Τα όρια είναι αγάπη

ΤΑ ΟΡΙΑ ΕΙΝΑΙ ΑΓΑΠΗ Πόσα «όχι» τους λέτε κάθε µέρα (µε ή χωρίς τύψεις);

από την Κρυσταλία Πατούλη

Σύμφωνα με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, σωστή είναι η οικογένεια εκείνη που τα μέλη της βρίσκουν κατάλληλο καταφύγιο μέσα σε αυτήν και που ουσιαστικά τα βοηθά να μην έχουν την ανάγκη της. Από τη στιγμή που ένα παιδί γεννιέται καλείται να «εκπαιδευτεί, στη σταδιακή προσαρμογή μέσα στην οικογένειά του αλλά και μέσα στην κοινωνία. Αυτό δεν μπορεί να συμβεί αν δεν καταλάβει την έννοια των ορίων.

Οι γονείς είναι οι πρωταγωνιστές σ’ αυτήν τη δύσκολη προσπάθεια και πολλές φορές συγχέουν τα όρια με ην’ πειθαρχία. Τα όρια όμως δεν είναι η πειθαρχία, αλλά κυρίως η ανακάλυψη του μέτρου.

ΦΕΡΤΕ ΤΑ ΟΡΙΑ ΣΤΑ ΜΕΤΡΑ ΣΑΣ

Ο κάθε πολιτισμός έχει τη δική του άποψη για το τι είναι μέτρο και βάσει αυτής του της άποψης καθορίζει και τα όρια. Αν στο δικό μας πολιτισμό είναι συνηθισμένο ή και απαραίτητο το παιδί να κοιμάται μόνο του στο δικό του δωμάτιο, σε άλλους λαούς (όπως σε λαούς της Αφρικής ή σε ομάδες Εσκιμώων) αυτή η προϋπόθεση είναι άγνωστη, αφού λόγω συνθηκών ζωής, αλλά και πεποιθήσεων, αυτό είναι αδύνατο ή και παράλογο.

Συνεπώς δεν υπάρχει καλύτερο ή χειρότερο, σω­στό ή λάθος. Το ζητούμενο είναι η προσαρμογή του κάθε παιδιού στο περιβάλλον του.

Ο ρόλος του κάθε γονιού, σε όλους τους πολιτισμούς και σε όλους τους χρόνους, παραμένει καθοριστικός, γιατί καλείται από τη μία να δείχνει κατανόηση στους φόβους, στις ανησυχίες και στα πείσματα του παιδιού του, αλλά από την άλλη να το βοηθά να ενταχθεί στους κανόνες της οικογένειάς του και της ευρύτερης κοινω­νίας. Για να τα καταφέρει δεν πρέπει να είναι ούτε υποχωρητικός, αλλά ούτε αυταρχικός και κυρίως χρειάζεται να είναι ανοιχτός στο να ακούει και να δέχεται το μικρό του όπως πραγματικά είναι. Μην ξεχνάμε ότι κάθε παιδί είναι ένας μοναδικός άνθρωπος και έχει το δικό του ρυθμό.

ΟΙ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ

Ένα παιδί δεν αρνείται να υπακούσει τους γονείς του, επειδή θέλει ή έχει γεννηθεί άτακτο. «Αναγκάζεται» να αντισταθεί στις εντολές του περιβάλλοντος, γιατί φοβά­ται γιατί δεν μπορεί να κατανοήσει ακόμη τη σκοπιμότητα και την αναγκαιότητα αυτού που του λέμε. Επί­σης πολλές φορές αντιστέκεται να υιοθετήσει την άποψή μας, γιατί συχνά του προτείνουμε να κάνει κάτι το οποίο δεν βλέπει εμάς να το κάνουμε συχνά, π.χ. κάποιοι μπορεί να προσπαθούν να πείσουν τα παιδιά τους να διαβάσουν ή να αθληθούν αντί να βλέπουν διαρκώς τηλεόραση. ενώ οι ίδιοι έχουν ελάχιστη επαφή με το διάβασμα ή τις υγιεινές συνήθειες και η αγαπημένη τους απασχόληση είναι να βλέπουν τηλεόραση.

Ή κάποιοι άλλοι μπορεί να λένε στα παιδιά τους πόσο σημαντικό είναι να τους μιλάνε και να τους εκμυστηρεύονται τα πάντα, ενώ στην πραγματικότητα τις περισσότερες φορές που εκείνα απευθύνονται σ΄ αυτούς δείχνουν μόνο την κριτική τους διάθεση.

Όταν το παιδί αρχίζει, κυρίως μετά από ενάμιση χρόνο, να λέει «όχι» και «δεν θέλω», αυτό είναι δείγμα, μιας φυσιολογικής ανάπτυξης. Αντιλαμβάνεται ότι έχει δική του θέληση κι ότι μέσα από το «όχι» του δημιουργεί τον τελείως ξεχω­ριστό, προσωπικό και διαφοροποιημένο του χώρο, ότι δηλαδή κι αυτό αρχίζει να έχει τα δικά του όρια!

Μ’ αυ­τό τον τρόπο λέει «εγώ» και έτσι αρχίζουν οι πρώτες έντονες συγκρούσεις με το περιβάλλον και οι δοκιμές των ορίων σε όλα τα επίπεδα. Οπωσδήποτε αυτή η πε­ρίοδος είναι εποχή δοκιμασίας για τα νεύρα όλων μας κι αν δεν επιλυθεί ομαλά, μπορεί να μας ταλαιπωρήσει και να ταλαιπωρήσει και το παιδί για όλη του τη ζωή.

Καλό θα ήταν τότε να μην προσπαθήσουμε να «λυγί­σουμε» τη θέληση του παιδιού με σωματική ή ψυχολο­γική βία (ξύλο ή απειλές, που πολλές φορές μάλιστα δεν πραγματοποιούνται). Αν, για παράδειγμα, το μικρό σας ζητάει να είστε μαζί του κάθε βράδυ μέχρι να το πάρει ο ύπνος, δεν το κάνει για να σας βασανίσει αλλά απλά, κάθε μέρα παλεύει με τον «πόνο του αποχωρι­σμού» που του προκαλεί η απουσία σας.

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι θα κοιμάται όποια (ώρα θέλει) ότι θα κοιμάστε μαζί του μέχρι να ενηλικιωθεί. Δείξτε του ότι το καταλαβαίνετε, αφήστε το φως του δωματίου του αναμμένο, καθίστε κοντά του, αλλά σταδιακά και σταθερά μειώστε την ώρα που βρίσκεστε μαζί του και δείξτε του έτσι και τα δικά σας όρια αντοχής. Επίσης καλό είναι αυτή να είναι μια υπ6θεση που αφορά και τους δύο γονείς κι όχι μια υπόθεση που αναλαμ­βάνει μόνον η μητέρα.

Ναι. αλλά μέχρι που;

Μην πανικοβάλλεστε και μην νοιώθετε ενοχές αν το παιδί σας, ενώ έχει κατακτήσει κάτι, επιστρέφει σε παλιότε­ρους τρόπους συμπεριφοράς. Πιθανόν να σας λέει με τον τρόπο του ότι ζητάτε πολλά από εκείνο και να ζη­τά τη βοήθειά σας.

Σε ένα τέτοιο σήμα κινδύνου το παιδί φτάνει όταν έχει μεγά­λη ψυχική ένταση. Αν δεν το μπερδεύουμε με συνεχείς εντολές και οδηγίες, αλλά είμαστε υποστηρικτικοί και σταθεροί ως παρουσίες δί­πλα του, θα καταλάβει ότι η αταξία και η φασαρία γίvo­vται στο τέλος δυσάρεστες και βαρετές για όλους … Βέβαια, το ότι μιλάμε διαρκώς για κατανόηση δεν σημαίνει ότι ο γονιός πρέπει να οδηγηθεί στο να επιτρέπει στο παιδί να κάνει όλα όσα του έρχονται στο μυαλό, στο πλαίσιο κάποιας αντιαυ­ταρχικής διαπαιδαγώγησης.

Είναι σημαντικό να επιδιώκουμε το μέτρο στη ζωή μας, προκειμένου να το μεταφέρουμε και στα παιδιά μας. Δεν έχει τόση σημασία αν θα του φωνάξουμε κάποιες φορές γιατί παραβίασε τα όριά μας, σημασία έχει να μην το συνθλίβουμε με τις συνεχείς διορθώσεις μας.

Οι τιμωρίες δεν απαγο­ρεύονται εξ’ ορισμού, όμως έχει σημασία αν η τιμωρία που επιβάλλουμε μπορεί γα γίνει κατανοητή και δεν εί­ναι προσβλητική για την προσωπικότητα του παιδιού. Αυτό βέβαια δεν είναι πάντα εύκολο.

Κάθε φορά που προσπαθούμε να θέσουμε όρια στα παιδιά μας δείχνουμε το βαθμό της δικής μας οριοθέτησης. Τα παι­διά μας είναι ο καθρέφτης της σχέσης που έχουμε με το» εαυτό μας και τους άλλους. Κάθε μέρα μαζί τους περνάμε τεστ ωριμότητας.

Και σ’ αυτήν τη διαδικασία έχουν πολλά να μάθουν και οι δύο πλευρές. Δεν είμαστε μόνον εμείς που διδάσκουμε τα παιδιά μας, αλλά καθημερινά διδασκόμαστε κι εμείς απ’ αυτά. Μαθαί­νουμε να γινόμαστε πιο ευέλικτοι, χωρίς να χάνουμε τις βασικές μας αξίες.

Ένα άλλο ζήτημα, που συχνά παιδεύει τους γονείς, είναι το θέμα της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης.

Μαθαίνουμε στα παιδιά από μικρά να σέβονται τη συζυγική μας σχέση. Το ότι δεν κοιμούνται μαζί μας, το ότι δεν μας συνοδεύουν πα­ντού, το ότι δεν μπορούν να συμμετέχουν σε όλες τις συζητήσεις και πάντοτε πρέπει να μένουν έξω από τους καβγάδες μας είναι μερικά από τα όρια που τους θέτουμε για να διατηρήσουμε τη σχέση μας ως ζευγά­ρι αλλά και για να τα προστυχεύσουμε. Έτσι ένα παι­δί που έχει προετοιμαστεί μ’ αυτό τον τρόπο από τους γονείς του θα μεγαλώσει χωρίς ταμπού.

‘Όταν από καιρό σε καιρό θα κάνει ερωτήσεις που αφορούν γεννητικά όργανα ή λειτουργίες, η ένταση δεν θα είναι μεγαλύτερη από ό,τι σε σχέση με τις ερω­τήσεις για άλλα σωματικά όργανα. Το σπουδαιότερο είναι να μη δίνουμε στα παιδιά μας απαντήσεις ψεύ­τικες ή απαντήσεις  υπεκφυγής. Είναι πολύ σημαντικό να λέμε την αλήθεια για όλα τα θέματα, ακόμη και για τα δύσκολα, όπως το σεξ ή ο θάνατος.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι δεν είναι απαραίτητο να προσπαθούμε να προλάβουμε τις απορίες του ή να απαντάμε με άκρως επεξηγηματικές διαλέξεις. Είναι καλό το παιδί μας να μαθαίνει σύμφωνα με το δικό του ρυθμό σύμφωνα δηλαδή με αυτό που μπορεί να αφομοιώσει. Τότε και το ενδιαφέρον του ικανοποιείται και μπορεί αβίαστα να κατατάξει αυτό το οποίο έμαθε στο επίπεδο της αντίληψής του.

ΠΑΝ ΜΕΤΡΟΝ… Τα όρια λοιπόν μας βοηθούν να βρούμε το μέτρο και την ισορροπία για εμάς και την οικογένειά μας. Ας μην ξεχνάμε ότι τα παιδιά δεν είναι μικροί ενήλικοι και δεν πρέπει να τα μεταχειριζόμαστε ως τέτοια. Είναι οδυνη­ρό ότι αυτή η άποψη διατυπώθηκε επίσημα το 1900 για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας.

Δυστυ­χώς πέρασαν αιώνες μέχρι οι περισσότεροι άνθρωποι να συνειδητοποιήσουν ότι ο παιδικός κόσμος είναι δια­φορετικός από τον κόσμο των μεγάλων και να αναγνω­ρίσουν στο παιδί τη δική τους σκέψη. Τα παιδιά αξίζουν το σεβασμό μας, ώστε να μη γίνονται  κακομαθημένοι ανήλικοι και κατόπιν κακομαθημένοι ενήλικοι.

Ας είμαστε δί­πλα τους όσο μπορούμε σταθεροί και υποστηρικτικοί. Δίπλα τους, για να τα βοηθήσουμε να προσαρμοστούν στην πραγματικότητα, για να διαφοροποιηθούν και για να φτάσουν στο σημείο να μη μας έχουν ανάγκη.

Το πιο σημαντικό σ’ αυτή την προσπάθεια είναι όχι το να μην κάνουμε λάθη, αλλά να είμαστε ανοιχτοί και γενναίοι, ώστε να τα παραδεχόμαστε και να μην τα συ­νεχίζουμε. Τελικά, το να αγαπάμε και να σεβόμαστε τα παιδιά μας σημαίνει ότι αγαπάμε και σεβόμαστε αυτό που όλοι μαζί δημιουργούμε κάθε μέρα, άρα σημαίνει ότι αγαπάμε και σεβόμαστε τον εαυτό μας και την ίδια τη ζωή, ακόμη και με τις ατέλειές της. Τα όρια είναι η ασπίδα προστασίας γύρω από το δημιούργημά μας. Με αυτή την έννοια θα μπορούσαμε να πούμε ότι τα όρια σημαίνουν αγάπη!

Γιατί χρειάζονται όρια

Λειτουργούν ως πύλες που πίσω τους κάθε παιδί νιώθει ασφαλές . Η σωστή οριοθέτηση αποδεικνύει στο παιδί ότι οι γονείς του είναι δυνατοί και άρα μπορούν να το προστατεύσουν. Βοηθούν τα παιδιά να αναπτύξουν τις δυνατότητές τους, αφού η άνευ ορίων αποδοχή των πάντων τούς προξενεί σύγχυση. Τους μαθαίνουν τρόπους συμπεριφοράς απαραίτητους για την ομαλή κοινωνικοποίησή τους. Δείχνουν ότι στη ζωή δεν ικανοποιούνται αυτόματα όλες μας οι επιθυμίες αλλά χρειάζεται πάντοτε προσπάθεια .

Όταν γίνεται πάντα το δικό τους:

Aπoγoητεύoνται εύκολα και δεν προσπαθούν. Δεν μαθαίνουν να συμβιβάζονται. Δεν ξέρουν να παίζουν και να συνεργάζονται επί ίσοις όροις με τα άλλα παιδιά. Αποκτούν αυταρχικό χαρακτήρα. Βάζουµε όρια στα παιδιά µας για να δημιουργήσουμε γύρω τους µια ασπίδα προστασίας που θα τα βοηθήσει να αναπτυχθούν σωστά και να «ξεδιπλώσουν» τις ικανότητές τους.

*Συνεργασία με την Ελένη Νίνα, κλινική ψυχολόγος, ψυχοθεραπεύ­τρια και θεραπεύτρια οικογένειας. Περιοδικό «Η ζωή με το παιδί»

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s