηση. Ή, πάλι: ≪Αν θες να σπαταλήσεις χρήματα δεν μπορώ να σε σταματήσω≫ και ≪Εγώ τα λύνω τα προβλήματά μου μόνος μου. Τον ξέρω τον εαυτό μου. Τι θα μου πει ένας ψυχολόγος που δεν το ξέρω ήδη;≫.

Αναρωτιέμαι πολλές φορές μήπως οι προκαταλήψεις και οι αμφισβητήσεις για την ψυχοθεραπεία έχουν σχέση και με τις καταβολές της παραδοσιακής μας εμπειρίας. Ο μόχθος για την επιβίωση είναι συνυφασμένος με την εικόνα του ανθρώπου που δουλεύει ώρες ατελείωτες για να καλλιεργήσει τη γη, να κατασκευάσει, να χτίσει, να μαστορέψει, να φροντίσει το σπίτι και τα παιδιά του.

Πώς να εκτιμηθεί ως άξιο λόγου ένα πάρε δώσε που δεν συνεπάγεται σωματική καταπόνηση; Πώς να συγκρίνει κανείς ένα επάγγελμα που βασίζεται στην άυλη πληροφορία, στην ανταλλαγή σκέψης και συναισθήματος με την ανταλλαγή αγαθών που εξασφαλίζουν τη δική σου επιβίωση και αυτή των δικών σου; Άλλωστε, τότε που έπρεπε να μοχθήσουμε για τον επιούσιο, τα λόγια και τα συναισθήματα θεωρούνταν περιττά.

Ίσως και επικίνδυνα, αφού θα μπορούσαν να θολώσουν την κρίση μας και να μας δυσκολέψουν στο να πάρουμε γρήγορα αποφάσεις για την επιβίωσή μας. Σήμερα, όμως, που η ζωή μας κατακλύζεται και καθορίζεται από την άυλη πληροφορία, τι κάνουμε;

*
Πρόσφατα, στην αίθουσα όπου θα διηύθυνα ένα σεμινάριο που απευθυνόταν σε θεραπευτές και ενώ περιμέναμε να έρθει η ώρα για να ξεκινήσουμε, έριχνα μια τελευταία ματιά στις σημειώσεις μου.

Όταν σήκωσα το κεφάλι μου από τα χαρτιά μου, είδα να μπαίνουν, ο ένα μετά τον άλλον, πέντε έξι αγόρια. Δεν θα ήταν πάνω από είκοσι δύο χρονών.

— Τι κάνετε εσείς εδώ; τους είπα μισοαστεία μισοσοβαρά. Μήπως ήρθατε σε λάθος εργαστήριο;
— Είμαστε φοιτητές ψυχολογίας,
απάντησε ένας από αυτούς.
— Και ο μπαμπάς σας τι σας είπε όταν του ανακοινώσατε ότι θα σπουδάσετε ψυχολογία;
— Ο πατέρας μου με ρώτησε μήπως είμαι γκέι, απάντησε ένας από τους νεαρούς μέλλοντες συναδέλφους.
Γέλασε η ομήγυρη και εγώ δεν είπα τίποτε άλλο. Μακάρι να γίνουν ψυχοθεραπευτές μερικοί από αυτούς, σκέφτηκα.

Όλα τα χρόνια, σε όποιον χώρο της ψυχικής υγείας και να βρίσκομαι, με όποιον ρόλο και αν συμμετέχω, πάντα γύρω μου βλέπω κυρίως γυναίκες. Η αναλογία αντρών/γυναικών δεν ξεπερνάει συνήθωςτον έναν προς είκοσι περίπου. Όμως να που τα πράγματα αλλάζουν – και αλλάζουν και οι άντρες.

Ένας κλάδος που όταν σπούδαζα εγώ ήταν κάτι σαν τα οικοκυρικά (μαζί με την προίκα, ένα ≪βραχιόλι≫ να το έχει το κορίτσι, καλού κακού), σήμερα είναι ένα δημοφιλές επάγγελμα και για τα δύο φύλα. Στα περισσότερα πανεπιστήμια του κόσμου, φοιτητές και φοιτήτριες συνωστίζονται στις σχολές ψυχολογίας και σε συναφείς κλάδους. Σε πολλές εξειδικεύσεις και εφαρμογές της ψυχολογίας στην υγεία, στην οικονομία, στην εκπαίδευση, στην πολιτική.

«Ψυχολογία ήθελα να σπουδάσω, αλλά δεν έπιασα τις
βάσεις».
«Σπούδασα νομικά εδώ και έκανα μεταπτυχιακά στην Αγγλία. Προσπάθησα για ψυχολογία αλλά ήταν πολύ δύσκολο να μπω. Τελικά έκανα Μaster σε Human Resources».

Το ζευγάρι σχεδίαζε να προχωρήσει σε γάμο. Η αμφιθυμία της κοπέλας ήταν εμφανής. Όταν τη ρώτησα τι θα έκανε αν είχε όλα τα μέσα και τις ευκαιρίες για να επιλέξει ό,τι επιθυμούσε μου απάντησε:

— Αυτό που κάνετε εσείς.
Με ξάφνιασε ο απόλυτος τρόπος που μίλησε για την επιθυμία της, την οποία θεωρούσε άπιαστο όνειρο.

Αυθόρμητα ξεπήδησε από μέσα μου η απάντηση. Μια απάντηση που ξάφνιασε κι εμένα την ίδια:

— Η ζωή δεν βγαίνει με θαμμένα όνειρα(4)
Αναρωτήθηκα πολλές φορές αργότερα από πού ξεφύτρωσε μια τέτοια γενίκευση.

Ο καθένας από μας γεννιέται με ένα «δαιμόνιο», με την έννοια του χαρίσματος ή του ταλέντου. Όταν δεν το καλλιεργούμε μετατρέπεται σε δαίμονα.

Τώρα ξέρω ότι η προτροπή σου να έρθω στο Εργαστήριο είχε να κάνει με το να ανακαλύψω το δαιμόνιό μου, να το καλλιεργήσω, έγραφε μια εκπαιδευόμενη σε ένα κείμενο που μας έδωσε τη μέρα που αποφοίτησε. Μου θύμισε αυτό που της είχα πει όταν αθόταν απέναντί μου σε μια θεραπευτική ομάδα:

— Πολλά από τα ≪δαιμόνιά μας≫ είναι βαθιά ριζωμένα στις οικογενειακές και τις πολιτισμικές μας παραδόσεις. Εσύ είσαι κόρη γιατρού, όπως κι εγώ. Η ίαση είναι στο μεδούλι σου. Εσύ όμως έζησες με μια μητέρα που δηλώθηκε ψυχασθενής. Έχεις βαθύ κίνητρο να θεραπεύσεις τον εαυτό σου μαζί με τους άλλους.

Έχω ακούσει πολλές γυναίκες να μου λένε ότι η ψυχολογία ήταν το ≪απωθημένο≫ τους, όπως έχω ακούσει και πολλούς άντρες να μου εξομολογούνται ότι το εφηβικό τους όνειρο ήταν να γίνουν πιλότοι. Τώρα, για να πω την αλήθεια, δεν ξέρω πώς έγινε εγώ να έχω μια κόρη ψυχολόγο και έναν γιο πιλότο…

≪Η ζωή δεν βγαίνει με θαμμένα όνειρα≫: Ίσως να έδωσα αυτή την απάντηση στη θεραπευόμενή μου γιατί έχω γνωρίσει πολλές γυναίκες που εγκατέλειψαν επαγγελματικούς στόχους και έθαψαν όνειρα για να παντρευτούν έναν άντρα που τους πρόσφερε σταθερότητα και ασφάλεια.

Ίσως γιατί έχω συναντήσει πολλά ≪παιδιά≫, όλων των ηλικιών, που δυσκολεύονται να προχωρήσουν στη ζωή τους, να εξελίξουν τα προσόντα, τις δεξιότητές τους, να αξιοποιήσουν τις ευνοϊκές προοπτικές που ανοίγονται μπροστά τους, επειδή δεν κατάφεραν να διαφοροποιηθούν από τις ταυτίσεις τους με τους γονείς τους – οι οποίοι, ενώ πρόσφεραν τα πάντα στα παιδιά τους, έθαψαν τα δικά τους όνειρα και δεν διεκδίκησαν τα θέλω τους. Υποτάχθηκαν στις προδιαγραφές του ρόλου που τους είχε δοθεί στη δική τους γονική οικογένεια. Δεν απαλλάχθηκαν από ζυγούς. Αυτοδιαγράφηκαν.

Ίσως, πάλι, να είχα ασυνείδητα από νωρίς αποφασίσει να κάνω πραγματικότητα τα ανεκπλήρωτα όνειρα της μητέρας μου, που επέλεξε να βάλει ≪όλα τα αυγά στο καλάθι της οικογένειας≫ και ανέθεσε σ’ εμένα να τα εκπληρώσω.

Ίσως να ήταν γιατί η δική μου γιαγιά στα δεκαεπτά της έγινε δασκάλα. Άλλωστε, αυτό τον δρόμο δεν ακολούθησε η σύγχρονη γυναίκα; Γι’ αυτό το όνειρο, το όνειρο της χειραφέτησης, δεν αγωνίστηκαν, δεν πόνεσαν, δεν πλήρωσαν ακριβά οι γυναίκες από τότε που άνοιξε η πόρτα του παγκόσμιου γυναικωνίτη;

Μα εγώ μιλάω για δύναμη, της αγάπης ισοδύναμη
και ζητάω προτεραιότητα, φύση, θέση και ιδιότητα.
Μα εγώ μιλάω για δύναμη, της ελπίδας ισοδύναμη
και γυρνάω στην αθωότητα, την παλιά μου την ταυτότητα.(5)

Ένα ανεκτίμητο ντοκουμέντο για τις κατακτήσεις και τις υπερβάσεις της γυναίκας, που θα μπορούσε να γίνει ο ύμνος όλων των φεμινιστικών κινημάτων.

Ίσως όμως να μίλησα για τη ζωή που δεν βγαίνει με όνειρα θαμμένα, επειδή ενώ έχω ακούσει πολλούς ανθρώπους να νιώθουν εγκλωβισμένοι σε επαγγέλματα και εργασιακούς ρόλους, δεν μπορώ να θυμηθώ πολλούς θεραπευτές που θέλουν να αλλάξουν επαγγελματική ταυτότητα.

Η σύγχυση και η αμφισβήτηση σε σχέση με την ψυχοθεραπεία –μία από τις πιο δημοφιλείς και γνωστές εξειδικεύσεις της ψυχολογίας– είναι ακόμα διάχυτη.

Πέρα από τις προκαταλήψεις και τις στερεότυπες αντιλήψεις για το επάγγελμα στις οποίες ήδη αναφερθήκαμε, η αμφισβήτηση αυτή φαίνεται να έχει και μια άλλη αιτία: ο κλάδος της ψυχοθεραπείας αναπτύχθηκε ραγδαία και άναρχα μέσα σε έναν μόνο αιώνα. Οι σχολές και οι προσεγγίσεις είναι αμέτρητες. Ακόμη και οι όροι που χρησιμοποιούμε για να προσδιορίσουμε και να οριοθετήσουμε τις διαφορές ανάμεσα σε διάφορων ειδών αιτήματα και παρεμβάσεις εκφράζουν τη σύγχυση, το μπέρδεμα.

Λέμε ≪ψυχανάλυση≫ ενώ εννοούμε ≪ψυχοθεραπεία≫, λέμε ≪ψυχολόγος≫ ενώ εννοούμε ≪ψυχοθεραπευτής≫.

Πάνε δεκαετίες από τότε που έγραψα ένα άρθρο σε κυριακάτικη εφημερίδα, με τίτλο ≪Ψυχολογία επιστήμη παρεξηγημένη≫, προσπαθώντας να ξεκαθαρίσω τους όρους και τη σημασία τους.

Παρόλο που έχει κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι από τότε, το επάγγελμα του θεραπευτή και η ψυχοθεραπευτική συνθήκη παραμένει για πολλούς ένα μυστήριο.

Πόσο εύκολο είναι να αποδεχθείς ότι μπορεί να είναι χρήσιμο να ψάξεις τα του εαυτού σου, όταν είναι διάχυτη η πεποίθηση ότι ο ψυχισμός μας είναι απρόσιτος και αμετάβλητος;

«Άβυσσος η ψυχή του ανθρώπου»,
«Δεν αλλάζουν οι άνθρωποι»,
«Δεν αλλάζουν οι χαρακτήρες»,
είναι μερικές μόνο από τις αμέτρητες στερεοτυπικές πλέον φράσεις με τις οποίες εκφράζεται αυτή ακριβώς η στάση μας απέναντι στις δυνατότητες της ψυχοθεραπείας.

Πώς να εξηγήσεις ότι δεν χρειάζεται να αλλάξει κανείς τον χαρακτήρα του; Η ψυχοθεραπεία δεν αλλάζει χαρακτήρες, αλλά τον τρόπο που βλέπει κανείς τον εαυτό του και την κατάσταση της ζωής του. Την οπτική του και τις συμπεριφορές που απορρέουν από αυτή.

Άσε που, κάποιον που βλέπει τη ζωή μέσα από τον φακό της γραμμικής σκέψης δεν θα τον πείσεις εύκολα ότι δεν είναι οι χαρακτήρες που καθορίζουν τις συμπεριφορές. Οι σχέσεις είναι που τις καθορίζουν. Κρίμα, γιατί η συστημική οπτική προσέγγιση, για να αναφέρουμε ένα μόνο παράδειγμα ανάμεσα σε άλλα, αφήνει τεράστια περιθώρια για αλλαγές.

Επιπλέον, τα επιχειρήματα υπέρ της ύπαρξης χαρακτήρων που δεν αλλάζουν συνδέονται άμεσα με την πεποίθηση ότι τα προβλήματά μας είναι κληρονομικά:

«Πάντα ήταν επιθετικός και παρορμητικός. Ίδιος ο πατέρας του».
«Δεν ξέρω αν θα σταματήσει να παίζει. Ο άντρας μου έχει έναν ξάδερφο που έπαιζε τζόγο και πέθανε στην ψάθα».

Τα τελευταία χρόνια αυτές οι θέσεις έχουν ενισχυθεί από τις έρευνες για τα γονίδιά μας, τα οποία επίσης έχουν περάσει στον καθημερινό μας λόγο:

«Από μικρός ήταν απροσάρμοστος. Είναι στα γονίδιά
του».
«Δεν έχει νόημα να προσπαθώ να τον αλλάξω. Αλλάζουν
τα γονίδια;»
«Πάντα ήταν νευρικός. Ξεσπάει με το παραμικρό. Είναι
στα γονίδιά του».

Όταν δεν μας βγαίνουν οι εξισώσεις, αναρωτιόμαστε μήπως οι αιτίες είναι προκαθορισμένες και βρίσκονται σφραγισμένες μέσα στα γονίδια, τα δικά μας ή των δικών μας. Αν όμως φταίνε τα γονίδια, τότε είναι αναπόφευκτο να νιώθεις ανίσχυρος. Και ο θεραπευτής στον οποίο απευθύνθηκες τι θα μπορούσε να σου προσφέρει; Να σε βοηθήσει μόνο να αντέξεις αυτά που υφίστασαι και που δεν μπορείς να αλλάξεις; Αυτό μια χαρά το κάνουν οι ψυχίατροι με τον εξοπλισμό που διαθέτουν.

Ο δικός μας, ωστόσο, εξοπλισμός είναι άχρηστος όταν ο θεραπευόμενος απορρίψει τη δυνατότητα της αλλαγής. Αν αποδώσει όσα δύσκολα αντιμετωπίζει σε εγγενείς παθολογίες, ακινητοποιείται. Μεγαλώνει η απελπισία του.

Αν βάλει κανείς όμως στην άκρη τα γονίδια και τις υποτιθέμενες γονιδιακές παθολογίες –τις δικές του ή των δικών του–, αν παραδεχτεί ότι μπορεί να μην έχει δει-ακούσει-σκεφτεί τι θα μπορούσε να τον βοηθήσει να μετακινηθεί από την απελπιστική κατάσταση στην οποία βρίσκεται, τότε ίσως αρχίσει να βλέπει φως στο τούνελ.

Αν προσπαθήσει κανείς να δει τον εαυτό του μέσα στη μεγάλη εικόνα της εποχής, της κουλτούρας του, της οικογένειάς του, ίσως να υπάρχει χώρος έστω για μια υπόθεση εργασίας σχετικά με το τι συμβαίνει μέσα του και γύρω του.

— Κάτι δεν πάει καλά μ’ εμένα. Το βλέπω. Με χάπια τη βγάζω τη μέρα. Αισθάνομαι ότι έχω αποτύχει. Πιο εύκολο μου φαίνεται να πεθάνω από το να συνεχίσω να ζω.
— Αυτό που βλέπω εγώ είναι μια γυναίκα έξυπνη, σε επαφή με τα συναισθήματά της, επικοινωνιακή. Που με κοιτάει στα μάτια, εμπιστεύεται τον άλλον. Βλέπω απέναντί μου έναν άνθρωπο με γερή στόφα. Με όλο το δυναμικό για να ζήσει δημιουργικά και με λιγότερο κόστος.

— Μακάρι να είναι έτσι.
— Αν αποφασίσεις να μείνεις, στόχος μου θα είναι να σε βοηθήσω να αποκτήσεις εφόδια για να μειώσεις το κόστος του ρόλου που ανέλαβες στην οικογένειά σου και που σφράγισε την πορεία της ζωής σου.(6)

Το γεγονός ότι χρειαστήκαμε βοήθεια και τη ζητήσαμε από έναν ψυχοθεραπευτή είναι κάτι που δεν αποκαλύπτουμε εύκολα στους άλλους. Δεν το κοινοποιούμε, άρα δεν ακούμε και τις γνώμες και τις εμπειρίες των άλλων.

Η μυστικοπάθεια που περιβάλλει την ψυχοθεραπεία φαίνεται να έχει καλλιεργηθεί από τα στερεότυπα που την περιβάλλουν. Κρύβουμε την απόφασή μας να απευθυνθούμε σε κάποιον ειδικό της ψυχικής υγείας. Ακόμα και από τους δικούς μας.

Δεν αισθανόμαστε ότι μας εκθέτει το να αποκαλύψουμε ότι πήγαμε σε έναν οδοντογιατρό γιατί μας πονάει το δόντι μας, στον γαστρεντερολόγο γιατί υποφέρουμε από δυσπεψία.

Ούτε καν ότι κάνουμε γιόγκα. Όμως, άλλο η επιβεβλημένη περιφρούρηση της ιδιωτικής μας ζωής –που προστατεύεται τόσο από τη δεοντολογία του κλάδου, όσο και από τη νομοθεσία για τα προσωπικά δεδομένα– και άλλο ο φόβος ότι θα ≪στιγματιστούμε≫ αν αναφέρουμε ότι ζητήσαμε βοήθεια επειδή αντιμετωπίζουμε κάποιες προσωπικές ή οικογενειακές δυσκολίες.

Άλλο να μην αποκαλύπτουμε τι γίνεται μέσα στο σπίτι μας, και άλλο να κρύβουμε το γεγονός ότι έχουμε σπίτι.

Μπορεί να είναι και ο ίδιος ο όρος ≪ψυχοθεραπεία≫ που ενισχύει τη σύγχυση και τις προκαταλήψεις. Η ψυχοθεραπεία είναι ακόμα για πολλούς ταυτισμένη με την αρρώστια. Αφού κάνεις θεραπεία, είσαι άρρωστος. Ο όρος ≪ασθενής≫ έχει καθιερωθεί από πολύ παλιά. Άμεση η σύνδεση με την ψυχιατρική, τα φάρμακα και όλες τις ιατροφαρμακευτικές παρεμβάσεις.

Είναι τέτοια η ταύτιση της ψυχοθεραπείας με την ψυχική ασθένεια που, σε συγκρουσιακά διαζύγια –τα οποία πληθαίνουν μέρα με τη μέρα– οι δικηγόροι προσπαθούν να υποστηρίζουν τις θέσεις των πελατών τους με το επιχείρημα ότι ο/η αντίδικος έχει επισκεφτεί κάποιον ψυχοθεραπευτή.

Ίσως αυτός να είναι ένας λόγος που ο όρος ≪ασθενής≫ έχει αντικατασταθεί από πολλούς θεραπευτές με τον όρο ≪πελάτης≫. Όμως ο όρος ≪πελάτης≫ ναι μεν αποσυνδέει την ψυχοθεραπεία από την ψυχιατρική, αλλά τη συνδέει με μια εμπορική συναλλαγή.

Πόση ανθρωπιά, πόσο γνήσιο ανθρώπινο ενδιαφέρον μπορεί να έχεις με έναν πελάτη; Πόσο ζεστή μπορεί να είναι μια τέτοια συναλλαγή;

Ακούω τελευταία ότι γίνεται και νέα προσπάθεια να απαλλάξουμε αυτή την τόσο σημαντική σχέση ανάμεσα στον θεραπευτή και στον θεραπευόμενο από αρνητικούς συνειρμούς, αποκαλώντας τον θεραπευόμενο ≪επωφελούμενο≫ για να αποφύγουμε τις νεφελώδεις συνδέσεις με την ψυχή, και τις εξίσου ανεπιθύμητες συνδέσεις με τον όρο ≪ασθένεια≫.

Αισθάνομαι τυχερή που στη γλώσσα μου μπορώ να μιλάω για θεραπευτές και θεραπευόμενους. Στην αρχαία ελληνική γλώσσα ο όρος ≪θεραπεία≫ αρχικά σήμαινε φροντίδα και προσφορά. Με αυτή την αρχική ερμηνεία της λέξης, η σχέση θεραπευτή-θεραπευόμενου αποσυνδέεται τόσο από την παθολογία, όσο και από την οικονομική συναλλαγή.

Μέσα από τους συνεχείς και αλλεπάλληλους κλυδωνισμούς που βιώνουμε, όλο και περισσότεροι συνειδητοποιούν το ψυχικό και σωματικό κόστος των προσωπικών και των συλλογικών αδιεξόδων. Είναι τα ζευγάρια που απευθύνονται σε ειδικούς του χώρου γιατί φοβούνται το κόστος που μπορεί να έχουν τα δικά τους αδιέξοδα στα παιδιά τους.

Είναι τα παιδιά που προσπαθούν με όλες τους τις δυνάμεις να βοηθήσουν τους γονείς τους, τους οποίους βλέπουν να πελαγοδρομούν.

Στην καθημερινή μου εμπειρία συνομιλώ με πολλούς ανθρώπους που παίρνουν την ευθύνη να μετακινηθούν από άκαμπτες, μονόπλευρες οπτικές, ανθρώπους που προσπαθούν να αφαιρέσουν τις παρωπίδες που φορούσαν. Αυτούς που ο δάσκαλός μου αποκαλούσε ≪δημιουργικούς επαναστάτες≫.

Από κει που έκρυβαν την όποια επαφή τους με επαγγελματίες του χώρου μας, για να μη ≪στιγματιστούν≫, σήμερα όλο και περισσότεροι θεωρούν την απόφασή τους να απευθυνθούν σε κάποιον ειδικό υπεύθυνη και επιβεβλημένη κίνηση.

Στην καθημερινή μου πρακτική (στις θεραπευτικές συνεδρίες μας με άτομα, με οικογένειες και ομάδες, στις εκπαιδευτικές και εποπτικές ομάδες), συμμετέχω σε μια μικρογραφία μιας πιο υγιούς κοινωνίας. Μέσα σε ένα κλίμα διαφάνειας, ειλικρίνειας, εμπιστοσύνης και σεβασμού για τις απόψεις και τα συναισθήματα των άλλων, ενισχύεται το αίσθημα της προσωπικής ευθύνης, η διαπραγμάτευση, η αυτογνωσία, η ενσυναίσθηση.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους που έχω συχνά ισχυριστεί ότι, στην κλίμακα της πολιτισμικής αλλαγής, οι άνθρωποι σε θεραπεία είναι πιο προχωρημένοι σε σύγκριση με το ευρύ κοινό.

*
Πολύ χάρηκα που διάβασα πρόσφατα σε μια κυριακάτικη εφημερίδα τη συνέντευξη του Μπουκάι(7) με τίτλο: ≪Η ψυχοθεραπεία είναι για τους υγιείς≫. Ο πασίγνωστος θεραπευτής, που έχει διαβαστεί από εκατομμύρια αναγνώστες σε ολόκληρο τον πλανήτη, είναι ένθερμος υποστηρικτής της ανάγκης του σύγχρονου ανθρώπου να ενώσει τα κομμάτια του, να δει ολόκληρη την εικόνα. Να αποκτήσει την εσωτερική συγκρότηση που απαιτεί ο πολύπλοκος και ρευστός κόσμος που φτιάξαμε. Να ελέγξει τα δυσλειτουργικά στοιχεία του εαυτού του. Για να πορευτεί μαζί με τους δικούς του ανθρώπους με μεγαλύτερη ασφάλεια.

Μέσα από τις δικές μου αναδρομές αλλά και των άλλων, έχω πια πειστεί για την προληπτική αξία της ψυχοθεραπείας.

Γιατί αν δεν ξέρεις τον εαυτό σου είναι σαν να περπατάς σε πολυσύχναστο δρόμο με τα μάτια κλειστά. Ρωτήστε κάποιον στον δρόμο: ≪Ποιος είναι ο χειρότερος εχθρός μας;≫. Θα συμπληρώσει τη φράση λες και μόλις χθες ήταν βυθισμένος στην ανάγνωση των έργων του μεγάλου εκείνου φιλοσόφου.

Αν ο Νίτσε(8) μας προειδοποιεί, ο δικός μας αρχαίος δάσκαλος μας προτρέπει με το γνώθι σ’ αυτόν να γνωρίσουμε τον εαυτό μας, γιατί εν οίδα ότι ουδέν οίδα.

Αν η αξία της αυτογνωσίας είναι μια πανανθρώπινη διαχρονική αλήθεια, πόσο πιο επιτακτική είναι η ανάγκη του σύγχρονου ανθρώπου να γνωρίσει τον εαυτό του, όταν έχει να αντιμετωπίσει έναν κόσμο όπου όλα τα σταθερά σημεία αναφοράς τινάχτηκαν στον αέρα; Έναν κόσμο που μας έχει ρίξει σε έναν ωκεανό από αντιφατικές πληροφορίες;

Πώς να πορευτείς χωρίς χάρτη και πυξίδα μέσα στο αλλόκοτο σημερινό περιβάλλον που αλλάζει χρώματα, σχήματα και ήχους με όλο και πιο γρήγορους ρυθμούς; Και πού να βρεις τον εαυτό σου, αν δεν τον ψάξεις μέσα σου συντροφιά με τους άλλους;

Ψάξε στ’ όνειρό μας, μήπως και βρούμε πουθενά τον
εαυτό μας. Ίσως το λάθος να μην ήτανε δικό μας.
Ψάξε στ’ όνειρό μας, μήπως έχουμε ξεχάσει αυτό που ο
απέναντι μπορεί να μας περάσει.(9)

*
Στη φιλόξενη πόλη όπου βρέθηκα πριν από λίγο καιρό για να μιλήσω σε μια ανοιχτή εκδήλωση, ήρθα σε επαφή με πολλούς ανθρώπους που μίλησαν για τη θεραπεία τους ανοιχτά, χωρίς ενδοιασμούς. Φαινόταν να είναι υπερήφανοι για την απόφαση που πήραν να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους.

— Εκείνο που λέτε ότι ≪Ο καλύτερος τρόπος να βοηθήσεις αυτούς που αγαπάς είναι να βοηθήσεις τον εαυτό σου≫ το βλέπω τώρα έμπρακτα με την ψυχοθεραπεία μου, μου είπε μια μητέρα που είχε απευθυνθεί σε κάποιον συνάδελφο στην πόλη για θέματα που αφορούσαν τον γιο της.

Μια άλλη γυναίκα, που στεκόταν στο πηγαδάκι που είχαμε κάνει στο προαύλιο, συμπλήρωσε:

— Και το άλλο που λέτε, ότι ≪Όσα μάθαμε για να επιβιώσουμε δεν μας βοηθάνε να ζήσουμε≫… Δεν θα καταλάβαινα τι εννοείτε αν δεν έκανα ψυχοθεραπεία.

— Εμένα μου έκανε εντύπωση κάτι άλλο που έχω ακούσει από σας, ότι ≪ο λιγότερο αποτελεσματικός τρόπος να πάρεις μια απόφαση είναι με τη λογική≫, είπε ο τριαντάχρονος θεραπευόμενος μιας συναδέλφου.

Για έναν άντρα που έχει μάθει ότι πρέπει είναι λογικός και συγκρατημένος, η θεραπευτική διαδικασία, που του επιτρέπει να εκφράζει ανοιχτά και ελεύθερα τα συναισθήματά του, θα πρέπει να είναι μια πρωτόγνωρη και λυτρωτική εμπειρία, σκέφτηκα.

Έτσι γρήγορα που κερδίζει έδαφος ο κλάδος μας σκέπτομαι μήπως μέχρι να τελειώσω τη συγγραφή αυτού του βιβλίου θα χρειαστεί να αλλάξω τον τίτλο αυτού του κεφαλαίου.

Γύρω γύρω όλοι

— Τι να λέω στα παιδιά μου, που θα με ρωτάνε πού πηγαίνω κάθε Πέμπτη την ίδια ώρα;
— Αν θες να καταλάβουν αμέσως, πες τους ότι αποφάσισες να φοιτήσεις σε ένα σχολείο ζωής. Για να μάθεις να ζεις καλύτερα και να μπορείς να ξέρεις καλύτερα πώς να μεγαλώσεις τα παιδιά σου.(10)

Η Φιλοξένη, μαζί με καμιά δεκαριά άλλους που είναι καθισμένοι σε έναν κύκλο, γίνεται μέλος μιας συμβολικής οικογένειας. Όλοι μαζί αναθεωρούν οικογενειακούς και προσωπικούς μύθους. Ξανασυνδέονται με το παιδί μέσα τους. Μαθαίνουν να μιλούν μια άλλη γλώσσα, που γκρεμίζει στεγανά, ανοίγει πόρτες που έμοιαζαν να είναι ερμητικά κλεισμένες και αποκαλύπτει ορίζοντες που δεν ήταν ορατοί.

Κάποια στιγμή, η Φιλοξένη μας έφερε ένα χαρτάκι τυλιγμένο σε ρολό, όπως τα σκονάκια που κρύβαμε στα μανίκια μας για να μην αποτύχουμε στις εξετάσεις.

— Έχετε ένα μήνυμα από την κόρη μου.
Το ξετύλιξα και διάβασα: ≪Η μαμά μου δεν ακούει≫.
— Μην το παίρνεις κατάκαρδα. Βλέπει ότι δυσκολεύεσαι να αλλάξεις κάποια πράγματα. Βάζει ένα χεράκι για να το καταφέρεις. Εσύ πόσες φορές την επιπλήττεις που δεν διαβάζει, που δεν κάνει όσα θεωρείς σημαντικά για την πρόοδό της; Αδημονεί να δει τις αλλαγές που της είπες ότι αποφάσισες να κάνεις στο ≪σχολείο ζωής≫ όπου φοιτάς.(11)

*
Μέσα στις θεραπευτικές ομάδες και τις οικογενειακές συνεδρίες, τα συν της ζωής και της γνώσης αναδύονται μέσα από χρονοβόρες διαπροσωπικές αλληλεπιδράσεις. Στη σύντομη ιστορία του κλάδου μας, η ψυχοθεραπευτική διαδικασία συνδέθηκε αρχικά με τη σχέση ενός θεραπευτή και ενός θεραπευόμενου. Η οικογενειακή και η ομαδική διαδικασία, όμως, συνέδεσε τη θεραπεία με τη συλλογικότητα.

Η ψυχοθεραπευτική σχέση ακολουθεί το ρεύμα της εποχής.

Αποκτά την πολυμορφία των σύγχρονων επικοινωνιακών συμβάσεων. Απελευθερώνεται από παραδοσιακές προδιαγραφές και οριοθετήσεις και αποκτά πολυδιάστατο χαρακτήρα.

Καταργούνται τα εμπόδια που έθεταν οι αποστάσεις, η διαφορετικότητα, οι κοινωνικές τάξεις, οι διαφορετικές πολιτισμικές ταυτότητες. Δεν ευδοκιμούν πια οι μονομέρειες, οι αποκλειστικότητες, κατάλοιπα μιας άλλης εποχής που έχουμε αφήσει πίσω μας ανεπιστρεπτί.

— Μας λέει ότι κουνιέται το πάτωμα, είπαν σχεδόν με ένα στόμα οι γονείς της πεντάχρονης Νιόβης.
— Γιατί σας ανησυχεί; Δεν λέει ότι η ίδια έχει κάποιο θέμα αλλά ότι το περιβάλλον της είναι ασταθές.
— Μα είναι φυσιολογικό αυτό;
— Δεν ξέρω αν είναι φυσιολογικό. Πάντως ξέρουμε όλοι ότι ζούμε σε μια χώρα που κλυδωνίζεται από όλων των ειδών τους σεισμούς ανά τους αιώνες. Άλλωστε όλοι ξέρουμε τη φράση: «Έφυγε το έδαφος κάτω από τα πόδια μου».

— Να μην ανησυχούμε, δηλαδή;
— Δεν είπα αυτό. Να δούμε όμως για ποια πράγματα να ανησυχήσετε. Ακούω σαν να κρούει έναν κώδωνα κινδύνου η Νιόβη.(12)

Στην κουβέντα που είχαμε για την οικογενειακή κατάσταση των γονιών της Νιόβης, αποκαλύφθηκε ότι τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν ήταν πολλά. Η μικρή τους κόρη, που ζούσε μέσα σε αυτή την ασταθή και επικίνδυνη κατάσταση, έστελνε ένα απεγνωσμένο SOS για έναν επικείμενο σεισμό.

Αποφασίσαμε ότι το μόνο που μπορούσαν να κάνουν για να μην εξελιχθούν οι φόβοι της σε φοβία ήταν να βοηθήσουν τον εαυτό τους. Στις ομάδες τους ψάχνουν να βρουν τον εαυτό τους και ο ένας τον άλλον. Για τις ≪φοβίες≫ της Νιόβης δεν ξανάκουσα.

*
Στην καθημερινή μας πρακτική, όλο και πιο συχνά έρχονται ολόκληρες οικογένειες για να συζητήσουν μαζί μας θέματα που αφορούν κάποιον στην οικογένεια ή τις μεταξύ τους σχέσεις.

Όλο και πιο συχνά έρχονται ζευγάρια για να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα της σχέσης τους. Όλο και πιο συχνά συνομιλώ μέσω Skype με κάποιους που μετακόμισαν σε κάποιο μακρινό σημείο του πλανήτη.
Όλο και πιο συχνά ταξιδεύουν στον κυβερνοχώρο για να βρεθούν μαζί μας στον χώρο της ομάδας.

Όλο και πιο συχνά ανταλλάσσουμε μηνύματα με τους θεραπευόμενούς μας, όπως και εκείνοι με τους δικούς τους ανθρώπους. Κάθε τόσο κάποιος στην ομάδα, που θέλει να μοιραστεί μαζί μας κάτι σημαντικό, βγάζει από την τσέπη του το κινητό του για να μας διαβάσει μακροσκελείς διαλόγους μέσα από ανταλλαγή sms.

— Βουλιάζω κάθε μέρα στην απελπισία. Δεν καταφέρνω να του πω ότι δεν μπορώ να ζήσω πια έτσι.
— Γιατί δεν του στέλνεις ένα μήνυμα;
— Τι να του πω;
— Αυτά που μας λες εδώ.
— Δεν είναι το ίδιο…
— Θα σε βοηθήσουμε εμείς. Θα το φτιάξουμε μαζί το μήνυμα.(13)

Κάποια μέρα, μια δημοσιογράφος γνωστού εντύπου με πήρε στο τηλέφωνο για να μου ζητήσει να μιλήσουμε ≪για την τάση του selfie≫.(14)

Ακούγονται πολλά γι’ αυτό το καινούριο φαινόμενο, μου είπε: ≪Είναι πια καταχωρημένο και στη Wikipedia≫.(15)

Στον άυλο κόσμο του διαδικτύου, όπου περνάμε όλο και μεγαλύτερο μέρος της ζωής μας, και που θα μας επηρεάζει όλο και περισσότερο, εμείς επιλέγουμε με ποιον θα έρθουμε σε επαφή, με ποιον θα επικοινωνήσουμε, το πότε και το πώς.

Φαίνεται ότι ο συλλογικός νους αρχίζει να συνειδητοποιεί ότι μόνο μαζί μπορούμε να ψάξουμε μέσα μας και γύρω μας, να βρούμε από κοινού τι θα κρατήσουμε, τι θα πετάξουμε, τι θα μετασχηματίσουμε, ώστε να ανακαλύψουμε πιο εύκολα τον δρόμο μας μέσα στο πολύπλοκο, ρευστό και αβέβαιο περιβάλλον που εμείς δημιουργήσαμε.
≪Αυτός που επιβιώνει δεν είναι ο δυνατός αλλά αυτός που συμβιώνει≫ λέει ο Μαρουγιάμα, θεωρητικός των Συστημάτων.(16)

Μέσα στις θεραπευτικές ομάδες –αυτά τα σύγχρονα κρυφά σχολειά– τα μέλη μοιράζονται τα μυστικά τους, τα βάσανα και τις ελπίδες τους.

Κουβαλάνε σε κάθε σημαντική επέτειο γλυκά και άλλα εδέσματα για να γιορτάσουν τις χαρές τους. Αναβιώνουν εικόνες από τα αρχαία μας θέατρα, τα νυχτέρια, τα καφενεία. Μέσα στους κύκλους των ομαδικών και των οικογενειακών συνεδριών αφουγκράζομαι για δεκαετίες τον απόηχο της παραδοσιακής κλειστής κοινότητας. Το καθημερινό αλισβερίσι, τις γιορτές, τις κηδείες, τα μοιρολόγια.

Εκεί βλέπω βιωματικά ότι οι ρίζες της πολιτισμικής μας ταυτότητας παραμένουν ζωντανές. Ότι μας διοχετεύουν δύναμη, ασφάλεια, έμπνευση. Εκεί ζω τη διαδικασία μέσα από την οποία βρίσκουμε τα ≪αρχεία≫ για να κάνουμε το ξεκαθάρισμα. Να αποφασίσουμε τι θα κρατήσουμε για να το πάρουμε μαζί μας στο ταξίδι, τι θα αφήσουμε πίσω.

Ας κρατήσουν οι χοροί
και θα βρούμε αλλιώτικα
στέκια επαρχιώτικα βρε
Ώσπου η σύναξις αυτή
σαν χωριό αυτόνομο να ξεδιπλωθεί.(17)

Καθώς πολλά μακρόχρονα και σταθερά κοινωνικά συστήματα καταρρέουν, μιλάμε όλο και πιο συχνά για κατασκευές, ανακατασκευές, συν-κατασκευές, για διαλόγους και διαπραγματεύσεις.

Δεκαετίες μοιράζομαι τον αγώνα των ζευγαριών και των οικογενειών που αναζητούν λύσεις και παλεύουν με νύχια και με δόντια να συντονιστούν με τα δεδομένα της εποχής τους.

Ανάμεσα στους πολλούς ανθρώπους που παραπαίουν, που μοιάζουν αποπροσανατολισμένοι και ακινητοποιημένοι χωρίς ίχνος θέλησης να μετακινηθούν, συναντώ και αυτούς που, από κει που δεν το περιμένεις, αποτολμούν το αβέβαιο άλμα. Βρίσκουν τις άκρες.

Αναθεωρούν αυτά που μας κρατάνε δέσμιους σε παλιούς τρόπους σκέψης, έκφρασης συναισθημάτων και μοτίβα συμπεριφορών. Όλα όσα με τα δεδομένα ενός καινούριου κόσμου έχουν αποβεί άχρηστα και επικίνδυνα.

Γι’ αυτούς τους ανθρώπους, γι’ αυτές τις οικογένειες, γι’ αυτές τις κοινωνικές ομάδες ήθελα να γράψω σ’ αυτό το βιβλίο.

Για δράματα, για τραγωδίες που μας μαυρίζουν την ψυχή, για πράγματα που βλέπουμε και τα διαβάζουμε κάθε μέρα. Το ίδιο ισχύει και για μας τους θεραπευτές. Η βιβλιογραφία του κλάδου μας είναι πλημμυρισμένη από παθολογικά ευρήματα, συμπτώματα, υποτροπές.

Ήθελα να μιλήσω γι’ αυτούς που κέρδισαν ανέλπιστες μάχες, που μας εξέπληξαν με την αποφασιστικότητα, το σθένος τους.

Να αφηγηθώ τις στιγμές που η πίστη, η σύμπνοια, η αφοσίωση, το χρέος προς τους δικούς ατσαλώνει τις συνειδήσεις. Και που πολλές φορές εκφράζονται με ανατρεπτικές επιλογές και συμπεριφορές.

Ήθελα να μοιραστώ με τους αναγνώστες μου τις καθημερινές μου εμπειρίες και τις ιστορίες αυτών που έκαναν το ≪θαύμα≫ την τελευταία στιγμή. Όταν οι ακαμψίες μας μεταμορφώνονται σε ευλυγισία. Όταν ελευθερώνονται δυνάμεις που μας σπρώχνουν μπροστά.

*
Γύρω από το τζάκι του σπιτιού μου στην Πεντέλη συζητούσαμε για την επέτειο των τριάντα χρόνων από την ίδρυση του Εργαστηρίου:

— Στις εκδηλώσεις που προγραμματίζουμε, θα ανοίξουμε τα σεντούκια μας για να μοιραστούμε τον πλούτο που μαζέψαμε και μοιραστήκαμε με πολλές οικογένειες και κοινωνικές ομάδες.

Χρειαζόμαστε όμως μια λέξη, μια φράση που να συμπυκνώνει και να μεταφέρει το μήνυμα συνοπτικά.
≪Από το εγώ στο εμείς≫, πώς σας φαίνεται;

Από το νέο βιβλίο της Χάρις Κατάκη: Το ημερολόγιο ενός θεραπευτή, που πρόκειται να κυκλοφορήσει την Παρασκευή 5/12/14, από τις Εκδόσεις Πατάκη – Πρακτικοί οδηγοί, Σειρά: Ανθρώπινα Συστήματα. Επιμέλεια – διορθώσεις: Αντωνία Γουναροπούλου. (Εικόνα εξωφύλλου: M.C. Escher’s “Concentric Rinds” © 2014 The M.C. Escher Company-The Netherlands. All rights reserved. www.mcescher.com).

Η έκδοση του Ημερολογίου ενός θεραπευτή συμπίπτει με τη συμπλήρωση 30 χρόνων του Εργαστηρίου Διερεύνησης Ανθρωπίνων Σχέσεων, που ίδρυσε η Χάρις Κατάκη το 1984. Στο Ημερολόγιο η συγγραφέας καλεί τον αναγνώστη σε ένα πρωτόγνωρο ταξίδι, κατά τη διάρκεια του οποίου μας φανερώνει τις άγνωστες πτυχές της ζωής ενός θεραπευτή και αποκαλύπτει τα πλέον κομβικά συστατικά που, μέσα στα χρόνια, συγκρότησαν τη θεραπευτική της προσέγγιση.

Έτσι, ανάμεσα σε άλλα, ο αναγνώστης θα γνωρίσει τη σημασία που έχει η επαφή μας με τις γενεαλογικές και τις πολιτισμικές μας καταβολές προκειμένου να ενώσουμε τους κρίκους της προσωπικής μας αλυσίδας και να βρούμε τον εαυτό μας· μαζί με τη συγγραφέα, ο αναγνώστης θα προσπελάσει ξανά τις κρίσιμες καμπές της προσωπικής του πορείας, όταν κλήθηκε να πάρει αποφάσεις για το επάγγελμα, τον γάμο, τη ζωή του· θα προβληματιστεί για τον τραγικά διττό, πολλές φορές, χαρακτήρα της καθημερινής του γλώσσας, όταν άλλο λέει και άλλο εννοεί.

Κυρίως, όμως, όλα αυτά θα τα δει μέσα από το πρίσμα ενός θεραπευτή: η συγγραφέας έχει προ πολλού αμφισβητήσει την ανάγκη της απόστασης ανάμεσα στους θεραπευτές και στους θεραπευόμενους, χτίζοντας γέφυρες επικοινωνίας μεταξύ τους και καταργώντας την εικόνα ενός παντοδύναμου, απόμακρου και ουδέτερου θεραπευτή. Με το Ημερολόγιο, η Χάρις Κατάκη διανύει μια ξεχωριστή διαδρομή, αφήνοντας πίσω της ίχνη που ο αναγνώστης μπορεί να ακολουθήσει για να ανοίξει τις δικές του κλειστές πόρτες και να βρεθεί στα δικά του ξέφωτα.

*30 χρόνια Εργαστήριο Διερεύνησης Ανθρωπίνων Σχέσεων (Για το πρόγραμμα της Διημερίδας όπως και για δηλώσεις συμμετοχής δείτε ΕΔΩ)

To κύρος, το ήθος και η επιστημονική καταξίωση της Χάρις Κατάκη έχουν έμπρακτα αναγνωριστεί από τις εγκυρότερες επιστημονικές εταιρείες του χώρου και από καταξιωμένους επιστήμονες στην Ελλάδα , στην Ευρώπη και στην Αμερική.

Είναι δύσκολο να εντοπίσει κανείς άλλον επιστήμονα του χώρου της ψυχικής υγείας στην Ελλάδα ο οποίος να συγκεντρώσει τόσα επιτεύγματα και τόση μεγάλη αναγνώριση τόσο στην  Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.

Η κυρία Κατάκη έχει παίξει και συνεχίζει να παίζει σημαντικό ρόλο σε πολλές ελληνικές και ξένες επιστημονικές εταιρείες στις οποίες έχει διαδραματίσει  σημαντικό ρόλο (τιμητικές διακρίσεις, προεδρίες εταιριών, μέλος διοικητικών συμβουλίων, πρόεδρος διεθνούς συνεδρίου υπό την αιγίδα της  IFTA (International Family Therapy Association) στην Αθήνα, ομιλίες στην ολομέλεια πολλών διεθνών συνεδρίων, μέλος του διοικητικού συμβούλιου του ΟΚΑΝΑ και του ΚΕΘΕΑ. Οι δημοσιεύσεις της σε έγκυρα επιστημονικά και διάφορα βιβλία και περιοδικά ξεπερνούν  τις 100, και οι ομιλίες της σε ξένα και ελληνικά  πανεπιστήμια και κέντρα του εξωτερικού είναι πολλές.

Το συγγραφικό και εκδοτικό της έργο είναι εκτενές και αναγνωρισμένο.

Στην επιτυχημένη σειρά ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ την οποία ίδρυσε πριν 30 χρόνια και διευθύνει έκτοτε συμπεριλαμβάνονται πάνω από τριάντα βιβλία, με συγγραφείς κορυφαίους επιστήμονες της εποχής μας (ο νομπελίστας Ilia Prigogine, οι Κenneth Gergen, Gerome Bruner και τα γνωστότερα ονόματα της διεθνούς βιβλιογραφίας στην συστημική σκέψη και τις εφαρμογές της στην οικογενειακή θεραπεία.

Στην σειρά συμπεριλαμβάνονται 6 δικά της τα οποία έχουν κάνει πολλές εκδόσεις. Μάλιστα το πρώτο της βιβλίο: Οι τρεις ταυτότητες της ελληνικής οικογένειας, θεωρείται πλέον κλασικό και διδάσκεται σε πολλά ελληνικά πανεπιστήμια και σχολές κοινωνικής εργασίας. Οι εκδοτικοί οίκοι την έχουν τιμήσει με αφιερώματα και πολλές παρουσιάσεις των βιβλίων της. της σειράς ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ.

Η αναγνώριση του έργου της είναι γενικευμένη και τεκμηριωμένη και αφορά την θεραπευτική της ικανότητα, την εντυπωσιακή επιστημονική συμβολή, τον εκπαιδευτικό της ρόλο (έχει εκπαιδεύσει ένα μεγάλο ποσοστό των συστημικών θεραπευτών στην Ελλάδα) μαζί με καταξιωμένους συνεργάτες της,  το κοινωνικό της έργο (έχει εκπονήσει προγράμματα πρόληψης για τα Ναρκωτικά και πρόσφατα έχει εξαγγείλει και υλοποιεί Πρόγραμμα Κοινωνικών Δράσεων σε διάφορες περιοχές της χώρας και μέσα από το διαδίκτυο.

Παραπομπές:

(1)Ο δρόμος ο λιγότερο ταξιδεμένος:Τίτλος βιβλίου του συγγραφέα, στοχαστή και ψυχιάτρου Σκοτ Πεκ του 1978. Στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος: Σκοτ Πεκ, Ο δρόμος ολιγότερο ταξιδεμένος, Αθήνα: Κέδρος, 1990.
(2) 18. Τεχνική που συνίσταται στην αναπαράσταση διάφορων καταστάσεων, τις οποίες καλείται ν’ αντιμετωπίσει ο θεραπευόμενος. (Λεξικό Ψυχολογίας, Α. Χουντουμάδη-Λ. Πατεράκη, Αθήνα: Τόπος, 2008).
(3) Στίχοι του Παρασκευά Καρασούλου από το τραγούδι του 2003 ≪Τον εαυτό
του παιδί≫, σε μουσική του Μάριου Φραγκούλη.
(4) Απόσπασμα από θεραπευτική συνεδρία.
(5) Στίχοι της Λίνας Νικολακοπούλου από το τραγούδι του 1995 ≪Εγώ μιλάω για δύναμη≫, σε μουσική της Δήμητρας Γαλάνη.
(6) Απόσπασμα από θεραπευτική συνεδρία.
(7) Jorge Bucay (1949-): Αργεντινός ιατρός, ψυχοθεραπευτής και συγγραφέας.
(8) Friedrich Wilhelm Nietzsche (1844-1900): Γερμανός φιλόσοφος, ποιητής, συνθέτης και φιλόλογος.
(9) Στίχοι του Λάκη Λαζόπουλου από το τραγούδι του 1989 ≪Θυμάσαι (Ψάξε στο όνειρό μας)≫, σε μουσική του Θάνου Μικρούτσικου.
(10) Απόσπασμα από θεραπευτική συνεδρία.
(11) Απόσπασμα από θεραπευτική συνδερία.
(12) Απόσπασμα από θεραπευτική συνεδρία.
(13) Απόσπασμα από θεραπευτική συνεδρία.
(14) Μια συμβολική πράξη, μια συγκεκριμένη διαδικασία κατά την οποία ο ρόλος του φωτογράφου και ο ρόλος του μοντέλουσυμπίπτουν (Συνέντευξη της συγγραφέα με τίτλο ≪Selfie: Η ανατομία ενός αυτοφωτογραφιζόμενου≫, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 11 Μαΐου 2014)
(15) Διεθνής εξελισσόμενη διά συνεργασίας εγκυκλοπαίδεια που έχει συσταθεί
στο διαδίκτυο.
(16) Magoroh Maruyama (1929-): Ιάπωνας θεωρητικός των Συστημάτων.
(17) Στίχοι και μουσική του Διονύση Σαββόπουλου, από το τραγούδι του 1983 ≪Ας κρατήσουν οι χοροί≫.

http://tvxs.gr/news/biblio/imerologio-enos-therapeyti

Νεανική αλληλογραφία (1954-1960) Β. Βασιλικού – Μ. Κουμανταρέα

07:22 | 02 Δεκ. 2014

Ως σπάνιο ντοκουμέντο μπορεί να χαρακτηριστεί η Νεανική αλληλογραφία του Βασίλη Βασιλικού και του Μένη Κουμανταρέα, όπως αναπτύχθηκε ανάμεσά τους από το 1954 έως το 1960. Γράμματα εξομολογητικά, γεμάτα από την επιθυμία ενός μέλλοντος δημιουργικού, που θα τους αναδείξει ως συγγραφείς, αλλά και θα στερεώσει τη φιλία τους που την αισθάνονται ήδη πολύτιμη.

Γράμματα ενδεικτικά όχι μόνο των ενδιαφερόντων των αλληλογράφων, αλλά και μιας ολόκληρης εποχής. Πρόκειται για τη βασανισμένη για την Ελλάδα δεκαετία του ’50, όταν ακόμη και ένα απλό ταξίδι από μια πόλη σε άλλη χρειαζόταν πολύ να το σκεφτεί κανείς πριν το επιχειρήσει:

Θεσσαλονίκη, 20 Οκτωβρίου 1955

Αγαπητέ μου Μένη,

πήρα φυσικά και τα τρία γράμματά σου –τα δυο από το νοσοκομείο και το τρίτο από το σπίτι σου, όπου άκουγες Μητρόπουλο. Ήταν πολύ όμορφα, πολύ χαριτωμένα και πολύ «ηθικά». Αλλά ανησυχώ πολύ με την υγεία σου. Τώρα φαντάζομαι να ’σαι εντελώς καλά κι οι πολλές βροχές να σε ξέπλυναν απ’ όλα τα λέπια της κίτρινης αυτής αρρώστιας.

(Μου γράφεις ότι ήταν η ίδια αρρώστια που υπήρχε στον παπα-Μάρκελλο. Μα είναι μου φαίνεται γεγονός ότι η Τέχνη εκδικείται τον καλλιτέχνη, κάνοντάς του σάρκα ό,τι αυτός της σάρκωσε. Μήπως ό,τι πρόβλεψε ο Wilde στο Dorian Gray, δεν το ’παθε; Και τόσα άλλα!).

Οπωσδήποτε χαίρομαι που σ’ άρεσε η Peste. O Camus μου φαίνεται πως είναι ο πιο αντιπροσωπευτικός της γενιάς μας. Ο Sartre –μια που έχουμε συνηθίσει στη δισυπόστατη ύπαρξή τους– (τι γίνεται ο φίλος μας Όρσον Μακρής;) έχει αρκετά ελαττώματα: γράφει άσχημα, πολύ άσχημα.

Κι ύστερα η σκέψη του όλη θυμίζει τις πίσω σκάλες των πολυκατοικιών για τα σκουπίδια. Ενώ ο Camus τι σθένος που έχει, τι ανδρισμό και πόσο ο ουρανός στο Αλγέρι μας μένει αξέχαστος! Είναι πιο μεσογειακός, γι’ αυτό κι είναι πιο κοντά μας. Σου συστήνω ολόθερμα να διαβάσεις την πρώτη νουβέλα του L’étranger.

Πρόκειται δίχως άλλο για ένα βιβλίο καταπληκτικό, απ’ αυτά που σε παιδεύουν μήνες ολόκληρους, σ’ αυτά που ορκίζεσαι επάνω τους και που σ’ αλλάζουν τρόπο σκέπτεσθαι και ζωής.

Σίγουρα θα το μεταφράσω. Είναι πολύ μικρό, άψογα γραμμένο (κυρίως το πρώτο μέρος του) και τελειώνει μ’ ένα allegro vivace τραγικό μαζί και υπέροχο. Για ένα τέτοιο βιβλίο θα έδινα τρία χρόνια ζωής.

(Δεν βρίσκομαι κάτω απ’ την επήρεια ενθουσιασμού. Πάνε τρεις μήνες που το διάβασα και ξαναδιαβάζοντάς το ανακάλυψα καινούργιες αρετές.)

ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟΝ «ΕΛΛΑΣ»
ΤΣΑΓΚΑΡΑΔΑ ΠΗΛΙΟΥ

Τετάρτη, 1 Αυγούστου 1956

Βασίλη μου,

Κάποια κακή μοίρα έχει βάλει το δάχτυλό της πάνω στη φιλία μας και την εμποδίζει ν’ ανθίζει όπως θα της άξιζε. Λοιπόν, και φέτος οι στεριές και οι θάλασσες θα μας χωρίσουν και η κάψα του καλοκαιριού θα μας βράσει σε χωριστές χύτρες. Μ’ έπιασαν πάλι τα εντερικά μου –τι άλλο– και με καθήλωσαν μια φορά στην Αθήνα και μια στον Βόλο περαστικός για τη Σκιάθο.

Και τι γύρευες στη Σκιάθο, θα ρωτήσεις δικαιολογημένα, μια κι εγώ σε περιμένω στη Θάσο; Ναι, αλλά στη Θάσο το νερό κόβει τ’ άντερα μ’ ένα κρυφό μαχαιράκι, φυλαγμένο επίτηδες για τους «λεπτεπίλεπτους» οργανισμούς της Αθήνας, κι ακόμα τα φρούτα της με την όλο χυμό σάρκα μοιάζουν με ωραίες γυναίκες που περιμένουν τους άγουρους να τους πιουν το αίμα σαν άλλες λάμιες του θρύλου.

Καταλαβαίνεις τι φαύλος κύκλος. Έτσι αποφάσισα να καταφύγω στο νησί του «αγίου» της λογοτεχνίας μας, με την ελπίδα ν’ αγιάσω την πένα μου τη βουτηγμένη σε ξεβαμμένο λογοτεχνικό μελάνι.

Ταξίδεψα με τους δικούς μου (και πίστευσε ότι είναι «ιδεώδες» όταν θέλεις να φύγεις και ν’ αφήσεις τα γνωστά μονοπάτια που έβοσκες άλλοτε τα πρόβατά σου, να τ’ αφήνεις και να φεύγεις αλλά να παίρνεις μαζί σου τα γιδοπρόβατα!) με αποκλειστικό σκοπό να παρακολουθώ παραδόσεις, του πατέρα μου πάνω σε ναυτικά και εμπορικά θέματα που μου είναι απαραίτητα για τη δουλειά μου.

(Και μια παρένθεση: Από τις 16 τρεχ. αλλάζω γραφείο αλλά όχι και δουλειά. Εξακολουθώ να βρίσκομαι στον εφοπλιστικό κλάδο, αλλά στο μεγάλο γραφείο του Καλλιμανόπουλου, όπου εάν η τύχη κι ο εαυτός μου βοηθήσουν θα έχω μεγάλες προοπτικές. Θα σου γράψω εκτενέστερα πάνω σ’ αυτό, από την Αθήνα πια.)

Λοιπόν για να συνεχίσω, στην πορεία πάνω για το νησί της Σκιάθου και σταθμεύοντας στον Βόλο, με πιάνει μια μεγάλη κρίση που με αναγκάζει να μείνω και από εκεί πια να αλλάξω σχέδια μιας και η θάλασσα θα μου ήταν μόνο ένας πειρασμός. Έτσι ανεβήκαμε εδώ πάνω στα ύψη του γραφικού Πηλίου σε μια θαυμάσια τοποθεσία, την Τσαγκαράδα, όπου υποβόσκει μια ελαφριά πλήξη και ελπίζω να καταπιαστώ με μελέτη, διαβάσματα, περιπάτους και άλλες ασχολίες της εξοχής.

Το ονειρευόμουν διαφορετικό ετούτο το καλοκαίρι: τυλιγμένο μέσα στην πάχνη μιας βορινής θάλασσας του τόπου μου και δεμένο με μια ακριβή φιλία. Τα πράγματα ήρθαν διαφορετικά. Με παρηγορεί η σκέψη ότι με περιμένει εντατική εργασία στην Αθήνα και πως για την ώρα μέσα στις κορφές του Πηλίου μπορώ να πλάθω μερικά αραχνοΰφαντα όνειρα.

Μαζί σου προσπάθησα να επικοινωνήσω τηλεφωνικώς από την Αθήνα, για να σου έλεγα προφορικά ότι δεν θα ερχόμουν στη Θάσο, αλλά και για να σε ρωτήσω εάν τα χειρόγραφα του βιβλίου σου μαζί με το γράμμα μου έφτασε στα χέρια σου. Δεν μπορούσες να μου γράψεις δυο λέξεις, μωρέ Βασίλη, να μου πεις ότι τα έλαβες να μην ανησυχώ; Ας είναι.

Τώρα με απασχολεί πού θα στείλω το γράμμα. Θα δοκιμάσω να το στείλω στη Θάσο, μπορεί να είσαι ήδη φτασμένος εκεί. Τώρα σκέφτηκα ότι η απόσταση μεταξύ μας έχει μικρύνει. Κι αυτό είναι κάτι, δεν νομίζεις; Δεν σου λέω να μου απαντήσεις, γιατί δεν ξέρω πόσο θα μείνω εδώ. Θα σου ξαναγράψω, φαντάζομαι από την Αθήνα πια, και τότε δικαιολογημένα θα σου ζητώ πολλά, μα πάρα πολλά νέα δικά σου.

Κρίμα! Είσαι ο μόνος άνθρωπος που θα είχα την επιθυμία να τον έχω σύντροφο για το καλοκαίρι. Εδώ πρέπει να σου σημειώσω ότι σε σκέφτομαι πολύ συχνά και σε επιθυμώ συνεχώς. Γι’ άλλους ανθρώπους θα φαίνεται τρομερά παράδοξο (ιδίως σε μερικούς νέους) και ίσως και να έβαζαν με το μυαλό τους υποψίες, αλλά σκέψου πόσο λίγοι άνθρωποι έχουν μείνει αγνοί!
Σε φιλώ

(Αποσπάσματα από τη Νεανική αλληλογραφία (1954-1960) του Βασίλη Βασιλικού και του Μένη Κουμανταρέα, Εκδόσεις Τόπος)

Με αυτού του είδους τις ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες διανθίζεται η Νεανική αλληλογραφία του Βασίλη Βασιλικού και του Μένη Κουμανταρέα: με την αγωνία του έρωτα, την ανάγκη της φιλίας και τις δεσπόζουσες μορφές, όσον αφορά κάθε τους σκέψη και προοπτική, του Μάνου Χατζιδάκι και του Νίκου Γκάτσου. Πάνω απ’ όλα αυτά, όμως, κυριαρχεί το πάθος δύο νέων ανθρώπων για δημιουργία ένα πάθος που παραμερίζει κάθε άλλη, αν και ουσιαστική στην τότε ανάπτυξή τους, εφήμερη δραστηριότητα.

Πρόσκληση από τις Εκδόσεις Τόπος στην παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Βασιλικού & του Μένη Κουμανταρέα Νεανική Αλληλογραφία 1954-1960

Για το βιβλίο θα μιλήσουν:
Άρης Μαραγκόπουλος, συγγραφέας
Θανάσης Θ. Νιάρχος, ποιητής
Αριστοτέλης Σαΐνης, φιλόλογος-κριτικός βιβλίου
καθώς και οι δύο αλληλογράφοι

Τετάρτη 3 Δεκεμβρίου 2014, ώρα 12.30 μ.μ.
Στο αμφιθέατρο του Ιδρύματος Β. & Μ. Θεοχαράκη
Βασιλίσσης Σοφίας 9 & Μέρλιν 1, Αθήνα

210-3611206
Είσοδος Ελεύθερη στο κοινό

http://tvxs.gr/news/biblio/neaniki-allilografia-1954-1960