«Συνεπιμέλεια» παιδιού, μια «πονεμένη» ιστορία

Tvxs Ρεπορτάζ

Τι είναι η «συνεπιμέλεια» και γιατί δεν εφαρμόζεται στην Ελλάδα; Τι επιπτώσεις έχει στα παιδιά; Τι προσπάθειες γίνονται για να ληφθούν υπόψιν οι συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης;

Ο Ιωάννης Παπαρηγόπουλος, δικηγόρος, πρόεδρος του Ελληνικου Συμβουλίου Κοινής Ανατροφής – Σύλλογος Συνεπιμέλεια, αναλύει εκτενώς το θέμα στην Κρυσταλία Πατούλη και το Tvxs, αναφέροντας ότι: «Ένα στα 4 παιδιά βλέπουν τους γονείς τους να χωρίζουν και χάνουν έναν από τους δύο γονείς από την καθημερινή τους ζωή. Κι όλα αυτά, γιατί δεν εφαρμόζεται ο νόμος που ισχύει σε όλες της χώρες της Ευρώπης, από τους δικαστές».

Παράλληλα, ο Λάμπρος Κερεντζής, Ψυχολόγος – Ψυχοπαιδαγωγός, Οικογενειακός Θεραπευτής, επισημαίνει την «αναγκαιότητα και των δύο γονέων στην ανάπτυξη του παιδιού«, και τέλος, ένας διαζευγμένος πατέρας καταθέτει τη μαρτυρία του, λέγοντας -μεταξύ άλλων- πως: Ο πατέρας είναι μια επιταγή, τίποτε άλλο. Κι από εκεί και πέρα, αναγκάζεται να κάνει «απομακρυσμένη διαχείριση» σαν σε ηλεκτρονικό υπολογιστή».

Συνέντευξη με τον Ιωάννη Παπαρηγόπουλο:

Τι συμβαίνει, μέχρι σήμερα, όταν χωρίζει ένα ζευγάρι με ανήλικα παιδιά, στο θέμα της επιμέλειας;

Μετά το 1983 που άλλαξε ο αστικός κώδικας, ο δικαστής -σε περίπτωση διαφωνίας των γονέων, δηλαδή, διαζυγίου ή διάστασης- είναι αυτός ο οποίος ρυθμίζει την άσκηση της γονικής μέριμνας, η οποία περιλαμβάνει:

α) Τη διοίκηση της περιουσίας του παιδιού,
β) Την εκπροσώπηση του παιδιού,
γ) Την επιμέλεια της ανατροφής του.

Υπάρχει ένας νόμος του 1987, που λέει ότι οι γονείς είναι ίσοι σε δικαιώματα και υποχρεώσεις, κατά τη διάρκεια του γάμου, αλλά και μετά την τυχόν λύση του. Όπως υπάρχει κι άλλος ένας νόμος του 1992 που λέει ότι οι γονείς είναι από κοινού υπεύθυνοι για την ανατροφή του παιδιού τους.

Παρόλα αυτά, το νομολογιακό έθιμο με μία δογματική δικαιολογία, θέλει την επιμέλεια –κατά κανόνα- να την δίνουν στη μητέρα, σε περίπου 90% των περιπτώσεων. Και η επιμέλεια περιλαμβάνει όλη την ανατροφή του παιδιού, πράγμα το οποίο, όπως είπαμε προηγουμένως, θα έπρεπε να έχουν αναλάβει και οι δύο οι γονείς, από κοινού, είτε μέσα, είτε έξω από γάμο. Αυτό, γίνεται χάριν ευκολίας του δικαστηρίου, για να μη σκύβει και να δουλεύει πάνω από κάθε μία υπόθεση και να μην χρειάζεται να ρυθμίσει τη ζωή του παιδιού, κάτι το οποίο υποχρεούται να κάνει.

Η «δογματική δικαιολογία», που αναφέρατε, που έγκειται;

Σε ένα δόγμα αντιεπιστημονικό, το οποίο βασίζεται:

  • Στην σαφή βιοκοινωνική υπεροχή της μητέρας στην ανατροφή του παιδιού –ο Άρειος Πάγος, τα λέει αυτά.
  • Στον ισχυρό ψυχικό δεσμό που έχει αναπτυχθεί με τη μητέρα (βέβαια ξεχνάμε ότι, με την απόφαση του δικαστηρίου υπέρ μόνο αυτού του ισχυρού δεσμού, την ίδια στιγμή, πιθανά καταστρέφεται ο ισχυρός ψυχικός δεσμός που έχει αναπτυχθεί με τον πατέρα).
  • Στη θεωρία της σύγκρουσης, σύμφωνα με την οποία επειδή οι δύο γονείς συγκρούονται, άρα δεν μπορούν να συμφωνήσουν, και άρα πρέπει να δώσουμε την επιμέλεια στη μητέρα. Όμως, ξεχνάμε, ότι τη σύγκρουση την προκαλεί το ίδιο το νομολογιακό έθιμο, το οποίο υπαγορεύει στη μητέρα να πάει στο δικαστήριο για να τα πάρει όλα. Γιατί δεν υπάρχει λόγος να συμφωνήσει, αφού αν δεν συμφωνήσει θα τα πάρει όλα.
  • Και τέλος, με τη θεωρία της προσαρμογής. Γράφει η απόφαση: «Επειδή επί τόσα χρόνια, έχει αναλάβει την επιμέλεια η μητέρα και την ασκεί καλά, θα πρέπει να συνεχίσει να την ασκεί». Παραβλέπει όμως, ότι η κατάσταση αυτή διαμορφώθηκε μόνο με την επέμβαση του δικαστή που με μια προσωρινή διαταγή αφαίρεσε την επιμέλεια από τον πατέρα.

Το παραπάνω δόγμα, επιπλέον, είναι αντίθετο:

  • με το Διεθνές Δίκαιο
  • με τα ανθρώπινα δικαιώματα
  • με το εσωτερικό Δίκαιο
  • και είναι παράγων κακοποίησης, ψυχολογικής κακοποίησης, του πατέρα και του παιδιού.

Έχουν εκδοθεί πολλές αποφάσεις διεθνών οργάνων επ’ αυτών. Έχει εκδοθεί το ερμηνευτικό ψήφισμα 1279/2015 του Συμβουλίου της Ευρώπης, το οποίο συνιστά στα κράτη, να ακολουθήσουν τις οδηγίες του Συμβουλίου της Ευρώπης των 47 κρατών -και όχι μόνο της ΕΕ- που συμπεριλαμβάνει:

α) τις κοινές γονικές ευθύνες.
β) την εναλλασσόμενη κατοικία.
γ) τη χρήση σχεδίου ανατροφής των παιδιών.
δ) και τη φιλική δικαιοσύνη (γιατί εμείς έχουμε μία πάρα πολύ κακοποιητική δικαιοσύνη).

Την δεκαετία του ’90 όλες οι χώρες μιλούσαν συνεχώς για «Joint custody» δηλαδή, «κοινή επιμέλεια». Πράγματι, όλες οι χώρες αποφάσισαν την «Κοινή επιμέλεια» ή την «συνεπιμέλεια» όπως τη λέμε, και δεν ξαναμίλησαν γι’ αυτήν. Διότι, πλέον μιλάνε για κοινές γονικές ευθύνες, «Shared Parenting»: Δηλαδή, και οι δύο γονείς ανατρέφουν και συναποφασίζουν για το παιδί τους.

Επιπλέον, τη δεκαετία του 2000, με πρωτοβουλία ενός Γάλλου καθηγητή, εισήχθη το σύστημα της εναλλασσόμενης κατοικίας. Αυτό που λέγεται «Κοινή ανατροφή». Δηλαδή με τη σύσταση του Συμβουλίου της Ευρώπης μιλάμε και για κοινή επιμέλεια και πλέον και  για «ίσο χρόνο και με τους δύο γονείς». Και ίσο χρόνο, ακόμα και εάν αυτοί δεν συμφωνούν. Διότι αν οι γονείς συμφωνούν, μπορεί π.χ. ένας ναυτικός ή μία αεροσυνοδός, να βρουν άλλη λύση για τη ζωή του παιδιού. Όταν όμως δεν συμφωνούν, ο δικαστής θα πρέπει να δώσει ίσο χρόνο και με τους δύο.

Είπαμε ότι, η επιμέλεια των παιδιών είναι ήδη κοινή για τους δύο γονείς, όπως και ο ίσος χρόνος. Όχι, όμως, στην Ελλάδα. Έχει γίνει σχεδόν σε όλο το δυτικό κόσμο, από χώρες τις Ευρώπης έως τη Βραζιλία ή την Αυστραλία, αλλά όχι στην Ελλάδα. Αυτό μας οδήγησε στο ψήφισμα της Επιτροπής Ισότητος της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης, 2079/ 2015, που αναφέραμε παραπάνω. Οι αλλαγές στις κρατικές πολιτικές οδηγήθηκαν από μία επιστημονική έκρηξη που μας έφερε στο σημείο που πλέον ξέρουμε τη σημασία του ίσου χρόνου και με τους δύο γονείς, όχι μόνο για τα μεγάλα σε ηλικία, αλλά και για τα πάρα πολύ μικρά παιδιά.

Διότι από επιστημονικές μελέτες, παγκοσμίου αναγνώρισης, ξέρουμε ότι η κοινή ανατροφή, δηλαδή η κοινή επιμέλεια ίσου χρόνου και για τους δύο γονείς, εφαρμόστηκε στην πράξη σε όλες αυτές τις χώρες, όπου μεγάλης έκτασης μελέτες δείξανε ότι τα αποτελέσματα τα οποία εξάγει αυτό το σύστημα συνεπιμέλειας, είναι σχεδόν σα να μένει το παιδί στο ίδιο σπίτι μαζί και με τους δύο γονείς του. Αντιθέτως στην Ελλάδα, που δεν ισχύει η συνεπιμέλεια ίσου χρόνου, τα αποτελέσματα είναι πολύ άσχημα.

Τι μας λέει αυτό το ψήφισμα; Πώς «ενόψει όλων των σύγχρονων επιστημονικών μελετών» και του Διεθνούς Δικαίου, το Συμβούλιο της Ευρώπης συνιστά στα κράτη-μέλη τις εξής πρακτικές:

1. Τις κοινές γονικές ευθύνες, δηλαδή και γονική επιμέλεια και επιμέλεια. Δε μιλάει για γονείς μέσα σε γάμο, μιλάει για γονείς, ανεξαρτήτως αν είναι παντρεμένοι ή όχι. Δηλαδή, για όλους τους γονείς, κοινές γονικές ευθύνες.

2. Την εναλλασσόμενη κατοικία, δηλαδή τον ίσο χρόνο και για τους δύο γονείς σε ότι αφορά στα παιδιά τους.

3. Την φιλική δικαιοσύνη, μέσω της δικαστικής μεσολάβησης και όχι με την αντιδικία. Ενώ, εδώ στην Ελλάδα, πρέπει να αντιδικήσει ο πατέρας με το παιδί του. Νομικά, ο ένας επιτίθεται στον άλλον. Είναι μία ντροπή για τον πολιτισμό μας! Τι λέει η δικονομία μας; Για παράδειγμα, σε μία δίκη για επιμέλεια ή διατροφή, έχουμε το παιδί που εκπροσωπείται από τη μητέρα του ν’ αντιδικεί με τον πατέρα του. Έχουμε έναν που επιτίθεται και έναν που αμύνεται. Το παιδί και τον πατέρα. Και στο τέλος οι αποφάσεις έχουν νικημένο διάδικο ή το παιδί, ή τον πατέρα, γι’ αυτό και του επιβάλλονται δικαστικά έξοδα. Αυτό το πράγμα, δεν μπορεί να συνεχιστεί. Όπως και με τα συναινετικά διαζύγια, πρέπει να μην είναι ο Α εναντίον του Β, αλλά ο Α και ο Β, που πηγαίνουν και οι δύο μαζί να ρυθμίσουν τα θέματά τους. Φαίνεται ασήμαντο, αλλά είναι η βάση όλων. Ξαναλέω, είναι ντροπή για τον πολιτισμό μας! Συνιστά, λοιπόν, το ψήφισμα, «φιλική δικαιοσύνη». Όχι μέσα στα δικαστήρια. Σε αίθουσες έξω από τα δικαστήρια, να λύνονται οι υποθέσεις, με δικαστική μεσολάβηση ή με διαμεσολάβηση.

4. Την χρήση ψυχοκοινωνικών υπηρεσιών. Να υπάρχουν, δηλαδή, ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες, οι οποίες θα αναλαμβάνουν να βοηθούν στη διαχείριση των θεμάτων τους, και τους γονείς και τα παιδιά, γιατί ο δικαστής δεν ξέρει για όλα αυτά, δηλαδή όλες αυτές τις ψυχολογικές παραμέτρους, και δεν είναι και η δουλειά του να γνωρίζει. Στην Ελλάδα, όμως, δεν υπάρχει η παραμικρή δικαστική ψυχοκοινωνική υπηρεσία! Και η πρόβλεψη για να συσταθεί, που είχε γίνει το 1997, καταργήθηκε το 2016. Δηλαδή, το 1997, έγινε μια τέτοια πρόβλεψη από το νόμο που έλεγε ότι κάθε υπόθεση, υποχρεωτικά, πρώτα να την αναλαμβάνουν κοινωνικοί λειτουργοί και ψυχολόγοι και μετά να εισάγεται στο δικαστήριο, ποτέ όμως δεν εφαρμόστηκε, ενώ το 2016 καταργήθηκε ακόμα και η πρόβλεψη τού να γίνεται κάτι τέτοιο. Πώς θα μπορούσε να γίνει αυτό; Δηλαδή να συσταθούν ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες, οι οποίες θα βοηθούν σε αυτές τις υποθέσεις;  Δεν γίνεται να μην υπάρχει βοήθεια ψυχοκοινωνικών υπηρεσιών σε κάθε υπόθεση. Χρειάζεται, δηλαδή, να υπάρχουν ειδικοί, κοινωνικοί λειτουργοί, παιδοψυχολόγοι, ψυχολόγοι και ψυχίατροι, οι οποίοι θα πληρώνονται από τον ιδιώτη, αλλά θα έχουν οργανωθεί σε σώμα, όπως γίνεται π.χ. με τους  συμβολαιογράφους. Να οριστεί λοιπόν ένα σώμα ψυχοκοινωνικών ειδικών, οι οποίοι να υπάγονται στο δικαστήριο, να προστατεύονται με την αγωγή κακοδικίας (διότι σήμερα κανείς δεν γράφει εκθέσεις για δικαστήρια, γιατί φοβάται τις μηνύσεις). Επιπλέον, να υπάρχει διαφάνεια σε όλη τη διαδικασία, όπως και ένα ενιαίο πρωτόκολλο σε όλη τη χώρα, και όλα αυτά να συντονίζονται και να καταχωρούνται για κάθε υπόθεση, μέσα στο δικαστήριο και όχι σε κάποιους μυστικούς φακέλους. Γιατί σήμερα το δικαστήριο δεν ξέρει τις κινήσεις που έχουν κάνουν οι γονείς, για παράδειγμα, σε ποιόν φορέα πήγαν και για να ζητήσουν κάποια γνωμάτευση. Και μπορεί να πάνε σε πολλούς φορείς μόνο για να εμφανίσουν τελικά την γνωμάτευση που νομίζουν ότι τους βολεύει, και κάποια άλλη γνωμάτευση που νομίζουν ότι δεν τους βολεύει να την εξαφανίσουν. Ή να πηγαίνουν σε κάποιον φορέα μόνο μία φορά, π.χ. για συμβουλευτική, και να μην ξαναπατάνε, διότι θέλουν να κρύψουν και όχι να φανερώσουν τα προβλήματα. Και όλα αυτά να γίνονται με πολύ χειριστικό τρόπο, πολλές φορές εις βάρος της προστασίας του παιδιού και της απονομής της δικαιοσύνης. Επιπλέον, το ίδιο ψήφισμα, προβλέπει κι άλλα ζητήματα τεχνικής φύσης. Τ κυριότερο από αυτά, είναι ότι συνιστά:

5. Σε όλα τα κράτη μέλη, τις καλές πρακτικές που ήδη υπάρχουν σε άλλες χώρες. Αυτά, δηλαδή, που λέμε, δεν είναι υποθετικά. Εφαρμόζονται δίπλα μας, και η κοινή επιμέλεια, και ο ίσος χρόνος και με τους δύο γονείς, και οι ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες.

6. Το parenting plan. Τη χρήση, δηλαδή, σχεδίων ανατροφής των παιδιών. Δίνουν στους γονείς ένα ερωτηματολόγιο, και ζητάνε να τους συμπληρώσουν όλα τα ερωτήματα για το πώς θέλουν να μεγαλώσουν το παιδί τους. Για παράδειγμα, υπάρχει το ερώτημα «Σε ποια πόλη θέλετε να μείνει;» ή «Σε ποιο σχολείο θα πηγαίνει;»  ή «Τι εξωσχολικές δραστηριότητες θέλετε να έχει;». Όταν λοιπόν, οι γονείς φέρνουν αυτό το ερωτηματολόγιο συμπληρωμένο στο δικαστήριο, στο 70% των υποθέσεων, οι γονείς συμφωνούν. Έτσι, σταματάνε οι περισσότερες αντιδικίες, ακόμα κι αν οι γονείς δεν μιλάνε μεταξύ τους. Λειτουργεί, γιατί γίνεται εγγράφως.  Και στο 20% με 30%  που δεν θα συμφωνήσουν οι γονείς, τότε μόνο θα αναλάβει το δικαστήριο να βρει τις λύσεις.

Τι προσπάθεια γίνεται σήμερα, να εφαρμοστούν όλα αυτά και στην Ελλάδα;

Η Ελλάδα έχει αναλάβει διεθνείς υποχρεώσεις, για την συνεπιμέλεια, τις οποίες δεν πραγματοποιεί. Χρειαζόμαστε, λοιπόν, ένα νόμο ο οποίος θα κάμψει την άρνηση του κάθε δικαστή να εφαρμόσει το νόμο που ισχύει για όλη την ΕΕ και όχι μόνο. Για παράδειγμα, ο νόμος του 1987, όπως είπαμε, αναφέρει την συνεπιμέλεια, δηλαδή τα ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις και στους δύο γονείς μέσα στο γάμο ή μετά τυχόν λύση του. Γιατί ο κάθε δικαστής δεν τα εφαρμόζει στην Ελλάδα; Διότι παραβαίνει το νόμο! Πάει ενάντια στη Βουλή των Ελλήνων. Διότι στην Ελλάδα, δεν είναι η κυβέρνηση που ελέγχει τη δικαστική εξουσία, αλλά το ανάποδο. Αυτό που συμβαίνει, είναι ένα έλλειμμα δημοκρατίας. Οι νόμοι υπάρχουν και δεν τους εφαρμόζουν τα Δικαστήρια. Χρειάζεται λοιπόν ένας νόμος να αναγκάσει τον δικαστή να εφαρμόσει το νόμο.

Στις 3 Νοεμβρίου 2017, έγινε μία συνάντηση με τον αρμόδιο Υπουργό κ. Κοντονή, προκειμένου να ζητήσουμε να κατατεθεί ένα νομοσχέδιο, που συνέταξε σύσσωμος ο επιστημονικός κόσμος της χώρας και συμφωνούν όλα τα δημοκρατικά πολιτικά κόμματα. Άλλωστε ως τροπολογία το είχαν καταθέσει βουλευτές τριών κομμάτων στη βουλή αλλά δεν κατέβηκε για ψήφιση. Κατά τη γνώμη μας σε αυτό το αίτημα, αντιδρούν μόνο οι δικαστές και οι νομικοί γύρω από αυτόν τον χώρο. Στη συνάντηση αυτή προτάθηκε το ελάχιστο που μπορεί να γίνει για να γίνουν οι απαραίτητες αλλαγές. Όχι δηλαδή όλες οι αναγκαίες, αλλά οι πρώτες και κύριες. Τώρα, αναμένουμε να δούμε αν και τι αποφάσεις θα παρθούν. Επίσης, εξεδόθησαν πρόσφατα δύο αποφάσεις, από μια νέα γενιά δικαστών που μη μπορώντας να ξεφύγουν από τον εναγκαλισμό του Αρείου Πάγου, δέχθηκαν την συνεπιμέλεια με κάποιο τρόπο. Αυτό αν και δεν είναι ολοκληρωμένη λύση, είναι ανατροπή, όμως.

Για ποιο λόγο είναι ενάντια οι δικαστές;

Αν δείτε τις αποφάσεις, είναι πανομοιότυπες η μία με την άλλη. Αλλάζει μόνο λίγο η αρχή και λίγο το τέλος. Μέσα σε λίγη ώρα ξεπετάνε δεκάδες αποφάσεις. Αρνούνται να εμβαθύνουν σε κάθε υπόθεση, και δεν είναι δικαιολογημένα και σε θέση να το κάνουν. Και το κακό είναι, ότι ξεκινάνε από ένα εσφαλμένο κακοποιητικό τεκμήριο το οποίο λέει ότι την επιμέλεια του παιδιού πρέπει να αναλάβει η μητέρα, ενώ αν το τεκμήριο έλεγε ότι αν δεν συμφωνούν οι γονείς, το παιδί θα το αναλαμβάνουν και οι δύο γονείς, θα είχαν κλείσει οι υποθέσεις έξω από τα δικαστήρια και θα έκαναν ακόμα λιγότερη δουλειά. Απλώς τα δικαστήρια θα επικύρωναν τα πρακτικά που θα υπέγραφαν οι γονείς. Λέει, ο νόμος, οι δύο γονείς, είναι ίσοι σε δικαιώματα και υποχρεώσεις, κατά τη διάρκεια και μετά την τυχόν λύση του γάμου. Πόσο πιο καθαρά να το πει ο νόμος; Επίσης, λέει ο νόμος της κύρωσης της  διεθνούς σύμβασης των δικαιωμάτων του παιδιού το 1992: Και οι δύο γονείς είναι από κοινού υπεύθυνοι για την ανατροφή του παιδιού. Και όμως, στην Ελλάδα, δεν εφαρμόζουν το νόμο. Γιατί το κάνουν; Το κακό είναι ότι κι αυτό που κάνουν είναι πολύ πιο δύσκολο, απ’ ότι αν έκαναν αυτό που περιγράφουμε και συστήνει το Συμβούλιο της Ευρώπης.

Είπατε ότι υπήρξαν, παρόλα αυτά, δύο αποφάσεις συνεπιμέλειας, που έκαναν την ανατροπή;

Ναι, και η δεύτερη απόφαση, τον Οκτώβριο 2017, έλεγε: «επιμέλεια ένα μήνα στη μητέρα, και επιμέλεια τον άλλο μήνα στον πατέρα». Δεν φύγαμε, δηλαδή, από την αποκλειστική επιμέλεια αλλά την απονέμουμε εναλλάξ. Ο δικαστής, υποτάχθηκε στο νομολογιακό έθιμο, αλλά επιπλέον, είπε: Θέλετε συνεπιμέλεια; Ωραία. Ένα μήνα ο ένας, ένα μήνα ο άλλος. Όποιος γονιός δεν έχει τον ένα μήνα επιμέλεια, θα έχει επικοινωνία, με ίσους μάλιστα όρους, δηλαδή ακριβώς ότι θα έχει αυτός τον επόμενο μήνα. Ο δικαστής έπαιξε με τους όρους τους συστήματος, αλλά έκανε την ανατροπή.

Πάλι δεν έγινε αυτό που θα έπρεπε να γίνει, δηλαδή;

Όχι, διότι θεωρητικά μπορεί κάποιος γονιός να λειτουργήσει κακοποιητικά και να προκαλέσει καταστάσεις που δεν μπορεί να λύσει η συγκεκριμένη επιλογή. Π.χ. να το γράψει ο ένας γονιός σε ένα σχολείο τον ένα μήνα, και να το γράφει σε άλλο σχολείο ο άλλος τον άλλο μήνα. Το παραδοσιακό μοντέλο, δε, θέλει το δικαίωμα επικοινωνίας που δίνουν συνήθως οι δικαστές στην Ελλάδα, ειδικά για τον πατέρα, να βλέπει τα παιδιά του, με δύο διανυκτερεύσεις κάθε μήνα και μία με δυο φορές την εβδομάδα για μερικές ώρες. Για σκεφτείτε, τι σχέση μπορεί να χτίσει κάποιος με το παιδί του, όταν έχει μόνο αυτές τις ώρες κάθε μήνα για να συνδεθεί μαζί του; Πώς μπορεί να διατηρηθεί η επαφή πατέρα – παιδιού, όταν μάλιστα ο δικαστής αποσπά τον πατέρα από τη ζωή του παιδιού του;

Οπότε είμαστε σε αναμονή για το τι θα γίνει;

Χρειάζεται ενημέρωση, διότι ζούμε σε έναν κοινωνικό μεσαίωνα σ’ αυτά τα θέματα. Η κοινωνία είναι μπροστά, αλλά οι δικαστές λόγω έλλειψης ενημέρωσης φέρνουν εμπόδια στην εξέλιξή της, και εις βάρος των παιδιών. Ένα στα 4 παιδιά, βλέπει τους γονείς του να χωρίζουν. Καταλαβαίνετε τον όγκο του προβλήματος. Κάθε δεκαετία υπάρχουν 210.000 διαζύγια, όπου από αυτές τις περιπτώσεις οι 70.000 είναι αντιδικίες, και οι άλλες λύνονται συναινετικά. Στην πραγματικότητα όμως είναι πάρα πολύ μεγαλύτερος ο αριθμός των αντιδικιών, γιατί είναι πολλά διαζύγια που ξεκινούν συναινετικά και εξελίσσονται σε αντιδικία, ή υποκρύπτουν μία αντιδικία. Επιπλέον, 8% των περιπτώσεων που αφορούν την επιμέλεια, είναι για παιδιά εκτός γάμου, όπου ο πατέρας αποκλείεται δια βίου από το μεγάλωμα του παιδιού του. Επίσης, ας σκεφτούμε, είχε πει ο υπουργός υγείας, ότι το 30% των ελλήνων έχει προβλήματα ψυχικής υγείας. Οπότε στατιστικά, στις 210 χιλιάδες, οι 70.000 που αντιδικούν, αριθμητικά συμπίπτουν με όσους μπορεί να έχουν προβλήματα ψυχικής υγείας. Δηλαδή η αντιδικία πιθανόν να συνδέεται με την ψυχική νόσο.

Υπάρχει και ένα άλλο πολύ σοβαρό θέμα, με τις αποφάσεις των δικαστηρίων που δεν εκτελούνται. Βγαίνει π.χ. μια απόφαση επικοινωνίας του πατέρα με το παιδί, και αν θέλει η μητέρα την εφαρμόζει. Αν δεν θέλει δεν υπάρχει άλλος τρόπος να εφαρμοστεί. Για παράδειγμα, να βλέπει το παιδί ο πατέρας κάθε Τετάρτη για δύο ώρες. Μόνο στην Αττική την προηγούμενη χρονιά είχαμε 4.500 κλήσεις στην Αστυνομία, για παραβιάσεις εφαρμογής της επικοινωνίας. Όπως υπάρχουν και πάρα πολλές δίκες, ποινικά αδικήματα, για περιπτώσεις αποξένωσης, όπου δεν βλέπει για χρόνια ο πατέρας το παιδί, γιατί η μητέρα δεν τον αφήνει. Αυτά είναι, τα επακόλουθα του νομολογιακού εθίμου που ακολουθείται από τους δικαστές στην Ελλάδα, που περιγράψαμε. Και έχουμε και περιπτώσεις “learned helpess”, δηλαδή γονιών που τα παράτησαν. Διότι παρατάει ο πατέρας τη μάχη, σταματά να προσπαθεί, γιατί ξέρει πως ότι και να κάνει, δεν θα καταφέρει τίποτα. Δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσοι πολλοί άνθρωποι στην χώρα μας είναι που τους αφορούν όλα αυτά. Σκεφτείτε, μόνο ότι τα ποσοστά διαζυγίων είναι στο 20 με 25% κάθε χρονιά. Περίπου ένας και παραπάνω γάμος, στους τέσσερις, διαλύεται. Ένα στα 4 παιδιά βλέπουν τους γονείς τους να χωρίζουν και χάνουν έναν από τους δύο γονείς τους από την καθημερινή τους ζωή. Και όλα αυτά, γιατί δεν εφαρμόζεται ο νόμος που ισχύει σε όλες της χώρες της Ευρώπης, από τους δικαστές.-

Η αναγκαιότητα και των δύο γονέων στην ανάπτυξη του παιδιού

Ο Λάμπρος Κερεντζής, Ψυχολόγος – Ψυχοπαιδαγωγός, Οικογενειακός Θεραπευτής, αναφέρει: «Το σύστημα της μονογονεϊκής επιμέλειας των χωρισμένων νοικοκυριών τόσο σε νομικό όσο σε κοινωνικό και ψυχολογικό επίπεδο δημιουργεί μια κατάσταση τραγική. Η αντιπαλότητα των πρώην συζύγων, όχι μόνο ενισχύεται από το νόμο, ο οποίος πριμοδοτεί τον έναν (μητέρα) ενάντια στον άλλον (πατέρα) εφ’ όσον εκ προοιμίου τον θεωρεί υποδεέστερο σαν παρουσία, αλλά καταστεί το παιδί υποχείριό του, μειώνοντας την σημαντικότητα του καθώς και την σημαντικότητα της παρουσίας των γονιών του δίπλα του.

Η αναγκαιότητα της παρουσίας των δύο γονιών στην ανάπτυξη του παιδιού είναι πλέον αναμφισβήτητη. Το παλιό κοινωνικό στερεότυπο που απαιτούσε και πρόβαλε την μητέρα σαν το βασικό παράγοντα ανάπτυξης του παιδιού δεν θεωρείται σήμερα ικανό να αιτιολογήσει αυτή την ανάπτυξη, χωρίς την συνυπευθυνότητα του πατέρα. Στην οικογενειακή πραγματικότητα λοιπόν, αυτό που το παιδί βιώνει συναισθηματικά μέσα στην οικογένεια του, δεν περιορίζεται μόνο στην σχέση με την μητέρα του, αλλά και με τον πατέρα του καθώς, και με τα άλλα πρόσωπα που το περιβάλλουν, σ ένα δευτερεύοντα χρόνο.

Η επέμβαση του πατέρα στην ανάπτυξή του παιδιού γίνεται κιόλας από την βρεφική ηλικία και αυτό που εισπράττει είναι η παρουσία του συνυφασμένη με αυτή της μητέρας. Για το παιδί, λοιπόν, η παρουσία του πατέρα είναι εξ’ ίσου σημαντική με της μητέρας, όπως και η σχέση που δημιουργεί πραγματικά, ή φανταστικά μαζί του. Το παιδί κατασκευάζει την πραγματικότητα, και μέσα σε αυτή την κατασκευή ο πατέρας αποτελεί ένα θεμέλιο με τον ίδιο τρόπο που αποτελεί η μητέρα.

Το παιδί βλέπει την μητέρα πάντα σε σχέση με τον πατέρα ή τον πατέρα σε σχέση με την μητέρα σαν μια δυάδα η οποία θεωρείται ένα, «μαζί» και αυτό το μαζί το κάνει να αισθάνεται ότι ανήκει σε μια ομάδα που είναι η οικογένεια. Η αίσθηση λοιπόν του ανήκειν καθορίζεται από την μορφή σύνδεσης και λειτουργίας της οικογένειας (ακόμα και μετά τη διάλυσή της με το διαζύγιο) και βοηθάει στην κατασκευή της Ταυτότητας του. Κομμάτια λοιπόν της ταυτότητας του είναι οι δύο γονείς όχι απομονωμένοι, αλλά μαζί.

Πρέπει να γνωρίζουμε βέβαια ότι αυτή η έννοια του μαζί για το παιδί είναι διαφορετική από αυτή των γονιών. Δηλαδή, ξέχωρα αν οι γονείς είναι μαζί ή όχι, ο τρόπος που λειτουργούν μεταξύ τους μπορεί να ενισχύσει ή να μειώσει αυτή την έννοια σαν στοιχείο της ταυτότητας του. Δηλαδή αν δυο γονείς δεν έχουν χωρίσει αλλά βρίσκονται σε συνεχή αντιπαλότητα μεταξύ τους η έννοια του μαζί διαταράσσει το παιδί και δεν λειτουργεί εποικοδομητικά. Αντίθετα οι γονείς οι οποίοι έχουν χωρίσει αλλά διατηρούν μια «πολιτισμένη» σχέση, η έννοια του μαζί σαν στοιχείο, όπως είπαμε, της ταυτότητας του παιδιού λειτουργεί και το βοηθά ακόμα και όταν δεν είναι μαζί.

Κάτω από αυτό το πρίσμα ένα νομοσχέδιο για την συν- επιμέλεια των γονιών, έχω την εντύπωση ότι βοηθάει να δυναμώσει αυτό το «μαζί» των γονιών ακόμα και αν είναι χώρια. Τους «αναγκάζει» να αποδεχτούν ο ένας τον άλλον σ’ ένα καινούργιο χωρόχρονο, αυτόν της ανάγκης του παιδιού τους, κάτι που ίσως δεν το είχαν πετύχει όταν ήταν πραγματικά μαζί. Και το σπουδαιότερο ξεφεύγουμε από τα παλιά στερεότυπα και προσδίδουμε στην σχέση πατέρα-μητέρας την θέση και την σημαντικότητα που εκφράζει μέσα από το μαζί η χώρια.»

Μαρτυρία: Ο πατέρας στην Ελλάδα είναι μια επιταγή, τίποτε άλλο:

Κ.Π. (διαζευγμένος με δύο παιδιά): «Νομίζω πως δεν υπάρχει στην Ελλάδα, οικογενειακό δίκαιο. Δηλαδή, πας στο δικαστήριο και λύνουνε όλα τα θέματα σαν μια οικονομική διαφορά. Οι επικοινωνίες με τα παιδιά, κάθε Τετάρτη και δεύτερο Σαββατοκύριακο. Τρομερά πράγματα… Όλα είναι κομμένα και ραμμένα υπέρ των μητέρων. Ο πατέρας είναι μια επιταγή, τίποτε άλλο. Την επιμέλεια την παίρνει η μητέρα, ότι και να είναι. Θα έπρεπε να υπάρχει μέριμνα και για τη μητέρα και για τον πατέρα. Διότι, για να είναι καλά τα παιδιά, πρέπει να είναι καλά οι γονείς τους. Επιπλέον, όταν ένας πατέρας είναι εξαθλιωμένος οικονομικά, πως μπορεί να πηγαίνει να βλέπει τα παιδιά του και να είναι… άθλιος; Χωρίς δόντια, με άθλια ρούχα, κλπ..; Παλιότερα, θα μπορούσε π.χ. να κάνει δύο και τρεις δουλειές. Τώρα όμως που έχουν αλλάξει οι συνθήκες, δεν βγαίνει… Κι αυτό είναι αβάσταχτο. Νομοθετούν ξεκάθαρα υπέρ των γυναικών. Και το να μπεις σε μια τέτοια διαδικασία διατροφής, επιμέλειας, κλπ.. δεν ελέγχεται από πουθενά. Δηλαδή, ορίζει το δικαστήριο μια διατροφή για τον πατέρα, και στη μητέρα δίνει την επιμέλεια και τη μέριμνα. Αν τις ασκεί καλά ή όχι, αυτή την επιμέλεια και αυτή τη μέριμνα, δεν ελέγχεται από πουθενά. Ότι θέλει κάνει. Κι ο πατέρας από εκεί και πέρα, αναγκάζεται να κάνει «απομακρυσμένη διαχείριση» σαν σε ηλεκτρονικό υπολογιστή, κι αυτό στην καλύτερη περίπτωση».

http://tvxs.gr/news/ellada/ti-einai-i-synepimeleia-kai-giati-den-efarmozetai-stin-ellada

Advertisements

«Αντίο Ελλάδα». Καλό ταξίδι Κώστα Βεργόπουλε

«Αντίο Ελλάδα». Καλό ταξίδι Κώστα Βεργόπουλε

Ο Κώστας Βεργόπουλος ήταν από εκείνους τους καθηγητές πανεπιστημίου που δεν κοιτούσε από την πανεπιστημιακή του έδρα, αφ’ υψηλού την κοινωνία. Αντιθέτως, την πανεπιστημιακή έδρα την αξιοποιούσε για να μπορεί να είναι δίπλα και μέσα στην κοινωνία. Σαν γνώστης – αρωγός. Σαν κοινωνικοπολιτικός και οικονομικός θεραπευτής.

Τον καλούσα στο τηλέφωνο στο Παρίσι για μια συνέντευξη, από το 2010 -όταν ξεκίνησα την ακτιβιστική έρευνα για την κρίση- μέχρι πριν λίγες μέρες, κυρίως όταν ένιωθα την οργή να έχει φτάσει στο απροχώρητο, κι εκείνος με τα καλύτερα ελληνικά του(ελάχιστοι έχουν μείνει να γνωρίζουν τέτοιου επιπέδου ελληνικά), έως και με λογοτεχνικό τρόπο (διότι έβαζε και ψυχή, όχι μόνο μυαλό, στις λέξεις του), εξέφραζε το κοινό αίσθημα, με μια έως και εκνευριστική ευκολία, λέγοντας τα πράγματα με το όνομά τους, δίνοντάς τους όμως και μια άλλη διάσταση και νέα οπτική.

Από τα λεγόμενά του δεν δυσκολευόσουν ποτέ να βγάλεις τίτλο. Για την ακρίβεια, δεν ήξερες τι να πρωτοδιαλέξεις:

  • Που οδηγούμαστε όταν οι πλούσιοι επιδοτούνται εις βάρος των αδύναμων;
  • Ευρώπη: Ο ηλίθιος του Παγκόσμιου χωριού
  • Υπόδειγμα καταστροφής η Ελλάδα
  • Η Ευρώπη του χρήματος σκοτώνει την Ευρώπη των λαών
  • Η Γερμανία θα έπρεπε να αποχωρήσει από την ΕΕ!
  • Η Ευρώπη, ο κόσμος σήμερα, βαδίζουν προς το πουθενά
  • Αυτό που συμβαίνει στη χώρα μας είναι αντι-ιστορικό
  • Η χώρα εγκαθίσταται οριστικά σε αιώνια ύφεση και ανεργία!
  • Μεταξύ απάτης και τραγωδίας
  • Το λόγο έχουν οι κοινωνίες και οι λαοί
  • Ωρολογιακή βόμβα η ανεργία στα θεμέλια της Ευρώπης
  • Η κοινωνία βρίσκεται καθηλωμένη στις κερκίδες
  • Η λιτότητα σκοτώνει την Ευρώπη
  • Η «χαμένη γενιά» θα νικήσει!

Και τόσα άλλα… Δεν κουράστηκε ποτέ να καταγράφει τα αδιέξοδα της πολιτικής έναντι της οικονομίας και αντίστροφα, καταγγέλλοντας τα μεγαλύτερα αδιέξοδά τoυς, όπως: τη λιτότητα, την ύφεση, και την ανεργία.

Διαβάστε επίσης: Όσα είπε ο Κώστας Βεργόπουλος στο Tvxs.gr

Έζησε το Παρίσι νομίζω από τη δεκαετία του ‘70 έως και σήμερα, αλλά ταξίδεψε και σε πολλά άλλα μέρη -είχε πιστεύω μια συναρπαστική και ασυμβίβαστη ζωή και έψαχνε και ανακάλυπτε, όσα οι πολλοί δεν θέλουν να ξέρουν καν πως υπάρχουν- όμως νοιαζόταν την Ελλάδα, σα να ήταν ο μοναδικός τόπος του, όπως και κάθε τόπος σε όλο τον κόσμο, γιατί δεν έβλεπε μόνο το δέντρο, αλλά όλο το δάσος.

Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως τα βιβλία του μεταφράστηκαν σε τόσες γλώσσες. Πώς γίνεται να σου μιλά κάποιος για πολιτική οικονομία και να συν-κινείσαι σα να σου απαγγέλει ποίημα ένας ποιητής; Γιατί είχε μεγάλο ταλέντο στον προφορικό όπως και στο γραπτό λόγο, και έμαθα πολλές ελληνικές λέξεις που δε γνώριζα αυτά τα χρόνια που είχα την τύχη να τον ακούω να μιλάει.

Δεν υπάρχουν πια πολλοί άνθρωποι σαν τον Βεργόπουλο. Όχι μόνο ως παγκόσμια αναγνωρισμένοι διανοούμενοι, ή ως δάσκαλοι, αλλά και ως άνθρωποι και πολίτες του πλανήτη, με αξίες, αγάπη, και όραμα γι’ αυτό που αφιέρωσαν τη ζωή τους. Η Ελλάδα μόνο δεν ξέρω αν τον τίμησε όπως του άξιζε.

Ομολογώ ότι δεν το περίμενα πως θα μου στοιχίσει τόσο πολύ, ο θάνατός του. Ίσως γιατί, ακριβώς, δεν το περίμενα, παρόλο που μου είχε πει ότι ανησυχούσε για την υγεία του, ειδικά μετά κι από την τελευταία του εγχείριση. Νόμιζα ότι θα ζει για πάντα, όπως νομίζουμε για όλους μας. Και δεν νιώθω πως είμαι η αρμόδια να μιλήσω γι’ αυτόν. Αλλά έχω ανάγκη κάπως έτσι να τον αποχαιρετήσω και να τον ευχαριστήσω για όλα.

Δεν μιλούσε για τον εαυτό του. Μόνο από τις σκέψεις του τον εκτίμησα και γι’ αυτό το μοναδικό του χιούμορ, που δεν μεταδίδεται, διότι δε μεταφέρονται δημόσια αυτά που έλεγε σε προσωπικό χιουμοριστικό τόνο. Τα κρατάω ως φυλακτό.

«Αντίο Ελλάδα»
Καλό ταξίδι Κώστα Βεργόπουλε

Υγ.1 Θυμήθηκα όταν είχα δει ένα βίντεο από μια εκπομπή που τον είχαν καλεσμένο σε κάποιο πάνελ με εξωτερική σύνδεση, μέσω σκάιπ. Μπουρδολογούσαν και εκείνον σα να τον πήρε ο ύπνος. Τον είδαν, δεν του μίλησαν. Τον άφησαν μάλλον για να τον εκθέσουν. Έτσι νόμιζαν. Και κάποιοι το κυκλοφόρησαν εναντίον του. Κι όμως όταν το είχα δει, είχα γελάσει πολύ. Αποδόμησε τελειωτικά, την ήδη αποδομημένη tv με τον πιο χιουμοριστικό τρόπο. Σα να τους είχε όλους γραμμένους, όπως ίσως ακόμα και τον εαυτό του, για εκείνα που οι περισσότεροι θέλουν να θεωρούν. Και σα να ένιωθε σαν στο σπίτι του, ακόμα και μέσα από αυτήν την οθόνη. Μέσα στα σπίτια όλων μας. Κι έτσι είναι, με έναν τρόπο που κάποιοι θα έχουν την τύχη να νιώσουν.

ΥΓ.2 Τα βιβλία του εδώ

ΥΓ.3 Τα βιογραφικά του στοιχεία που βρίσκει κανείς στο διαδίκτυο, είναι θεωρώ τα ελάχιστα: «Γεννήθηκε το 1942 στην Αθήνα. Σπούδασε νομική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και οικονομικές επιστήμες στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, όπου αναγορεύθηκε διδάκτορας. Το 1974 εξελέγη καθηγητής οικονομολογίας στην Σορβόννη και αργότερα το 1992 καθηγητής πολιτικής οικονομίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Από το 2002 είναι καθηγητής οικονομικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο Παρίσι VII. Έχει υπάρξει επισκέπτης καθηγητής σε πανεπιστήμια της βόρειας και της νότιας Αμερικής. Εργάστηκε ως εμπειρογνώμονας στον ΟΗΕ και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Υπήρξε διευθυντής του προγράμματος του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τη Μεσόγειο (UNITAR) και μέλος της επιτροπής εμπειρογνωμόνων για την απορρύθμιση και την ανταγωνιστικότητα στην Ευρώπη. Την περίοδο 1997-1999 διετέλεσε επικεφαλής του Vision Group του ASEM που είχε σκοπό την τόνωση των δεσμών και της συνεργασίας μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, ενώ ήταν μέλος του συμβουλίου του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων. Έγραψε βιβλία και αρθρογραφούσε σε τακτά διαστήματα σε εφημερίδες και περιοδικά. Πέθανε στο Παρίσι στις 9 Νοεμβρίου 2017, μετά από αιμάτωμα στο κεφάλι, έπειτα από σύντομη νοσηλεία».


http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/antio-ellada-kalo-taksidi-kosta-bergopoyle

Όσα είπε ο Κώστας Βεργόπουλος στο Tvxs.gr

Όσα είπε ο Κώστας Βεργόπουλος στο Tvxs.gr

Ο καθηγητής πολιτικής οικονομίας στο Πανεπιστήμιο VIII του Παρισιού, Κώστας Βεργόπουλος, κι ένας από τους μεγαλύτερους διεθνώς καταξιωμένους έλληνες διανοητές, που έφυγε – την Πέμπτη 9 Νοεμβρίου – ξαφνικά από τη ζωή, δεν κουράστηκε ποτέ να καταγράφει τα αδιέξοδα της πολιτικής έναντι της οικονομίας και αντίστροφα, καταγγέλλοντας τα μεγαλύτερα αδιέξοδά τoυς, όπως: τη λιτότητα, την ύφεση, και την ανεργία.

Στο τελευταίο του βιβλίο «Η νέα παγκόσμια αναταραχή«, είχε επισημάνει ότι: «Ο νέος χάρτης του κόσμου χαράσσεται πέρα από το διεθνές δίκαιο, με βάση τους διμερείς συσχετισμούς ισχύος. Το 2017 θα αποδειχθεί, άραγε, το μοιραίο έτος όλων των κινδύνων;». Περισσότερα: «Ο νέος χάρτης του κόσμου χαράσσεται πέρα από το διεθνές δίκαιο»
Στην τελευταία του συνέντευξη στο Tvxs.gr, μεταξύ άλλων, είχε τονίσει:
[…] Που οδηγούμαστε όταν οι πλούσιοι επιδοτούνται, μέσω περικοπών των κοινωνικών επιδομάτων, εις βάρος των πιο αδύναμων; Πόσο αποτελεσματική μπορεί να είναι αυτή η πολιτική; Άραγε, όταν οι ισχυροί διαθέτουν όλο και περισσότερο χρήμα και μεγαλύτερη άνεση στη διαχείριση του, ώστε να μη λογοδοτούν σε κανέναν για την χρησιμοποίησή του, τότε επενδύουν πράγματι περισσότερα ή μήπως τότε ακριβώς είναι που επενδύουν ακόμη λιγότερα; […] Περισσότερα: Που οδηγούμαστε όταν οι πλούσιοι επιδοτούνται εις βάρος των αδύναμων;
Ενδεικτικά αποσπάσματα με τα κύρια θέματα που τον απασχολούσαν, μέσα από συνεντεύξεις και άρθρα του στο Tvxs.gr:
Για τη ιτότητα: » Η λιτότητα σκοτώνει την Ευρώπη»

[…] Παραδειγματική η αποτυχία της Ευρώπης. Με την σημερινή πολιτική της, έχει καταντήσει «ο ηλίθιος του παγκόσμιου χωριού». Καμία άλλη περιοχή του πλανήτη δεν έχει εγκατασταθεί με δική της επιλογή τόσο βαθειά στη λιτότητα […] Αναδεικνύεται όμως σήμερα κάτι πολύ πιο ανησυχητικό: Η αντιπαράθεση ανάμεσα σε ολόκληρο το πολιτικό σύστημα […] Η κοινωνία δεν αναγνωρίζει πλέον τον εαυτό της μέσα σ’ αυτό […] Το παγόβουνο προς το οποίο με επιτάχυνση κατευθύνεται τόσο η ελληνική όσο και η ευρωπαϊκή πολιτική, είναι η ίδια η κοινωνία. […] Περισσότερα: Ευρώπη: Ο ηλίθιος του Παγκόσμιου χωριού, του Κ. Βεργόπουλου

[…] Η Ελλάδα, σήμερα, καταγράφει τη μεγαλύτερη ύφεση στην Ευρώπη και επιδεικνύεται παντού ως παράδειγμα προς αποφυγήν. Υπόδειγμα καταστροφής. Κανείς δεν βγαίνει ωφελημένος από αυτό, ούτε και οι δανειστές. Ποιοι λοιπόν είναι οι «μαλάκες»; Οι Έλληνες ή μήπως όσοι τους έχουν φέρει σε αυτή την κατάσταση; […]
Πρέπει η ίδια η Ευρώπη να καταλάβει ότι έχει παγιδευτεί σε αδιέξοδο. Την ελληνική συνταγή την εφαρμόζει και στις άλλες χώρες. Από τις 9 Δεκεμβρίου, στη συνάντηση των ηγετών της Ευρώπης, αποφάσισαν να εφαρμόσουν παντού την ίδια πολιτική λιτότητας. Δηλαδή περικοπής δαπανών, μισθών, συντάξεων. Όταν ολόκληρη η Ευρώπη κάνει την ίδια πολιτική ταυτόχρονα, είναι σαν να αυτοπυροβολείται κατάστηθα. Ως γνωστόν, το 92 % της ευρωπαϊκής παραγωγής το καταναλώνει η ίδια η Ευρώπη. Εξάγεται στο εξωτερικό μόνο το 8%. Αν η ίδια επιβάλλει λιτότητα και περικοπές, επιλέγει η ιδία την αυτοκαταστροφή της. Η απόφαση της 9ης Δεκεμβρίου θα αποδεδειχθεί ιστορικά ολέθρια.
Πρέπει να αλλάξει αυτή η κατεύθυνση. Σε αυτό πιέζουν  διεθνείς παράγοντες, ακόμη και από το ΔΝΤ μέχρι τις Ηνωμένες Πολιτείες. Υπάρχουν ελπίδες να αλλάξει, δεδομένου ότι αν δεν αλλάξει η  καταστροφή είναι βέβαιη για όλους. […] Περισσότερα: Ο Κ.Βεργόπουλος στο tvxs.gr: «Υπόδειγμα καταστροφής η Ελλάδα»

[…] Όμως με την λιτότητα, την ύφεση και την συρρίκνωση, αποθαρρύνονται οι επενδύσεις και αποχωρούν οι επενδυτές. Επενδύσεις όχι μόνο δεν έρχονται, αλλά κι αυτές που υπήρχαν από πριν, τα μαζεύουν, τα ξηλώνουν και φεύγουν! Και στα τρία επιχειρήματα ο εμπειρικός απολογισμός είναι αρνητικός: Ούτε τα χρέη μειώνονται, ούτε τα ελλείμματα μειώνονται, ούτε η ανταγωνιστικότητα βελτιώνεται! Αν έπρεπε να βρεθεί μία θανατηφόρα συνταγή, αυτή βρέθηκε, και εφαρμόζεται ως «μονόδρομος» τόσο στη χώρα μας όσο και στην Ευρώπη! Δεν υπάρχει άλλη περισσότερο θανατηφόρα. […] Περισσότερα: Ευρώπη: Ο ηλίθιος του Παγκόσμιου χωριού, του Κ. Βεργόπουλου

Για την Ευρώπη και τον κόσμο:

[…] Σημερα, η Ευρώπη του χρήματος σκοτώνει την Ευρώπη των λαών, και μόνον η αντίστασή τους είναι σε θέση να σώσει την Ευρώπη από τον «κακό εαυτό» της […] Περισσότερα: Κώστας Βεργόπουλος: Η Ευρώπη του χρήματος σκοτώνει την Ευρώπη των λαών

[…] Η Ευρώπη στο σύνολο της πλήττεται πλέον από την ύφεση. Η Ελλάδα ηγείται καταγράφοντας την βαθύτερη ύφεση στην Ευρώπη, αλλά και οι άλλες χώρες, της Γερμανίας συμπεριλαμβανομένης, ακολουθούν με διαφορά αναπνοής. Από την γενικευμένη λιτότητα, καμία χώρα δεν επωφελείται, ούτε οι εμπνευστές της. Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι η πτώση της οικονομίας και η επιδείνωση του κλίματος εμπιστοσύνης των επενδυτών κατά το τελευταίο τρίμηνο είναι μεγαλύτερη και ταχύτερη στη Γερμανία απ’ ότι στην υπόλοιπη Ευρώπη. […] Περισσότερα: Ευρώπη: Ο ηλίθιος του Παγκόσμιου χωριού, του Κ. Βεργόπουλου

[…] Κανονικά, η Γερμανία θα έπρεπε να αποχωρήσει από την Ευρωπαϊκή Ένωση! Το μεγαλύτερο πρόβλημα της Ευρώπης σήμερα είναι η Γερμανία. Δεν είναι η Κύπρος ή οι άλλες χώρες του Νότου, αλλά η Γερμανία με την καταστροφική διαχείριση των ευρωπαϊκών πραγμάτων […] Πρέπει να γίνει κάτι, αλλά με πολλές χώρες μαζί. Να συνασπιστούν και να δώσουν ένα τελεσίγραφο στη Γερμανία. Να της πουν, ή αλλάζεις ή τα σπάμε! […] Περισσότερα: Κ. Βεργόπουλος: Η Γερμανία θα έπρεπε να αποχωρήσει από την ΕΕ!

[…] Η σημερινή Ευρώπη, στο σύνολό της, απελπίζει. Ασχολείται περισσότερο με το ηθικολογικό μέρος, με το να λέει ποιος είναι «καλός μαθητής» και ποιος είναι «κακός», και δεν ασχολείται με την οικονομική σταθεροποίηση και αποτελεσματικότητα.

Προβάλει μέτρα και μοντέλα, τα οποία, ακόμη και να θεωρηθούν σωστά, δεν οδηγούν πουθενά, απλώς καταστρέφουν, απλά και μόνο για να τιμωρήσει αυτούς που δεν έχουν συμμορφωθεί με αυτό που η ίδια προβάλλει ως πρότυπο.

Η Ευρώπη, ο κόσμος σήμερα, βαδίζουν προς το πουθενά […]
Σήμερα, όπως σημειώνει ο Πωλ Κρουγκμαν, η ελπίδα του κόσμου πηγάζει από τον φόβο της επικείμενης μεγάλης καταστροφής. Όσο επεκτείνεται το αίσθημα της καταστροφής, τόσο λιγότεροι θα το βρίσκουν αυτό αναγκαίο και εξυγιαντικό και τόσο περισσότεροι θα αντιλαμβάνονται ότι ανάμεσα στην κόλαση και στον παράδεισο υπάρχει και η μέση οδός, που δεν διέρχεται κατ’ ανάγκην ούτε από το ένα ούτε από το άλλο άκρο του θρησκευτικού σχήματος.

Η ανθρωπότητα σήμερα διαθέτει την γνώση και τα μέσα για να αποφύγει την οπισθοδρόμηση και πτώση στις μεγάλες αρνητικές εμπειρίες του παρελθόντος. Θα ήταν τραγικό, παραδομενη στη θρησκευτικη ακεραιοφροσυνη και αδιαλλαξια, να μην μπορέσει να τα χρησιμοποιήσει. […] Περισσότερα: Κ. Βεργόπουλος: Η Ευρώπη, ο κόσμος σήμερα, βαδίζουν προς το πουθενά

[…] Eίμαστε σε μεταβατική φάση. Την οποία πληρώνουν οι εργαζόμενοι, οι άνεργοι, τα λαϊκά στρώματα, με τρόπο εξοντωτικό, απαράδεκτο και αισχρό. Αυτό είναι αλήθεια. Και την πληρώνουν όλοι αυτοί όχι κατά πλειοψηφία, αλλά κατ’ αποκλειστικότητα. Αυτή είναι  αισχρή κατάσταση. Αλλά λέω, ότι εκτός αυτού, το σύστημα έχει μπλοκάρει και από παντού χάνει έδαφος. Η Παγκόσμια θέση της Ευρώπης συνεχώς υποχωρεί. Πράγμα που ζημιώνει και τους εταίρους, δημιουργεί παγκόσμιο πρόβλημα, για την Αμερική, για την Κίνα… για τη Βραζιλία. Οι τρίτες χώρες, θέλουν να βγει η Ευρώπη από την ύφεση για να μπορέσουν να κάνουν παιχνίδι μαζί της. Γιατί όσο αυτή βυθίζεται στην ύφεση, πληρώνουν και οι άλλοι τις συνέπειες. Δηλαδή, αυτό το θανατηφόρο παιχνίδι στο οποίο έχουν εμπλέξει πρώτη από όλες τις χώρες την Ελλάδα, και στη συνέχεια έχουν αυτοεμπλακεί και οι ίδιοι, είναι ένα ηλίθιο και αυτοκαταστροφικό παιχνίδι, το οποίο είναι και αιτία που επιδεινώνει σήμερα την παγκόσμια κρίση. […] Περισσότερα: Κ. Βεργόπουλος: Αυτό που συμβαίνει στη χώρα μας είναι αντι-ιστορικό

Για τις τράπεζες: 

[…] Σήμερα, σπαταλούνται τεράστια χρηματικά ποσά με το να υπερασπίζονται μονόπλευρα τα συμφέροντα των τραπεζών. Μην τύχει και πάθουν τίποτα οι τράπεζες! Αυτό είναι θλιβερό και απαράδεκτο. Οι τελευταίες αποκομίζουν οφέλη, ενώ δεν προσφέρουν στην οικονομία. Τα πάντα σήμερα γίνονται για τις τράπεζες. Θεός είναι οι τράπεζες και το χρήμα. Τίμημα γι’αυτό η ανεργία μεγάλης κλίμακας και η κατάρρευση της οικονομίας. […] Περισσότερα: Κώστας Βεργόπουλος: Η Ευρώπη του χρήματος σκοτώνει την Ευρώπη των λαών

Για το ευρώ, την ύφεση, το χρέος και την οικονομία: 

[…] Δεν βγαίνουμε έτσι από την κρίση. Αντίθετα, μπαίνουμε βαθύτερα σε αυτήν. Το χρέος γίνεται δύο και τρεις φορές περισσότερο μη βιώσιμο μ’ αυτόν τον τρόπο. Και δεν θα είχα αντίρρηση, αφού δεν διαγράφουν το χρέος, να δοθεί περισσότερη επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής, αλλά αυτό που προτείνει γερμανική πλευρά και αποδέχεται η ελληνική, δεν είναι λύση. Θα έπρεπε να επιμηκυνθεί η αποπληρωμή στα 100 χρόνια ή στα 200 χρόνια, ώστε να μειωθούν οι ετήσιες δόσεις. Μόνο έτσι θα μπορέσει να γίνει βιώσιμο, και η οικονομία να ανακάμψει. Επίσης, πρέπει η δόση αποπληρωμής να μην υπερβαίνει ένα ποσοστό του ρυθμού ανάπτυξης του εθνικού εισοδήματος, ώστε να διατηρείται η οικονομία σε ανάπτυξη και να αυξάνεται η απασχόληση. Όταν δεσμεύεται η χώρα να πληρώνει στους δανειστές 5,25%, για το χρέος κάθε χρόνο και η ανάπτυξη παραμένει σε αρνητικούς ρυθμούς, τότε η χώρα εγκαθίσταται οριστικά σε αιώνια ύφεση και σε αιώνια ανεργία! […] αυτό δεν είναι το χειρότερο; Το να βγούμε δηλαδή στις αγορές με τέτοιες προϋποθέσεις; Και το χειρότερο, το εμφανίζουν ως καλύτερο![…]  Περισσότερα: Η χώρα εγκαθίσταται οριστικά σε αιώνια ύφεση και ανεργία!

[…] Με την ύφεση παντού στην Ευρώπη, πρόκειται για μεγάλη αστοχία να λέμε ότι υπάρχει κίνδυνος πληθωρισμού, γιατί ο πληθωρισμός επέρχεται, όταν υπερθερμαίνεται η οικονομία. Έχουμε κατάψυξη της οικονομίας και ορισμένοι από την Γερμανία επισείουν τον φανταστικό κίνδυνο της υπερθέρμανσης. […] Γιατί όμως, η Ελλάδα και η Ευρώπη έχουν περιέλθει σε αυτή τη θλιβερή και ανεκδιήγητη, για να μην πω δραματικο-κωμική, κατάσταση; Επειδή, η Ευρώπη, έχει θεσπίσει ένα σύστημα, βάση του οποίου η ίδια αυτοπυροβολείται. Έχει υποχρεώσει τις χώρες που μετέχουν στην Ευρώπη, να απεμπολήσουν την νομισματική κυριαρχία τους. Δεν έχουν δικαίωμα να εκδίδουν νόμισμα, όπως είχαν στο παρελθόν.

[…] Ουδέποτε στην οικονομική ιστορία δεν έχει εγκαθιδρυθεί εκ των άνω παρόμοιο αδιέξοδο και μάλιστα σε τόσο μεγάλη κλίμακα. Και η βαθύτερη εξήγηση του «μυστηρίου» βρίσκεται στο αδιέξοδο στο οποίο έχει περιέλθει το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα, το ευρώ, με τον τρόπο που μέχρι σήμερα έχει λειτουργήσει […] Ακόμη μια φορά, η διαχείριση της ελληνικής περίπτωσης κινείται στα όρια μεταξύ άπατης και τραγωδίας, αλλά πάντα «αλά-ελληνικά» […] Περισσότερα: Κ. Βεργόπουλος: Μεταξύ απάτης και τραγωδίας

Για τους λαούς, τους πολίτες, την κοινωνία, το νεοφιλελευθερισμό, και τη δημοκρατία:

[…] Οι Έλληνες ξεσηκώνονται και διεκδικούν, όπως αυτό είναι αυτονόητο και επιβάλλεται σε πολίτες μιας κοινωνίας, που έχει περιέλθει στα πρόθυρα κατάρρευσης και αποσύνθεσης. Όπως ακριβώς κάνουν και οι άλλοι ομοιοπαθείς ευρωπαϊκοί λαοί από την Ισπανία, την Πορτογαλία, την Ιταλία, ακόμη και από την ίδια την Γερμανία. Αφού οι πολιτικοί μας αποδεδείχθηκαν κατώτεροι των περιστάσεων, το λόγο έχουν πια οι κοινωνίες και οι λαοί […] Περισσότερα: Κώστας Βεργόπουλος: Το λόγο έχουν οι κοινωνίες και οι λαοί

[…] Η κρίση δεν είναι μόνον της οικονομίας, αλλά  και της δημοκρατίας. Όμως, υπάρχουν επίσης και πολλές άλλες κρίσεις σε όλα τα επίπεδα: πολιτισμική κρίση, κρίση θεσμών, κρίση ιδεολογιών, ανθρωπολογική κρίση. Κάποιοι θεωρούν ότι η κρίση της δημοκρατίας είναι συνέπεια της οικονομικής κρίσης. Δεν θα είμαι τόσο κατηγορηματικός σε αυτό. Πιστεύω ότι συμβαίνει μάλλον το αντίστροφο. Η κρίση της δημοκρατίας προηγείται και αυτή ανοίγει τον δρόμο στην οικονομική κρίση.

Εάν υπήρχε κάποιος ελάχιστος σεβασμός στις αξίες του ανθρώπου και του πολίτη, η οικονομική κρίση δεν θα είχε φτάσει στο σημερινό αξιοθρήνητο και απαράδεκτο αποτέλεσμα. Σε κάθε ιστορική στιγμή, ο άνθρωπος, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η δημοκρατία προηγούνται, ενώ η οικονομία και όλα τα άλλα έπονται.
Κατά την τελευταία 30ετια, ο νεοφιλελευθερισμός διέβαλε κάθε είδους συλλογική και δημόσια παρουσία και δράση και βέβαια πάνω από όλα του κράτους. Όμως η δημόσια διάσταση παραμένει απαράκαμπτη για την εξασφάλιση των κοινωνικών ισορροπιών και του κοινωνικού συμβολαίου.
Με το υποκριτικό εγκώμιο στον άνθρωπο, αφαιρέθηκαν κατά τις τελευταίες δεκαετίες όλα τα εργαλεία εξισορρόπησης της κοινωνίας και αυτή παραδόθηκε ανυπεράσπιστη στην ασυδοσία στην μονομέρεια μιας μόνο πλευράς, των ισχυρών του μεγάλου χρήματος, και στην ανευθυνότητα των αγορών.
Σήμερα, η αναφορά στη δημοκρατία εμφανίζεται παραπλανητικά ως «πολιτικό κόστος», ως «δημαγωγία» και «λαϊκισμός», ως υποχώρηση απέναντι στις «συντεχνίες» και στις «γραφειοκρατίες». Όμως, δεν υπάρχει μεγαλύτερος λαϊκισμός από αυτόν που εξιδανικεύει τις αγορές και την ανισχυρια και ανευθυνότητα των ιθυνόντων.

[…] Ο,τι αδιαφορεί για τους λαούς και τους πολίτες είναι εξ αρχής λάθος, ενώ μόνον ο,τι στηρίζεται σε αυτούς μπορεί να είναι βιώσιμο για κάποια χρονική περίοδο. Με την υποβάθμιση των εργαζομένων σε πολίτες δεύτερης κατηγορίας, κανένα σύστημα δεν έχει κερδίσει στην ιστορία και όλα με αυτόν τον τρόπο έχουν αυτο-υπονομευθεί. Το αυξανόμενο έλλειμμα δημοκρατίας διαβρώνει όλες τις επιλογες, ακόμη και τις πιο «ορθές», όταν αυτές δεν  λαμβάνουν υπόψη αυτούς στους οποίους κάθε φορά επιρρίπτονται τα βάρη. […]  Περισσότερα: Κώστας Βεργόπουλος: Κώστας Βεργόπουλος: Ωρολογιακή βόμβα η ανεργία στα θεμέλια της Ευρώπης

[…] Η κυβέρνηση δίνει την εντύπωση ότι φλέγεται πολύ περισσότερο για να εκπληρώσει με εξονυχιστική ακρίβεια τις δεσμεύσεις έναντι των δανειστών και πολύ λιγότερο αυτές που έχει αναλάβει έναντι του ελληνικού λαού. […] Κοινωνικές διαβουλεύσεις, με φωτεινή εξαίρεση τις εξαγγελίες για την παιδεία, δεν φαίνονται ούτε καν στον ορίζοντα και επί του παρόντος η κοινωνία βρίσκεται καθηλωμένη στις κερκίδες σαν απλός θεατής […] Περισσότερα: Κ. Βεργόπουλος: Η κοινωνία βρίσκεται καθηλωμένη στις κερκίδες

Για τη νέα γενιά:

[…] Oι αλαζονικά θεωρούμενοι και αυτοανακηρυγμένοι νικητές θα είναι οι πραγματικοί ηττημένοι! Κι αυτούς που σήμερα τους λένε χαμένους και ηττημένους, αυτοί θα είναι οι νικητές, σύμφωνα με όλα τα διδάγματα και εμπειρίες από την ιστορία όλων των εποχών! Η κοινωνία που προεξοφλεί ότι η νέα γενιά της είναι η χαμένη, η ίδια χάνεται! Διότι εάν η νέα γενιά είναι σήμερα χαμένη, περισσότερο και πριν από αυτήν χαμένη είναι η κοινωνία που την θυσιάζει […]

Ίσως ζούμε σήμερα μια παρόμοια στιγμή κατά την οποία οι νέοι σηκώνουν κεφάλι στους τόπους που βρίσκονται, χωρίς να περιμένουν για αυτό κανένα κομματικό χρίσμα και μάλιστα να δυσπιστούν ακόμη και για ένα τέτοιο ενδεχόμενο. […]
O Όρος «χαμένη γενιά», όπως διευκρίνιζε ο Χέμινγουεϊ, δεν σημαίνει διόλου ότι η νέα γενιά χάνεται, αλλά αντίθετα ότι παραμένει ζωντανή και σε αναζήτηση νέων σημείων αναφοράς, αφού τα παλαιά έχουν ανεπανόρθωτα φθαρεί και χρεοκοπήσει. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και σήμερα. Η νέα γενιά αναζητά πυρετωδώς νέα σημεία αναφοράς και συνεπώς ανατροπής του κόσμου στον οποίο έχει βρεθεί. Στην σημερινή Ελλάδα με τα 2/3 των νέων στην ανεργία και 35% του πληθυσμού στους κοινωνικούς αποκλεισμούς και κάτω από το ελάχιστο όριο της ένδειας, πως είναι δυνατόν οι κυβερνήσεις να ισχυρίζονται ότι οικοδομούν την κοινωνία του μέλλοντος; Πώς την οικοδομούν; Περιθωριοποιώντας όλο και περισσότερους νέους; […] Περισσότερα: Κ. Βεργόπουλος: Η «χαμένη γενιά» θα νικήσει!

Για την ανεργία: […] Εάν σήμερα υπάρχει μια ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια της Ευρώπης, αυτή δεν είναι η δήθεν καθυστέρηση στην εφαρμογή των νεοφιλελεύθερων «μεταρρυθμίσεων», αλλά η έκταση της ανεργίας, που υπερβαίνει τα 20 εκατομμύρια ανέργων στην Ευρωζώνη […] Η Ελλαδα, ενώ από αυτήν ξεκίνησε το «λάθος» του ΔΝΤ, συνεχίζει πάντα όπως και πριν, σαν να μην έχει τίποτα συμβεί, ενώ οι άλλες χωρες επωφελούνται από την κακή κατάληξη των προγραμμάτων «στήριξης» στη χώρα μας […]

Μόνο η ανάγκη προστασίας της απασχόλησης, που αποτελεί το υπ’ αριθμόν ένα πρόβλημα, θα εξαναγκάσει ολες τις χωρες και την Ευρώπη σαν σύνολο σε εγκατάλειψη της λιτότητας και σε εφαρμογή μέτρων με ρεαλισμό και ορατότητα […] Περισσότερα: Κώστας Βεργόπουλος: Ωρολογιακή βόμβα η ανεργία στα θεμέλια της Ευρώπης 

Για την Τρομοκρατία:

[…] Επιδιώκεται η δημιουργία μιας ψύχωσης, ότι είμαστε σε πόλεμο με κάποιον εξωτερικό εχθρό, ενώ βασική πλευρά του προβλήματος βρίσκεται μέσα στη χώρα […] Ο εχθρός είναι μέσα μας! Είναι εσωτερικός εχθρός που εκτρέφεται από τον κοινωνικό αποκλεισμό χιλιάδων νέων, κατά κύριο λόγο μουσουλμανικής προέλευσης […] Θα έπρεπε να είχαμε την σοβαρότητα να καταλάβουμε τουλάχιστον τη δική μας κτηνωδία που εκτρέφει την κτηνωδία του άλλου […] Βαδίζουμε σε αντίθετο δρόμο από αυτόν που θα έπρεπε να ακολουθήσει η Ευρώπη […] Αν τα πράγματα συνεχίσουν στην πορεία που μπαίνουν τώρα, η καταστροφή είναι βεβαία. Πάμε προς σκοτεινές περιόδους, που θυμίζουν τους εφιάλτες του Μεσοπολέμου […] Περισσότερα: Ο Κώστας Βεργόπουλος στο tvxs.gr για τις ρίζες της τρομοκρατίας

Για το προσφυγικό:

[…] Το προσφυγικό και μεταναστευτικό πρόβλημα είναι σήμερα τεράστιο και φυσικά δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με αστυνομικούς ελέγχους.  Ίσως αυτό το πρόβλημα να αποδεδειχθεί και ο καταλύτης για την αλλαγή κατεύθυνσης στην μέχρι σήμερα ευρωπαϊκή πολιτική της λιτότητας. […] Περισσότερα: Κ. Βεργόπουλος: Η κοινωνία βρίσκεται καθηλωμένη στις κερκίδες

Για την αριστερά στην Ευρώπη:

[…] Η μόνη πλευρά που καταθέτει προτάσεις συγκεκριμένες για μία διαφορετική Ευρώπη που να λειτουργεί σύμφωνα με το ιδρυτικό ευρωπαϊκό ιδεώδες, είναι η Αριστερά, με επικεφαλής το ελληνικό τμήμα. Η Ελλάδα ηγείται αυτή τη στιγμή της Ευρωπαϊκής Αριστεράς […] Περισσότερα: Κ. Βεργόπουλος: Η Ελλάδα τώρα ηγείται της Ευρωπαϊκής Αριστεράς

[…] Όσον αφόρα την Αριστερά, δεν ανεβαίνει, δεν πείθει αρκετά, δεν χρησιμοποιεί πειστική γλώσσα, φθάνει μόνον στο σημείο να πείθει για την αποχή, αλλά όχι για την ρεαλιστικότητα των προτάσεων της. Όπως έλεγε ο Μαρξ, η εργατική τάξη θα πείσει όταν δείξει ότι μιλάει για ολόκληρη την κοινωνία, και όχι μόνον για τα δικά της ταξικά συμφέροντα […] Περισσότερα: Η χώρα εγκαθίσταται οριστικά σε αιώνια ύφεση και ανεργία!

Για τους Αγανακτισμένους:

[…] Οπωσδήποτε οι Αγανακτισμένοι έφεραν ένα κοσμοϊστορικό αποτέλεσμα. Αφ’ ενός επέσπευσαν την κατάρρευση κοινωνικής αξιοπιστίας του δικομματικού πολιτικού συστήματος και αφ’ετερου μετατόπισαν την αμφισβήτηση από το πολιτικό πεδίο στο κοινωνικό. Έβγαλαν την κοινωνική αμφισβήτηση από το μονοπώλιο των αριστερών πολιτικών κομμάτων, τη μετέτρεψαν σε ευρύτερο κοινωνικό διακύβευμα, και κατέβασαν την πολιτική στην κοινωνία […] Περισσότερα: Βεργόπουλος: Οι Αγανακτισμένοι κατέβασαν την πολιτική στην κοινωνία

 

Γιώργος Οικονόμου: Μεγάλη η ευθύνη των ειδικών ψυχικής υγείας για την πρόληψη και την ενημέρωση

Μεγάλη η ευθύνη των ειδικών ψυχικής υγείας για την πρόληψη και την ενημέρωση

«Ποια είναι και η δική μας η ευθύνη, των ειδικών ψυχικής υγείας, που δε βγαίνουμε προς τα έξω να δώσουμε τις πληροφορίες που πρέπει, με διάφορους τρόπους ώστε να περάσουν στην κοινωνία; Έχουμε πολύ μεγάλη ευθύνη πάνω σ’ αυτό. Χρειάζεται λοιπόν να βγούμε λίγο προς τα έξω, να αρχίσουμε να μιλάμε για την πρόληψη και την ψυχική υγεία, και όχι τόσο και μόνο για την παθολογία. Σημειωτέον, ότι αυτά έχουν συμβεί στην Ευρώπη. Αλλά δεν τα ανοίγουμε στο ευρύ κοινό. Αυτό είναι ένα μεγάλο θέμα.»

Ο Γιώργος Οικονόμου, κλινικός ψυχολόγος – ψυχοθεραπευτής, συνιδρυτικό μέλος της ΕΛ.Ε.ΣΥ.Θ., εκπαιδευτής – επόπτης EFTA και συνιδρυτής – διευθυντής του ΣΚΕΨΥΣ, μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη και το Tvxs, με αφορμή το ζήτημα της αλλαγής φύλου.

Τι έχετε να πείτε γι’ αυτό που δήλωσε η Πάολα Ρεβενιώτη: «Έχω φίλες που αυτοκτόνησαν ή που έπεσαν στην πρέζα επειδή δεν μπορούσαν να ισορροπήσουν. Έχω χάσει πολλές γνωστές μου. Για όλα αυτά θα ήθελα να μας ζητήσουν μια συγγνώμη. Συγγνώμη που μας ταλαιπώρησαν, συγγνώμη που κάποιες έζησαν τραγωδίες και δράματα«;

Ίσως μια συγγνώμη να είναι το ελάχιστο που μπορούμε να δώσουμε σε όλους εκείνους που ταλαιπωρήθηκαν τόσο πολύ εσωτερικά και εξωτερικά.

Μετά το νομοσχέδιο που ψηφίστηκε για την αλλαγή φύλου, πόσο βλέπετε να κατανοούμε το κάθε τι ανθρώπινο; Είναι το ζητούμενο ακόμα και σήμερα;

Αυτό είναι ένα μεγάλο θέμα στην Ψυχική Υγεία, αλλά νομίζω ότι είμαστε εξαιρετικά πίσω. Δηλαδή, αν σκεφτώ τι μου έμεινε από όλα αυτά που ειπώθηκαν με την ευκαιρία της ψήφισης αυτού του νομοσχεδίου, ένα θα είναι π.χ. ότι «απειλείται ο θεσμός της οικογένειας»! Αυτό είναι μια υπερβολή, δεν είναι και κάτι καινούργιο. Χαρακτηριζόμαστε ως υπερβολικοί σαν κοινωνία.

Οπότε κάπου χάνουμε ένα μέτρο το οποίο υπάρχει στο δυτικό κόσμο. Τέτοιες τοποθετήσεις, με έκαναν και έλεγα, «που ζούμε;», «τι συμβαίνει ακριβώς;». Και αναρωτιόμουν ποια είναι και η δική μας η ευθύνη, των ειδικών ψυχικής υγείας, που δε βγαίνουμε προς τα έξω να δώσουμε τις πληροφορίες που πρέπει, με διάφορους τρόπους ώστε να περάσουν στην κοινωνία;

Γιατί οι σύλλογοί μας, θα έλεγα, αντιδρούν ad hoc. Δεν υπάρχει μια προετοιμασία του κόσμου για κάτι ανάλογο, ώστε αυτό το θέμα της ψυχικής υγείας να ανοίξει. Όπως αυτό το εξαιρετικό άρθρο του Μιχάλη Φακίνου για το «Coming out» το οποίο συμπεριλαμβάνει ανάλογους προβληματισμούς. Τέτοια πράγματα θα πρέπει να τα προωθήσουμε λίγο περισσότερο. Αλλιώς είναι ασύλληπτη η υπερβολή που ζήσαμε. Πραγματικά ασύλληπτη!

Πόσο έχουν ευθύνη και οι ειδικοί ψυχικής υγείας, που όπως είπατε δεν βγαίνουν όσο χρειάζεται να επικοινωνήσουν τα θέματα που υπάρχει όπως φαίνεται μεγάλη ανάγκη να ενημερωθεί ο κόσμος; 

Όντως, είναι ένα θέμα που υστερούμε και σε επίπεδο οργάνωσης. Έχουμε πολύ μεγάλη ευθύνη πάνω σ’ αυτό.
Όμως ως κοινωνία μαζί με την υπερβολή, αντιδρούμε και λίγο αποσπασματικά. Ασχολούμαστε με επί μέρους θέματα, χωρίς να βλέπουμε όλη την εικόνα. Οπότε ο καθένας ασχολείται μένα ένα πάρα πολύ μικρό συγκεκριμένο θέμα. Αυτό είναι φοβερό.

Χρειάζεται λοιπόν να βγούμε λίγο προς τα έξω, να αρχίσουμε να μιλάμε για την πρόληψη και την ψυχική υγεία, και όχι τόσο και μόνο για την παθολογία. Αλλά και αυτήν, εν πάση περιπτώσει. Και να γίνει αυτό που όλοι θα θέλαμε: Η αποϊατρικοποίηση κάποιων θεμάτων.
Σημειωτέον, ότι αυτά έχουν συμβεί στην Ευρώπη. Και η αποϊατρικοποίηση κάποιων θεμάτων και οι αλλαγές πάνω στις σημειολογίες της ψυχοπαθολογίας. Αλλά δεν τα ανοίγουμε στο ευρύ κοινό. Αυτό είναι ένα μεγάλο θέμα.

Καθημερινά συμβαίνουν περιστατικά για τα οποία θα έπρεπε να μιλάνε και να ενημερώνουν οι ειδικοί ψυχικής υγείας, κυρίως για την πρόληψη, αναλόγως, του κάθε θέματος που αναδύεται, ξεχωριστά.

Ναι, όντως, θα έπρεπε. Για να μη γίνονται και τελευταία στιγμή όλα αυτά που βλέπουμε και να μην υπάρχουν αυτού του είδους οι υπερβολικές αντιδράσεις, οι οποίες είναι εντυπωσιακές να συμβαίνουν εν έτει 2017. Απ’ την άλλη, είναι δύσκολα αυτά τα θέματα. Ανοίγουμε ένα τεράστιο κεφάλαιο, ακριβώς γιατί είμαστε βιοψυχοκοινωνικά όντα, πολύπλοκα όντα, πολύπλοκες προσωπικότητες, και θα έπρεπε να το δούμε και σε ένα τέτοιο επίπεδο, επιτέλους.

Επίσης ο κάθε άνθρωπος είναι και διαφορετικός. Έχουμε και μία διαφορετικότητα, η οποία μπορεί να αποτελεί ένα μικρό ποσοστό στον γενικό πληθυσμό μας, αλλά υπάρχει. Ακριβώς επειδή είναι μικρό αυτό το ποσοστό χρειάζεται την θεσμική προστασία γιατί αλλιώς θα γίνει βορά εύκολη από τους πολλούς – περισσότερους.
Τέθηκαν και ζητήματα τεχνικά, όπου επίσης σχολιάστηκαν με υπερβολή. Ο νομοθέτης αυτό που βάζει είναι π.χ. μια ηλικία για λόγους γραφειοκρατικούς. Άλλο τεράστιο θέμα αυτό. Γιατί στα 15 και όχι στα 18. Και γιατί στα 18 και όχι στα 50, τελικά, να ησυχάσουμε όλοι μαζί; Κάπως έτσι…

Γνωρίζουμε ωστόσο ως ειδικοί πως τέτοιου είδους διαφοροποιήσεις ξεκινούν πολύ νωρίς στην παιδική ηλικία και ακολουθούν την εξελικτική διαδικασία του παιδιού. Συνεπώς ίσως η ηλικία των 15 ετών να είναι η πιο ενδεδειγμένη γιατί ίσως προστατέψει αυτά τα άτομα από τη δυσφορία ενός “σωματικού εγώ” μη επιθυμητού αλλά και το συνεχές bullying που υφίστανται αυτοί οι άνθρωποι. Δίνει επίσης και αρκετό χρόνο για το “μετά” αυτής της διαφορετικότητας που ίσως είναι εξίσου δύσκολη υπόθεση καθώς καλείται να ζήσει μια “άλλη ζωή” από αυτή που γνώριζε – γνώριζαν το ίδιο το άτομο αλλά και όλοι γύρω του οικείοι. Σ αυτό το σημείο θα χρειαστεί πάλι βοήθεια για ν’ ανταπεξέλθει.

Θα μπορούσε όμως να γίνεται μια ευρύτερη συζήτηση για κάθε σχέδιο νόμου, ώστε στο τέλος να είναι και πιο πλήρες.
Αλλά και από την άλλη, δυστυχώς, δεν είναι εύκολο να διακρίνει κανείς που είναι η παθολογία, πως δηλαδή ένα μικρό παιδί μεγαλώνοντας σε ένα περιβάλλον και σε σχέση με αυτό το περιβάλλον, μπορεί να αναπτύξει μια παθολογία η οποία είναι άσχετη από το θέμα, που μπορεί ωστόσο να επηρεάσει την αντίληψη του φύλου του. Αλλά που όμως συμβαίνει. Άρα πρέπει εκεί να τα διακρίνουμε αυτά τα πράγματα. Χρειάζεται μια ματιά πιο εξειδικευμένη σε κάποια από αυτά τα άτομα, ακόμα και για προληπτικούς λόγους.

Αλλά είναι πολύ δυσδιάκριτη αυτή η γραμμή. Δεν μπορεί να τη διακρίνει κανείς εύκολα. Επειδή είναι αλληλεπίδραση συνεχής και δυναμικό σύστημα, δεν είναι εύκολο να δεις που επεμβαίνει το περιβάλλον και που όχι. Που σίγουρα στην προκειμένη περίπτωση παρεμβαίνει το περιβάλλον, κυρίως κακοποιητικά!
Κι όταν λέω περιβάλλον, εννοώ το ευρύτερο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον.

Και είναι και το θέμα της διεπιστημονικότητας. Πότε δηλαδή η Κοινωνιολογία, η Ανθρωπολογία, η Ψυχολογία, η Ιατρική, η Ψυχιατρική, η Ιστορία, και όλες οι άλλες επιστήμες θα κάνουν πραγματικά μια προσπάθεια να συνθέσουν τις γνώσεις τους, στο δια ταύτα; 

Βεβαία, και με γνώσεις, οι οποίες είναι και αρκετές. Ως επιστημονική κοινότητα, υπάρχει πλούσιο υλικό το οποίο έχουμε στα χέρια μας. Διότι αυτή η ιστορία έχει αρχίσει από τη δεκαετία του ’60, δεν είναι τωρινή. Έχουμε καταλάβει κάποια πράγματα, και επίσης έχουμε μοντέλα, πρωτόκολλα, που βοηθούν να προσεγγίσουμε ανθρώπους που βρίσκονται σε μια δύσκολη στιγμή τους και να τους φροντίσουμε.

Υπάρχουν και κοινωνίες που έχουν περάσει όλα αυτά στους θεσμούς. Ε, τώρα, φαίνεται ότι ήρθε και η ώρα η δική μας, κάπως να εκσυγχρονιστούμε πάνω στο θέμα.

Η κοινωνία πιέζει, για να φτάσουν τα διάφορα θέματα σε μία κυβέρνηση και να θεσμοθετηθούν αλλιώς. Κάποιοι έχουν κάνει έναν πολύ μεγάλο αγώνα, και συνήθως υπάρχουν και κάποιοι που έχουν θυσιαστεί σε κάθε αγώνα, ώστε να φτάσουν κάποια πράγματα ν’ αλλάξουν. Και μπορεί και να μην τους το αναγνωρίσουν. 

Πολύ σωστά. Είναι ένα θέμα πολύ μεγάλο κι αυτό. Το ότι πρέπει να φτάσουμε σε ένα όριο, το οποίο συνήθως δεν είναι καθόλου καλό, για να μπορέσουμε να αφυπνιστούμε. Είναι αλήθεια αυτό. Αλλά κάπως έτσι έγινε και με τις υποθέσεις των διεμφυλικών και ανθρώπων που έχουν θέματα με το φύλο. Έτσι έγινε. Δυστυχώς. Με αυτοκτονίες αφυπνιστήκαμε. Αλλιώς δεν θα αφυπνιζόμασταν.

Αυτό πρέπει κάποτε να σταματήσει όμως. Δεν γίνεται να φτάνουμε πάντα στο «αμήν», στο απροχώρητο και στο μη αναστρέψιμο, για να αλλάξει κάτι στην κοινωνία. Κάτι πρέπει να γίνει με την πρόληψη και την ενημέρωση.

Ναι, είναι πάντα ένας αγώνας που δίνουμε σε μια συνεχή αλληλεπίδραση. Και είναι πάντα και αυτό το πώς από το ατομικό θα περάσουμε σε ένα άλλο επίπεδο που θα είναι συλλογικό και θα συμπεριλαμβάνει βέβαια και το ατομικό. Αυτά είναι που μας απασχολούν πάρα πολύ. Πώς δηλαδή από άτομο θα γίνουμε ομάδα και κάπως θα το φτιάξουμε αυτό το πράγμα αλλιώς. Δεν είναι εύκολο, καθόλου.

Σκέφτομαι για παράδειγμα, ότι προσπαθούμε να ενωθούμε, σε ευρωπαΐκό επίπεδο, και υπάρχουν αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη κοινότητες οι οποίες θέλουν να αποσχιστούν. Κάτι δείχνουν όλα αυτά. Ξέρουμε πολύ καιρό τώρα μέσω της Γενικής Θεωρίας Συστημάτων πως στα ανοικτά συστήματα αναπτύσσονται έντονες αντίθετες – αντίρροπες δυνάμεις όπως η φυγόκεντρος και η κεντρομόλος που λέγαμε στη Φυσική. Όσο αυξάνεται η τάση συσπείρωσης σε μια κοινότητα τόσο αυξάνεται και η ανάγκη της διαφοροποίησης.

Ναι, γιατί όταν γίνεται μία Ένωση που δεν σέβεται το διαφορετικό και δεν το τιμάει, δεν είναι Ένωση. Όταν μπήκαμε στην ΕΕ και μας έλεγαν π.χ. να ξεπατώσουμε όλες τις ελιές μας και να βάλουμε ακτινίδια; Ή όταν πηγαίνουνε και κόβουνε στα δύο τα ξύλινα ψαροκάικα; Δεν γίνεται κάποιοι που λειτουργούν μέσα στα γραφεία τους να δημιουργήσουν μια Ένωση. Ή, κάτι άλλο, έχει γίνει π.χ. κάποια σοβαρή μελέτη για το πόσο κακό ή καλό έκανε ο Καλλικράτης, που ένωσε διάφορους δήμους; 

Νομίζω ότι είναι σε ένα πλαίσιο που αυξάνουμε την πολυπλοκότητά μας εξ ορισμού αλλά θέλουμε και άλλα εργαλεία για να την προσεγγίσουμε. Γιατί πια τα πράγματα γίνονται πολύ πιο πολύπλοκα, και κάποτε πρέπει να το αντιληφθούμε. Οπότε χρειαζόμαστε μεθοδολογικά εργαλεία για να προσεγγίσουμε αυτή την πολυπλοκότητα που ολοένα και αυξάνεται. Ακριβώς, γιατί η πληροφορία είναι ανοιχτή, υπάρχει παντού.
Και πως θα το αντιμετωπίσουμε όλο αυτό; Θέλει μια άλλου είδους οργάνωση.

Μέσα από αυτό το νομοσχέδιο, είδαμε πως υπάρχει ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας που είναι πολύ πίσω, ακριβώς γιατί ναι μεν υπάρχουν πλήθος πληροφοριών αλλά δεν υπάρχει ουσιαστική πληροφόρηση;

Επειδή είναι οριακά σημεία αυτά, βγαίνουν και οι αγκυλώσεις και η παθολογία μας ως κοινωνία. Γιατί έχουμε κι από αυτό. Έτσι ανοίγονται και φαίνονται όλα, γιατί σε αυτό το σημείο δοκιμάζονται και όλα.
Διαβάζω διάφορα πολιτικά άρθρα και διαπιστώνουν όλοι μαζί ότι υπήρξε μια μεγάλη πολιτική δυσκολία, από όλο αυτό. Ότι δεν έχουμε ευελιξία, δεν έχουμε συναινέσεις. Και πώς θα πάμε μπροστά, αν δεν υπάρχουνε βασικές συναινέσεις; Πώς αλλιώς θα γίνει; Κοντραριζόμαστε ες αεί.

Δηλαδή να γινόταν μία γόνιμη συζήτηση ως προς ένα παρόμοιο νομοσχέδιο ώστε να γίνει ακόμα καλύτερο;

Και πως θα γίνει συζήτηση αν δεν υπάρξουν και κάποιες συναινέσεις; Δεν μπορεί σε όλα να είμαστε κόντρα. Γι’ αυτό μιλάω για μια υπερβολή την οποία κάποια στιγμή πρέπει να την υπερβούμε και να βρούμε το μέτρο. Είτε σαν άτομα, είτε ως οικογένειες, είτε ως κοινότητα. Δηλαδή, πώς αλλιώς θα γίνει;
Ξέρω δεν είναι εύκολα αυτά τα πράγματα, αλλά τι να κάνουμε; Δε βλέπω άλλο τρόπο να προχωρήσουμε, παρά μόνο από βασικές συναινέσεις.

Όταν μια οικογένεια περνάει μια κρίση, βοηθάει όταν «σκοτώνονται» τα μέλη, αντί να προσπαθούν να βρουν μια λύση; Ένα σύστημα είναι και η βουλή…

Έτσι είναι, υπάρχουν ισομορφισμοί σε ένα μικρό σύστημα όπως η οικογένεια, και σε ένα πολιτικό υπερσύστημα που ανήκει η κάθε οικογένεια. Πώς δρούμε και πως αντιδρούμε ως σύστημα. Είναι ένα θέμα. Πολλές φορές αντιδρούμε με μια ισχυρή παρόρμηση που δεν την ορθολογικοποιούμε.

Υπάρχουν και πολλοί άνθρωποι οι οποίοι δεν ακούνε και είναι αδύνατον να καταλάβουν αυτό που τούς λές. Δηλαδή το μυαλό τους μοιάζει σα μπετόν που δεν το διαπερνά τίποτα.

Ε, αυτοί δεν έχουν πρόβλημα «φύλου»; Πρόβλημα, δηλαδή, ταυτότητας; Βέβαια βάζουμε έναν παράγοντα που είναι πολύ σημαντικός, που είναι η ανοικτότητα και η κλειστότητα, σε επίπεδο κοινωνικό ή ατομικό. Πόσο ανοιχτοί είμαστε, ή πόσο κλειστοί στις πληροφορίες που δεχόμαστε και ανταλλάσσουμε;
Έχουμε όμως και πολλά θετικά. Τα νησιά μας για παράδειγμα, που δέχτηκαν –και δέχονται- όλο αυτό το μεγάλο κύμα των προσφύγων, πώς αντιδράσανε; Σε σύνολο αντιδράσανε αρκετά ανθρώπινα, και αρκετά ανοιχτά στις τοπικές τους κοινωνίες. Και ήταν εντυπωσιακό. Δηλαδή, είναι σα να έχουμε άλλη μια πλευρά που όμως δεν την αξιοποιούμε αρκετά και που αφορά την ανοικτότητά μας σαν άνθρωποι και σαν κοινωνία. Είμαστε Μεσογειακοί, είμαστε ανοικτοί, έχουμε ανοικτότητα μεγάλη. Δεν την αξιοποιούμε, όμως, παρά μένουμε σε τρομερές αγκυλώσεις.
Γιατί αυτές οι αγκυλώσεις νομίζουμε ότι μάς ενισχύουν την ταυτότητά μας. Κι αν τις αφήσουμε, νιώθουμε ότι κλονίζεται η ταυτότητά μας. Αυτό είναι το θέμα.

Και η ταυτότητά μας λέει ότι ο Θεός έκανε τον Αδάμ και την Εύα; Και τέλος;

Για να περάσουμε, όμως, και από την άλλη μπάντα, και να δούμε ένα πλάσμα στα 15του να κάνει μια ριζική αλλαγή, και να δούμε τι δύναμη χρειάζεται αυτό ώστε να γίνει η ανατροπή; Γιατί έτσι θέλει και καλά κάνει με τη δική του οπτική. Να δούμε, δηλαδή, και το ανάποδο; Πόσο, εν τέλει, αυτοί οι άνθρωποι, μπορούμε να πούμε ότι είναι και ανοικτοί σε άλλα πράγματα, διαφορετικά.

Μα, όταν ανοίγεις τον εαυτό σου ανοίγεις και το βλέμμα σου στους άλλους. Η ενσυναίσθηση αναπτύσσεται σε έναν άνθρωπο όταν αναπτύξει πρώτα ενσυναίσθηση για τον εαυτό του. Όταν αρχίσει να καταλαβαίνει δηλαδή τον εαυτό του και να νιώθει τα συναισθήματά του κι όλα αυτά που του συμβαίνουν, τότε αρχίζει να καταλαβαίνει καλύτερα και τους άλλους.

Βεβαίως. Όπως να βλέπει και να κατανοεί και τι του γυρνάνε οι άλλοι, όμως. Γιατί φτιάχνουμε την ταυτότητά μας, μέσα και από τα μάτια του Άλλου. Αν οι άλλοι του γυρνάνε τις αγκυλώσεις τους, τι θα κάνει; Θα έρθει σε τρομερή σύγκρουση. Εσωτερική και εξωτερική.

Τι άλλες σκέψεις κάνατε με αφορμή αυτό το γεγονός;

Έκανα και σκέψεις προσωπικές, δικές μου. Πώς εγώ προσωπικά τοποθετούμαι σε σχέση με αυτό, και με τους ανθρώπους που δέχομαι. Πολλές φορές ο εαυτός μου με εξέπληξε, γιατί δεν είμαι πάντα έτοιμος για όλα αυτά. Παρότι ακούω, μιλάω και θέλω να είμαι ανοιχτός, έχω και εγώ τις αγκυλώσεις μου, και δεν είναι εύκολο. Και είναι ένα θέμα, επίσης, το οποίο με έβαλε σε έναν πολύ μεγάλο εσωτερικό δικό μου προβληματισμό και από την θέση του γονιού αλλά και του επαγγελματία. Και ως προς τις μεθόδους που έχουμε και ως προς το λόγο που χρησιμοποιούμε θεραπευτικά, και όλα αυτά τα ζητήματα.
Θέλω να πω δηλαδή ότι μας διακίνησε όλους αυτή η ιστορία σε πολλά επίπεδα.


Δημοσιεύτηκε: http://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/megali-i-eythyni-ton-eidikon-psyxikis-ygeias-gia-tin-prolipsi-kai-tin-enimerosi

 

Είδα και γω Το Τελευταίο σημείωμα.

Είδα το «Τελευταίο σημείωμα», και δεν το λέω γιατί θα ακολουθήσει η γνώμη μου για την ταινία. Θα πω μόνο πως έφυγα από την αίθουσα μετά και την παράθεση πάνω στο κινηματογραφικό πανί, των 200 ονομάτων των εκτελεσμένων στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, 6 μόλις μήνες πριν την απελευθέρωση από τους ναζί. Μου ήρθαν στο μυαλό κάτι ουρλιαχτά, σχεδόν, που είχα βάλει στη αντιστασιακή μαχήτρια, Μαρία Μπέικου, η οποία ήταν μία από τις 9 καπετάνισσες του ΕΛΑΣ, εκεί που μου έλεγε -λίγες μέρες πριν πεθάνει- πως όταν ήρθε στην Ελλάδα μετά από 20τόσα χρόνια απ’ την εξορία, κουβαλώντας τις στάχτες του άντρα της, η μάνα της δεν τη γνώριζε και φώναζε: «Πάρτε την! Πάρτε την! Δεν είναι αυτή η κόρη μου!». Είχα απαυδήσει και της έλεγα, μάλλον μονολογώντας: Μετά από όλα όσα κάνατε για την Ελλάδα, σας κυνηγούσανε στα βουνά, σας φυλάκιζαν, σας εξόριζαν, και σας φόρτωσαν τις αμαρτίες του Αβραάμ και του Ισαάκ, σας κλώτσησαν στη γωνία κι έβαλαν τον κάθε βολεμένο Κυρ Παντελή να σας φτύνει «Φτου! Κομμούνια!»; Στη μόνη χώρα που οι συνεργάτες των Γερμανών έμειναν ατιμώρητοι;
Και καθώς τα θυμόμουν όλα αυτά -για άλλη μια φορά- βγαίνοντας από τον κινηματογράφο, κατάλαβα, γιατί ο Παντελής Βούλγαρης άλλαξε την ανακοίνωση των φασιστών, και αντί να πει «Ως αντίποινα θα εκτελεσθεί: 1) Ο τυφεκισμός 200 κομμουνιστών την 1/5/44», είπε «Ο τυφεκισμός 200 Ελλήνων την 1/5/44». Αυτό κατάλαβα, ως ηχηρή έξοδο της ταινίας. Όταν ακόμα σήμερα βγαίνουν φασίστες και εκτελούν εν ψυχρώ και μένουν ατιμώρητοι… Γιατί οι φασίστες δεν είναι Έλληνες. Δεν έχουν πατρίδα. Δεν είναι άνθρωποι για να έχουν. Οι φασίστες, όπως μου είχε πει η Δήμητρα Πέτρουλα, είναι φασίστες. Σκέτο. Λοιπόν, αυτοί οι 200 κομμουνιστές, δεν ήταν κομμουνιστές σκέτο. Ήταν Έλληνες. Έτσι, να βουίζει για πάντα στ’ αυτιά τους: Έ λ λ η ν ε ς.
Αυτά και Ψυχή Βαθιά.
ΥΓ1.: Μαρία Μπέικου: «Ο όρκος του ΕΛΑΣ το λέει καθαρά ποιος ήταν ο σκοπός μας: Ήταν η απελευθέρωση της πατρίδας, και την απελευθερώσαμε μόνοι μας. Η βοήθεια ήταν μηδαμινή. Οι Γερμανοί λένε ότι εμείς χρωστάμε, ενώ εκείνοι χρωστάνε και δεν το λένε […] Να μάθουν την ιστορία οι νέοι. Ο λαός της πατρίδας μας, αντιστάθηκε τιμώντας την παράδοση των αρματολών και κλεφτών. Πολέμησε με νύχια και με δόντια τον κατακτητή. Η λέξη πατρίδα δεν είναι χωρίς νόημα. Δεν ξέρω τι άλλη λέξη να σου βρω.»
ΥΓ.2: Δήμητρα Πέτρουλα: «Οι φασίστες δεν έχουν πατρίδα. Όταν μεταφράστηκε το βιβλίο μου («Πού ‘ναι η μάνα σου, μωρή;») στα τουρκικά, πήγα στην Τουρκία για την παρουσίασή του, και εκεί με ρώτησαν: «Οι έλληνες τα έκαναν όλα αυτά;». «Όχι οι έλληνες, οι φασίστες…» τους είπα, «…παντού υπάρχουν φασίστες. Όχι Έλληνες. Αυτοί δεν ήταν Έλληνες. Αυτοί ήταν φασίστες. Άλλο πράμα…»»
ΥΓ.3: Κατίνα Τέντα – Λατίφη: «Αυτό μόνον στην Ελλάδα συνέβη, πουθενά αλλού. Να αγωνίζεσαι για την απελευθέρωση της χώρας σου και να ‘ρχονται αυτοί που περνούσαν ασφαλείς και όμορφα κι ωραία στο εξωτερικό, κι αυτοί που συνεργάστηκαν με τους καταχτητές, και να σε εξοντώνουν!»


ΥΓ.4. (Σχόλιο από ανάρτηση του παραπάνω κειμένου στο φ/β:) «Αν δει κανείς την ίδια την ανακοίνωση της εκτέλεσης, θα καταλάβει πώς οι εκτελεστές -«ἐλληνες εθελοντές»- προτάσσουν την εθνική ταυτότητα για τον εαυτό τους και την κομμουνιστική ιδιότητα για τους εκτελεσθέντες προσπαθώντας να δείξουν ότι δρούσαν αντεθνικά κι ότι δεν ήταν έλληνες. Άλλωστε αυτό ήταν το επιχείρημα και για τις εκτελέσεις και για τις εξορίες στον Εμφύλιο. Καιρός ήταν να αναδειχτεί ότι οι έλληνες ήταν αυτοί που αγωνίστηκαν και πέθαναν για την ελευθερία της πατρίδας μας […] Κι είναι η πρώτη φορά που το είδα γραμμένο.» Γιούλα Αθανασάκου, φιλόλογος (5/11/17, 13:10).

ΥΓ.5.  «Αυτό που είμαστε κι αυτό που μας περιβάλλει είναι σαν τις ρώσικες κούκλες: Χάος, Κόσμος, Ουρανός, Γη, Πατρίδα, Οικογένεια, (είτε ο Κύκλος των αγαπημένων), Εσύ.
Πατρίδα είναι αυτό στο οποίο γεννήθηκες ελεύθερος. Ο τόπος στον οποίο δεν είσαι αφεντικό κανενός ούτε δούλος κανενός. Όπου το πιο σύνηθες είναι να μιλάς την ίδια γλώσσα με όσους γεννήθηκαν στον τόπο αυτό. Αυτό είναι πατρίδα κι ακόμη, ο τόπος που όσοι τον κατοικούν, λόγω κλίματος και περιβάλλοντος, έχουν κοινές ασχολίες, συμπεριφορές, αλληλοκατανόηση, κοινό τρόπο ζωής. Ο τόπος που αν δεν τον υπερασπίσεις θα το κυριεύσει ο στρατός του Ξένου και θα σε δουλοποιήσει. Θα σε υποχρεώσει να εργάζεσαι γι’ αυτόν κι όχι για τον εαυτό σου, να μιλάς τη γλώσσα του, να προσκυνάς τα είδωλά του, να ικανοποιείς τα βίτσια του, να του δίνεις φόρο μέχρι εξοντώσεως.
Οι απάτριδες θα πάνε με τον κυρίαρχο κι όντας απάτριδες θα πάρουν την αμοιβή τους.
Το ίδιο και οι εθνικιστές οι οποίοι όντας οπαδοί της στρατοκρατίας, θα πάνε με το καθεστώς του κατακτητή που από την ίδια του την κατακτητική ιδιότητα είναι στρατοκρατικό. Όντας ταξικοί, θεωρώντας ξένο ό, τι δεν υπακούει στην στρατοκρατία, θα πάνε με τον στρατό του Κατακτητή που τους χρειάζεται και θα τους δώσει προνόμια, δύναμη, η οποία θα κακοποιεί εσένα τον Είλωτα (δηλαδή τον κυριευμένο και αγωνιζόμενο για την ελευθερία σου πατριώτη).
Αυτό γίνεται πάντα μέσα στην Ιστορία των λαών. Επαγγελματίες απάτριδες κι επαγγελματίες πατριώτες (εθνικιστές), είναι κατά βάθος συγκοινωνούντα δοχεία. » Γιάννης Υφαντής, ποιητής


Το παρόν άρθρο δημοσιεύτηκε: http://tvxs.gr/news/blogarontas/eida-kai-go-teleytaio-simeioma

Παντελής Βούλγαρης: Να αγαπάμε αυτόν τον τόπο

«Συνειδητά δεν έκανα την ταινία για να πω «Να, ποια είναι τα παλικάρια!», αλλά μπορεί να παίζει και κάποιο τέτοιο ρόλο η ταινία. Δηλαδή, να έρχεται να μιλήσει σε μια εποχή αφασίας, για τη στάση ανθρώπων που τόλμησαν. Όμως αισθανόμουν, όπως σας το λέω, ότι έχω ανάγκη, εγώ, να συναντήσω -μέσα από τις εικόνες μου- τον Ναπολέοντα και τους διακόσιους».

Ο σκηνοθέτης Παντελής Βούλγαρης, μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη και το Tvxs.gr, για το «Τελευταίο σημείωμα«, που διηγείται την πραγματική ιστορία του Ναπολέοντα Σουκατζίδη και μαζί των διακοσίων κομμουνιστών που εκτελέστηκαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944, από τις δυνάμεις Κατοχής, ως αντίποινα για τη δράση της αντιστασιακής οργάνωσης του ΕΛΑΣ.
Όπως αναφέρει ο ίδιος: «Αν μπορούσα να δώσω, εγώ, ένα τελευταίο σημείωμα, θα ήταν, να αγαπάμε αυτόν τον τόπο, να αγαπάμε τη ζωή, να μη δεχόμαστε σιωπηρά την καθημερινότητα […] Αγώνας και αξιοπρέπεια, μπορώ να πω. Δυο τέτοιες λέξεις.»

Σε μια περίοδο που η χώρα μας δεν φημίζεται για την αντίστασή της, αποφασίσατε να κάνετε μία ταινία για τους 200 αντιστασιακούς κομμουνιστές της Καισαριανής, όπου όλοι οι κομπάρσοι, μάλιστα, ήθελαν να υποδυθούν τη στιγμή της εκτέλεσής τους.  

Τον κεντρικό ήρωα της ταινίας, τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη τον ήξερα από χρόνια. Τον ήξερα μέσα από τα διαβάσματα, τον είχα «συναντήσει» νέος όταν άρχισα να μαζεύω βιβλία και να διαβάζω.Είχε πέσει στα χέρια μου ένα βιβλιαράκι, από το πολύτιμο βιβλιοπωλείο στο Μοναστηράκι που πήγαινα στο υπόγειο και έψαχνα. Ένα βιβλίο που έγραφε κρητικές μαντινάδες, από μία έρευνα μίας Μαρίας Λιουδάκη (που είναι η αδελφή της Χαράς Λιουδάκη η οποία ήταν η αρραβωνιαστικιά του Σουκατζίδη), και μέσα στην εισαγωγή ευχαριστούσε το 16χρονο αγόρι, τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη, που την είχε βοηθήσει να συλλέξει τις καλύτερες μαντινάδες.

Και τότε είχα ξαφνιαστεί, δεν ήξερα και τις μαντινάδες, δεν ήμουν ακόμη παντρεμένος με την Ιωάννα Καρυστιάνη που είναι Χανιώτισσα, και μου έκανε εντύπωση πως ένα παιδί έχει το μεράκι να μαζεύει μαντινάδες. Ξαφνιάστηκα, μάλιστα, γιατί ο Ναπολέοντας δεν ήταν Κρητικός. Ήταν από τη Μικρά Ασία, 9 χρονών έφτασε η οικογένειά του στην Κρήτη, στο Αρκαλοχώρι Ηρακλείου.

Και βέβαια από τότε, διαβάζοντας με μανία τη νεώτερη ελληνική ιστορία για να καταλάβω τι είχε συμβεί, τον «συνάντησα» πολύγλωσσο, με πέντε γλώσσες, διερμηνέα από το 1936, φυλακισμένο, εξόριστο, και στο τραγικό φινάλε -τον Απρίλη του ’44- στο Χαϊδάρι, με τη συγκλονιστική αυτή ιστορία, που αρνήθηκε να εξαιρεθεί από τους διακόσιους, ενώ του δόθηκε η ευκαιρία.

Λοιπόν, όλο αυτό το υλικό, όλη αυτή η εμπειρία, ήθελα να μεταφερθεί στην οθόνη του κινηματογράφου, είχα την ανάγκη να την κάνω ταινία. Τώρα, αν συμπίπτει με μία εποχή σιωπής, μια εποχή ιδιαίτερη, που ο κόσμος ανέχεται όλη αυτή την συνθήκη ζωής όπως τη βιώνουμε όλοι; Συνειδητά, δεν έκανα την ταινία για να πω «Να, ποια είναι τα παλικάρια!», αλλά μπορεί να παίζει και κάποιο τέτοιο ρόλο η ταινία. Δηλαδή, να έρχεται να μιλήσει σε μια εποχή αφασίας, για τη στάση ανθρώπων που τόλμησαν.

Τι συμβαίνει τώρα στο μυαλό ενός σκηνοθέτη; Είναι μια περιπέτεια πολύ ενδιαφέρουσα, γιατί η δουλειά μου είναι κάτι να ανακαλύπτω, κι αυτό σιγά σιγά να παίρνει μια μορφή μέσα στο μυαλό μου, και μετά ν’ αρχίζω να ξεχωρίζω τις ιδέες που επιμένουν περισσότερο. Τον Ναπολέοντα ήθελα από νωρίτερα να τον κάνω ταινία. Δηλαδή πριν από τη «Μικρά Αγγλία», ήδη, είχα φτάσει στο τέλος της έρευνας, αλλά μετά είναι κάτι που σε οδηγεί, γιατί δεν υπάρχουν και εκείνες οι συνθήκες παραγωγής στην Ελλάδα, για να ξέρεις εκ των προτέρων ότι αυτό που σε συγκινεί θα μπορέσει να γίνει ταινία. Όμως αισθανόμουν, όπως σας το λέω, ότι έχω ανάγκη, εγώ, να συναντήσω -μέσα από τις εικόνες μου- τον Ναπολέοντα και τους διακόσιους.

Βασίζεστε στον άνθρωπο για να αναδείξετε το ιστορικό γεγονός;

Σε όλες μου τις ταινίες το κάνω αυτό. Για παράδειγμα στα «Πέτρινα χρόνια», μου διηγήθηκε η Ιωάννα ένα βράδυ την ιστορία της Ελένης και του Μπάμπη Γκολεμά, κι όταν τέλειωσε την αφήγησή της, από εκείνη τη στιγμή ήξερα ότι θα κάνω ταινία. Ήθελα να μιλήσω γι’ αυτούς τους ανθρώπους, και για τους πολιτικές τους επιλογές, αλλά και για την ανθρώπινη εμπειρία τους, για τη δύναμή τους, για την ανάγκη τους να αγαπήσουν, να ερωτευτούν, να ζήσουνε.
Οι άνθρωποι, κι επειδή τους γνώρισα λίγο πολύ κι εγώ για ένα μικρό διάστημα που υπήρξα εξόριστος στη Γυάρο στο τέλος της δικτατορίας, συνάντησα βετεράνους οι οποίοι μάλιστα ορισμένοι είχαν χτίσει και τη φυλακή, που ήταν κανονικοί άνθρωποι με ελπίδες, με ανάγκες, με μνήμες, με νοσταλγίες, με χιούμορ.

Δεν μπορώ, είναι αδιανόητο για μένα να κάνω κάτι το οποίο να κραυγάζει, να σηκώνει μια σημαία, ντε και καλά. Αυτά τα θεωρώ αδυναμίες.

Το φιλμ λοιπόν βασίζεται σε σπάνια ντοκουμέντα. Και θέλω να μνημονεύσω το πρώτο βιβλίο που διάβασα, απολύτως ολοκληρωμένο, για πρόσωπα, πράγματα, συνθήκες ζωής, που ήταν το βασικό πολύτιμο βοήθημα, ενός γιατρού που λεγόταν Αντώνης Φλούτζης, ο οποίος υπήρξε κι αυτός κρατούμενος από το 1936, στην Ακροναυπλία και στο Χαϊδάρι στη συνέχεια. Σε αυτό το βιβλίο βασίστηκα. Από εκεί και πέρα, όμως, η ταινία δεν είναι ντοκυμαντέρ, δεν είναι εικόνες που κάπου τις βρήκα, που σημαίνει ότι οι εικόνες, πρέπει να αποκτήσουν θέρμη, συγκίνηση, ελπίδα ή βία. Αυτό είναι το φιλμ.

Σε ποιες στιγμές δώσατε μεγαλύτερο βάρος;

Κάθε εικόνα, ο κινηματογραφιστής οφείλει να είναι όπως και οι υπόλοιπες. Κάθε εικόνα συνδέεται με την προηγούμενη και με την επόμενη και η αφήγηση είναι δημιουργική και αναπτύσσεται επειδή προσέχεις να μη χάσεις κάτι, να μη βιαστείς.

Βεβαίως, υπάρχουν στιγμές στην ταινία που είναι πολυπρόσωπες, όπως εκεί στο θάλαμο των κρατουμένων που ήταν 80-90άτομα κάθε μέρα, που ήταν οι περισσότερες σκηνές. Ή αυτό που συνέβη πέρα από το δικό μου τρόπο, του να συνεννοούμαι και να συμπεριφέρομαι με τον κόσμο, και μάλιστα τόσο άπειρο, όπως ήταν οι Χανιώτες που με βοηθήσανε. Αλλά από την πρώτη μέρα διαπίστωσα, αισθάνθηκα, ότι δεν είχαν έρθει απλώς για να περάσουν την ώρα τους. Κι αυτοί είχαν εμπειρίες από το δικό τους νησί, είχαν ανάγκη να με βοηθήσουνε, να με αγαπήσουνε. Έτσι γίνονται οι ταινίες, τουλάχιστον οι δικές μου.
Βεβαίως υπήρχαν σκηνές δύσκολες, όπως ήταν το γλέντι.

Γιατί έμεινα άναυδος όταν διάβασα ότι την παραμονή της εκτέλεσης το βράδυ, σειόταν η φυλακή από αυτό το γλέντι, με κρητικά τραγούδια, ποντιακά, ρουμελιώτικα, όλο το βράδυ ξενυχτήσανε και το πρωί ξυριστήκανε βάλανε τα καλά τους (τι «καλά» δηλαδή, βάλανε ένα καθαρό πουκάμισο) και οδηγηθήκανε στη Καισαριανή, στο απόσπασμα.

«Η αγάπη μεταμορφώνει ακόμα και τη θυσία σε χαρά» έχει πει ο Βίκτωρ Ουγκώ. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι που θυσιαστήκανε, τελικά…

Έτσι είναι, αλλά στη δική μου τη δουλειά, αυτό, μία τέτοια τοποθέτηση πρέπει να γίνει και πραγματικότητα. Η δυσκολία στην τέχνη, και στη λογοτεχνία, και στη μουσική, στη ζωγραφική, και στον κινηματογράφο, είναι αυτό το αίσθημα αφηρημένο, γενικό, πρέπει να μεταφραστεί και να πάρει σάρκα και οστά. Αυτό είναι το ζόρι.

Αυτή, λοιπόν, ήταν μια δύσκολη σκηνή. Ήξερα ότι ήταν δύσκολες σκηνές, αλλά ήταν ένα πανηγύρι αυτές οι τρεις νύχτες, που περάσαμε από τις 4 το μεσημέρι με πρόβες, και μετά μέχρι τις 5 το πρωί δουλεύοντας, χορεύοντας και τραγουδώντας. Δεν αισθάνθηκα σαν μία κινηματογραφική διαδικασία, αλλά σαν ένα, πραγματικά, δώρο που μου κάνανε οι άνθρωποι. Και βεβαίως η σκηνή της εκτέλεσης. Η εκτέλεση ήταν ένα στοίχημα. Η τελική σκηνή στην Καισαριανή. Αλλά επειδή πάντα έχω πολύ καλούς συνεργάτες, μαζί όλοι φανταστήκαμε, πως περίπου θα ήταν δυνατόν να γίνει, και έγινε.

Ο ποιητής Νάνος Βαλαωρίτης είπε πρόσφατα, πως τα μεγάλα αφηγήματα, οι μεγάλες ιδεολογίες μας τελειώσανε, και πλέον πρέπει να ανακαλύψουμε τα μικροαφηγήματα, τις ιστορίες των ανθρώπων.

Πολύ σωστό είναι αυτό που λέει ο Νάνος ο Βαλαωρίτης. Έτσι είναι. Ξέρετε τι λέω πολλές φορές στα παιδιά που τους διδάσκω, ότι οι ιστορίες είναι μέσα στο μετρό, είναι τα μάτια του απέναντι που κάθεται, είναι στη λαϊκή αγορά. Θεωρώ, δηλαδή, ότι αν υπάρχει πρώτο προτέρημα, στην ευαισθησία του σκηνοθέτη, είναι να βρίσκεται στο δρόμο. Οι ιστορίες είναι έξω από το σπίτι, έξω από τον καναπέ, έξω από το κομπιούτερ, έξω στο δρόμο.

«Όλα είναι δρόμος»;

Επειδή τώρα μεγάλωσα και κάνω και γω, έτσι, κάποια στιγμή, τον απολογισμό μου, από πολύ μικρός, από 25 χρονών που έκανα την πρώτη μου ταινία «Τζίμης ο Τίγρης», και επειδή άρεσε πολύ αυτή η ταινία, είχα την τύχη να συναντήσω ότι πιο σημαντικό έβγαλε αυτός ο τόπος. Από τον Κουν, μέχρι τον Χατζιδάκι, τον Τσαρούχη. Και επειδή ήταν και διαφορετικές οι συνθήκες τότε, υπήρχε χρόνος να συναντηθούν αυτοί οι άνθρωποι, κι αν σε συμπαθούσανε μπορούσες να είσαι στην παρέα τους, και ήμουν μέσα σε τέτοιες παρέες. Θα σας εξομολογηθώ, ότι δεν καταλάβαινα και πολλά από αυτά που λέγανε. Όταν έφευγα έλεγα, ακόμα κι ένα 10% να κρατήσω, κάτι θα με βοηθήσει στη δική μου την πορεία.

Αυτό που εισπράξαμε πάντως, μέσα από την Αντίσταση όλων των κομμουνιστών τη δεκαετία του 1940, και μέσα από τη θυσία τους, είναι αγάπη. Κι αυτό τους το οφείλουμε.

Για όλους τους ανθρώπους, είτε ανήκανε σε συγκεκριμένα κόμματα, γιατί αν διαβάσει κάποιος, και είναι πραγματικά εμπειρία ζωής να ασχοληθεί κάποιος με την Κατοχή… Ε, από το 1941 υπήρχαν άνθρωποι που αντιδράσανε. Συγκλονίστηκα όταν διάβασα ότι με την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στην Αθήνα, την ίδια μέρα αυτοκτόνησε η Πηνελόπη Δέλτα, η Λέλα Καραγιάννη. Πρόσωπα που συνάντησα μέσα από έρευνα: Το Νίκο Σκαλκώτα, το Γιώργο Οικονομίδη. Πρόσωπα που τα ήξερα, απλώς, και δε φανταζόμουνα ότι θα είχανε συμμετοχή. Αλλά πολύς κόσμος. Νέα παιδιά. Δεκατεσσάρων χρονών, δεκατριών χρονών. Που τώρα φοβάται η οικογένεια να τα στείλει να πάρουν μια εφημερίδα από το περίπτερο, κι εκείνα ήταν στο δρόμο.

Και μάλιστα, επειδή το ’41 ήταν η φρικτότερη περίοδος της Κατοχής στην Αθήνα, από θανάτους, βρήκα μία έρευνα ενός γερμανού στρατιωτικού αξιωματούχου, που έλεγε ότι μ’ αυτά που έχει περάσει η Αθήνα το ’41 αποκλείεται να υπάρξει οποιαδήποτε αντίδραση, αντίσταση. Και το ’42 έγινε ο χαμός! Δηλαδή το ΕΑΜ, και άλλες οργανώσεις.

Τι ακούτε, τι σας λέει ο κόσμος που βλέπει το «Τελευταίο σημείωμα»;

Η ταινία κλείνει μία εβδομάδα προβολών, που είναι και το καθοριστικό στάδιο μιας τέτοια προσπάθειας, γιατί τις ταινίες δεν τις κάνω για τον εαυτό μου. Τις κάνω από μία ανάγκη επικοινωνίας, ξεκινώντας από την ανάγκη μου να καταλάβω αυτόν τον τόπο, να καταλάβω τους ανθρώπους, όλα αυτά τα χρόνια.

Το στάδιο της προετοιμασίας μιας ταινίας, τα γυρίσματα, είναι χρονοβόρα και αγχωτικά, αλλά όταν τελειώνει το φιλμ, αναμένεις τον συνδημιουργό, δηλαδή τον θεατή. Γιατί ένα έργο τέχνης δεν είναι για τον ίδιο τον δημιουργό, αλλά είναι κάτι για να συνομιλήσεις.
Κι αυτό που αποκομίζω τώρα που παίζεται η ταινία, ξεκινώντας από τους κινηματογράφους -έχω τσεκάρει πια με τα χρόνια τι σημαίνει να προβάλλεται μια ταινία στον κινηματογράφο- πάλι βλέπω τον κόσμο να τρέχει στο ταμείο για να μπει στην αίθουσα, ακούω τους ταξιθέτες ότι έχει γεμίσει η αίθουσα αλλά μόνο στην πρώτη σειρά υπάρχουν κενές θέσεις, όπου είναι και οι πιο ακατάλληλες θέσεις για να καθίσει κάποιος, όμως μπαίνουν μέσα. Στη διάρκεια της ταινίας που είναι δύο ώρες, επικρατεί απόλυτη σιωπή και δεν βγαίνει κανένας. Και το συγκλονιστικό είναι ότι μένουν και 3-4 λεπτά που διαρκούν οι τίτλοι του τέλους. Και ακούω ότι χειροκροτούν.

Ντρέπομαι που τα λέω αυτά, αλλά επειδή είναι η διαδικασία της δουλειάς μου, λέω μέσα μου…

Ποιό θα ήταν το δικό σας τελευταίο σημείωμα, για το «Τελευταίο σημείωμα»;

Αν μπορούσα να δώσω, εγώ, ένα τελευταίο σημείωμα, θα ήταν, να αγαπάμε αυτόν τον τόπο, να αγαπάμε τη ζωή, να μη δεχόμαστε σιωπηρά την καθημερινότητα. Δεν ξέρω πώς να το πω, πως να δώσω μορφή στην αντίσταση -αν μπορώ να χρησιμοποιήσω τέτοια λέξη- αλλά πάντα υπάρχει η ελπίδα. Και η ελπίδα, νομίζω, είναι τα νιάτα, είναι τα νέα παιδιά. Το τελευταίο σημείωμα… Αγώνας και αξιοπρέπεια, μπορώ να πω. Δυο τέτοιες λέξεις.

Το τελευταίο σημείωμα

Η αληθινή ιστορία του 34χρονου πολιτικού κρατούμενου Ναπολέοντα Σουκατζίδη, που εκτελεί χρέη διερμηνέα του Γερμανού διοικητή του στρατοπέδου κατά τη διάρκεια της Κατοχής, και βρίσκεται σε δίλημμα ζωής, όταν ο τελευταίος του προτείνει να εξαιρεθεί από τη λίστα 200 μελλοθάνατων, βάζοντας στη θέση του κάποιον άλλο. Σκηνοθεσία Παντελής Βούλγαρης. Σενάριο: Ιωάννα Καρυστιάνη, Παντελής Βούλγαρης. Με τους: Αντρέα Κωνσταντίνου, Αντρέ Χένικε, Βασίλη Κουκαλάνι, Μελία Κράιλινγκ, Τάσο Δήμα, κ.ά.

Θανάσης Παπαγεωργίου: Αν δεν έχεις να πεις κάτι, να σιωπάς

«Αν δεν έχεις να πεις κάτι, να σιωπάς. Αν έχεις να πεις, να ξέρεις ότι έχεις μεγάλη ευθύνη, γιατί ο κόσμος δίνει μεγάλη εμπιστοσύνη στον άνθρωπο που έχει μια δημοσιότητα και μπορεί και δημοσιοποιεί την άποψή του. Να ξέρεις, λοιπόν, ότι αυτό είναι πάρα πολύ επικίνδυνο, γιατί μπορείς να τον πάρεις και στο λαιμό σου. Να τον πάρεις στο λαιμό σου και να τον καταστρέψεις! Και να τον καταστρέψεις, και κυριολεκτικά, και μεταφορικά!»

Ο ηθοποιός, σκηνοθέτης, δάσκαλος, συγγραφέας και ιδρυτής του θεάτρου Στοά, Θανάσης Παπαγεωργίου, μιλά στην Κρυσταλία Πατούλη και το Tvxs με αφορμή την παράσταση «Εγώ, ο Μάρκος Βαμβακάρης», για την αξία της αυτοβιογραφίας, για τη «Ρεαλιστική υποκριτική» που χάνεται, για τις επιλογές των ανθρώπων, αλλά και για τους νέους που αποφασίζουν να ασχοληθούν με κάθε μορφή τέχνης.

Κύριε Παπαγεωργίου, πώς αποφασίσατε να ανεβάσετε αυτό το έργο;

Να κλείσω το παράθυρο, μισό λεπτό, γιατί έχει παρέλαση έξω […] Είναι οι πατροπαράδοτες παρελάσεις με τη Σοφία Βέμπο…

Εκεί σταμάτησε η σύγχρονη ιστορία στα δικά μας σχολικά βιβλία: Στο Αλβανικό…
Λοιπόν; Πώς διαλέξατε αυτό το έργο;

Δεν έχω απάντηση στο γιατί το διάλεξα. Δεν ξέρεις ποτέ γιατί διαλέγεις κάτι. Σου μιλάει, σου λέει κάτι μέσα σου. Είναι σαν το ζωγράφο, που δεν μπορείς να του πεις «γιατί ζωγράφισες αυτό το δέντρο κι όχι μια θάλασσα, εκείνη την ημέρα;».

Μου δόθηκε το κείμενο, μου άρεσε, είδα ότι μπορεί να γίνει κάτι από εκεί μέσα, και το αποφάσισα. Βέβαια, έχω μία αγάπη για το ρεμπέτικο τραγούδι, έχω μεγαλώσει μ’ αυτό –χωρίς να σημαίνει ότι ακούω μόνο ρεμπέτικα- απλώς το αγάπησα γιατί προέρχομαι από προσφυγική οικογένεια, από Κωνσταντινοπολίτες διωγμένους.

Είναι φυσικό, όλα αυτά να με ακουμπάνε περισσότερο. Από κει και πέρα, έχω και γω μία μανία με τις αυτοβιογραφίες, γιατί πιστεύω ότι εκεί μέσα κρύβεται πάρα πολύ μεγάλος θησαυρός. Από τους ανθρώπους που διηγούνται τη ζωή τους βγάζεις πάρα πολλά πράγματα, που δεν τα γράφει η Ιστορία, δεν τα γράφουν οι εφημερίδες και τα περιοδικά, και είναι σπουδαίο πράγμα. Πόσο μάλλον, όταν σου δίνεται η δυνατότητα, να την αφηγηθείς εσύ αυτή την βιογραφία και να την νιώσεις. Να νιώσεις για λίγο ο οποιοσδήποτε που λέει τα πάθη της ψυχής του. Έτσι «συγκινήθηκα» από αυτό το έργο και κατέληξα στην παράσταση αυτή.

Όμως, συμπωματικά, έτυχε να γνωρίσω τον Βαμβακάρη. Την πρώτη φορά, πρέπει να ήταν γύρω στο 1948 με ’50. Ήμουν δέκα, δώδεκα χρονών παιδάκι, που τον γνώρισα χωρίς να το ξέρω, σε μια ταβέρνα στις Τζιτζιφιές. Το πιο εντυπωσιακό σ’ εκείνο όλο το σκηνικό, ήταν ένα βάθρο, σαν κι αυτά που είχε ο δάσκαλος στο σχολείο, που επάνω του ήταν καρέκλες που καθόντουσαν άνθρωποι με όργανα. Κάποιοι στην πρώτη σειρά, κάποιοι σε μια δεύτερη και ένας ή μία με γυρισμένη την πλάτη, στο πιάνο. Έπαιζαν «τα μάγκικα», όπως έλεγε ο μπαμπάς.

Τη δεύτερη φορά, ήμουν 30 χρονών. Ήταν τον Οκτώβριο του 1969, όταν έκανα την πρώτη μου σκηνοθεσία, ανεβάζοντας την «Αυλή των θαυμάτων» του Καμπανέλλη στην Κοκκινιά, με την πρώτη μορφή του «Θεάτρου Στοά», που ήταν τα «Βήματα». Για μουσική σκέφτηκα, ποιόν άλλον, τον Μάρκο, που έμενε και λίγο πιο κάτω απ’ το θέατρο που θα δίναμε παραστάσεις και πάω και τον βρίσκω. Καθόταν σε μια καρέκλα έξω από το σπίτι του. Δέχτηκε ευγενέστατα να μου παραχωρήσει τις μουσικές του, αλλά να παίξει εκείνος δεν θα μπορούσε (τώρα διαβάζω ότι την ίδια ακριβώς εποχή έδινε τις συνεντεύξεις στηνΑγγελική Βέλλου – Κάιλ, για την αυτοβιογραφία του) και θα έστελνε τον Στελλάκη (το γιό του) να μας παίξει στο στούντιο ό,τι θέλαμε. Όπως κι έγινε.

Και η τρίτη φορά, είναι αυτή. Έκανε και η ζωή μου έναν κύκλο, γύρω από τον Μάρκο. 2017, έρχομαι να τον ερμηνεύσω στη σκηνή. Να τον ζωντανέψω. Αυτόν. Τον εφημεριδοπώλη, τον χαμάλη, τον εκδορέα. Τον μάγκα. Τον χασικλή. Τον αλανιάρη. Τον γκομενιάρη. Τον μύθο, τον Πατριάρχη του ρεμπέτικου, τον δάσκαλο. Κάποιον απ’ όλους αυτούς που καθόντουσαν εκεί πάνω στο πάλκο το 1948, εκείνον που πήγα στο σπίτι του για να μου δώσει τη μουσική του το 1969.

Πόσο δύσκολο ήταν για σας, να ανεβείτε στη σκηνή ως Μάρκος Βαμβακάρης;

Ξέρετε, όλα είναι δύσκολα. Είτε σαν Μάρκος Βαμβακάρης, ανεβαίνεις, είτε σαν Ιούλιος Καίσαρας, είναι πάρα πολύ δύσκολο. Η δουλειά μας είναι αυτή. Να υποδυόμαστε έναν άλλον άνθρωπο. Τώρα πώς το καταφέρνουμε και πώς το κάνουμε; Άλλος το καταφέρνει εύκολα, άλλος πιο δύσκολα, όπως και να ‘χει το πράγμα ματώνει! Δεν είν’ εύκολο.

Είναι σαν να ανασταίνεις έναν άνθρωπο και να τον φέρνεις στο τώρα, στην πραγματικότητα; Όπως αυτό που έγραψε ο Κιμούλης για τη «Ρεαλιστική υποκριτική», αναφερόμενος σε εσάς και στην παράστασή σας; Δεν ξέρω αν θέλετε να πείτε κάτι γι’ αυτό. Δηλαδή, πώς εσείς βλέπετε το θέατρο σήμερα;

Το θέατρο που υπηρετώ τείνει να χαθεί. Δεν ξέρω πόσοι θεατρίνοι ακόμη το υπηρετούν, με τον τρόπο αυτό. Υπάρχουν. Όχι ότι δεν υπάρχουν. Αλλά δε νομίζω ότι θα προτιμώνται, ή ότι θα εισακούονται. Είναι μία τέχνη που μοιάζει σαν την τέχνη των παλιών κατασκευαστών που χάνεται, εξανεμίζεται. Σαν τους ανθρώπους που δουλεύανε με τα χέρια τους. Ήταν η δουλειά τους χειρωνακτική. Φτιάχνανε ψάθες, ακονίζανε μαχαίρια, φτιάχνανε έπιπλα με το χέρι.

Δεν υπάρχει πια αυτό. Τώρα έχει μπει μια ψευτοθεωρία στα πράγματα, που έχει αλλοιώσει τελείως τον στόχο. Το θέατρο δεν είναι θεωρητική πράξη. Η θεωρία ανήκει στους θεατρολόγους και είναι μια άλλη ιστορία. Άστους αυτούς. Δεν έχουν σχέση με το θέατρο, παρά μόνο θεωρητική.

Εμείς, οι εργάτες του θεάτρου, τα μαστόρια του θεάτρου, παίρνουμε το σφυρί και το καρφί και δουλεύουμε. Δεν γίνεται αλλιώς. Τώρα πια αυτό, τείνει να χαθεί τελείως. Όλα γίνονται στο μυαλό. Όλα κατασκευάζονται θεωρητικά και όλα απευθύνονται σε ένα ανύπαρκτο κοινό, κατά τη δική μου γνώμη. Δεν κακίζω τα παιδιά που κάνουνε αυτή τη δουλειά. Απλώς πιστεύω ότι όντως το κοινό είναι ανύπαρκτο, με την έννοια ότι δεν ξέρει τι θέλει. Δεν ξέρει τι ζητάει. Οπότε, τι να του δώσεις;

Η δουλειά μας είναι μια δουλειά αμφοτερόπλευρη: αν δεν σου δώσει ο θεατής δεν του δίνεις, κι αν του δώσεις, σου δίνει. Λοιπόν, αν δεν υπάρχει αυτό το «παιχνίδι», θέατρο δεν στήνεται στα πόδια του. Συνηθίζω πάντα να λέω, ότι το κάθε κοινό είναι άξιο του ηθοποιού του και ο κάθε ηθοποιός άξιος του κοινού του. Ο διάλογος, δηλαδή, είναι άξιος των ανθρώπων που τον κάνουνε. Όσο αυτοί θέλουν να κάνουν διάλογο μεταξύ τους, θα γίνεται. Όταν δεν θέλουν ή δεν μπορούν ή δεν ξέρουν τι θα πει διάλογος, τότε δεν μπορούν, δεν κάνουν, και δεν ξέρουν.

Πώς καταλήξατε σε αυτόν τον τρόπο θεατρικής δουλειάς;

Μα αυτό σπούδασα. Δεν κατέληξα, δεν παιδεύτηκα ανάμεσα σε διάφορες μεθόδους και διάλεξα αυτήν. Αυτό το θέατρο έμαθα. Είμαι παλιός ηθοποιός, κάνω κοντά 60 χρόνια θέατρο.

Σπουδάσατε στη Δραματική Σχολή του Χρήστου Βαχλιώτη…

Ναι, αυτό το θέατρο μάθαμε, αυτό το θέατρο κάναμε, αυτό το θέατρο υπηρετήσαμε. Και δε νομίζω ότι υπήρχε, τότε, άλλο θέατρο. Υπήρχε το θέατρο της αλήθειας. Το θέατρο που ο ηθοποιός έπρεπε να υποδυθεί ένα ρόλο. Το να «υποδυθεί» είχε άλλη ερμηνεία τότε, από ό,τι έχει σήμερα. Το θέατρο είναι μία πράξη σωτήρια για μας. Με το θάνατο τα βάζουμε, με τον άνθρωπο τα βάζουμε, με την ύπαρξη τα βάζουμε. Με τον εαυτό μας τα βάζουμε. Αναμετριόμαστε, θέλω να πω.

Δεν είναι εύκολα πράγματα αυτά…

Όχι. Μα, είναι πολύ δύσκολη η δουλειά στο θέατρο. Μη κοιτάτε που οι μισοί Έλληνες είναι ηθοποιοί και οι άλλοι μισοί είναι συγγραφείς. Δυστυχώς έχει εξελιχθεί έτσι το πράγμα. Στην πραγματικότητα είναι μια πολύ δύσκολη δουλειά, μα πάρα πολύ δύσκολη δουλειά. Δυστυχώς όμως έχει γίνει ευτελέστατη, μπορεί να την κάνει ο καθένας, να δηλώσει ηθοποιός, να δηλώσει σκηνοθέτης, να δηλώσει θεατρώνης. Εντάξει. Το κακό είναι να δηλώνει και θεατράνθρωπος.

Εσείς, ως ηθοποιός και σκηνοθέτης, τόσα χρόνια, έχετε καταθέσει τεράστιο έργο μέσα και από το θέατρο Στοά, έχετε πάρει πολλά βραβεία και έχετε καταθέσει την ψυχή σας, όχι μόνο ως ηθοποιός αλλά και ως συγγραφέας και ως δάσκαλος του θεάτρου. Θα θέλατε να μας πείτε πως φτάσατε ως εδώ;  

Είναι μεγάλη κουβέντα. Πώς έφτασα; Ξέρω ‘γω; Ξεκίνησα, δούλεψα, σπούδασα, διάβασα, μελέτησα, αγωνίστηκα. Δεν φτάνει κανείς στο σημείο που είναι, διά μιας… Ούτε αυτό μπορεί να το περιγράψεις μέσα σε μία ώρα αφήγησης.

Είναι αυτό που λέω για τον Μάρκο. Η ζωή του ολόκληρη γράφτηκε μέσα σε 300 σελίδες βιβλίου. Όμως 6 μήνες κάθισε η Αγγελική μαζί του και μιλάγανε. Ξεκινούσανε κάθε πρωί, πίνανε καφεδάκι και τα λέγανε, για να γραφτεί. Κι εμείς έπρεπε να αποδώσουμε αυτές τις 300 σελίδες, μέσα σε 20-25 σελίδες. Δεν γίνεται. Αυτό που είδατε στην παράσταση, είναι ένα μέρος της ζωής του Μάρκου. Τα σημαντικότερα, ίσως, στοιχεία, ή τουλάχιστον αυτά που σκιαγραφούν έναν άνθρωπο, ένα χαρακτήρα, μία πορεία. Η ζωή του κάθε ανθρώπου είναι σύνθετη.

Πώς είναι να έχετε ένα θέατρο στην Ελλάδα της κρίσης;

Δύσκολα. Πάντα δύσκολα ήτανε. Όταν θέλεις να κάνεις ένα αληθινό θέατρο, η πορεία είναι δύσκολη, δεν είναι εύκολη. Λοιπόν, περάσαμε αυτά τα 47 χρόνια μέσα στη Στοά, και άλλα 10 χρόνια εκτός Στοάς, πάρα πολύ δύσκολα! Οι επιλογές δυσκολεύουν την πορεία, και δυσκολεύουν τη ζωή σου. Έκαστος «εφ’ ω ετάχθη».

Είχατε δηλαδή πάντα κρίση. Δεν την ανακαλύψατε τα τελευταία χρόνια. 

Το ποιοτικό θέατρο είχε, έχει, και θα έχει πάντα κρίση. Δεν είναι από τις επιλογές του κοινού. Το ευρύ κοινό θέλει να χαχανίσει, θέλει να διασκεδάσει, θέλει να σαχλαμαρίσει, να χαβαλεδιάσει.

Δηλαδή, είναι αυτό που λέγατε πριν για τις επιλογές; Πόσο δύσκολο είναι να είναι κανείς συνεπής με τις επιλογές του; Βλέπουμε και στην παράσταση πόσα πέρασε ο Μάρκος Βαμβακάρης, για να μείνει συνεπής με αυτές.

Μα, αυτό χαρακτηρίζει τη ζωή του ανθρώπου, η συνέπεια απέναντι στις επιλογές του και τις αξίες του.

Αν ρωτήσουμε πολλούς σύγχρονους καλλιτέχνες για τον Βαμβακάρη, προφανώς θα μιλήσουν με τα καλύτερα λόγια, αλλά πού βρίσκονται οι επιλογές του Βαμβακάρη μέσα στις δικές τους;

Η άποψή τους και η στάση τους απέναντι στον Βαμβακάρη, είναι μάλλον αυτή που φαίνεται σε κάποιες διασκευές των ρεμπέτικων τραγουδιών, που είναι πολύ της μόδας τα τελευταία χρόνια. Αυτό δεν είναι απλώς ύβρις. Είναι αμάθεια. Μια άγνοια. Είναι προσβολή στο έργο του άλλου.

Για παράδειγμα, η «Φραγκοσυριανή» -λέω και το πιο απλό και το πιο αθώο τραγούδι του Μάρκου- δεν είναι τραγουδάκι που μπορείς να το κάνεις rap. Πόσο μάλλον το «Αργοσβήνεις μόνη», ή το «Τα δυο σου χέρια πήρανε, βεργούλες και με δείρανε». Δεν μπορείς να πάρεις αυτά τα τραγούδια και να τα εκμοντερνίσεις.

Γιατί, κατ’ αρχήν, τι θα πει εκμοντερνίζω; Δηλαδή, να πιάσω τον Βαν Γκόγκ και να τον ζωγραφίσω αλλιώς; Κάν’ το! Αν μπορείς, κάν’ το! Δεν μπορείς! Τι θα κάνεις; Θα αλλάξεις τα χρώματα; Θα αλλάξεις τα πρόσωπα; Πώς μπορείς λοιπόν, να παίρνεις τη μουσική κάποιου και  να της φοράς από κάτω μια μουσική τέκνο, ας πούμε, ή χιπ χοπ, ή δεν ξέρω τι; Με ποιο θράσος το κάνεις αυτό;

Βέβαια, έχει την εξήγησή του, ότι δεν έχεις φαντασία, δεν έχεις έμπνευση, δεν δημιουργείς, κι έτσι γραπώνεσαι από το έργο ενός άλλου, το κακοποιείς και υπάρχεις και συ.  Είναι το ίδιο που γίνεται με τις Αρχαίες Τραγωδίες. Διασκευάζεται πλέον ο Ευριπίδης. Αλλάζουν τα λόγια στον Ευριπίδη. Αυτό δεν λέγεται απλώς ύβρις. Είναι αμάθεια, είναι άγνοια, είναι αμορφωσιά. Δεν έχει όνομα αυτό.

Δηλαδή είναι σαν να θέλουν να πάρουν ατόφιο αυτό που τους έχουν δώσει οι προηγούμενοι, χωρίς όμως να το μεταμορφώνουν σε κάτι άλλο, να το ανανοηματοδοτούν, ώστε να βγει κάτι δικό τους;

Δεν έχουν να πουν κάτι δικό τους. Αν είχαν να πουν κάτι δικό τους θα το λέγανε. Επειδή δεν έχουν να πουν κάτι δικό τους, παίρνουν το έργο κάποιου, το λένε όπως θέλουν με τα δικά τους τα λόγια. Και κάπως έτσι παίρνουν το έργο του Ευριπίδη και του αλλάζουν το φινάλε. Τι να πεις; Πώς να το χαρακτηρίσεις αυτό; Να το αναλύσεις; Δεν αναλύεται.

Από την άλλη, υπάρχει η άποψη, ότι τραγούδια που δεν ακούγονται, τουλάχιστον τα μαθαίνει η νεολαία με αυτόν τον τρόπο.

Αυτοί που το λένε αυτό, πέφτουν στην ίδια παγίδα. Αν ζούσατε στο χωριό και βλέπατε Σαίξπηρ από ερασιτεχνικό θίασο, θα είχατε μία άποψη για τον Σαίξπηρ, όποια έχει και ο συγκεκριμένος ερασιτεχνικός θίασος, με τις δυνατότητες που διαθέτει. Και πιθανόν, να μισούσατε τον Σαίξπηρ.
Λοιπόν, όποιος θέλει να ακούσει τα τραγούδια του Βαμβακάρη, παντού υπάρχουν.

Και σε κάποια πανεπιστήμια του εξωτερικού διδάσκουν το ρεμπέτικο τραγούδι, ως το μοναδικό βιωματικό τραγούδι στον κόσμο, και για τους στίχους και για τη μουσική του.

Μα αυτή η αυτοβιογραφία του Μάρκου, ξεκίνησε από τον άντρα της Βέλλου – Κάιλ, ο οποίος έκανε μελέγη για πανεπιστήμιο της Αμερικής, πάνω στο ρεμπέτικο τραγούδι. Έτσι ήρθαν στην Ελλάδα για να του ζητήσουνε να πάει στην Αμερική να κάνει κάποιες διαλέξεις, αλλά δεν μπορούσε ο Μάρκος γιατί δεν του επιτρεπότανε η έξοδος από τη χώρα, λόγω χασισιού. Αυτό ήταν το έναυσμα για την αυτοβιογραφία του. Έτσι ξεκίνησαν και την έγραψαν. Άλλο αν ο Μάρκος είχε ξεκινήσει από πριν και έγραφε την αυτοβιογραφία του σε ένα τετράδιο. Άλλο αυτό.

Τι θα λέγατε στους νέους καλλιτέχνες και σ’ εκείνους που ασχολούνται με τη μουσική αλλά και με το θέατρο;

Στα νέα παιδιά που ασχολούνται με την Τέχνη, γενικά; Αν δεν έχεις να πεις κάτι, να σιωπάς. Αν έχεις να πεις, να ξέρεις ότι έχεις μεγάλη ευθύνη, γιατί ο κόσμος δίνει μεγάλη εμπιστοσύνη στον άνθρωπο που έχει μια δημοσιότητα και μπορεί και δημοσιοποιεί την άποψή του. Να ξέρεις, λοιπόν, ότι αυτό είναι πάρα πολύ επικίνδυνο, γιατί μπορείς να τον πάρεις και στο λαιμό σου. Να τον πάρεις στο λαιμό σου και να τον καταστρέψεις! Και να τον καταστρέψεις, και κυριολεκτικά, και μεταφορικά! Τίποτα. Να μιλάς, μόνο όταν έχεις να πεις κάτι. Αυτό έχω να πω, εγώ. Αλλιώς, να το κλείνεις.

Θα επιμείνω και θα σας κάνω πάλι την πρώτη ερώτηση. Πώς, λοιπόν, αποφασίσατε σήμερα να «μιλήσετε» με αυτό το έργο;

Αυτό το λέει, το μότο που έχουμε ως Θέατρο Στοά, και βρίσκεται πίσω από το πρόγραμμα της παράστασης. Η απάντηση είναι αυτή:
«Κάνουμε θέατρο για να δώσουμε λύση στα προβλήματά μας. Να απαλλαγούμε από τα φαντάσματα που μας περιτριγυρίζουν, να βγούμε από το βούρκο της καθημερινότητας, να γλιτώσουμε από το ψέμα, την υποκρισία και την απάτη του «πολιτισμού». Το θέατρο για μας δεν είναι πρόσχημα, είναι τρόπος ζωής«.

«Εγώ, ο Μάρκος Βαμβακάρης» – Θέατρο Στοά

Ο Θανάσης Παπαγεωργίου ανεβαίνει στη σκηνή της Στοάς έπειτα από δύο χρόνια, ερμηνεύοντας την θρυλική και πολυαγαπημένη μορφή του ρεμπέτικου τραγουδιού, τον Μάρκο Βαμβακάρη. Η Νάνσυ Τουμπακάρη συνέθεσε έναν τρυφερό μονόλογο με τίτλο «Εγώ, ο Μάρκος Βαμβακάρης», βασισμένη στη αυτοβιογραφία του συνθέτη, που με τη σειρά της είχε συνθέσει η Βέλιου Κάιλ. Ηθοποιός και συνθέτης θα συναντηθούν στη σκηνή, σε μια εκ βαθέων εξομολόγηση και ένα ταξίδι στις δύσκολες εκείνες εποχές που έζησε και βίωσε ο Μάρκος Βαμβακάρης.

Info:
Θέατρο Στοά
Μπισκίνη 55, Ζωγράφου. Τηλ. 210/7702830, theatrostoa@otenet.gr
Ημέρες και ώρες παραστάσεων: Παρασκευή και Σάββατο στις 21.00. Κυριακή στις 19.00.
Τιμές εισιτηρίων: Κάθε Παρασκευή γενική είσοδος 10 ευρώ.
Σάββατο και Κυριακή 12 ευρώ.
Συνταξιούχοι, φοιτητές, άνεργοι, Α.Μ.Ε.Α: 10 ευρώ για όλες τις παραστάσεις.
Περισσότερα: http://theatrostoa.gr/


«Εγώ, ο Μάρκος Βαμβακάρης» – Αυτοβιογραφία
Αγγελική Βέλλου – Κάιλ – Εκδόσεις Παπαζήση, 1978

»Τράβηξε η καρδιά μου να γράψω την ιστορία μου. Θέλω να την ιδώ γραμμένη και να τη διαβάσω απ’ την αρχή ως το τέλος σα να ήταν κάποιου άλλου. Πιστεύω πως έτσι θα ξεθυμάνει το φούσκωμα της καρδιάς που μου σταλάξανε τόσα πολλά και διάφορα, τέτοια που ο καθένας δεν θα ήθελε να τα ‘χει στη δική του την ιστορία. Έχω σκοπό να τη δημοσιέψω κιόλας την ιστορία μου.

Η χριστιανή που μου κάνει το γραμματικό λέει πως οι πρώτοι χριστιανοί ξεμολογιόντουσαν δυνατά, μπρος σε όλο τον κόσμο, κι όλος ο λαός τους συγχωρούσε και ξαλάφρωναν για καλά. Όμως τώρα ο κόσμος είναι χαλασμένος και ξέρω πως σήμερα θα βρεθούνε πολλοί που θα σκεφτούνε πως έπρεπε να ντραπώ να ομολογήσω πολλά πράματα. Εγώ θα πάρω το θάρρος τους τέτοιους να μη τους λογαριάσω. Ο άνθρωπος για να λέγεται αληθινός άνθρωπος, πρέπει να μπορεί να ‘ρθει και στη θέση του άλλου, του ομοίου του. Γιατί απ’ όσα θα σας πω και τα παθήματα και τα φταιξίματα ίδια είναι. Και τα φταιξίματα είναι κι αυτά παθήματα.

Δεν εγεννήθηκα κακός ούτε σκέφτηκα ποτές μου να φχαριστηθώ άμα λυπηθεί ο άλλος. Δεν εγεννήθηκα κακός, ούτε για να ζήσω τη ζωή μου όπως την έζησα. Και γι’ αυτό παίρνω το θάρρος να εκθέσω τα αμαρτήματά μου στον κόσμο. Σε έναν κόσμο που εγώ πρώτος του τραγούδησα τις χαρές και τις λύπες του, τα πλούτη και τη φτώχεια του, την ορφάνια του και την ξενιτιά του.

Αυτός ο κόσμος θέλω να γίνει ο εξομολόγος μου και πιστεύω ότι όλοι αυτοί για τους οποίους έχω γράψει και γράφω μα και θα γράφω εκατοντάδες τραγούδια, θα με συγχωρέσουν, μια και αυτός είναι ο σκοπός της περιγραφής και εξιστορήσεως της ζωής μου, δηλαδή η συγνώμη και η συγχώρεση. Γι’ αυτό όσοι θα διαβάσετε την ιστορία μου, φίλοι ή ξένοι, γνωστοί ή άγνωστοι, και μάλιστα οι γνωστοί μου, να ‘ρθητε να μου σφίξτε το χέρι και να μου πήτε ένα ανοιχτόκαρδο γεια σου. Να μου πείτε πως όλα περάσανε, ότι όλα αυτά ανήκουν πλέον στο παρελθόν. Να μου πείτε πως αν ζούσατε την ίδια ζωή με μένα, τα ίδια θα παθαίνατε και τα ίδια θα κάνατε.

Τώρα όλα αυτά βέβαια ανήκουν στο παρελθόν, και την παλιά μου ζωή τη θυμάμαι σαν ένα κακό όνειρο που όταν θα το ιδείς τινάζεσαι από το κρεβάτι σου. Έτσι περίπου τινάζομαι όταν αναπολώ την περασμένη μου ζωή και θυμηθώ τις κακές στιγμές της. […]» Μάρκος Βαμβακάρης


Με τις πηγές του στα λιμάνια της Ανατολικές Μεσογείου του 19ου αιώνα, το λαϊκό μας τραγούδι, το τραγούδι της ελληνικής εργατιάς, κάνει την εμφάνισή του στον Πειραιά τα πρώτα τριάντα χρόνια του αιώνα μας, φουντώνει κι ακμάζει απ’ το 1930 ως το 1950, κι από κει και πέρα ξεφτίζει.

[…] Μια επαρκής μελέτη της εξέλιξης του λαϊκού τραγουδιού, ή μια σωστή εισαγωγή στη ζωή του Μάρκου, πρέπει να καταπιαστεί με το δύσκολο θέμα της διαλεκτικής σχέσης της δημιουργίας του τραγουδιού και της αποδοχής του και χρήσης του από το κοινό του. Ακόμη και η σκιαγράφηση αυτού του φαινομένου παίρνει τεράστιες διαστάσεις.

Χρειαζόμαστε ιστορικό βάθος. Ποιά ήταν π.χ. η ζωή της ελληνικής και μη ελληνικής εργατιάς στα λιμάνια της Πόλης, της Σμύρνης κλπ.; Χρειαζόμαστε ιστορική και λαογραφική δουλειά, όχι μόνο για τα λιμάνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αλλά και για τα λιμάνια του Ελληνικού κράτους, ιδίως τη Σύρα και τον Πειραιά. Χρειάζεται ειδική μουσικολογική ανάλυση των διαφόρων συνθετών και στυλ καθώς και έρευνα των ανατολικών και δυτικών στοιχείων. Τέλος χρειαζόμαστε μελέτη των συμβόλων και της γλώσσας των τραγουδιών και συσχέτισή τους με την κοινωνική εξέλιξη του λαού μας.

Αν θέλουμε βέβαια να συνειδητοποιήσουμε τη σημασία της εξέλιξης του λαϊκού τραγουδιού από βαρύ ζεμπέκικο σε συρτάκι, κι από τον τεκέ στις αμερικανικού τύπου τηλεοπτικές διαφημίσεις της Ολυμπιακής, θα πρέπει να το μελετήσουμε όχι μόνο σαν την κατ’ εξοχήν τέχνη της εργατιάς μας, αλλά σε συσχέτιση με την τέχνη, τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα του «Έλληνα αστού»· κι αυτά όλα σε σχέση με την ιστορία μας και την θέση μας στην παγκόσμιο σκηνή. […] Αγγελική Βέλλου – Κάιλ