ΤΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΘΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙ;
Από την Κρυσταλία Πατούλη
Οι ειδικοί επισημαίνουν: Ο επαγγελματικός προσανατολισμός ξεκινάει από πολύ μικρή ηλικία. Οι μελλοντικοί πρωταγωνιστές της επαγγελματικής ζωής του 21 ου αιώνα, δηλαδή τα παιδιά μας, χρειάζονται περισσότερο ελεύθερο χρόνο, πολλά ερεθίσματα, δυνατότητες έκφρασης των συναισθημάτων και των ικανοτήτων τους και, βέβαια, γνώση για να ξεδιπλώσουν τα ταλέντα και τις μοναδικές ικανότητές τους. Κι εσείς οι γονείς πρέπει να «αφουγκράζεστε» συνέχεια τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους, ώστε να τα οδηγήσετε στo δρόμο που εκείνα θα διαλέξουν. Αυτή, όμως, είναι μια δουλειά που ξεκινά από πoλύ νωρίς. Όταν ακόμα το παιδάκι είναι νήπιο, πριν καλά καλά πάει στον παιδικό σταθμό ή στo νηπιαγωγείο. Σε αυτή την πρώιμη φάση εσείς οι γονείς θα του δώσετε τις πρώτες ευκαιρίες ν’ αποκαλύψει τα ταλέντα και τις κλίσεις του. Στη συνέχεια, τη σκυτάλη θα πάρουν οι ειδικοί του παιδικού σταθμού, του νηπιαγωγείου και του σχολείου. Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα με τη σειρά.
Τα πρώτα χρόνια
Η «επαγγελματική ενημέρωση» είναι καλό να ξεκιvάει από τα πρώτα χρόνια της ζωής των παιδιών. Να έρχονται, δηλαδή, σε επαφή με τα διάφορα επαγγέλματα. Έτσι αρχίζει και η επιθυμία του κάθε παιδιού να γίνει, πχ γιατρός, μουσικός, δικηγόρος, πυροσβέστης ή αστυνόμος. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι το μικρό σας θα ασκήσει τελικά το επάγγελμα που φαντάζεται σε αυτήν την ηλικία, αλλά η όλη διαδικασία το βοηθά να χτίσει σιγά σιγά την αυτονομία του. Τα παιδιά διαλέγουν επάγγελμα για να νιώσουν ότι διαφοροποιούνται. Ο προσδιορισμός του επαγγέλματος βοηθά το παιδί να ξεχωρίσει τον εαυτό του μέσα στην οικογένεια. Το μεν παιδί προσανατολίζεται σε μια προσωπική πορεία στη ζωή και η οικογένεια σε μια μελλοντική ζωή χωρίς το παιδί
Ανακαλύψτε τις κλίσεις τους
Η συμβουλή των ειδικών ψυχολόγων προς τους γονείς είναι σαφής: “Αν το παιδί σας έχει μια ιδιαίτερη κλίση σε “κάτι, βοηθήστε το να την καλλιεργήσει, ενισχύστε του την τόση και προτρέψτε το να την εκφράσει, χωρίς όμως να τη συνδέσετε απαραίτητα με το μελλοντικό του επάγγελμα». Είναι καλό, λοιπόν, τα μικρά να καλλιεργούν τα ιδιαίτερα ταλέντα κα, τις ικανότητές τους, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει αναγκαστικά ότι θα κάνουν το επάγγελμα που αντιστοιχεί σε αυτήν την ικανότητά τους. Έτσι κι αλλιώς, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να παρεμβληθούν και άλλοι παράγοντες που θα τα οδηγήσουν στη σωστή επαγγελματική απόφαση, Αυτό που πρέπει εσείς να κάνει είναι να βοηθήσετε από μικρή ηλικία το παιδί σας ν’ ανακαλύψει τον εαυτό του και να αισθάνεται σαν μια ξεχωριστή οντότητα. Ο τρόπος για να το πετύχετε αυτό δεν είναι άλλος από το να του προσφέρετε τη δυνατότητα έκφρασης και εξέλιξης των συναισθημάτων του, από τη μια πλευρά, και των ιδιαίτερων σωματικών και πνευματικών ικανοτήτων του, από την άλλη. Ο ελεύθερος χρόνος που θα του προσφέρετε, το παιχνίδι, η συναναστροφή με άλλα παιδιά αλλά και με ενήλικες, και φυσικά η ύπαρξη πολλών ερεθισμάτων, ώστε να το παροτρύνετε να ασχοληθεί με αυτό που του προξενεί το μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι μερικό. Κύρια βήματα που πρέπει να κάνετε, για να τα ωθήσετε είναι η γνώση του εαυτού του.
Η σημασία της συναισθηματικής νοημοσύνης.
Σήμερα δίνεται πολύ μεγάλη έμφαση στο να μπορεί κάθε παιδί να εκδηλώνει τα συναισθήματά του και να τα διαχειρίζεται. Στο παρελθόν, συναισθήματα όπως ο θυμός, ήταν απαγορευμένο στα παιδιά. Τώρα η ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης, δηλαδή η επίγνωση ότι το παιδί μπορεί να αναγνωρίζει τα δικά του συναισθήματα αλλά και των άλλων (άρα να επικοινωνεί), είναι δεδομένη. Γι’ αυτό τα μικρά σας είναι καλό να εκφράζουν τα συναισθήματά τους, ώστε να μάθουν και να τα διαχειρίζονται. Σ’ αυτό μπορείτε να βοηθήσετε εσείς οι γονείς, αν εκφράζεστε μπροστά στα παιδιά με τον ίδιο άμεσο τρόπο. Η συναισθηματική καλλιέργεια, δηλαδή η ικανότητα ίου ανθρώπου να εκφράζει, να διαχειρίζεται και να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του. είναι από τα πιο βασικά εφόδια για τη μελλοντική επαγγελματική ζωή των παιδιών. Για αυτό και η σύγχρονη εκπαίδευση στο νηπιαγωγείο και στο δημοτικό βασίζεται σε τέτοιο προγράμματα, που έχουν στόχo την ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης.
Η δύναμη των ερεθισμάτων
Αν δεν δώσετε στα μικρά σας τη δυνατότητα να πειραματιστούν δεν θα μπορέσετε να καταλάβετε τις κλίσεις και τις τάσεις τους. Οι ιδιαίτερες ικανότητες εμφανίζονται από την προσχολική ηλικία, αν δώσετε στο παιδί την ευκαιρία να τις εκφράσει αυτό μπορεί θαυμάσια να το πετύχετε αφήνοντας το παιδί vα παίζει (στις πολύ μικρές ηλικίες) στο δικό του χώρo, χωρίς να το καταπιέζετε ή να το κατευθύνετε. Αργότερα, με το να προσφέρετε στο μικρό σας διάφορο ερεθίσματα, είτε στο σπίτι είτε στο σχολείο, το βοηθάτε v’ ανακαλύψει τις κλίσεις του. Προσοχή, όμως υπάρχει ο κίνδυνος να επιβαρύνετε το παιδί άθελά σας να κάνει πάρα πολλά πράγματα και να έχει φορτωμένο πρόγραμμα μέσα στην ημέρα. Αυτό θα φέρει το αντίθετο αποτέλεσμα από το επιθυμητό. Το παιδί θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να διαλέγει την απασχόλησή του και αυτό θα επιτευχθεί μόνο αν μπορεί να διαθέσει τον ελεύθερο χρόνο του σε ό, τι θέλει πραγματικά. Μέσα από τον ελεύθερο χρόνο τα ταλέντα του θα ξεδιπλωθούν και θα εκφραστούν με άμεσο και αυθεντικό τρόπο. Επίσης εξίσου σημαντικές εiναι οι ώρες της αυτοαπασχόλησης που χαρίζουν στο παιδί την αίσθηση ότι μπορεί να τα καταφέρει μόνο του, άρα ενισχύουν την αυτοεκτίμησή του και τη διάθεσή του να τα βγάλει πέρα με καινούργιες προκλήσεις. Η συμβολή των γονέων είναι σημαντική. Στηρίξτε τα παιδιά σας (όχι με υπερπροστατευτικότατα ή με καταπίεση) σε κάθε προσπάθεια που κάνουν και βοηθήστε τα να αισθάνονται ικανά και να μην απογοητεύονται από τις μικρές αποτυχίες τους.
Η επικοινωνία και η κοινωνικότητα.
Στην προνηπιακή ηλικία τα παιδιά χρειάζονται να συναναστρέφονται με άλλα παιδιά και να επικοινωνούν μεταξύ τους. Μ’ αυτόν τον τρόπο μαθαίνουν την ομαδικότητα αποκτούν αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση και το πιο σημαντικό -όπως ήδη αναφέραμε- μαθαίνουν τον εαυτό τους. Τα μικρά πρέπει να μάθουν να εκφράζουν ό,τι σκέφτονται, και να καταλαβαίνουν, αντίστοιχα, τα άλλα παιδάκια. Όλα τα επαγγέλματα εξάλλου απαιτούν καλή επικοινωνία και αυξημένη κοινωνικότητα. Μέσα από τη συναναστροφή το παιδί μαθαίνει, εκτός των άλλων, να αυτοπειθαρχεί και να οροθετείται, κάτι που επίσης είναι σημαντικό για οποιαδήποτε επάγγελμα διαλέξει στο μέλλον.
Η ώρα του παιδικού σταθμού
Όταν παιδί δημιουργεί, αποκαλύπτει τις τάσεις του και τις δυνατότητές του με μοναδική ευκολία. Οι ευκαιρίες για δημιουργία δίνονται μέσα στο σπίτι με διάφορα παιχνίδια και απασχολήσεις, είτε στον παιδικό σταθμό και αργότερα στο νηπιαγωγείο. Γι’ αυτό, όταν θα έρθει η ώρα να διαλέξετε τον παιδικό σταθμό φροντίστε να διαθέτει το πιο κάτω χαρακτηριστικά ή τουλάχιστον να τα πλησιάζει:
Έμφαση στην ανάπτυξη. Καταρχήν, ο παιδικός σταθμός που θα διαλέξετε πρέπει να έχει μικρές ομάδες από 15 μέχρι 20 παιδιά, με μια δασκάλα και έναν βοηθό, έτσι ώστε να μπορούν να ασχοληθούν με το κάθε παιδί και να σας ενημερώνουν για την ανάπτυξή του σε όλους τους τομείς.
Για να βοηθήσει τα μικρά να προσανατολιστούν σωστά στο μέλλον, σε προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο ο σύγχρονος παιδικός σταθμός πρέπει επίσης να δίνει μεγάλη έμφαση στη λέξη «ανάπτυξη». Συγκεκριμένα, να μπορεί να “‘υποσχεθεί” την κοινωνική αλλά κα τη σωματική ανάπτυξη των παιδιών, την ανάπτυξη των συναισθημάτων τους και των γνώσεων τους, αλλά και των πνευματικών ικανοτήτων τους. Επίσης οι δασκάλες ενός τέτοιου παιδικού σταθμοί είναι καλό να «κατεβαίνουν” στο ύψος των μικρών, κυριολεκτικά κα μεταφορικά, για να μπορούν να επικοινωνήσουν και να “ακούσουνε» με προσοχή τις επιθυμίες και τις ιδιαιτερότητές τους.
Προσιτός χώρος και αυτοδιάθεση. Ο χώρος του παιδικού σταθμού πρέπει να έχει ζεστασιά, σεβασμό και ασφάλεια για τα μικρά, να διαθέτει μικρά επιπλάκια κι έναν εξοπλισμένο εξωτερικό χώρο για ελεύθερο παιχνίδι και γυμναστική, απαραίτητα σε αυτές τις ηλικίες. Επίσης, να είναι ένας απόλυτα προσιτός χώρος για τους λιλιπούτειους φιλοξενούμενούς του και vα τους παρέχει άμεσα την ικανοποίηση των ενδιαφερόντων τους με ποικιλία. ερεθίσµατα. Ενάς γονιός µπορεί να ελέγξει ένα τέτοιο χώρο µε ευκολία προσέχοντας το εξής: Το υλικό για τα παιχνίδια και τις δραστηριότητες να είναι τοποθετημένο σε τέτοιο ύψος, ώστε ένα µικρό παιδί να µπορεί να πιάσει αυτό που το ενδιαφέρει και να εκφράσει µ’ αυτόν τον τρόπο άµεσα την προτίµησή του αλλά και την κλίση του. Π.χ άλλο παιδί θα προτιμήσει τα τουβλάκια, άλλο τις δαχτυλοµπογιές, άλλο χαρτιά και µαρκαδόρους ή κάποιο παζλ και άλλο θα παίξει µε ένα ξυλόφωνο, ή στην παιδική χαρά. Μ’ αυτόν τον τρόπο τα µικρά επιλέγουν πώς θα περάσουν τον ελεύθερο χρόνο τους, γεγονός πολύ σηµαντικό. Τέλος, είvαι καλό να µπορούν οι γονείς να επισκέπτονται όλες τις ώρες τον παιδικό σταθµό.
Η δουλειά στο νηπιαγωγείο.
Το πρόγραµµα στο νηπιαγωγείο χρειάζεται µεγαλύτερη καθοδήγηση και οργάνωση, ώστε να προετοιμάσει το παιδιά να περάσουν µε µεγαλύτερη ευκολία στo δηµοτικό, oπότε αυξάνονται οι απαιτήσεις για πειθαρχία και oρoθέτηση. Πάντως, ένα νηπιαγωγείο δεν θα πρέπει να έχει στο πρόγραµµά του υποχρεωτικά γραφή και ανάγνωση. Αν ένα παιδί «στέκεται» καλά στην οµάδα, αν νοιώθει καλά µε τον εαφτό του και λειτουργεί επιτυχώς, θα περάσει οµαλά στην πρώτη δηµοτικού χωρίς απαραίτητα να ξέρει να διαβάζει ή να γράφει. Καλό είναι µεν, να υπάρχει πρόγραµµα για όλα τα παραπάνω (ακόµα και για µία ξένη γλώσσα), αλλά πάνω σε µορφή παιχνιδιού. Φυσικά, είναι πολύ καλό να υπάρχει δυνατότητα για γυµναστική, καλλιτεχνικές δραστηριότητες, µουσική και όλα όσα µπορεί να ενδιαφέρουν το µικρό σας. Όλα αυτά, ωστόσο, πρέπει να δίνονται στο παιδί µε τρόπο όχι καταπιεστικό.
Γενική µόρφωση και παιδεία
Η σηµασία της γενικής µόρφωσης και παιδείας είναι πολύ µεγάλη. Ανεξάρτητα από τα ,ιδιαίτερα ταλέντα του κάθε παιδί πρέπει να καλλιεργείται πνευματικά αναπτύσσοντάς του όλες τις ικανότητες. Δεν είναι τυχαίο ότι στην Αµερική η απόφαση της εξειδίκευσης έρχεται στο τέλος των σπουδών και όχι στην αρχή τους. Η διαδρoµή από τη µόρφωση µέχρι την επαγγελµατική αποκατάσταση µπορεί άλλωστε, ν’ αλλάξει πολλές φορές. Σήµερα κάθε ενήλικας Ευρωπαίος εξασκεί, κατά μέσο όρο, τρία ή και τέσσερα διαφορετικά επαγγέλματα κατά τη διάρκεια της ζωής του. Στην Αµερική, µάλιστα είναι ακόµα περισσότερα. Μπορεί στη διαδροµή ο καθένας να επισηµάvει ενδιαφέροντα. Μπορεί ακόµη να αλλάξει επάγγελµα, ύστερα από µια σύντοµη επιμόρφωση, η οποίο θα βασίζεται ασφαλώς στη γενική παιδεία που απέκτησε στο σχολείο.
Η τελική επιλογή
Όπως βλέπετε, η επιλογή του επαγγέλματος δεν είναι αποτέλεσα µιας µόvο συνισταμένης δηλαδή των ικανοτήτων και των κλίσεων του παιδιού, αλλά και άλλων παραγόντων. Κοινωνικών και ψυχολογικών. Τα εφόδια που θα αποκτήσει κάθε παιδί οπό την προνηπιακή, νηπιακή και σχολική του ηλικία, θα το βοηθήσουν να αξιοποιήσει µε πολύ µεγαλύτερη ευκολία τα ταλέντα και τις ιδιαιτερότητές του, έτσι ώστε να πραγµατοποιήσει µε επιτυχία τα όνειρά του.
Το επάγγελμα είναι η ίδια η ζωή σε αυτό αναλώνουμε την περισσότερη ενέργειά µας και αυτό βοηθά στη δηµιουργία της ταυτότητάς µας. Ωστόσο δεν µπορούµε να απαιτούμε από το παιδιά ν’ αποκτήσουν ταυτότητα πριν ακόµη ενηλικιωθούν. Και καλό είναι να θυμόμαστε ότι ο επαγγελματικός προσανατολισµός είναι µια εξελικτική διαδικασία, που δεν αξίζει µόνο για το αποτέλεσµά της, αλλά και γιο το ταξίδι που κάνει το κάθε παιδί, µέχρι να είναι έτοιµο για να «πάρει τη ζωή του στα χέρια του¨.
ΠΡΩΤΑ ΑΠ’ ΟΛΑ
Ο παιδικός σταθμός, το νηπιαγωγείο ή το σχολείο πρέπει:
Να παρακολουθεί το παιδί, καθώς κινείται στο σχολικό περιβάλλον
Ν’ ανταποκρίνεται στις ανάγκες του
Να παρατηρεί κάθε παιδί ξεχωριστά
Να προσέχει όσα εκφράζει το παιδί.
Να του μαθαίνει να ολοκληρώνει την προσπάθειά του, να επιμένει, να εξερευνά, να μοιράζεται
Να το βοηθά να μάθει τον εαφτό του.
TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΕΙΝΑΙ ΒΑΣΙΚΟ
«Το παιδί εργάζεται» έτσι συνηθίζουν να λένε οι Άγγλοι για ένα παιδί που απλώς … παίζει κι έχουν δίκιο. Το παιχνίδι είναι ο κυριότερος τρόπος µε τον οποίο τα παιδιά µαθαίνουν. Μέσα από το παιχνίδι τα µεν παιδιά ανακαλύπτουν τις ιδιαίτερες κλίσεις τους, οι δε γονείς έχουν τη δυνατότητα να τις ενισχύσουν για να µην αποδυναμωθούν. Σαφώς µπορεί κανείς να ξεχωρίσει αν το τετράχρονο ή το πεντάχρονο παιδάκι του προτιµά να ζωγραφίζει στον ελεύθερο χρόνο του, ή αν είναι υπερκινητικό και θέλει να είναι συνέχεια έξω στην παιδική χαρά. Από την προνηπιακή ηλικία µέχρι το δηµοτικό το παιδί, µέσα από το παιχνίδι θα µάθει όσα είναι πραγματικά απαραίτητα για την εξέλιξή του.
Άρθρο της Κρυσταλίας Πατούλη, δημοσιευμένο στο περιοδικό «Το παιδί μου κι εγώ» του Δημοσιογραφικού Οργανισμού Λαμπράκη.
