14-15/6/14 – To σεμινάριο Αφήγηση Ζωής πάει στην Αίγινα με χαρτί και μολύβι

DSC00187Το Σαββατοκύριακο 14 – 15 Ιουνίου 2014, θα συναντηθούν παλιοί και νέοι συμμετέχοντες του Σεμιναρίου Αφήγηση Ζωής στην Αίγινα με γνωστούς, φίλους και συντρόφους.

Θάλασσα, ήλιος, μπάνιο, αυτοσχέδιο φύτεμα (για εντελώς αρχάριους σαν και μένα!) διαφόρων βοτάνων στο χωράφι του παππού με γνήσιους παραδοσιακούς σπόρους από την εναλλακτική κοινότητα peliti.gr (παρέα με τη Θεά, τη Δάφνη και τον Φιοντόρ – τις γάτες του σπιτιού), βόλτες, μάζεμα θυμαριού στους λόφους γύρω από την παραλία, συζήτηση, διάβασμα και γράψιμο, κρασί, φαγητό και εκπλήξεις από μένα, αλλά και από εσάς που μπορεί να σκεφτείτε ο καθένας χωριστά και να προτείνετε.

Το Σαββάτο το απόγευμα στις 7μμ θα γίνει δωρεάν εισαγωγικό εργαστήριο για όσους νέους δεν το έχουν παρακολουθήσει και την Κυριακή το πρωί στις 11, θα διαβαστούν από όσους θέλουν κείμενα με γενικές Αφηγήσεις Ζωής  ή επιλεκτικά από το θέμα της έρευνας «Αφηγήσεις ζωής στην κρίση». Καθένας μπορεί να συμμετέχει μόνο σε ότι επιλέξει, φυσικά με ελεύθερη συμμετοχή σε όλες τις δραστηριότητες.

Πάρτε αν θέλετε χαρτί και μολύβι, μαγιό, πετσέτα, σλίπινγκ μπαγκ (ακόμα και σκηνή) όσοι θα διανυκτερεύσετε στην παραλία, φιδάκια για τα κουνούπια (προληπτικά) και φακό. (ότι άλλο χρειαστείτε υπάρχει σούπερ μάρκετ 15 λεπτά από την παραλία, αλλά και στο σπίτι, 5 λεπτά από την «κατασκήνωση» υπάρχει νερό για ντους, τουαλετα, κουζίνα για μαγείρεμα και ψήσιμο καφέ, ψυγείο για χυμούς ή ότι άλλο χρειαστείτε.

Όσοι δεν θέλετε να διανυκτερεύσετε στην παραλία, μπορείτε να διαλέξετε κάποιο δωμάτιο ΕΔΩ. Κάποιους θα καταφέρω και να τους φιλοξενήσω στο σπίτι. Αν μείνετε στην Ραστώνη μπορείτε να πάρετε τηλέφωνο και να πείτε ότι είστε από το σεμινάριο Αφήγηση Ζωής της Κρυσταλίας Πατούλη, για να σας κάνουν καλύτερη τιμή, τους το έχω ζητήσει ήδη και έχουν συμφωνήσει, απλά πρέπει να τους υπενθυμίσετε.

Πιθανές χρήσιμες πληροφορίες:

Το φθηνότερο εισητήριο το έχει το καραβάκι Άγιος Μιχαήλ, αλλά δεν έχω κάποιο τηλέφωνο και φεύγει μόνο ένα την ημέρα νομίζω. Το αμέσως φθηνότερο είναι ο Άγιος Νεκτάριος (σύνολο 13 ευρώ «πήγαιν’ έλα») τηλ. 2104225625 – 2297025625. Στα άλλα συμβατά καράβια το εισητήριο είναι 8 ή 9 ευρώ μόνο το «πήγαινε». Το ταξίδι είναι μία ώρα. Στα Δελφίνια είναι μισή ώρα αλλά στοιχίζουν 13 ευρώ, επίσης μόνο για το «πήγαινε» – τηλ. 22970-2580 και 2104199000.

Συνάντηση το πρωί του Σαββάτου στην Παραλία Καμάρες (Περιοχή: 5 λεπτά με ταξί (5 ευρώ) – είναι οργανωμένη και βρίσκεται στα σύνορα Αίγινας – Χλόης – Κυψέλης. Ο χάρτης ΕΔΩ

(Αν επιλέξετε να έρθετε όλοι μαζί, θα μοιραστείτε και τα έξοδα του ταξί. Μπορώ να σας φέρω σε επαφή με ιμέιλ όσοι μου πείτε ότι θα έρθετε και αποφασίσετε την ώρα που θα φεύγει καράβι)

*Όσοι θέλετε να έρθετε επικοινωνείστε το αργότερο μέχρι τις 10/6 στο ιμέιλ: cpatouli@yahoo.gr – για να μιλήσουμε και στο τηλέφωνο κατόπιν εάν θέλετε διευκρίνηση σε οτιδήποτε άλλο.

H Παραλία Καμάρες:

DSC00326

DSC00335DSC00291DSC00283DSC00279DSC00283DSC00234

Και το χωράφι του παππού:

DSC00257Σας περιμένω όλους με χαρά!

«Μ’ αγαπά η χώρα μου;»: Ο λόγος στα παιδιά και τους εφήβους της κρίσης

Tvxs

17:55 | 31 Μάιος. 2014

Μέσα από δύο πτυχιακές έρευνες των ψυχολόγων Ελένης Σουκούρογλου και Αναστασίας Αδάμ που πραγματοποιήθηκαν στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου υπό την επίβλεψη της καθηγήτριας ψυχολογίας και συγγραφέως Φωτεινής Τσαλίκογλου, δόθηκε ο λόγος στα παιδιά και στους εφήβους της κρίσης. Τα παιδιά με τις ζωγραφιές τους και τις ιστορίες τους και οι έφηβοι μέσω της ημιδομημένης συνέντευξης και της αφήγησης, απάντησαν τι σημαίνει  οικονομική κρίση, πως την βιώνουν, ποιες είναι οι αιτίες της και ποιες οι πιθανές λύσεις.

Ο παιδικός και εφηβικός λόγος φάνηκε απρόβλεπτος, αποκαλυπτικός, σκληρός αλλά και ευαίσθητος. Αποτέλεσε έκπληξη, συγκίνηση, πρόκληση, πρόσκληση, τροφή του νου και της ψυχής όλων των παρευρισκόμενων.

Τα παιδιά και οι έφηβοι τόλμησαν να μη συγκαλύψουν την αλήθεια*. Τόλμησαν να δώσουν νόημα στην απώλεια και στο πόνο που αυτή η κρίση τους προκάλεσε, εκφράζοντας τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τα βιώματά τους. Τόλμησαν επίσης, να κάνουν γνωστή την έντονη ανάγκη τους να σχηματοποιήσουν την κρίση μέσα από τις ζωγραφιές τους, το φορτισμένο συναισθηματικά λόγο τους αλλά και την λογική κρίση τους.

Και η κρίση μέσα από αυτό το βίωμα των εφήβων πήρε μορφή. Άγρια, κακιά, εγκληματική μορφή που προσωποποιεί τη βίαιη αρπαγή όλων όσων χρειάζεται και στερείται η Ελληνική οικογένεια: «… αν μπορούσα… (σιωπή)… θα… (σιωπή)…. έπαιρνα την κατάσταση στα χέρια μου και θα έφτιαχνα με το… , ελπίζω να μην ακουστεί κάπως αυτό… με το έτσι θέλω, μια καλύτερη κατάσταση.» (Αριάδνη).

Όμως και ο λόγος των μικρών παιδιών υπήρξε αφοπλιστικός: «(Η κρίση) Είναι μία χοντρή κυρία, με μεγάλα χέρια και πόδια επειδή τρώει πολύ, τρώει τα ευρώ μας σαν τον κακό λύκο του παραμυθιού. Το στόμα είναι τεράστιο για… «να μας φάει»» (Μελίνα, 5 χρονών)

Παρουσιάζοντας τις συνέπειες της κρίσης, καταδίκασαν τους υπεύθυνους, ζήτησαν με επιμονή την τιμωρία τους αλλά και έδωσαν την δική τους αισιόδοξη ματιά για το μέλλον. Ενδιαφέρον είχε επίσης, η διαφοροποιημένη ματιά των παιδιών από τα ιδιωτικά σχολεία, που πάλι σαν καθρέφτης της κοινωνίας μας, έδωσε μία αίσθηση της πιθανής ανάλογης αντίληψης της κρίσης από εκείνους τους ενήλικες που δεν αντιμετωπίζουν σοβαρά οικονομικά προβλήματα.

Οι έφηβοι από την άλλη μεριά προσπαθώντας να συγκροτήσουν την ταυτότητά τους, καθρεφτίστηκαν στο κοινωνικό βλέμμα προς αυτούς. Το είδωλό τους φάνηκε ισχυρά τραυματισμένο και κατακερματισμένο, αφού και ο καθρέφτης που στάθηκαν μπροστά του ήταν το ίδιο τραυματισμένος.

Στην πλατεία Εξαρχείων στο Floral τη Δευτέρα στις 20/5/2014 έγινε παρουσίαση και συζήτηση για τις δύο αυτές έρευνες, με όλους τους συμμετέχοντες να αντιμετωπίζουν τελικά το βασικό ίσως ερώτημα που δείχνει να θέτουν συμβολικά τα παιδιά και οι έφηβοι της Ελλάδας σήμερα: «Μ’ αγαπά, ή δεν μ’ αγαπά η χώρα μου;».

Σε μέρες που βήμα κυρίως έχουν οι «ειδικοί και επαγγελματίες της πολιτικής» για το θέμα της κρίσης, για πρώτη φορά δόθηκε βήμα στον παιδικό και εφηβικό λόγο: «… ένοιωσα… ότι τα μοιράζομαι με κάποιον… που νοιάστηκε για μένα…» (Ιάσονας)

Αφορμή αυτής της εκδήλωσης αποτέλεσε η παρουσίασή τους στο tvxs.gr στα πλαίσια της έρευνας για τις αιτίες και τις λύσεις της κρίσης της δημοσιογράφου και συμβούλου ανθρωπίνων σχέσεων Κρυσταλίας Πατούλη, όπου στα αποτελέσματά της καταδεικνύεται εκτός των άλλων πόσο σημαντική είναι η επίγνωση της πραγματικότητας που βιώνει η χώρα μας τα τελευταία χρόνια.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου έδωσε το έναυσμα, την έμπνευση και την καθοδήγηση για την διεξαγωγή των δύο ερευνών και τίμησε με την παρουσία της την εκδήλωση, ενώ παράλληλα με τη σειρά της η Κρυσταλία Πατούλη βοήθησε να ακουστούν οι φωνές των παιδιών ακόμα πιο δυνατά και πιο μακρυά γιατί όπως και η ίδια ανέφερε «αυτήν την επίγνωση «την οφείλουμε όχι μόνο στους εαυτούς μας, αλλά κυρίως στα νέα παιδιά»«.

Τα λόγια της Φωτεινής Τσαλίκογλου συνοψίζουν την ανάγκη αυτή: *«Ζούμε μέρες θανάτου και πρέπει να πούμε «όχι» στο καμουφλάζ του πόνου, «όχι» στον κατευνασμό, «όχι» στην συγκάλυψη. Διότι αν  αντέξουμε να διαχειριστούμε όλες αυτές τις απώλειες, αντί να μας διαλύσουν θα καταφέρουν να μας αφυπνίσουν. Και ίσως αυτό, είναι το ύστατο δώρο που μπορούμε να περιμένουμε…»

Στο κατάμεστο από συμμετέχοντες Floral, με επιπλέον ειδική σύγχρονη μετάφραση όλων των λεγομένων στη νοηματική γλώσσα, το βιωματικό παιχνίδι με τις μαργαρίτες -έμπνευση της Αναστασίας Αδάμ από το βιβλίο «Δε μ’αγαπάς. Μ’αγαπάς» της Φωτεινής Τσαλίκογλου– έδειξε να φέρνει όλους πιο κοντά σε αυτό το κοινωνικό διπολικό μήνυμα που ο έφηβος εισπράττει: «Δεν είσαι πια παιδί. Είσαι ακόμα παιδί», το οποίο τον οδηγεί στη σύγχυση και τα οδυνηρά της αποτελέσματα που οι ίδιοι οι έφηβοι αποτυπώσανε με έμφαση στο λόγο τους.

«Μ’ αγαπά; Δε μ’αγαπά;» αναρωτηθήκαν όλοι, μέσω αυτής της αυθόρμητης δραματοποίησης, γι’ αυτό το συμβολικό ερώτημα των παιδιών και των εφήβων:

Μ’ αγαπά η χώρα μου; Μ’ αγαπά αυτή η χώρα που μού κλέβει την ταυτότητα; Που μου στερεί τα όνειρα; Δε μ’ αγαπά δυστυχώς… ήταν η  απάντηση. Κι όμως, εκείνη τη στιγμή, ακούστηκε στο βάθος κάτι ανατρεπτικό «Μ’ αγαπά, απλά περισσεύει ένα… Περισσεύει ένα πέταλο από τη μαργαρίτα.» γιατί ίσως στο χέρι μας είναι, το πώς θα αντιληφθούμε και θα διαμορφώσουμε τις καταστάσεις, το πως θα ονειρευτούμε το μέλλον.

Άλλωστε, τα παιδιά και οι έφηβοι, παρά τη σύγχυση και το διάχυτο φόβο τους, απαλλαγμένοι από ενοχές, τόλμησαν να επινοήσουν τρόπους δημιουργικής θέασης του κόσμου:

– Μας κάλεσαν να μη δεχτούμε τη κρίση ως κάτι φυσικό, αναπόφευκτο και μοιραίο αλλά να τη μετατρέψουμε σε κρίση(σκέψη) και από εκεί σε αλλαγές προσωπικές και κοινωνικές.

– Μας κάλεσαν στην αυτοπαρατήρηση και τη παρατήρηση του κόσμου γύρω μας με στόχο την συνειδητοποίηση και το μοίρασμα, υπερβαίνοντας το «εγώ» με το «εμείς».

Η σκυτάλη είχε ήδη πλέον δοθεί από τους ομιλητές στους συμμετέχοντες και ξεκίνησε η συζήτηση, όπου ακούστηκαν πολλές σκέψεις, απορίες, προβληματισμοί αλλά και προτάσεις:

  • «Μήπως μιλάμε για «κρίση πολιτισμού;»,
  • «Αν θέλουμε να δημιουργήσουμε κοινωνίες με μέλλον πρέπει να δώσουμε τόπο στην ουτοπία»,
  • «Μήπως λοιπόν να δώσουμε προτεραιότητα και στη φαντασία των παιδιών;»,
  • «Η κρίση, η σκέψη των παιδιών είναι η μόνη μου αισιοδοξία!»,
  • «Τα παιδιά οραματίζονται, μας ανοίγουν νέους ορίζοντες!»,
  • «Η Τέχνη είναι αντίδοτο στην κρίση!»,
  • «Μην αφήσουμε την τέχνη να χαθεί από τα σχολεία!»
  • «Η Τέχνη πάντα μάς βοηθά να ανακαλύψουμε τις λύσεις και τις διεξόδους!»,
  • «Τα παιδιά και οι έφηβοι χρειάζονται ψυχολογική συμβουλευτική παρέμβαση στη παρούσα συγκυρία, το ίδιο οι γονείς και οι δάσκαλοί»,
  • «Να ακούσουμε τα παιδιά που μας καθρεφτίζουν»
  • «Τί θα έλεγαν οι ενήλικες αν μπορούσαν πραγματικά να εκφραστούν ελεύθερα;»
  • «Τί θα έλεγαν οι μετανάστες αν μπορούσαν να μιλήσουν για την Κρίση που βιώνουν σε μια χώρα που δεν έχουν την στήριξη από πουθενά;»
  • «Υπάρχει αίτημα ψυχολογικής παρέμβασης πρόληψης αλλά ταυτόχρονα έλλειμμα»,
  • «Η ψυχολογία μπορεί να έχει διττό ρόλο στα χέρια της εξουσίας. εξαρτάται ποιον τύπο ανθρώπου θέλει να δημιουργήσει»,
  • «Η οικογένεια ως μικρογραφία της κρίσης;»
  • «Ελπίδα αποτελεί η μη συναίνεση μας στο τέρας της κρίσης που η εξάχρονη Μελίνα, ζωγράφισε! Να μη νοιώσουμε ότι έχουμε γίνει ένα με αυτό!»
  • «Ποιος και με ποια κριτήρια θα μας πει για τη κανονικότητα;»
  • «Σήμερα ένοιωσα σαν να μεταμορφώθηκε η συνθήκη της ζωής μου, σαν να είδα με διαφορετικό τρόπο τα πράγματα και τον εαυτό μου μέσα σ’ αυτά»

Και στο τέλος «Πώς να κρυφτείς απ΄ τα παιδιά; Έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλα!» αρχίσαν να τραγουδούν όλοι…

Το Floral γεμάτο από μαργαρίτες και μουσικές, ζωγραφικά σχέδια, συναισθήματα, σκέψεις και προτάσεις, μοίρασμα και συνειδητοποίηση, δράση και πράξη, μεταμορφώθηκε ως ένας νέος ασύμβατος βιότοπος για την κρίση, που μας αποκάλυψαν τα μικρά παιδιά και οι έφηβοι, ανοίγοντάς απλά και γενναιόδωρα την ψυχή τους.

Κι αν πρέπει να ξεχωρίσουμε το πιο δυνατό μήνυμα αυτής της βραδιάς, είναι η ευγνωμοσύνη όλων μας προς αυτά τα παιδιά που ανοίχτηκαν και μας μίλησαν. Η έκφραση, η ωριμότητα, η αισιοδοξία, αλλά κυρίως η αλήθεια τους, πως τίποτα δεν είναι καταδικασμένο όσο είμαστε διατεθειμένοι να το μοιραστούμε και να το παλέψουμε μαζί.

Αναστασία ΑδάμΕλένη Σουκούρογλου

…να μη φοβάμαι να γράφω όσα αισθάνομαι…

Δημοσίευση για το βιβλίο «Το Ημερολόγιο ενός Ανέργου»

Mitsi Giannopoulou: Έχει και τη δική μου ιστορία μέσα, και γι αυτό ευχαριστώ την Crystalia Patouli που με δίδαξε να μη φοβαμαι να γραφω όσα αισθάνομαι, πόσο μάλλον όταν εχουνε διυλιστεί απο το πετσί μου:
Οι Άνεργοι στην Ελλάδα Γράφουν τη Δική τους Ιστορία στην Κυριολεξία – http://www.vice.com

Χιλιάδες άνθρωποι έχασαν την υπόσταση τους και έγιναν ένα θλιβερό νούμερο – κάθε μήνα μεγαλύτερο – στα δελτία της Στατιστικής Υπηρεσίας. Όλοι μιλάνε γι’ αυτό -κανείς γι’ αυτούς. Δεν έχουν πια ονόματα, ταυτότητα , πρόσωπο. Είναι απλώς ένα 27,8%. Το υψηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το επικαλούνται οι βουλευτές στις πολιτικές αντιπαραθέσεις της τηλεδημοκρατίας, καταρτίζουν προγράμματα οι εμπειρογνώμονες του Υπουργείου Εργασίας, το ανιχνεύουν οι δημοσκόποι ως πρώτη απάντηση στην ερώτηση «ποιο είναι το σοβαρότερο πρόβλημα της χώρας;». Όμως, το νούμερο δε λέει να πέσει -οι άνεργοι κραυγάζουν σιωπηλά στον απόηχο του ελληνικού «success story».

Αυτή την κραυγή αποτυπώνουν οι περίπου 3000 ιστορίες στο «Ημερολόγιο ενός ανέργου». Μια ιδέα του δημοσιογράφου και συγγραφέα Χριστόφορου Κάσδαγλη η οποία γεννήθηκε τον Απρίλιο του 2013. «Άρχισα να καταδύομαι σ’ αυτό το χώρο μαζί με τις προσωπικές μου εμπειρίες ανεργίας όταν τελείωνα το προηγούμενο βιβλίο μου. Εκεί άνοιξε ένα καινούργιο παράθυρο. Στόχος ήταν πια να υπάρξει ένα χώρος αυτοέκφρασης των ίδιων των ανέργων. Επιστράτευσα την παλιά τεχνογνωσία που δημιούργησα για τη στήλη Φαντάρε που πας. Η μεγαλύτερη διαφορά είναι ότι ο φαντάρος γνωρίζει πως η θητεία του θα τελειώσει κάποια στιγμή. Το πιο τραγικό στην ανεργία είναι ότι δεν έχει ημερομηνία λήξης», μου λέει ο Χριστόφορος. Έτσι φτιάχτηκε το «Ημερολόγιο», ως μια εύχρηστη ηλεκτρονική πλατφόρμα, όπου μπορούσε ο καθένας να γράψει χωρίς φιλτραρισμα την ιστορία του, χωρίς τεχνικά εμπόδια και με τρόπο που ο ίδιος θα επιλέξει να συστηθεί. Πολύ γρήγορα αποδείχθηκε ότι υπήρχε αυτή η ανάγκη για μοίρασμα. Ήδη από την πρώτη μέρα στο «Ημερολόγιο» έφτασαν 15 ιστορίες. Ήταν σα να το περίμεναν.

Άνθρωποι από όλες τις γωνιές της Ελλάδας είδαν εδώ μια δυνατότητα αδιαμεσολάβητης έκφρασης. Νέοι με υψηλό μορφωτικό επίπεδο που βαρέθηκαν να χαζεύουν τα πτυχία τους, 50άρηδες που έμειναν μετέωροι αδυνατώντας να βγουν στη σύνταξη ή να βρουν δουλειά, εργένηδες που παράτησαν το διαμέρισμα στο Παγκράτι μόλις τελείωσε το επίδομα ανεργίας και αναζήτησαν την τύχη τους σ’ εκείνο το κτηματάκι που τους άφησε ο θείος, 30αρηδες που πήγαν για διδακτορικό στο εξωτερικό και δεν ξαναγύρισαν, απλήρωτοι που αναρωτιούνται αν το αφεντικό τους πήρε στα σοβαρά τη ρήση ότι αυτό που μετράει «είναι η δόξα και όχι το χρήμα». Οι γυναίκες όμως, όπως μου εξηγεί ο Χριστόφορος, έδωσαν τον τόνο, ποιοτικά και ποσοτικά. Λογικό από μια άποψη αφού η ανεργία είναι γένους θηλυκού. Στις γυναίκες το ποσοστό φτάνει το 31,6% σε αντίστιξη με το 24,5% των ανδρών. «Θα μπορούσε να λέγεται το Ημερολόγιο μιας άνεργης αλλά τι να κάνεις που η γλώσσα είναι σεξιστική» επισημαίνει. Οι περισσότεροι δε γνωστοποιούν τα πραγματικά τους στοιχεία και θωρακίζονται γύρω από την ανωνυμία, αφού η συνθήκη της ανεργίας συνεπάγεται την αυτοενοχοποίηση. Είναι η μεγάλη νίκη του κοινωνικού δαρβινισμού. Η αποποίηση των ευθυνών της θεσμοθετημένης Πολιτείας και η επικέντρωση στο ίδιο το υποκείμενο. Στο τέλος πιάνει. Νομίζεις ότι φταις εσύ που είσαι άνεργος, ότι υπήρχε κάτι παραπάνω ή κάτι καλύτερο που θα μπορούσες να κάνεις και δεν έκανες. Λες και το γεγονός ότι η χώρα απόλεσε σχεδόν το 1/3 του ΑΕΠ της, όπως συμβαίνει μόνο σε καιρούς πολέμου, δεν παίζει καμία σημασία.

Κάπως έτσι, με οργή και θλίψη, με νεύρα και ενοχές, με χιούμορ και συγκίνηση γέμισαν οι σελίδες του «Ημερολογίου ενός άνεργου» και σήμερα πια έγιναν βιβλίο. Κυκλοφορεί από χθες [Τετάρτη 28/5] με 155 + 1 αληθινές ιστορίες από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Η έκδοση του βιβλίου σηματοδοτεί το κλείσιμο ενός κύκλου -η παρουσίασή του την έναρξη ενός νέου. Μια παρουσίαση η οποία θα πραγματοποιηθεί στις 19 Ιουνίου –στο πάνελ δε θα κάθονται «ειδήμονες» που κατά το γνωστό έθιμο δεν έχουν διαβάσει το βιβλίο αλλά πάντα βρίσκουν μερικά αφηρημένα καλά λόγια να πουν. Θα μιλήσουν οι πραγματικοί συγγραφείς οι ίδιοι οι άνεργοι και θα έχει έναν χαρακτήρα «συνέλευσης».

Επόμενος σταθμός είναι το «Μανιφέστο των Ανέργων». «Ο στόχος είναι να φτιάξουμε μια συνεργατική πλατφόρμα τύπου Wikipedia για να συνδιαμορφώσουν οι ίδιοι οι άνεργοι ένα συλλογικό ντοκουμέντο που να περιγράφει το πρόβλημα και να προτείνει λύσεις. Αυτό επειδή δεν υπάρχει, πρέπει να το επινοήσουμε. Να σπάσει ο φαύλος κύκλος ενοχής και σιωπής», μου λέει ο Χριστόφορος.

Η ανεργία είναι η επιτομή της οικονομικής κρίσης και η απόδειξη ότι μερικές φορές η θεραπεία σκοτώνει περισσότερο από την ίδια την ασθένεια. Στην Ελλάδα οι 930.000 θέσεις εργασίας που δημιουργήθηκαν μέσα σε 17 χρόνια, την περίοδο 1992 – 2008, χάθηκαν την τελευταία πενταετία. Οι δείκτες ανεργίας που βρίσκονταν κάτω από 12% εκτοξεύτηκαν στο επίσημο 27,8% και στο εξωφρενικό 62% για νέους κάτω των 25 ετών. Η πραγματική ανεργία σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ είναι πολύ μεγαλύτερη και ξεπερνάει το 30%. Ο λόγος ανέργων / απασχολούμενων υπερβαίνει σήμερα το 1/3. Είναι δύσκολο όμως να συλλάβουμε την πραγματικότητα πίσω απ’ αυτούς τους αριθμούς. Η ανεργία δεν υπάρχει στο φαντασιακό παρά μόνο αυτών που τη βιώνουν. Αυτοί ξέρουν πως είναι να παγώνει ο χρόνος βασανιστικά πάνω από ένα τηλέφωνο που δε χτυπάει, πως είναι να ντρέπεσαι, να φταις εσύ και να σου φταίνε παράλληλα όλοι, να απομονώνεσαι και να σπας τις γέφυρες με τον κόσμο. Γιατί η απώλεια εργασίας στις δυτικές κοινωνίες ισοδυναμεί με απώλεια ταυτότητας και νοήματος.

Παρακάτω ακολουθούν μερικά αποσπάσματα από τις ιστορίες του «Ημερολογίου». Σ’ αυτές  αρκετοί θα αναγνωρίσουν την πραγματικότητα του εαυτού τους και οι υπόλοιποι μια δυνητική απειλή. Δεν αρκεί απλώς να την ξορκίσουμε. Πρέπει να την αντιμετωπίσουμε στα ίσια.

Θυμάμαι σαν να ήταν χθες το πρώτο βράδυ που γύρισα σπίτι. Είχαμε βάλει τα παιδιά για ύπνο. Ο μεγάλος επτά και oμικρός πέντε χρονών τότε. Περνώντας έξω από το δωμάτιό τους, τους άκουσα να ψιθυρίζουν στο σκοτάδι. «Ο μπαμπάς απολύθηκε», είπε ο μεγάλος. «Τι θα πει “απολύθηκε”;» ρώτησε ο μικρός. «Τον έδιωξαν από τη δουλειά». «Και τώρα τι θα κάνουμε; Πώς θα ψωνίζουμε; Τι θα τρώμε;» αναρωτήθηκε με φανερή αγωνία ο μικρός. «Μη σε νοιάζει, κοιμήσου τώρα. Δεν ξαναμίλησαν.

Πτυχίο, μεταπτυχιακό, μισό χρόνο εθελοντική εργασία, και τι είμαι; 65 μόρια στον ΟΑΕΔ…

Έφυγα. Κρατώντας την ανάσα μου, σφίγγοντας τα δόντια να μη χαθεί η αξιοπρέπεια. Όταν το δάπεδο που πάνω του είχα απλώσει δυο τρεις ασφαλιστικές δικλείδες έγινε καταπακτή, γύρισα πίσω εκεί όπου σχεδόν ποτέ δεν είχα υπάρξει. Να γλυτώσω νοίκια και κοινόχρηστα, να μαζέψω τα έξοδα, να κόψω, να κόψω, να κόψω. Άλμα από την Αθήνα στην επαρχία, στον γενέθλιο τόπο. Άντε βρες ρίζα ν’ ανθίσεις.

Νόρα είναι το όνομα που θα ήθελα να έχω σε μιαν άλλη, διαφορετική ζωή απ’ αυτήν που βιώνω τώρα… Σ’ εκείνη τη ζωή θα ήμουν πιο χαρούμενη, με αισιοδοξία, με όνειρα και στόχους που θα ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθούν. Σε μια ζωή όπου θα ξυπνάω το πρωί και θα έχω τη δουλειά μου για να πάω.

Αν θέλετε να μεταναστεύσετε, πρώτα πρώτα να μην εμπιστευτείτε καμία «εταιρεία» που θα σας βρει δουλειά. Μετά, ξεχάστε ότι έχετε συγγενείς και φίλους σ’ εκείνο το μέρος και τάχα θα σας βοηθήσουν.
Αν δεν κάνετε τα παραπάνω, το πιο πιθανό είναι να βρεθείτε σε ξένη χώρα χωρίς δουλειά, λεφτά και άδεια παραμονής. Ξεχάστε ότι υπάρχουν Έλληνες, οργανώσεις, εκκλησία κι ότι θα σας βοηθήσουν. Δεν πρόκειται.

Δούλευα 23 χρόνια σε βαριά βιομηχανία μετάλλου. Όταν με απέλυσαν, ένιωσα ότι με δολοφονούσαν, έτσι απλά, με μια σφαίρα που έγραφε το όνομά μου (με δικαστικό επιμελητή). Έτσι νιώθω, άλλαξα, δεν είμαι ο ίδιος πλέον, αγρίεψα.

Έχω εκπληρωμένες στρατιωτικές υποχρεώσεις. Μπορώ να εργάζομαι αδιάκοπα για πάνω από 12 ώρες συνεχόμενες αδιαμαρτύρητα. Επίσης δεν έχω προσωπική ζωή, δεν έχω φίλους, δεν έχω κοπέλα, δεν σκοπεύω να κάνω οικογένεια ποτέ (οπότε δεν έχω αυξημένες οικονομικές απαιτήσεις), δεν έχω όνειρα πέρα από το καλό της εταιρείας. Δεν πίνω, δεν καπνίζω, δεν τρώω, δεν χρειάζομαι ποτέ διάλειμμα. Τέλος, θα ήθελα να σας γνωστοποιήσω πως δεν ζητάω πάνω από 300 ευρώ το μήνα, μπορώ δε να πληρώνομαι και με καθυστέρηση πέντε έξι μηνών, καθώς δεν τρέχουν νοίκια (μένω με τους γονείς μου). Είμαι γραμμένος και στον ΟΑΕΔ, έτσι ώστε να μπορείτε να επωφεληθείτε κάποιου προγράμματος. Δέχομαι ακόμα και να εργαστώ δωρεάν, καθώς θα έχω την τιμή να δω δουλειά μου δημοσιευμένη.

Ζωή μού δίνουν οι ξεπουλημένοι συνάδελφοί μου. Εργοδοτικοί, παρτάκηδες, εγωιστές, αδίστακτοι. Όσο περισσότερα αναξιοπρεπή, βρώμικα, κλεμμένα εργοδοτικά ευρώ παίρνουν, τόσο περισσότερο πείσμα με γεμίζουν.

Τότε ήρθε και μου χτύπησε την πόρτα η κατάθλιψη, συνοδευόμενη από κρίσεις πανικού καθημερινά. Ούτε στον εχθρό σου μην τύχει κάτι τέτοιο, τρομερή αρρώστια, χάνεις τον εαυτό σου, δεν είσαι εσύ, εγκλωβίζεσαι και παλεύεις με το υποσυνείδητό σου, τρέμουλο, φοβίες, ταχυπαλμία, ζαλάδα, ένα θηρίο μέσα μου που μεγαλώνει.

*Μαρία Λούκα, Φωτογραφίες: Αλέξανδρος Κατσής

Αποανάπτυξη ενάντια στο φαντασιακό της ανάπτυξης

07:14 | 30 Μάιος. 2014

[…] Σήμερα αυτό που καταρρέει (μαζί με τις ψευδαισθήσεις μας) είναι επίσης το κεντρικό φαντασιακό του καπιταλισμού που είναι η διαρκής ανάπτυξη της παραγωγής και της κατανάλωσης, γιατί προσκρούει στο οικολογικό όριο της περατότητας των φυσικών πόρων του πλανήτη, στη μόλυνση του περιβάλλοντος και γιατί αυτή η αφήγηση δημιούργησε έναν ανθρωπολογικό τύπο επικίνδυνο και καταστροφικό. Η κρίση που βιώνουμε σήμερα είναι η απαρχή του τέλους αυτής της αφήγησης […] Από το βιβλίο Ο ανθρωπολογικός τύπος της αποανάπτυξης – τοπικοποίησης του Γιάννη Μπίλλα και του Γιώργου Κολέμπα.

Το πρόταγμα της αποανάπτυξης ενάντια στο φαντασιακό της ανάπτυξης και της προόδου, είναι το κεντρικό θέμα της συζήτησης που έχει διοργανωθεί από την Αντιεξουσιαστική Κίνηση Κομμοτηνής, για τις 30/5/14 και ώρα 7.00 μ.μ, με αφορμή το βιβλίο Ο ανθρωπολογικός τύπος της αποανάπτυξης – τοπικοποίησης (Εκδόσεις των Συναδέλφων).

Ομιλητές:

  • Γιάννης Μπίλλας Από κοινού, Τρίκαλα
  • Γιώργος Σταματόπουλος, Εφημερίδα των Συντακτών
  • Μέλος της Διανομαρχιακής Επιτροπής Ροδόπης-Έβρου ενάντια στα Χρυσορυχεία

Ώρα Έναρξης: 19.00 (7.00 μ.μ)
Χώρος διεξαγωγής: Ελεύθερος Κοινωνικός Χώρος Adelante (Αγ. Γεωργίου, 36, Κομοτηνή)
Διοργάνωση: Αντιεξουσιαστική Κίνηση Κομοτηνής

Διαβάστε επίσης:

http://tvxs.gr/news/ekdiloseis/protagma-tis-apoanaptyksis-enantia-sto-fantasiako-tis-anaptyksis-0

Οικονομική ανάπτυξη και Συγκριτικά πλεονεκτήματα

07:03 | 29 Μάιος. 2014
Γιώργος Χατζηκωνσταντίνου

[…] η θεοποίηση του χρήματος και η γιγάντωση της οικονομικής εξουσίας, μέσω των συγκεντρώσεων, των συγχωνεύσεων, των εξαγορών και της καρτελοποίησης των μεγάλων επιχειρήσεων, με παράλληλη ενίσχυση της πρακτικής της πολιτικής του «Μεγάλου Αδελφού», της αλλοτρίωσης της ανθρώπινης προσωπικότητας, της φαλκίδευσης της Δημοκρατίας, της κατάργησης του κράτους κοινωνικής πρόνοιας, της υποβάθμισης της δημόσιας υγείας και της υποβάθμισης του μακροχρόνιου ανθρώπινου ονείρου, δεν αποτελούν ανάπτυξη, ούτε ανάταση, ούτε ευδαιμονία. […]

Για πολλά χρόνια οι οικονομικοί επιστήμονες ζήλεψαν  τη δόξα και τις επιτυχίες των θετικών επιστημών. Προσπάθησαν με πάθος να εντάξουν την οικονομική επιστήμη στο χώρο των θετικών επιστημών και να την αποδεσμεύσουν από τον φυσιολογικό της χώρο, που δεν είναι άλλος από εκείνο των κοινωνικών επιστημών.

Θεώρησαν, ότι η μετάπτωση αυτή θα προσέδιδε κύρος στην επιστήμη τους και προχώρησαν σταδιακά, κύρια δε τα τελευταία πενήντα χρόνια, σε αφαιρετισμούς, σε λογικές κατασκευές και σε μεθοδολογικές αναθεωρήσεις, που θα επέτρεπαν τη μεγαλύτερη δυνατή κατάκτηση του απόλυτα ορθολογικού, του ακριβούς, του μετρήσιμου και του ποσοτικοποιήσιμου, κατάκτηση που θα οδηγούσε στην επιτυχή πρόβλεψη.

Αφαιρώντας από την οικονομική επιστήμη κάθε είδους κοινωνικό και φιλοσοφικό προβληματισμό, την κατέστησαν, με υπομονή και επιμονή, μια επιστήμη συνεχώς συρρικνούμενη και αναδιπλούμενη στον ίδιο της τον εαυτό, στις μετρήσεις και στις λογιστικές ιδιαιτερότητές της.

Την απομόνωσαν από κοινωνικές και περιβαλλοντικές παραμέτρους και πρότειναν ένα οικονομικό σύστημα σκέψης και οργάνωσης, ανεξάρτητο από τις κοινωνικές διεργασίες και τις διεργασίες του φυσικού περιβάλλοντος, στο πλαίσιο, όμως, των οποίων οι οικονομικές πράξεις και δραστηριότητες συντελούνται.

Παρά τη σφοδρή επιθυμία τους για αποδέσμευση από τους παράγοντες που εμπόδισαν το πολυπόθητο άλμα προς το χώρο των θετικών επιστημών, βρέθηκαν, εντούτοις, μπροστά στο σκόπελο της αδυναμίας παραγνώρισης ή υποβάθμισης της σημασίας των κοινωνικών και περιβαλλοντικών (φυσικών) διεργασιών που φυσιολογικά επηρεάζουν, αναντίρρητα, άμεσα την οικονομική διαδικασία.

Το βαθύτερο περιεχόμενο της οικονομικής πράξης ήταν και είναι αδήριτα συνδεδεμένο, τόσο με την κοινωνική πραγματικότητα, όσο και με το φυσικό χώρο, εντός του οποίου αυτή πραγματοποιείται.

Η αποδέσμευση δεν ήταν εύκολη και η μετάπτωση περιόριζε τους θεωρητικούς ορίζοντες και τον πολιτικό προβληματισμό, δημιουργώντας προβλήματα αδιέξοδα στην προσπάθεια επίλυσης των προβλημάτων και κοντόφθαλμες προσεγγίσεις που ανέδειξαν εμφανείς συγκρούσεις θεωρητικού και πρακτικού περιεχομένου.

Η σφαίρα των συνεχώς αναδιπλούμενων στον εαυτό τους οικονομικών δραστηριοτήτων προσέκρουε σε φυσικά και κοινωνικά όρια. Η οικονομική δυσκολευόταν να υπερπηδήσει τα όρια αυτά, καθώς πλέον ήταν εγκλωβισμένη στους λογικούς αφαιρετισμούς και στον απομονωτισμό της.

Οι οικονομολόγοι αυτοί, που ζήλεψαν τον τίτλο του οικονομικού επιστήμονα, περιορίζοντας τον κοινωνικό, περιβαλλοντικό και φιλοσοφικό προβληματισμό τους, σκέφθηκαν ως λύση και ως δυνατότητα υπερπήδησης των πραγματικών, επιστημολογικών και μεθοδολογικών δυσκολιών τους, την ενσωμάτωση των κοινωνικών και περιβαλλοντικών φαινομένων, τα οποία και ονόμασαν «εξωτερικότητες», στο κυρίαρχο οικονομικό σκεπτικό τους.

Με αμφισβητούμενη, έως και σήμερα, λογική, μετέτρεψαν τις «εξωτερικότητες» σε «εσωτερικότητες», διαμορφώνοντας μια κυρίαρχη οικονομική θεωρία την οποία ονόμασαν «νεοκλασικισμό». Ο νεοκλασικισμός τους στηρίχθηκε πάνω σε μια έντονα αφαιρετική λογική αγοραίου περιεχομένου, πρόσφορη σε μαθηματικούς συμβολισμούς και υποκείμενη σε μορφές «νόμων», «αρχών» και αξιολογικής ορθολογικοποίησης της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Στο πλαίσιο μιας αγοράς που δια των αυτοματισμών της αυτορυθμίζεται συνεχώς με επιτυχία, όπως ένθερμα υποστήριξαν και υποστηρίζουν, αποδέχθηκαν το κλασικό αυθόρμητο περιεχόμενο του «νόμου» της προσφοράς και της ζήτησης, τη «βασική οικονομική αρχή» του μέγιστου αποτελέσματος και της ελάχιστης θυσίας βάσει των υπαρχόντων μέσων, αλλά και τη μορφή ενός οικονομικού υποκειμένου αυστηρού ορθολογισμού, τον γνωστό, δηλαδή, «homo oeconomicus”, ή τον ακόμη νεώτερο “homo marginalis”.

Κάτω από αυτές τις συνθήκες και τις παραδοχές, οι οποίες αναμφίβολα βρίσκουν τις ρίζες τους στους κλασικούς οικονομολόγους, αλλά και πολυάριθμες παραφυάδες στους μετέπειτα μονεταριστές και νεοφιλελεύθερους, οι κυρίαρχοι νεοκλασικοί, σε όλες τις εκφάνσεις των ποικίλων προσεγγίσεών τους, συνέλαβαν όρους και έννοιες περιοριστικά, μίλησαν για καταναλωτική και παραγωγική συμπεριφορά αυστηρού ορθολογισμού, για το ρόλο του χρήματος, για την οικονομική ανάπτυξη (development) και μεγέθυνση (growth), για να καταλήξουν στις μέρες μας στον εκθειασμό της λογικής των «αγορών» και της πλήρους απελευθέρωσης των κεφαλαίων.

Στήριξαν και στηρίζουν, τόσο επιστημονικά, όσο βέβαια και ιδεολογικοπολιτικά την πλήρη αυτονόμηση του χρηματοοικονομικού τομέα στην εποχή αυτή της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης.

Οι λογικές τους κατασκευές και η θεωρητική συνοχή που απαιτούσε το εγχείρημα της αποδέσμευσης από τις αγκυλώσεις του κοινωνικού και φυσικού περιβάλλοντος, οδήγησαν και στην υπερβάλλουσα θεωρητική απλοποίηση της υπαρκτής και απίθανου μεγέθους πολυπλοκότητας  των ανθρώπινων πραγμάτων.

Ο πόθος για το απόλυτα ορθολογικό, το συγκεκριμένο, το μετρήσιμο, το αντικειμενικοποιημένο και θετικιστικό, οδήγησε σε αυταπάτες, αλλά και σε λόγους πανούργους που θα εξυπηρετούσαν τη στήριξη της κοινωνικά, φιλοσοφικά και περιβαλλοντικά ουδέτερης επιχειρηματολογίας τους.

Εσωτερικοποίησαν, έτσι, τις «εξωτερικότητες» του κοινωνικού συστήματος και του φυσικού οικοσυστήματος. Κι ενέταξαν τη λογική της κοινωνίας και της φύσης στη δική τους αγοραία οικονομική λογική.

Η αγορά θα έλυνε, ως δια μαγείας, τα κοινωνικά και περιβαλλοντικά προβλήματα, δια της δικής τους οικονομικής λογικής των τιμών και του κόστους ή της λογικής του κόστους-οφέλους. Λες και το φυσικό οικοσύστημα ή το κοινωνικό σύστημα σκέπτονται σε όρους τιμών και κόστους, ζημιών και κερδών!

Λησμονούσαν ή απέφευγαν να σκεφθούν, ότι άλλη είναι η λογική της οικονομίας τους, άλλη η λογική της κοινωνίας, ως σύνολο ανθρώπινων υπάρξεων κι απροσδιόριστων ανθρώπινων εγκεφάλων και άλλη η λογική της ζωής και του φυσικού της περίγυρου. Και προσπάθησαν να εντάξουν τη λογική των πάντων στη δική τους αγοραία οικονομική και αξιωματική λογική.

Οι φυσικές καταστροφές, η υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος, η κλιματική αλλαγή, το φαινόμενο του θερμοκηπίου και η αλλοίωση των ζωτικής για την υπόθεση της ζωής οικοσυστημάτων, θα αντιμετωπίζονταν με τη λογική της αγοράς και τους αμφισβητούμενους, από άλλα ρεύματα σκέψης, αυτοματισμούς της.

Η πολιτική των «δικαιωμάτων στη ρύπανση», η επιβολή προστίμων για την καταστροφή του περιβάλλοντος, η προώθηση της λογικής του γνωστού «ο ρυπαίνων πληρώνει», η προσπάθεια θεώρησης της οικονομικής διαδικασίας ανεξάρτητα από τα φαινόμενα της βιόσφαιρας, στην οποία, όμως, η οικονομική διαδικασία αναγκαστικά συμμετέχει, ήταν μερικά από τα μέσα που ο προκύψας οικονομικισμός χρησιμοποίησε στην προσπάθεια της εσωτερικοποίησης των «εξωτερικοτήτων».

Τις «εξωτερικότητες» αυτές ήταν αδύνατο, βέβαια, να αγνοήσει η οικονομική, καθώς ο πλανήτης  ολόκληρος υποβαθμιζόταν με ρυθμούς ανησυχητικούς, που εντάθηκαν περισσότερο με την άνωθεν επιβολή της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης.

Οι φυσικές «εξωτερικότητες», τα προβλήματα και τα όρια που το φυσικό περιβάλλον έθετε και θέτει συνεχώς στην οικονομική διαδικασία της νεοκλασικής έμπνευσης, αντιμετωπίσθηκαν εσωτερικοποιούμενα στην αγοραία οικονομική λογική, χάνοντας τους ποιοτικούς χαρακτήρες τους.

Το νεκρό προϊόν, το πράγμα και το χρήμα κυριάρχησαν. Μαζί τους, μια σειρά ολόκληρη από άϋλα χρηματοοικονομικά προϊόντα. Το ποιοτικό υποχώρησε μπροστά στο ποσοτικό, καθώς χρηματικά εκφράστηκε, συνήθως, η αξία των πράσινων εκτάσεων, καθώς χρηματικά εκφράστηκε η ατμοσφαιρική ρύπανση, καθώς χρηματικά εκφράστηκαν η ερήμωση, η κλιματική αλλαγή, η αλλοίωση του οικοσυστήματος των πόλων του πλανήτη, ακόμη κι αυτή η ηχητική ρύπανση, αλλά και η γενικότερη υποβάθμιση της βιοποικιλότητας των γήινων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων.

Κατά τρόπο ανάλογο, τα κοινωνικά προβλήματα και οι ιδιαιτερότητες του κοινωνικού συστήματος, στο μέτρο που έθεταν εμπόδια στους στόχους της οικονομικής διαδικασίας και διατάραξαν την εσωτερική συνοχή της αγοραίας οικονομικής σκέψης, χαρακτηριζόμενα κι αυτά «εξωτερικότητες», εσωτερικοποιήθηκαν δια μέσω της δοκιμασμένης πλέον αναγωγής της αυθεντικής λογικής τους στη λογική του νεοκλασικισμού.

Και στην περίπτωση αυτή το ποιοτικό στοιχείο θα υποχωρούσε μπροστά στο ποσοτικό, η αγορά θα έδινε τις απαντήσεις με το αόρατο χέρι της, ενώ θα πρυτάνευε το καταναλωτικό και το επιχειρηματικό optimum δια της υλικής σύλληψης της ωφέλειας, ή δια της διακινδύνευσης κεφαλαίων σε επενδυτικές δραστηριότητες με στόχο το κέρδος.

Η συλλογικότητα του κοινωνικού υποτάσσονταν στον ατομικισμό της οικονομίας της αγοράς και η αποδέσμευση της οικονομικής  από τις αγκυλώσεις  της φυσιολογικής ένταξής της στο χώρο των κοινωνικών επιστημών προωθείτο αριστοτεχνικά.

Έτσι η ανεργία, η υποαπασχόληση, ο κοινωνικός αποκλεισμός, η δυσαρέσκεια των εργαζομένων, αλλά και η υποβάθμιση κοινωνικών αγαθών δημόσιου χαρακτήρα, όπως η υγεία, η παιδεία, ο πολιτισμός, οι δημόσιες μεταφορές κλπ., οδηγήθηκαν, ως φαινόμενα ή οντότητες, είτε στο χώρο μελέτης της κοινωνιολογίας, είτε αντιμετωπίσθηκαν, από τους οικονομικούς επιστήμονες και τους πολιτικούς θιασώτες της κυρίαρχης οικονομικής ιδεολογίας, με γνώμονα την υλική, ποσοτική, χρηματική ωφέλεια ή ζημία.

Ακόμη και στο επίπεδο απόδοσης δικαιοσύνης παρατηρεί κανείς τη νεοκλασική λογική της αγοράς να πρυτανεύει. Η αξιολόγηση καταστάσεων από συστημικούς θεσμούς, όπως πχ. η αξιολόγηση μιας σωματικής βλάβης, πραγματοποιείται με αναφορά στα εισοδήματα που χάθηκαν, στις αποζημιώσεις που παρέχονται από τις ασφαλιστικές εταιρίες σε παρόμοιες περιπτώσεις, ή στην αξία ενός κεφαλαίου. Ο απόλυτος μεθοδολογικός διαχωρισμός μεταξύ του κοινωνικού και του οικονομικού στοιχείου, όπως αυτό συλλαμβάνεται αφαιρετικά, είναι σαφής.

Αυτός, όμως, ο διαχωρισμός οδηγεί αυτόματα και ένα παράδοξο διαχωρισμό του συνολικού κοινωνικού γίγνεσθαι. Οι τελικοί σκοποί διαφορίζονται σκόπιμα. Μαζί τους αναπτύσσεται, αναγκαστικά, ένας διάλογος μεταξύ της ανθρώπινης ηθικής και της τεχνικής πραγματογνωμοσύνης. Ο διάλογος αυτός δεν είναι ιδιαίτερα αφελής, ούτε ιδιαίτερα αθώος. Υποκρύπτει, συχνά, σκοπιμότητες εύκολα αναγνωρίσιμες.

Πρόκειται, βέβαια, για τη γνωστή αντιπαράθεση, μεταξύ των εκθειαζόμενων, για τον αυστηρό ορθολογισμό και την εξειδικευμένη γνώση τους, τεχνοκρατών και των ανήσυχων πολιτικών ή των διανοουμένων που διακρίνονται για τις ανθρωπιστικές, κοινωνικές και πολιτιστικές τους ευαισθησίες.

Πρόκειται για τη διαμάχη μεταξύ αυτών που επιχείρησαν και επιχειρούν να αναδείξουν τους ειδικούς τεχνοκράτες ως το «άλας της γης» και εκείνων που πιστεύουν, ότι η ελπίδα για το μέλλον φιλοξενείται στη γνώση και στην πνευματική δημιουργία των ανθρώπων που διακρίνονται για τους στοχασμούς τους, τους αναστοχασμούς τους γύρω από τον εαυτό τους και την αλήθεια, την αυτογνωσία και την πολυσύνθετη προσέγγιση της πραγματικότητας που επιχειρούν.

Τίποτε δεν αποκλείει, βέβαια, την ύπαρξη τεχνοκρατών που εμφιλοχωρούν στο χώρο της διανόησης, ή την ύπαρξη διανοητών ή πολιτικών που διαθέτουν και εξειδικευμένη τεχνοκρατική γνώση. Το ενδιαφέρον έγκειται στις επιλογές που οι εκάστοτε οικονομικές και πολιτικές ελίτ επιχειρούν και οι σκοπιμότητες που δι αυτών εκάστοτε εξυπηρετούνται.

Κι επειδή λόγος πολύς γίνεται, τόσο σε εθνικό, όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο για την οικονομική ανάπτυξη και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα των χωρών, είναι χρήσιμο να κατανοήσει κανείς το πώς η κυρίαρχη νεοκλασική λογική της ποθητής αποδέσμευσης, η οποία εκτέθηκε παραπάνω, αντιμετωπίζει τις πολύπλοκες αυτές έννοιες, κατά τρόπο αφαιρετικό και απλοποιητικό και πάλι, απογυμνώνοντάς τες συστηματικά, αλλά και πανούργα, από το πολυσχιδές και ποιοτικό τους περιεχόμενο.

Η κατανόηση του περιεχομένου των όρων και των εννοιών είναι απαραίτητη, καθώς πάνω απ’ όλα οι άνθρωποι πρέπει να μπορούν να συνεννοηθούν. Και οι όροι, όπως και οι έννοιες  πρέπει να είναι ξεκάθαροι και ξεκάθαρες ως προς το περιεχόμενό τους, γιατί αποτελούν τα βασικά εργαλεία της συνεννόησης των ανθρώπων.

Εν εναντία περιπτώσει, η κατά το δοκούν παραπλανητική ή αλλοιωμένη ως προς το περιεχόμενο χρήση τους, είναι δυνατό να υποκρύπτει διάθεση χειραγώγησης των ανθρώπων και δημιουργία εσφαλμένων εντυπώσεων. Το εννοιολογικό οπλοστάσιο της κοινωνίας δεν επιτρέπεται να είναι ασαφές και τούτο γιατί η ασάφεια, δημιουργώντας συγχύσεις, εξυπηρετεί συχνά ιδιοτέλειες οικονομικής, πολιτικής ή κοινωνικής σημασίας.

Ας είμαστε λοιπόν ειλικρινείς. Η ανθρωπότητα βιώνει σήμερα τη νέα εποχή μιας παράδοξης βαρβαρότητας, για την οποία ο κυρίαρχος οικονομικός και αφαιρετικός λογισμός διατηρεί σοβαρές ευθύνες.

Η οικονομική ανάπτυξη, έννοια που χαϊδεύει τα αυτιά των ανθρώπων που αδυνατούν να συλλάβουν το πραγματικό της περιεχόμενο, γεννώμενοι έτσι θύματα ιδιοτελών προσεγγίσεων και σκοπιμοτήτων που εξυπηρετούν τα ανώτερα οικονομικά στρώματα και τους πολιτικούς τους συμμάχους στον αγώνα για το οικονομικό τους συμφέρον και τη διάρκεια της οικονομικής εξουσίας τους, εξακολουθεί ανενδοίαστα να προβάλλεται, ως μια απλή αύξηση του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος (ΑΕΠ).

Εξακολουθεί να συλλαμβάνεται και να προπαγανδίζεται, ως μια απλή αύξηση του πραγματικού κεφαλαίου.

Εξακολουθεί να συνδυάζεται με την πορεία των χρηματιστηριακών δεικτών και με την πορεία των συχνά αυθαίρετα επιλεγμένων οιονεί «βασικών» οικονομικών μεγεθών, των παντός είδους ισοζυγίων, των επιδόσεων της επιχειρηματικής κερδοφορίας ή των επιδόσεων των τραπεζών και των χρηματοοικονομικών αγορών.

Εξακολουθεί να συλλαμβάνεται και να προβάλλεται, ως μια διαδικασία απλής ποσοτικής αύξησης της προστιθέμενης αξίας της παραγωγής, ή του μεγέθους του επενδυόμενου πραγματικού κεφαλαίου.

Εξακολουθεί να προπαγανδίζεται κατά τρόπο που δίνει την εντύπωση, ότι πρόκειται για μια γραμμική διαδικασία η οποία, όπως υποστηρίζεται, οδηγεί στη δημιουργία θέσεων εργασίας.

Πόσων, όμως, θέσεων εργασίας; Ποιας ποιότητας και ποιας αμοιβής; Ποιας μορφής εργασιακών σχέσεων και δικαιωμάτων; Ποιου επιπέδου ασφάλισης; Και ποια η δυνατότητα απορρόφησης των προκλητικών ποσοστών ανεργίας που ο άκρατος οικονομικισμός δημιούργησε; Ποιος, δε, είναι ο χρόνος επαναφοράς της σχετικής κοινωνικής ηρεμίας την οποία κατέστρεψε η διατάραξη της κοινωνικής συνοχής;

Ας μη παραγνωρίζουμε το γεγονός, ότι στο πλαίσιο της κυρίαρχης αντίληψης για την οικονομική λειτουργία και υπό το πέλμα της μονοδιάστατης αντίληψης που καλλιεργείται για την οικονομική ανάπτυξη, ο άνθρωπος εισέρχεται ή μεθοδικά καθοδηγούμενος εισάγεται σ’ αυτό που συνήθως αποκαλείται παραγωγικός συνδυασμός. Γίνεται, έτσι και ο ίδιος, όπως τα πράγματα που συνδυάζονται για τη δημιουργία παραγωγικού αποτελέσματος, αντικείμενο οικονομικού υπολογισμού.

Κι εδώ ακριβώς τα πράγματα χαλούν γι αυτόν. Κι αυτό γιατί, ως αντικείμενο οικονομικού υπολογισμού εισάγεται στο παραγωγικό κύκλωμα κι ως τέτοιο παραμένει στα χέρια των ισχυρών, τα προσωπικά συμφέροντα των οποίων προβάλλονται, συνήθως, ως εκφράζοντα το γενικό συμφέρον, ή, ως κοινωνικός στόχος, ενώ η αύξηση του πλούτου τους γίνεται, συνήθως, και μέτρο της γενικότερης κοινωνικής ευημερίας.

Η οικονομική ανάπτυξη, εντούτοις, δεν είναι μια απλή προσθετική, ποσοτική, παραγωγική διαδικασία ceteris paribus, δηλαδή, των άλλων παραγόντων παραμενόντων ή θεωρούμενων σταθερών.

Ανάπτυξη δεν σημαίνει απλή πρόσθεση μιας επιπλέον ποσότητας στο ήδη κατακτημένο προϊόν. Ανάπτυξη δεν σημαίνει απλή πρόσθεση μιας επιπλέον επένδυσης στις ήδη υπάρχουσες επενδύσεις. Ανάπτυξη δεν σημαίνει, με άλλα λόγια, απλά και μόνο, αυτό που ήδη έχουμε σήμερα συν κάτι ακόμη. Η οικονομική ανάπτυξη δεν είναι μια απλή ποσοτική αύξηση. Είναι μια πολυδιάστατη διαδικασία, με ποιοτικά, ταυτόχρονα, χαρακτηριστικά και δυναμική.

Είναι μια διαδικασία συνεχούς αναδόμησης της οικονομικής, κοινωνικής πολιτικής δομής, κάτω από την επίδραση της δυναμικής εξέλιξης της πολυσύνθετης πραγματικότητας η οποία πολλές φορές είναι επαναστατικότερη και ριζοσπαστικότερη των συχνά αφαιρετικών θεωριών που κυρίαρχα ερμηνεύουν.

Είναι μια αέναη ποσοτική και απαραίτητη ποιοτική μεταλλαγή που στοχεύει στη βελτίωση της ζωής των ανθρώπων και στην κατάκτηση μιας μεγαλύτερης σοφίας προς όφελος της υπόθεσης της ζωής και της προστασίας του ανθρώπινου ζωτικού χώρου.

Πέρα από την αύξηση του ΑΕΠ, η οικονομική ανάπτυξη είναι μια διαδικασία αύξησης του εύρους των δυνατοτήτων των ατόμων και της κοινωνίας ολόκληρης σε πραγματική αρμονία με το πολύτιμο, όσο και πολύπλοκο φυσικό περιβάλλον.

Ο υψηλότερος μέσος όρος ζωής, η καλή υγεία, η εκπαίδευση, η παιδεία και η υλική ευημερία αποτελούν θεμελιώδη αναπτυξιακά αιτήματα.

Σ’ αυτά προστίθεται σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, δια της εξασφάλισης αξιοπρεπούς επιπέδου διαβίωσης, ο σεβασμός και η ποιότητα των εργασιακών σχέσεων και εργατικών δικαιωμάτων, ο σεβασμός του φυσικού περιβάλλοντος και η προστασία του, όταν αυτό προσβάλλεται από τις παραγωγικές δραστηριότητες, αλλά αναμφίβολα και η διανεμητική δικαιοσύνη, πάνω στην οποία οφείλει να στηρίζεται η αναδιανομή του εισοδήματος και του πλούτου.

Με άλλα λόγια, η αύξηση του ΑΕΠ, η αύξηση του πραγματικού κεφαλαίου της οικονομίας, με παράλληλη αύξηση της αναδιανομής του εισοδήματος και του πλούτου, της ανεργίας, του κοινωνικού αποκλεισμού, των αστέγων ανθρώπων και γενικότερα της φτώχειας σημαντικών μερίδων του πληθυσμού, δεν αποτελεί ανάπτυξη.

Η βελτίωση των «βασικών» λεγόμενων νομισματικών δεικτών ή των χρηματιστηριακών επιδόσεων, με παράλληλη αύξηση της φορολόγησης των νοικοκυριών, αύξηση των τιμών του καλαθιού της νοικοκυράς, αύξηση της εγκληματικότητας, της παιδικής εργασίας, της παιδικής πορνείας, της διάδοσης των ναρκωτικών ουσιών και των ψυχικών ανωμαλιών, δεν αποτελεί ανάπτυξη.

Αναπτυξιακή διαδικασία σημαίνει μείωση, ή βελτίωση, ή και εξαφάνιση όλων των δυσμενών ανωτέρω, δίπλα και ταυτόχρονα με την αύξηση της παραγωγής.

Η συνεχής ενίσχυση και πριμοδότηση του τραπεζικού συστήματος με ανακαιφαλαιοποιήσεις ποικίλων μορφών, αλλά και με συστηματική μετατόπιση των τραπεζικών ζημιών στην κοινωνία, δια της περαιτέρω φορολογικής επιβάρυνσης των πολιτών, ή δια της πρακτικής της τιτλοποίησης των δανείων, δεν αποτελεί ανάπτυξη.

Τέλος η θεοποίηση του χρήματος και η γιγάντωση της οικονομικής εξουσίας, μέσω των συγκεντρώσεων, των συγχωνεύσεων, των εξαγορών και της καρτελοποίησης των μεγάλων επιχειρήσεων, με παράλληλη ενίσχυση της πρακτικής της πολιτικής του «Μεγάλου Αδελφού», της αλλοτρίωσης της ανθρώπινης προσωπικότητας, της φαλκίδευσης της Δημοκρατίας, της κατάργησης του κράτους κοινωνικής πρόνοιας, της υποβάθμισης της δημόσιας υγείας και της υποβάθμισης του μακροχρόνιου ανθρώπινου ονείρου, δεν αποτελούν ανάπτυξη, ούτε ανάταση, ούτε ευδαιμονία.

Αποτελούν, απλώς, υιοθέτηση μιας κουραστικής, επικίνδυνης, ανορθολογικής και αλαζονικής βεβαιότητας ενός θεωρητικού μονόδρομου ιδεοληπτικού περιεχομένου, λανθασμένης ανάγνωσης του πραγματικούς και πανούργας ιδιοτελούς θεωρητικής σύγχυσης μεταξύ της πραγματικής και πολυδιάστατης ουσίας οικονομικής ανάπτυξης (development) αφενός και της απλής ποσοτικής μεγέθυνσης του ΑΕΠ (growth) αφετέρου.

Κι ας γίνει, επιτέλους, αντιληπτό, ότι η πνευματική αλλοτρίωση των ανθρώπων, η οποία πραγματοποιείται δια της συνεχούς επικοινωνιακής χειραγώγησης και δια της επιβολής της ακραία αφαιρετικής οικονομικής λογικής που κυριαρχεί, προς το παρόν ακόμη, με σοβαρές τις ευθύνες της διανόησης, οδηγεί σε κοινωνίες καταναλωτών οι οποίοι, δυστυχώς, ετεροπροσδιορίζονται.

Ο ετεροπροσδιορισμός τους επιτυγχάνεται μέσω επιστημονικά εφαρμοζόμενων πολιτικών πειθούς των λεγομένων διαφημιστών και επικοινωνιολόγων.

Οι πολιτικές αυτές κατευθύνουν στην αναζήτηση μιας εικονικής ευημερίας στο νέο, δήθεν καινοτομικό προϊόν και στην ικανοποίηση της οποιασδήποτε κατασκευασμένης και συνήθως χιμαιρικής υλικής ανάγκης. Μια ματιά στις τηλεοπτικές εκπομπές και στα περίφημα, όσο και κουραστικά διαλείμματα (breaks) είναι αρκετή για την επιβεβαίωση του λίγο πριν αναφερθέντος ετεροπροσδιορισμού.

Προ του ποθητού στόχου της επίτευξης αυτής της ελλειμματικής, αφαιρετικής και βέβαια αυστηρά ποσοτικής και άρα μονοδιάστατης οικονομικής ανάπτυξης, οι οικονομικοί επιστήμονες της εξ ίσου ποθητής αποδέσμευσης της οικονομικής επιστήμης από το χώρο των κοινωνικών επιστημών και της μετάπτωσής της στις θετικές επιστήμες, δεν διστάζουν να αναφέρονται συνεχώς και στη γνωστή λογική των συγκριτικών πλεονεκτημάτων. Και στην περίπτωση αυτή διαπράττουν, δυστυχώς, εσφαλμένα λογικά άλματα και θεωρητικές αλχημείες.

Ας μη λησμονείται, ότι η θεωρία του συγκριτικού πλεονεκτήματος γράφτηκε κάποτε στην εποχή των κλασικών οικονομολόγων και έχοντας, βέβαια, υποστεί βελτιώσεις, επεξεργασία και προσαρμογές έκτοτε, δεν έπαψε να αφορά κυρίως τα έθνη-κράτη και την εξυπηρέτηση των εθνικών συμφερόντων τους.

Ο μεγάλος Ricardo, εύσχημα τοποθετούσε τότε το σκεπτικό της θεωρίας αυτής χρησιμοποιώντας το γνωστό παράδειγμα της Αγγλίας, που, έχοντας συγκριτικό πλεονέκτημα στην παραγωγή υφάσματος, έπρεπε να περιοριστεί σε αυτή, αποφεύγοντας την παραγωγή κρασιού στο οποίο συγκριτικό πλεονέκτημα διατηρούσε η Πορτογαλία η οποία, ως εκ τούτου, δεν έπρεπε να ασχοληθεί με το ύφασμα.

Η ανταλλαγή των δύο αυτών προϊόντων, μεταξύ των δύο αυτών χωρών, θα ευνοούσε και τις δύο και θα συνέβαλε στην αύξηση του πλούτου τους και στην οικονομική τους ανάπτυξη, όπως αυτή συλλαμβανότανε τότε στο πλαίσιο της τότε κυρίαρχης Πολιτικής Οικονομίας.

Ο χρόνος, όμως, κύλισε και οι καιροί άλλαξαν μαζί με τη δομή και τη λειτουργία του κόσμου ολόκληρου. Στην εποχή της Νέας Τάξης Πραγμάτων την οποία βιώνουμε, τα πράγματα έχουν διαφοροποιηθεί. Ζούμε στην εποχή των μεγάλων περιφερειακών ενώσεων και της παγκοσμιοποίησης του κεφαλαίου. Ζούμε στην εποχή της αυτονόμησης του χρηματοοικονομικού τομέα, της κυριαρχίας των τραπεζών και της αόρατης εξουσίας των χρηματοοικονομικών ομίλων και των κερδοσκοπικών κεφαλαίων.

Ζούμε στην εποχή, όπου τα κέρδη αποτελεσματικά αναζητούνται στη χρηματοοικονομική σφαίρα, την ίδια στιγμή που η πραγματική οικονομία, κατά διαστήματα, βιώνει περιόδους μείωσης του ποσοστού κέρδους. Ζούμε στην εποχή των νέων τεχνολογιών και της επικυριαρχίας των πολυεθνικών επιχειρήσεων, που λειτούργησαν και λειτουργούν σε συνθήκες που βαφτίζονται ανταγωνιστικές, δίχως όμως ξεκάθαρο προσδιορισμό του είδους και της ουσίας του ανταγωνισμού τους.

Στη σύγχρονη αυτή περίοδο των μεγάλων περιφερειακών ενώσεων και της ιδιόμορφης παγκοσμιοποίησης, ο διεθνής καταμερισμός εργασίας αποδυναμώνει τόσο τις θεωρητικές παραδοχές, όσο και τη θεωρητική αξιοπιστία της κλασικής λογικής του συγκριτικού πλεονεκτήματος.

Στις περιφερειακές ενώσεις ο στρατηγικός σχεδιασμός της παραγωγής αλλοιώνει τις αντιλήψεις περί συγκριτικού πλεονεκτήματος.

Περιοχές που παλαιότερα, σε εποχές απόλυτου σεβασμού της έννοιας του έθνους-κράτους, διέθεταν, όπως νόμιζαν, πλεονεκτήματα ποιότητας, ποσότητας και τιμής ικανά να οδηγήσουν σε ένα συμφέροντα παραγωγικό καταμερισμό, χάνουν σήμερα κάθε αξιόλογη δυνατότητα συνέχισης της παραγωγής τους, για να οδηγηθούν, δια της τακτικής των υποδείξεων που εκφράζουν τα συμφέροντα της περιφερειακής ένωσης αυτής καθ’ εαυτής, ή αυτά των ηγετικών και κυρίαρχων οικονομικών και πολιτικών ελίτ της ένωσης, προς άλλες κατευθύνσεις.

Στις υποδεικνυόμενες ή πολιτικά επιβαλλόμενες αυτές κατευθύνσεις, οι οποίες μπορεί να είναι χώροι δραστηριότητας προσφοράς υπηρεσιών (π.χ. ο τουρισμός), οι υπό αναδιάρθρωση ή και υπό πίεση ευρισκόμενες περιοχές στρέφονται πλέον αναγκαστικά, χάνοντας σημαντικό κομμάτι του έως τώρα πολυσχιδούς παραγωγικού έργου τους το οποίο εξασφάλιζε ικανοποιητικούς βαθμούς σταθερότητας και σημαντικούς βαθμούς ανεξαρτησίας.

Μεταβάλλονται σε περιοχές μονοδιάστατου παραγωγικού προσανατολισμού, συχνά σε περιοχές μονοκαλλιέργειας, σε περιοχές επιλεγμένης δραστηριότητας που εξυπηρετεί τον προγραμματισμό και τη στρατηγική των ισχυρών της ένωσης, σε περιοχές συγκεκριμένης μορφής προσφοράς υπηρεσιών, σε περιοχές, δηλαδή, στοχευμένης παραγωγικής δημιουργίας.

Αυτό τις καθιστά, κατά περίπτωση, ευάλωτες και περισσότερο εξαρτημένες, οπωσδήποτε δε, λιγότερο ικανές να διαπραγματευθούν το δημόσιο ή τοπικό τους συμφέρον.

Αν, για παράδειγμα, μια χώρα, μια περιοχή της περιφερειακής πλέον ένωσης, διέθετε συγκριτικό πλεονέκτημα στην παραγωγή εξαιρετικής ποιότητας καπνού, ή στην παραγωγή εξαιρετικής ποιότητας, ικανοποιητικής ποσότητας και συμφέρουσας τιμής ζάχαρης από τεύτλα, ή στην παραγωγή ικανοποιητικής ποσότητας ηλιακής ενέργειας, λόγω γεωγραφικού προσανατολισμού κλπ., είναι δυνατό να βιώσει την εξαφάνιση των ωφελημάτων της από την εκμετάλλευση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων και στα προϊόντα αυτά.

Αυτό, εκ του γεγονότος ότι ο περιφερειακός σχεδιασμός της ένωσης, ή τα συμφέροντα των ηγετικών της ελίτ διατάσσουν, ευγενώς υποδεικνύοντας ή πολιτικά πιέζοντας, τη μείωση ή και την παύση της παραγωγής των συγκεκριμένων προϊόντων και τη στροφή της χώρας σε άλλου είδους δραστηριότητες, όπως πχ. ο τουρισμός.

Υπενθυμίζεται, επί του προκειμένου, η περίπτωση της Ελλάδας και πιθανώς άλλων ηλιόλουστων περιοχών της μεσογείου, όπου στο πλαίσιο της Ε.Ε. και παρά την πρώτη υπόδειξη για παραγωγή ηλιακής ενέργειας και την έναρξη πιλοτικών επενδύσεων στο συγκεκριμένο τομέα, η όλη προσπάθεια κατέρρευσε, όταν η κινεζική βιομηχανία φωτοβολταϊκών χαμηλού κόστους και τιμής διέψευσε τα όνειρα των Γερμανών για εξαγωγή των δικών τους φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων και τεχνογνωσίας.

Η κατάρρευση ενισχύθηκε και με την άνωθεν, δια νόμου δηλαδή, επιβολή διαφορετικής τιμολογιακής πολιτικής η οποία ουσιαστικά κατέστρεψε τους ανθρώπους που τόλμησαν να επενδύσουν στον τομέα αυτόν. Ταυτόχρονα αποθάρρυνε τους άλλους που πρόσβλεπαν στην εκμετάλλευση του πλεονεκτήματος της ηλιοφάνειας σκεπτόμενοι μελλοντικές επενδύσεις.

Το συγκριτικό πλεονέκτημα της ηλιοφάνειας διαλύθηκε κάτω από την πίεση των γερμανικών εξαγωγικών συμφερόντων και της εξυφαινόμενης πολιτικής για τη δημόσια επιχείρηση ηλεκτρισμού που, ως φαίνεται, εξέφραζαν, κατά περίεργο τρόπο, και τα συμφέροντα της ένωσης. Η έμφαση στράφηκε, έτσι, στην τόσο λατρεμένη τουριστική «βιομηχανία»(!).

Εντούτοις, ακόμη και αν και στο επίπεδο αυτό η χώρα διαθέτει επίσης συγκριτικό πλεονέκτημα, καθίσταται, εκ των πραγμάτων, τόπος πιο περιορισμένων επιλογών και άρα περισσότερο ασταθής σε καιρούς, για τον άλφα ή βήτα λόγο, αντίξοους.

Χάνοντας, επί του προκειμένου, μέρος της εθνικής κυριαρχίας ή της αυτονομίας της σε επίπεδο λήψης στρατηγικών αποφάσεων, η χώρα καθίσταται περισσότερο ευάλωτη στα συμφέροντα και στις επιδιώξεις άλλων περιοχών της περιφερειακής ένωσης, οι οποίες διαθέτουν ισχυρότερους πόλους έλξης πλούτου, λιγότερους βαθμούς εξάρτησης λόγω μεγέθους ή ισχυρότερη δυνατότητα επιβολής των συμφερόντων τους κατά τον προγραμματισμό της γενικότερης περιφερειακής στρατηγικής.

Η κατάσταση περιπλέκεται, ακόμη περισσότερο, αν η θεωρία του συγκριτικού πλεονεκτήματος τοποθετηθεί στο επίπεδο της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποιημένης οικονομίας.

Οι επιλογές και οι βαθμοί ελευθερίας στη λήψη αποφάσεων περιορίζονται περαιτέρω, καθώς στο παιχνίδι εμπλέκονται πλέον, όχι μόνο περιφερειακές ενώσεις, αλλά και χώρες μεγάλου μεγέθους, ισχύος και δύναμης, παράλληλα με πολυεθνικά μεγαθήρια εξαιρετικής παραγωγικής ισχύος και βέβαια σημαντικής παρουσίας στα παιχνίδια του χρηματοοικονομικού τομέα.

Κάτω από αυτές τις συνθήκες και δεδομένης, σήμερα, της ελευθερίας κίνησης των κεφαλαίων, αλλά και της ευρείας διάχυσης των νέων τεχνολογιών, η σημασία των συγκριτικών πλεονεκτημάτων, σε ότι αφορά την παραγωγή προϊόντος, περιορίζεται ουσιαστικά.

Η πριμοδότηση κάποιων περιοχών του πλανήτη με συγκεκριμένης ποιότητας και ποσότητας πρώτης ύλης, δεν εμποδίζει την παραγωγή του τελικού προϊόντος και άρα σημαντικού μέρους της προστιθέμενης αξίας, αλλού, σε άλλη χώρα, σε άλλο τόπο, σε άλλη περιοχή.

Η συζήτηση, μάλιστα, για το συγκριτικό πλεονέκτημα είναι δυνατό να μεταφερθεί σε άλλο επίπεδο και να τοποθετηθεί, όχι στην ποιότητα, στην ποσότητα, στην εξειδίκευση, στην παράδοση ή στην εμπειρία, αλλά στο ύψος του εργασιακού κόστους ή στο μέγεθος της φορολογικής επιβάρυνσης.

Η ύπαρξη φορολογικών παραδείσων ή η συγκέντρωση μεγάλου αριθμού off shore εταιρειών, δημιουργούν πλεονεκτήματα αποδόσεων νέας μορφής τα οποία τελικά διαφοροποιούν την κλασική επιστήμη του συγκριτικού πλεονεκτήματος και πιθανώς αποδυναμώνουν τις δυνατότητες της χώρας ή της περιοχής που φυσιολογικά το διαθέτει.

Δεν θα πρέπει δε να λησμονείται καθόλου το μέγεθος, η ποιότητα και βέβαια το κόστος του κατά περίπτωση υπάρχοντος μεταφορικού δικτύου τα οποίο στην περίπτωση υστέρησης των παραμέτρων που το αξιολογούν, μπορεί ν’ αποτελέσει ανασταλτικό παράγοντα στην εκμετάλλευση κάποιου παραγωγικού συγκριτικού πλεονεκτήματος που ήδη έχει παρατηρηθεί ή εκτιμηθεί σαν τέτοιο.

Στο μέτρο που η εκτεθείσα επιχειρηματολογία διατηρεί ένα ικανοποιητικό επίπεδο αλήθειας και συνοχής, τότε είναι αναμφίβολα βέβαιο ότι η αφαιρετική  οικονομική λογική της αποδέσμευσης και της μετάπτωσης, δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει απλοποιητικές και περιοριστικές της πολυπλοκότητας επιχειρηματολογίες, προκειμένου να πείσει για την ορθότητα των προσεγγίσεών της και να υπερπηδήσει εμπόδια ποικίλης μορφής με τελικό στόχο την εξυπηρέτηση των συμφερόντων τα οποία ιδεολογικά, θεωρητικά και πρακτικά τάχθηκε για να υπερασπίσει.

Συμπερασματικά, παρά τις παραδοχές, τις πεποιθήσεις ή τις επιστημονικές αλήθειες που ο καθένας ασπάζεται, τα λογικά αδιέξοδα και οι ανακολουθίες ή οι προσχηματικότητες ελλοχεύουν θυμίζοντας πάντοτε τη σχετικότητα της ανθρώπινης αλήθειας.

Το γεγονός, ότι ο άνθρωπος σπάνια αντιλαμβάνεται όπως βλέπει, ενώ συνήθως βλέπει όπως αντιλαμβάνεται και δεδομένων των δυσκολιών της μικρότητάς του στο να συλλάβει και να κατακτήσει τη συνολική θεώρηση της πολύπλοκης πραγματικότητας, θεωρούμε ότι είναι σωστό να επιμείνουμε στην αναγκαιότητα διατήρησης της επιστημονικής επιφυλακτικότητας, καθώς η ιστορική εμπειρία αυτό ακριβώς φαίνεται να διδάσκει.

Και στο γνωστό και συνήθως προβαλλόμενο, ότι εκ του αποτελέσματος κρινόμαστε, ας αντιτάξουμε το ιστορικά αποδεδειγμένο που λέγει ότι αυτό που σήμερα εμφανίζεται ως αποτελεσματικό μπορεί να αποδειχθεί τελείως αναποτελεσματικό για το αύριο.-

Γιώργος Χατζηκωνσταντίνου
Καθηγητής Οικονομικής Θεωρίας

Το παρόν άρθρο «Οικονομική επιστήμη και θεωρητικός αφαιρετισμός (Οικονομική ανάπτυξη και Συγκριτικά πλεονεκτήματα)» δημοσιεύεται στα πλαίσια του δημοσίου διαλόγου στο tvxs.gr με βάση την έρευνα για τις αιτίες και τις λύσεις της κρίσης της Κρυσταλίας Πατούλη.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

  1. Αντωνοπούλου Λ.: «Οικονομία της υγείας», Εκδ. Gutenberg, Αθήνα, 2014.
  2. Βλάχου Α. (Επιμέλεια): «Φύση, κεφάλαιο και κοινωνία», Εκδ. Κριτική, Αθήνα, 2007.
  3. Collin Cl.: «Risques urbains», Ed. Continent Europe, Paris, 1995.
  4. Δουράκης Γ.-Ζαρωτιάδης Γρ.-Καράμπελιας Γ.-Μαλκίδης Θ-Ναξάκης Χ. & Χατζηκωνσταντίνου Γ. : «Εναλλακτικές προσεγγίσεις της ανάπτυξης», Εκδ. Πατάκη, Αθήνα, 2007.
  5. Ζαρωτιάδης Γρ.: «Νεοφιλελευθερισμός-Χυδαία απλός ή απλά χυδαίος;», Εκδ. Gutenberg, Αθήνα, 2012.
  6. Ζιγκλέρ Ζ.: «Η ιδιωτικοποίηση του κόσμου και οι νέοι κοσμοκράτορες», Εκδ. Σύγχρονοι Ορίζοντες, Αθήνα, 2002.
  7. Zoumboulakis M.:  «La science économique à la recherche de ses fondements», Ed.  P.U.F., Paris, 1993.
  8. Κατσούλις Η-Ανανιάδη Μπλ. & Ιωαννίδης Σ.: «Παγκοσμιοποίηση-οικονομικές, πολιτικές, πολυτισμικές όψεις», Εκδ. Σιδέρης, Αθήνα, 2003.
  9. Lecaillon J.-Paukert F.- Morrisson Ch & Germidis D.: «Répartiton du revenue et développement économique», Ed. Bureau International du travail, Genève, 1983.
  10. Passet R.: «L’ Economique et le Vivant», Ed. Economica, Paris, 1996.
  11. Passet R.: «Η νεοφιλελεύθερη αυταπάτη», Εκδ. Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη, 2006.
  12. Παπαδημητρίου Ζ.: «Στον αστερισμό της αβεβαιότητας», Εκδ. Θερμαϊκός, Θεσσαλονίκη, 2012.
  13. Χατζηκωνσταντίνου Γ. : Σχετικά με τη μεθοδολογική σύγκρουση στην οικονομική επιστήμη», Επιστημονική Επετηρίδα Σχολής Ν.Ο.Ε. του Α.Π.Θ., Τόμος Κ.Α., Θεσσαλονίκη, 1982.
  14. Χατζηκωνσταντίνου Γ. : «Ενάντια στην πανουργία του λόγου», Εκδ. Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη, 2007.
  15. Χατζηκωνσταντίνου Γ. : «Το οικονομικό σύστημα και η εξέλιξή του»,, Εκδ. Κριτική, Αθήνα 2009.
  16. Χατζηκωνσταντίνου Γ.  & Γωνιάδης Η.: «Επιχειρηματικότητα και Καινοτομία», Εκδ. Gutenberg, Αθήνα, 2009.
  17. Τοπαλίδης, Χ.: «Η παγκόσμια κρίση της ευημερίας», Εκδ. Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη, 2012.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ…

H επιδείνωση της οικονομικής κρίσης τους τελευταίους μήνες εξανάγκασε τους ιθύνοντες των μητροπολιτικών κέντρων λήψης αποφάσεων να μιλήσουν επιτέλους για «συστημική» κρίση, αποφεύγοντας ωστόσο και…
(1)
«Όταν ήρθε -τον 19ο αιώνα- η αστική τάξη πραγμάτων, η λεγόμενη νεωτερικότητα*, η ενιαία -μέχρι τότε- υπόσταση του ανθρώπου, άρχισε να διαχωρίζεται. Ο πρώτος διαχωρισμός, ήταν στο άτομο και στον…
(27)
[…] για άλλη μια φορά η έννοια της ασφάλειας τινάζεται στον αέρα!  Και από την άλλη, τραυματίζεται η συνοχή του κοινωνικού ιστού […] αυτό που συνέβη είναι τραγικό, κυρίως επειδή μιλάμε…
(38)

Διαγωνισμός καφρίλας

[…] Αυτό συμβαίνει στη χώρα μας και πλέον πανευρωπαϊκά: Διαγωνισμός καφρίλας. Οι τόσα χρόνια επιχειρηματίες κάφροι της πολιτικής υποχρεούνται σήμερα να τα βάλουν με τους νεοεμφανιζόμενους – επανεμφανιζόμενους… […]

Δεν έχουμε σπουδάσει κάποιοι από εμάς το επιχειρείν στην απόλυτη καφρίλα. Αλλά στην πολιτική σκηνή της χώρας το έργο στο δια ταύτα εξελίσσεται εδώ και πολλά χρόνια κυρίως ως προς το ποιός θα γίνει πιο κάφρος από τον άλλον.

Ψηφίζοντας συνεχώς στη βουλή νόμους που να ευνοούν όλο και πιο εύκολα την πολιτική αυθαιρεσία, για την ακρίβεια να ευνοούν τους πολιτικούς και τους πελάτες τους, φτάσαμε να ψάχνουμε τα δισεκατομμύρια στην Ελβετία, και τα χρέη στις τράπεζες, το κράτος και τους εταίρους.

Η Εκκλησία δεν πληρώνει φόρους, οι εφοπλιστές το ίδιο, αλλά π.χ. το ΣΚΑΪ σε συνεργασία με την Εκκλησία σήμερα κάνει αγαθοεργίες με τον τίτλο «Όλοι μαζί μπορούμε», εννοώντας πως όλοι μαζί μπορούμε να ελεούμε τους άπορους, και όχι όλοι μαζί μπορούμε π.χ. να απαιτήσουμε να πέσουν οι τιμές –από το πετρέλαιο μέχρι το γάλα και το ψωμί, μέχρι το ηλεκτρικό και το χαρτί υγείας, που έχει φτάσει μαζί με τα τσιγάρα να αποτελεί το ακριβότερο είδος πολυτελείας…

Τρία εκατομμύρια άνθρωποι είναι ανασφάλιστοι και δεν μπορούμε όλοι μαζί να απαιτήσουμε το δικαίωμά τους στην υγεία και ενάμιση εκατομμύριο άνεργοι, που ίσως να έχει φτάσει τουλάχιστον τα δύο, μαζί με τους υποαπασχολούμενους, αλλά δεν μπορούμε να απαιτήσουμε όλοι μαζί το δικαίωμά τους στην εργασία.

Φτάσαμε σήμερα να βλέπουμε την κυρία «Ολυμπιακοί Αγώνες της μεγαλύτερης αρπαχτής», να επιτίθεται στον επιχειρηματία πίσω από τον εκλεγμένο Δήμαρχο του Πειραιά που υποστηρίζεται και από την Χρυσή Αυγή, και τον ίδιο σύντομα να ανταπαντά με άλλη φραστική καφρίλα, και έχουμε να περιμένουμε τα χειρότερα.

Όταν όμως κάποιος κάνει ή πει μια καφρίλα, υπάρχουν πολλοί που χαίρονται όταν κάποιοι άλλοι του απαντήσουν –κυριολεκτικά, μεταφορικά ή πρακτικά- με μία μεγαλύτερη καφρίλα. Αυτό συμβαίνει στη χώρα μας και πλέον πανευρωπαϊκά: Διαγωνισμός καφρίλας.

Οι τόσα χρόνια κάφροι της πολιτικής υποχρεούνται σήμερα να τα βάλουν με τους νεοεμφανιζόμενους…

Έκαναν πολλές προσπάθειες κάποιοι από τους κάφρους της ελληνικής κυβέρνησης να βάλουν τους κάφρους Χρυσαυγίτες να συγκρουστούν μόνο με τους Αριστερούς, αλλά δεν τους έγινε η χάρη γιατί δεν διαθέτουν οι Αριστεροί τόση καφρίλα.

Οι κάφροι αναζητούν διακαώς εξίσου ή μεγαλύτερους κάφρους για να τα βάλουν. Και σε καμία περίπτωση η καφρίλα που κυκλοφορεί πλέον σχεδόν ανενόχλητη, δεν αφορά αριστερούς που ποτέ δεν κυβέρνησαν, και το πολύ πολύ να πήραν καμιά θέση σε κανέναν δήμο, που στη συνέχεια τον έχασαν σε πολλές περιπτώσεις, ακριβώς γιατί μεταλλάχθηκαν κάποιοι από αυτούς σε βολεμένους δημοσίους υπαλλήλους. Αλλά μικρό το κακό, μικρή και η καφρίλα. Εδώ μιλάμε, όπως είπαμε, για τον απόλυτο διαγωνισμό υπερκαφρίλας.

Όσο στην Ελλάδα δεν κάθονται στο σκαμνί τόσοι και τόσοι μάστερ καφρίλας, που έφαγαν με χρυσά κουτάλια και αντίθετα περιφέρονται ως άσπιλοι σωτήρες της χώρας, ή κρύβονται από δω και από κει, τόσο θα ξετσουτσουνιάζουν ακόμα μεγαλύτεροι κάφροι για να τα βάλουν δήθεν μαζί τους. Διότι η καφρίλα γεννά καφρίλα. Απλά μαθηματικά.

Να έχουν ξεφτιλίσει κάθε ιδέα, κάθε αξία, κάθε αρχή, κάθε ιδεώδες Ελληνικό και Ευρωπαϊκό ή απλά ανθρώπινο και κοινωνικό, να έχουν ξεπεράσει κάθε μέτρο καφρίλας, και να τους κάνει εντύπωση και να εξανίστανται για την νέα πανκαφρίλα που σταθερά αυξάνεται…

Μα στις παράλογες καταστάσεις οι παράλογες αντιδράσεις είναι φυσιολογικότατες! Περισσότερη καφρίλα απέναντι στην καφρίλα. Περισσότερος Εθνικισμός απέναντι στο χλόμιασμα των εθνικών ταυτοτήτων(φυσικών και πολιτισμικών), περισσότερος φασισμός στον τόσα και τόσα χρόνια κεκαλυμμένο φασισμό.

Όπου δεν πίπτει λόγος πίπτει ράβδος λέει ο λαός, και σήμερα το κάνει πράξη, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Αυτά δείχνουν οι κάλπες. Και δυστυχώς κάθε φορά που πίπτει ράβδος είναι δεδομένο ότι θα την πληρώσουν και ξώφαλτσα αθώοι και τις περισσότερες φορές θα την πληρώσουν μόνο αυτοί.

Γιατί η καφρίλα δεν έχει έλεος. Όποιον πάρει ο χάρος. Ε, σ’ αυτό το σημείο βρισκόμαστε.

Και όλα αυτά, με τα απολιτίκ καφροφρικιά που περιφέρονται μέσα σε αυτό τον ορυμαγδό καφρίλας να κοιτάνε μόνο τα πορτοφόλια τους, οι κάθε λογής επιχειρηματίες! Χειρότεροι και από τον χειρότερο κάφρο.

Ας καταλάβουν οι αθώοι που βρίσκονται στη μέση του ρινγκ, ότι εάν δεν πάρουν τη ζωή τους στα χέρια τους, μη λαμβάνοντας μέρος στον Μέγα αυτόν διαγωνισμό Γιουροβίζιον, και εάν δεν καταλάβουν ότι όλοι μαζί μόνο μπορούν να τα βάλουν με την γενικευμένη καφρίλα απαντώντας με αγώνες και διεκδικώντας τα δικαιώματά τους, τότε ας μην κάθονται σύντομα να κλαίνε πάνω από το χυμένο γάλα αγώνων στους αιώνες, με την καφρίλα για άλλη μια φορά Νικητή…-

afigisizois.wordpress.com


Δείτε επίσης:

Τί σημαίνει πρώτη φορά Αριστερά;

Η Ευρωπη στα προθυρα της δικτατοριας _ L’Europe au bord de la dictature 

Ελλάδα. Tο πρώτο θύμα της Ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας. Του Γιάννη Μακριδάκη

Διευρυνεται o Ευρωπαϊκος Διαλογος που πυροδοτησαν 2 επιστολες _ Naissance d’un débat européen provoqué par deux lettres ouvertes


http://tvxs.gr/news/blogarontas/diagonismos-kafrilas

Πορεία στο σούρουπο. Του Γιάννη Μακριδάκη

Η Ευρώπη σκοτεινιάζει ξανά. Διανύουμε το σούρουπο αυτή την ώρα. Φασίστες, ναζί, εθνικιστές πάσης φυλής πάνε στην ευρωβουλή για να υπηρετήσουν μία δήθεν ένωση ευρωπαϊκών εθνών και συνεργασία διαφορετικών μεταξύ τους ανθρώπων … Όσο το καταναλωτικό σύστημα θα πνέει τα λοίσθια λόγω αδυναμίας πλέον του οικοσυστήματος να το υποστηρίζει, τόσο θα αυξάνεται ο εθνικισμός και τόσο θα καλπάζει ο κανιβαλισμός μεταξύ των ανθρώπων.

Στην Ελλάδα το σύστημα καλά κρατεί. Κι όσο η Αριστερά δεν έχει πρόταση θετική αλλά είναι μονάχα μια Αριστερά συστημική απολύτως, της αντίδρασης και της άρνησης, αντιμνημονιακή και αντιμερκελική δεν πρόκειται να εμπνεύσει την κοινωνία που αλλάζει εξ ανάγκης ραγδαία. Η Αριστερά δείχνει ανίκανη να κατανοήσει την τάση της ανθρωπότητας. Προσκολημμένη στο χρήμα και στα “ιδανικά” , στις “αξίες” του συστήματος δείχνει να θέλει να υπηρετήσει και να εκφράσει τους μελλοθάνατους που κατασκεύασε και εξεδίωξε βίαια αυτό και όχι τα αντισώματα της ανθρωπότητας, όχι δηλαδή τους ανθρώπους που ζουν αλλάζοντας το μέλλον. Είναι μια Αριστερά παρωχημένη, την οποίαν χλευάζει, ειρωνεύεται, συκοφαντεί, δεν φοβάται ουσιαστικά το σύστημα μιας και αυτό την ορίζει απόλυτα.

Όσο είναι λοιπόν η Αριστερά εγκλωβισμένη στα όρια και τους όρους του, όσο υπηρετεί την νεογλώσσα και την απολύτως αντεστραμμένη πραγματικότητά του, τόσο θα παραμένει μακριά από την εξουσία, τόσο το σύστημα θα γεννά αποκόμματα, χρυσές αυγές στα ποτάμια με τις ελιές για να αποσυμπιέζει την δυσαρέσκεια των φοβισμένων και πλανημένων πολιτών και να είναι ολοένα πιο λίγοι οι μελλοθάνατοι που βρίσκουν καταφύγιο στους κόλπους της.

Η ελληνική Αριστερά οφείλει να πρωτοστατήσει στην Ευρώπη και να επαναστήσει το αξιακό σύστημα και τους ορισμούς της ζωής στην ρεαλιστική τους βάση. Να απεγκλωβιστεί από την πλάνη του χωλού και ατελούς υποσυνόλου και να απελευθερωθεί στον απέραντο, χαοτικό και τέλειο ρεαλισμό του υπερσυνόλου. Να θέσει τους πραγματικούς ορισμούς του πλούτου, της φτώχειας, της αξίας, της ευτέλειας, των φυσικών πόρων, της εξοικονόμησης και της αναπλήρωσης αυτών, της ανάπτυξης και της προόδου, της λιτότητας, της υγείας, της ευθύνης και του πολιτισμού, του ανθρώπου και των πλασμάτων ως όντα και όχι ως άτομα και ως αριθμημένες αναλώσιμες μονάδες.

Η Αριστερά για να δραπετεύσει από την παραδοσιακή, την μουσειακή της πλέον υπόσταση και να μετεξελιχθεί σε μια σύγχρονη πανανθρώπινη και οικουμενική πολιτική δύναμη, θα  πρέπει εκτός των άλλων να ξεφύγει και από την ατομοκεντρική θεώρηση των πάντων. Να περιφρονήσει τον εγωισμό και τον ανταγωνισμό, να διδάξει συνεργασία, αρμονία, συλλογικότητα μεταξύ των ανθρώπων και του οικοσυστήματος.

Με άλλα λόγια η Αριστερά για να κυβερνήσει θα πρέπει να καταργήσει τις κυβερνήσεις εντός της και όχι να τις ονειρεύεται, για να λάβει την εξουσία θα πρέπει να καταργήσει τις εξουσίες, να φέρει τα πάνω κάτω, να επαναστατήσει και να επαναστήσει τα πάντα, να μην ονομάζεται καν Αριστερά πλέον αφού θα έχει αποδείξει στους πάντες το προφανές: Ότι δεν υπάρχει άλλη κατεύθυνση παρά μόνον Αυτή

ΥΓ

Στην πράξη, η δυναμική στάση του Α. Τσίπρα από την επομένη των ευρωεκλογών είναι φυσικά προς την σωστή κατεύθυνση. Επιτέλους ας σταθεί στο ύψος του το κόμμα και ας μην σύρεται πίσω από τον οχετό της ακροδεξιάς, ας βάλει την ατζέντα του ως Αριστερά, ας θέσει τους όρους, τους ορισμούς και τα όριά του

http://yiannismakridakis.gr/?p=4786


Δείτε επίσης:

Η Ευρωπη στα προθυρα της δικτατοριας _ L’Europe au bord de la dictature 

Ελλάδα. Tο πρώτο θύμα της Ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας. Του Γιάννη Μακριδάκη

La Grèce, première victime d’une colonisation européenne

Διευρυνεται o Ευρωπαϊκος Διαλογος που πυροδοτησαν 2 επιστολες _ Naissance d’un débat européen provoqué par deux lettres ouvertes